«

»

Μαρ 04 2013

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄:Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ο αιώνα (σχεδιάγραμμα)

Γ.  ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20Ο ΑΙΩΝΑ

1.     Το αγροτικό ζήτημα

† Η βιομηχανική επανάσταση έπληξε την κυριαρχία της αγροτικής οικονομίας στον δυτικό κόσμο. → Και η Ελλάδα βάδιζε με αργούς ρυθμούς προς την αγροτική μεταρρύθμιση (= κατάργηση των μεγάλων ιδιοκτησιών→ δημιουργία μικρών παραγωγικών μονάδων), αφού η κατοχή γης έπαψε σταδιακά να συνεπάγεται κοινωνική εξουσία και κύρος.

† 1828 – 1871: η προοδευτική διανομή των εθνικών γαιών σε μικροϊδιοκτήτες απέτρεψε τις μεγάλες εντάσεις .

† Προσάρτηση των Επτανήσων (1864),  της Άρτας, της Θεσσαλίας (1881) → εμφάνιση του προβλήματος της μεγάλης ιδιοκτησίας: τα τσιφλίκια των Οθωμανών αγοράστηκαν από Έλληνες του εξωτερικού →

❶ διατήρησαν τους κολίγους που ζούσαν σαν δουλοπάροικοι

❷ ασκούσαν πολιτικές και κοινωνικές πιέσεις με στόχο την κερδοσκοπία  (υψηλοί φόροι στο εισαγόμενο σιτάρι, τεχνητές ελλείψεις).

† Εντάσεις, σύγκρουση τσιφλικάδων-κολίγων, συλλαλητήρια, διαδηλώσεις με αίτημα την αναγκαστική απαλλοτρίωση των τσιφλικιών. (Μαρίνος Αντύπας)

† 1907: Νόμος για την αναγκαστική απαλλοτρίωση των τσιφλικιών→ δύσκολη εφαρμογή → συγκρούσεις → Κιλελέρ (1910)

† 1917:  απόφαση για ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης (Βενιζέλος). Στόχοι:

➀ η στήριξη και ο πολλαπλασιασμός των ιδιοκτησιών γης στις νέες περιοχές του κράτους,

➁ η αποκατάσταση των προσφύγων και η πρόληψη των κοινωνικών εντάσεων.

† Η αναδιανομή έγινε μετά το 1922 σε ποσοστό 85% στη Μακεδονία και 68% στη Θεσσαλία (40% στο σύνολο της χώρας).

† Νέα προβλήματα: ~ οι μικροιδιοκτήτες δεν μπορούσαν να εμπορευματοποιήσουν την παραγωγή τους

~  και έπεφταν θύματα εμπόρων.

Ίδρυση Αγροτικής Τράπεζας, κρατικών οργανισμών παρέμβασης, συνεταιρισμών.→ νέο περιεχόμενο στο αγροτικό πρόβλημα χωρίς τις εντάσεις άλλων χωρών.

2. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος.

Τέλος 19ου αιώνα: σοσιαλιστικές ομάδες και εργατικές ομαδοποιήσεις

με μικρή επιρροή Αίτια:

  1. απουσία μεγάλων σύγχρονων βιομηχανικών μονάδων
  2. ξένοι εργάτες στα μεγάλα δημόσια έργα
  3. εργάτες πρόσκαιρης απασχόλησης [ εκτός από τις μεταλλευτικές επιχειρήσεις]
  4. η Μεγάλη Ιδέα εμπόδιζε την ανάπτυξη ταξικών και κοινωνικών ιδεολογιών.

Τέλος των Βαλκανικών πολέμων → ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης → 

→ σημαντικό βιομηχανικό υπόβαθρο

→ κοσμοπολίτικος χαρακτήρας

Φεντερασιόν: μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης με πρωτεργάτες εβραίους σοσιαλιστές→ ανάπτυξη των σοσιαλιστικών και εργατικών ιδεολογιών

✎  Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος     → πιέσεις προς την Ελληνική κοινωνία

→ εμπλοκή σε διεθνείς υποθέσεις

→ αντίκτυπος της ρωσικής επανάστασης

ωρίμανση του σοσιαλιστικού και εργατικού κινήματος. → ΓΣΕΕ, ΣΕΚΕ → ΚΚΕ.

3. Οι οικονομικές συνθήκες κατά την περίοδο 1910-1922.

ΒΕΝΙΖΕΛΙΣΜΟΣ: το ελληνικό κράτος μοχλός έκφρασης και ανάπτυξης του ελληνισμού → κρατικός εκσυγχρονισμός (θεσμικός, οικονομικός) → ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων του έθνους → ενσωμάτωση των εκτός συνόρων Ελλήνων.

  • Ο Βενιζέλος συσπείρωσε την δραστήρια αστική τάξη του εξωτερικού → φιλοδοξούσε να κυριαρχήσει πολιτικά όπου κυριαρχούσε οικονομικά→ χρειάζονταν την ασφάλεια ενός κράτους, μιας περιφερειακής δύναμης σε μια περίοδο έξαρσης των εθνικισμών. → Μεγάλη ιδέα – εκσυγχρονισμός: ιδεολογικά, οικονομικά, πολιτικά στηρίγματα για τη διεκδίκηση της Μεγάλης Ελλάδας.
  • 1910: πλεονασματικοί προϋπολογισμοί, μετανάστευση ( αντιμετώπιση των εντάσεων από την αγροτική κρίση, ενίσχυση της οικονομίας της υπαίθρου με τα εμβάσματα)
  • Το κόστος των Βαλκανικών πολέμων δεν έπληξε την οικονομία.
  • Αύξηση της έκτασης κατά 70% , του πληθυσμού κατά 80%. Τα νέα εδάφη ήταν πεδινά και αρδευόμενα→ άριστες προοπτικές για τη γεωργία.
  • Το πρόβλημα ήταν οι μειονότητες.
  • Η Ελλάδα υπολογίσιμη δύναμη→ πιστοληπτικά αξιόπιστη.


 

4. Ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος.

 

Όταν η Ελλάδα  ήταν έτοιμη να ενσωματώσει τα νέα εδάφη και να ανασυγκροτηθεί, ξεσπά ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος.

☞   Διχασμός

☞   Επιστράτευση του 1915

☞   Δύο κυβερνήσεις → δύο κράτη → Διάσπαση

☞   Συμμαχικός αποκλεισμός

☞   Συγκρούσεις

Συνέπειες:μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό κόστος→ υπονόμευση των κεκτημένων της προηγούμενης περιόδου.

➣  1917 κυβέρνηση Βενιζέλου → εξωτερικός δανεισμός*:

➙ Γαλλία: 300.000.000 φράγκα

➙ Αγγλία: 12.000.000 λίρες

➙ ΗΠΑ: 50.000.000 δολάρια

* Θεωρητικός: τα χρήματα δεν δόθηκαν στην Ελλάδα, άρα δεν ελέγχονται από αυτήν, αλλά θεωρήθηκαν ως κάλυμμα για την έκδοση χαρτονομίσματος → χρηματοδότηση της πολεμικής προσπάθειας [μακεδονικό μέτωπο, Ουκρανία, Κριμαία, α’ φάση μικρασιατικού].

➣  1920 : εκλογές: ήττα του Βενιζέλου → νίκη των βασιλικών → επιστροφή του φιλογερμανού Βασιλιά → αντίποινα των συμμάχων → απέσυραν την κάλυψη του χαρτονομίσματος → νόμισμα χωρίς αντίκρυσμα ,   →

  • παθητικός ισολογισμός,
  • πλήρες δημοσιονομικό αδιέξοδο
  • ο πόλεμος στην Μ. Ασία δαπανηρός

διχοτόμηση της δραχμής = στη μέση το χαρτονόμισμα: το μισό στο κράτος ως εσωτερικός δανεισμός → 1.200.000.000δρχ στο κράτος. Η καταστροφή όμως αναπόφευκτη.

5. Η οικονομική ζωή κατά την περίοδο 1922-1936

1922 Μικρασιατική καταστροφή → 1.230.000 Έλληνες + 45000 Αρμένιοι πρόσφυγες → ανατροπή όλων των δεδομένων της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας → τεράστιες ανάγκες → αποκατάσταση όλων των προσφύγων → οι ανεπάρκειες της ελληνικής διοίκησης έπρεπε να ξεπεραστούν.

  • Πολιτική αστάθεια
  • Μίση του διχασμού                                →   μειώνουν την αποτελεσματικότητα του
  • (Ανακήρυξη της Δημοκρατίας)        κράτους και της διοίκησης.
  • Επεμβάσεις του στρατού
  • Απόπειρες πραξικοπημάτων

Συνολικά το κράτος αντέδρασε με επάρκεια για ένα τόσο μεγάλο πρόβλημα: αξιοποίησε τις μουσουλμανικές περιουσίες ( 5-10.000.000.000 δρχ) σε συνδυασμό με την αποτελεσματική αξιοποίηση της εξωτερικής βοήθειας.


 

6. Η ελληνική οικονομία κατά την περίοδο του μεσοπολέμου.

Παρά την καταστροφή η Ελλάδα είχε κάποια ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ:

  • Εθνική ομοιογένεια: [οι μειονότητες ήταν το 7% του πληθυσμού],
  • Ολοκληρωμένη αγροτική μεταρρύθμιση,
  • Αστικοποίηση: [ το 1/3 του πληθυσμού ζούσε στα αστικά κέντρα],
  • Βελτιωμένες υποδομές,
  • Υιοθέτηση αναπτυξιακών πολιτικών,
  • Συγκέντρωση όλων των Ελλήνων στο ελληνικό κράτος → η Ελλάδα αποκλειστικά το κέντρο του  ενδιαφέροντος,
  • Ο πολιτισμός των προσφύγων, οι γνώσεις τους και η ισχυρή   διάθεση τους για εργασία για να ξαναδημιουργήσουν αυτά που έχασαν.

θετική οικονομική πορεία

7. Οι μεγάλες επενδύσεις.

➺ 1925 ΟΥΛΕΝ: κατασκευή του φράγματος και της τεχνητής λίμνης του Μαραθώνα → ύδρευση της Αθήνας του 1.000.000 κατοίκων.

➺   ΠΑΟΥΕΡ: εγκατάσταση μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, δημιουργία δικτύου αστικής συγκοινωνίας (τραμ, λεωφορεία).

➺   Επενδύσεις στο τηλεφωνικό δίκτυο από γερμανικές εταιρείες.

➺    Επενδύσεις  στους δρόμους και στη διευθέτηση των χειμάρρων.

➺   Εγγειοβελτιωτικά έργα στην υπόλοιπη Ελλάδα → αύξηση των καλλιεργούμενων εδαφών.

8. Η Τράπεζα της Ελλάδος.

1927: αίτημα της Ελλάδος στην Κ.Τ.Ε για νέο προσφυγικό δάνειο → ανάγκη για δημιουργία μιας κεντρικής κρατικής τράπεζας με αρμοδιότητες:

➣  Τη διαχείριση των χρεών,

➣  Την έκδοση χαρτονομίσματος,

➣  Ενιαία εφαρμογή της κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής.

→ ίδρυση της Τραπέζης της Ελλάδος → στηρίζοντας την έκδοση χαρτονομίσματος στα αποθέματά της σε χρυσό και συνάλλαγμα και εξασφαλίζοντας την μετατρεψιμότητα της δραχμής σε χρυσόπέτυχε σταθερές ισοτιμίες της δραχμής με τα ξένα νομίσματα →

ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ:

✎ περίοδος οικονομικής ευφορίας,

✎ βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας του κράτους,

✎ ενίσχυσε την εισροή συναλλάγματος και τις επενδύσεις,

✎ προκάλεσε ισχυρή δυναμική → πολιτικές, θεσμικές, οικονομικές πρωτοβουλίες του Βενιζέλου (1928 – 1932).

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Top
 
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων