ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ – ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ

Ο Δεκάλογος των περιβαλλοντικών θεμάτων στην Ελλάδα

του Δρ Μιχάλη Χάλαρη,
Επιπυραγού – Χημικού PhD,
Τμηματάρχη Ασφάλειας και Υγιεινής κατά τις Επιχειρήσεις,
Διεύθυνση Υγιεινής & Ασφάλειας Α.Π.Σ.

 

 

wwf

 

wwf Λύσεις για την κλιματική αλλαγή

 

ΚΩΣΤΑΣ ΣΥΝΟΛΑΚΗΣ*, ΦΟΙΒΗ ΚΟΥΝΤΟΥΡΗ*

Κλιματική αλλαγή: είναι ήδη αργά;

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 18.08.201

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΕΙΣ

Κώστας Συνολάκης*: Δρόμος χωρίς επιστροφή

Στην Ελλάδα θα εισπράξουμε τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής κυρίως λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας και της αυξημένης συχνότητας των ακραίων καταστροφών. Σε λίγες δεκαετίες, ενώ οι περισσότεροι από εμάς θα είναι ακόμη εν ζωή, τα φαινόμενα που κατονομάζουμε τώρα ακραία (επειδή φανταζόμαστε πως συμβαίνουν κάθε 25 χρόνια ή πιο σπάνια) –πλημμύρες, καύσωνες, πυρκαγιές– μάλλον θα συμβαίνουν κάθε χρόνο ή και πιο συχνά.

Δύο παραδείγματα μας υποδεικνύουν πόσο λίγο ανθεκτικοί και προσαρμοστικοί είμαστε. Πολλές παραλίες μας έχουν ήδη αποσαθρωθεί από κακή διαχείριση, δηλαδή αμμοληψίες, κατασκευές δρόμων και λιμανιών, όλα χωρίς σύγχρονες μελέτες. Η άνοδος της στάθμης θα επιταχύνει την ανθρωπογενή διάβρωση, που έχει ήδη περιορίσει μερικές παραλίες πλάτους 100 μ. το 1970 σε πλάτος 5 μ. το 2019. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως στο μέλλον αρκετές από αυτές τις παραλίες θα τις θαυμάζουμε σε ρομαντικές καρτ-ποστάλ της δεκαετίας του ’80.

Οι πλημμύρες στη Μάνδρα μάς έδειξαν πόσο απέχουμε από lege artis διαχείριση κρίσεων. Ηδη από το 1938 υπάρχει η τεχνολογία που επιτρέπει να γίνει άμεση εκτίμηση της στάθμης του νερού σε όμορες συνοικίες πόλεων και σε χειμάρρους, ώστε να ληφθεί κατάλληλη απόφαση για απομάκρυνση του πληθυσμού σε περίπτωση ακραίων βροχοπτώσεων. Δεκάδες, ίσως και εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ έχουν δαπανηθεί στη χώρα μας για σχετικές υδρολογικές «μελέτες», αλλά στη Μάνδρα καταλάβαμε πόσο απροετοίμαστοι είμαστε.

Δεν είμαι μοιρολάτρης και εργάζομαι ασταμάτητα για να εκπαιδεύσω νέους επιστήμονες που θα δώσουν τη μάχη υπέρ της επιστήμης και κατά της γραφειοκρατίας. Αλλά βλέπω ότι μας τελειώνει ο χρόνος: υπάρχουν συγκεκριμένοι στόχοι προσαρμογής της Ελλάδας μέχρι το 2030, που προκύπτουν από τη Συνθήκη των Παρισίων για το Κλίμα. Αντί να τρέχουμε να προλάβουμε ή και να υπερβούμε τους στόχους που μας έχει αναθέσει η παγκόσμια κοινότητα για το 2030, εμείς αναλωνόμαστε σε συνωμοσιολογίες για το ποιος ευθύνεται. Στις πόλεις μας καίμε ακόμη μαζούτ για θέρμανση. Υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που πιστεύουν στον λιγνίτη και στο πετρέλαιο. Η ελληνική κοινωνία θυμίζει την ορχήστρα του «Τιτανικού», παίζει σαν να μη συμβαίνει τίποτε, ενώ το πλοίο βυθίζεται.

* Ο κ. Κώστας Συνολάκης είναι ακαδημαϊκός στην έδρα Γεωλογικών Επιστημών. 

Φοίβη Κουντούρη*: Η μετάβαση έχει ξεκινήσει

Τον Οκτώβριο του 2018, ειδική έκθεση του IPCC των Ηνωμένων Εθνών προειδοποίησε ότι η ανθρωπότητα έχει μόνο 12 χρόνια για να καταφέρει να περιορίσει την υπερθέρμανση του πλανήτη στο ανώτατο όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου, πέρα από το οποίο θα αυξηθεί σημαντικά ο κίνδυνος ξηρασίας, πλημμυρών, ακραίων θερμοκρασιών και φτώχειας για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους. Η ανάγκη να γίνει πράξη η βιώσιμη ανάπτυξη δεν ήταν ποτέ πιο επείγουσα!

Οι συντάκτες της έκθεσης και η ευρύτερη επιστημονική κοινότητα που ασχολείται με το θέμα της κλιματικής αλλαγής ισχυριζόμαστε ότι απαιτούνται επείγουσες και ριζοσπαστικές αλλαγές προκειμένου να επιτευχθεί ο παραπάνω στόχος.

Πιστεύω όμως ότι η αναγκαία μετάβαση θα επιτευχθεί.

Για παράδειγμα, ενώ η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας προβλέπεται ότι θα αυξηθεί κατά 62% μέχρι το 2050, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας σε όλο τον κόσμο θα πολλαπλασιαστούν εκθετικά και ο άνθρακας πρόκειται να καταρρεύσει παντού στον κόσμο μέχρι το 2050, με εξαίρεση την Ασία, ενώ θα κορυφωθεί παγκοσμίως το 2026. Μέχρι το 2032, θα υπάρχει περισσότερη αιολική και ηλιακή ηλεκτρική ενέργεια στον κόσμο από ό,τι ηλεκτρική ενέργεια με καύση άνθρακα. Μέχρι το 2040, οι ΑΠΕ θα αντιπροσωπεύουν το 90% του μείγματος ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, η οποία στοχεύει να μηδενίσει τις εκπομπές CO2 έως το 2050.

H κοινωνία των πολιτών και η επιχειρηματικότητα έχουν εδώ και καιρό αντιληφθεί την ανάγκη αλλαγής πορείας και ήδη επενδύουν σε «έξυπνες» λύσεις για κυκλική οικονομία με μηδενικές εκπομπές. Αυτό που απομένει είναι η πολιτική ηγεσία να επιβάλει τους στόχους νομοθετικά και να επιχορηγήσει τομείς όπου οι υφιστάμενες λύσεις δεν είναι αυτή τη στιγμή επικερδείς (π.χ. ναυτιλία, αερομεταφορές).

Στην 3η Διάσκεψη Κορυφής για τη Βιωσιμότητα στις 16-17 Οκτωβρίου στην Αθήνα, θα ανακοινώσουμε την Ευρω-Ασιατική πρωτοβουλία 4-SEAS Sustainable Blue Growth (για Μεσόγειο, Μαύρη Θάλασσα, Κασπία και λίμνη Αράλη), καθώς και την ίδρυση ενός παγκόσμιου φόρουμ για βιώσιμη ναυτιλία με μηδενικές εκπομπές. Η Ελλάδα πρωτοστατεί και στις δύο αυτές πρωτοβουλίες.

* Η κ. Φοίβη Κουντούρη είναι καθηγήτρια του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος του European Association of Environmental and Resource Economists και συμπρόεδρος UN SDSN Greece.

ΤΑΣΟΥΛΑ ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗ

Το σπίτι μας έπιασε μια αόρατη φωτιά

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 01.09.2019  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Δεν έχει σημασία εάν η Γκρέτα Τούνμπεργκ, με τους ένθερμους φίλους και τους άσπονδους εχθρούς, είναι, όπως την κατηγορούν, περισσότερο ή λιγότερο μια φανατισμένη υπέρμαχος του χίπικου νεολουδιτισμού, μια εκκοσμικευμένη καλβινίστρια, μια οικο-Ταλιμπάν, μια διαταραγμένη αυτιστική δύστυχη έφηβη, μια μαριονέτα, που την κοπάνησε από το σχολείο για να διαδώσει τη «θρησκεία του κλίματος» άλλωστε την εμμονική μάχη της Γκρέτας κατά της κλιματικής αλλαγής εκμεταλλεύονται μέχρι ρανίδος όσοι επιχειρούν με το πρόσχημα του μεσσιανισμού και της υπερβολής να κουκουλώσουν τα ακουκούλωτα. Το σημαντικό είναι ότι έχει ήδη αναδειχθεί σε παγκόσμιο σύμβολο, σε φωνή αφύπνισης σε έναν κόσμο με επιλεκτική τύφλωση. Το πρόβλημα δεν είναι το πόσο άκαμπτη είναι η Γκρέτα, είναι ο κακοφορμισμένος κόσμος μας.

Οχι οι δυνάμεις που τον προάγουν. Οχι, π.χ. η τεχνολογία. Αλλά εμείς, οι ανεύθυνοι άπληστοι. Εμείς αποφασίζουμε αν η τεχνολογία θα είναι εχθρική ή φιλική προς το περιβάλλον, αν θα μας καταστρέψει ή θα μας σώσει. Δεν είναι η πρόοδος που επιταχύνει την κλιματική αλλαγή, αλλά η κακή χρήση της από το είδος μας, που από καταβολής αγαπάει να δημιουργεί κόσμους και να τους καταστρέφει. Η τεχνολογία, προϊόν της ανάγκης για συνεχή αναρρίχηση στην κλίμακα της ευημερίας και της δίψας για ανακαλύψεις, που παρήγαγαν αδιανόητα άλματα, είναι αντίθετα το εργαλείο ώστε να επισπευσθεί η επούλωση των τραυμάτων στην περιβαλλοντική μας ασπίδα η επιβεβλημένη αλλαγή στάσης και πολιτικής δεν αρκεί.

Αμέτρητες πράσινες καινοτομίες προσφέρονται ως ζύμη στους ιθύνοντες. Θερμοηλεκτρικές βαφές που μετατρέπουν κτίρια και οχήματα σε γεννήτριες ηλεκτρικού ρεύματος. Ρούχα και επιφάνειες που συλλέγουν ενέργεια από δονήσεις, παραμορφώσεις, μεταβολές θερμοκρασίας, βιοχημικές αντιδράσεις, ραδιοκύματα, ακτινοβολίες. Αερομεταφερόμενες ανεμογεννήτριες που εκμεταλλεύονται την τεράστια αιολική ενέργεια, η οποία υπάρχει σε μεγάλα ύψη. Εξόρυξη πρώτων υλών από αστεροειδείς. Υποβρύχιες ανθρώπινες αποικίες, σε περίπτωση υπερπληθυσμού ή καταστροφής της γήινης ξηράς. Γεωργία σε εσωτερικούς χώρους περιοχών που έχουν μολυνθεί με ραδιενέργεια. Φυτά ως αισθητήρες περιβαλλοντικών απειλών. Βακτήρια που καταβροχθίζουν πλαστικά. Πρωτεΐνες που μετασχηματίζουν υδατάνθρακες σε βιοϋλικά προς αντικατάσταση των πλαστικών και πετροχημικών προϊόντων. Στελέχη μικροοργανισμών που μετατρέπουν το μεθάνιο σε βιοπλαστικά και αντηλιακά. Μέδουσες, που από αυξανόμενη θαλάσσια απειλή μετουσιώνονται σε βιοφίλτρα σε μονάδες επεξεργασίας λυμάτων. Μεμβράνες από γραφένιο που αφαιρούν από το νερό τους δύσκολους αναδυόμενους ρύπους (φάρμακα, ενδοκρινικούς διαταράκτες) κ.ο.κ.

Αλλά εμείς εύκολα διαφθείρουμε ό,τι θετικό γεννάει η έρευνα. Νέες επινοήσεις για μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα; Ισχυρότερες αντιδράσεις χωρών και ηγετών στα μέτρα για περιορισμό των ρύπων. Το κέρδος από τις συνέπειες της υπερθέρμανσης (π.χ. νέες θαλάσσιες διαδρομές μετά το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική) σφραγίζει τα μάτια ερμητικά ας απελευθερωθούν βακτήρια στην περιοχή, ας καταβροχθίσουν αλλού τα νερά την ξηρά. Κερδίζει το τυφλό πεπρωμένο της ασύδοτης σπατάλης του φυσικού πλούτου, οι αξίες οι θεμελιωμένες μόνο στην ύλη. Και τρέχει ανεξέλεγκτα η μη βιώσιμη ανάπτυξη, απαραμείωτα, τρομακτικά.

«Θέλω να δράσετε λες και έχει πιάσει φωτιά το σπίτι σας. Γιατί όντως έχει πιάσει φωτιά», είπε στο Νταβός η Γκρέτα. «Θα δούμε τον κόσμο μας να καταστρέφεται αν μέσα σε 11 χρόνια δεν έχει συγκρατηθεί η αύξηση της θερμοκρασίας της Γης στον 1,5 βαθμό Κελσίου», είπε ο ΟΗΕ διά στόματος Γκουτιέρες. Για να επιτευχθεί αυτό, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα πρέπει να μειωθούν κατά 45% έως το 2030 και να μηδενιστούν το 2040, με συθέμελες αλλαγές στην ενέργεια, τη βιομηχανία, τις μεταφορές, τη γεωργία, την οικιστική ανάπτυξη. Είδατε κάτι;

Είναι πολύ δύσκολο να αλλάξουμε ζωή. Πιο βολικό, είναι να κλείσουμε τα μάτια μπροστά στον κίνδυνο, ακόμη κι αν δεν τον αμφισβητούμε. Να ενταφιάσουμε τις απειλές κάτω από καθησυχαστικές κοινοτοπίες. Να προτιμήσουμε τη σιωπή των αντανακλαστικών από τα βήματα ενάντια στην καταχρηστική πεπατημένη. Αλλά αυτό δεν είναι πολιτισμός, είναι το λυκόφως του.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 02.09.2019

Η κλιματική αλλαγή και το αργό βράσιμο του βατράχου

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ*     Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Εχουμε περάσει σε μια εποχή όπου πλέον δεν υπάρχει καμιά αμφισβήτηση πως η κλιματική αλλαγή είναι εδώ. Ακόμα και οι τελευταίοι σκεπτικιστές έχουν σιγάσει ή έχουν μεταλλάξει τις θεωρίες τους, μιας και η επιστήμη και τα γεγονότα πλέον δεν είναι με το μέρος τους.

Ως θεωρία, ο όρος «βιώσιμη ανάπτυξη» είχε και έχει κύριο στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και των πόρων σε αυτό, μιας και τον έχουμε δανειστεί από τα παιδιά μας.

Ο πρόεδρος της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρο, αφού παρότρυνε τον λαό που εκπροσωπεί να πηγαίνει στην τουαλέτα λιγότερες φορές για να «προστατεύει το περιβάλλον», αφού έχει κάνει θερμές χειραψίες με το πρόεδρο των ΗΠΑ Ντοναλτ Τραμπ, τις τελευταίες ημέρες βλέπει, χωρίς να αντιδρά, τον Αμαζόνιο, το μεγαλύτερο σε έκταση δάσος στον κόσμο, να εξαφανίζεται και πολύ πιθανό να σκέφτεται ήδη την «αξιοποίησή» του, αφού από τις αρχές της προεδρίας του είχε δηλώσει  πως «οι κάτοικοι της Βραζιλίας πρέπει να πάρουν το κομμάτι που τους αξίζει»!

Ο Ζαΐρ Μπολσονάρο αρχικά απέλυσε τον διευθυντή του αστροναυτικού οργανισμού, ο οποίος είχε εκφράσει ανησυχίες για τον γρήγορο ρυθμό αποψίλωσης του Αμαζονίου, και στη συνέχεια κατηγόρησε τις μη κυβερνητικές οργανώσεις ότι βάζουν φωτιές στο τροπικό δάσος, προκειμένου να πλήξουν την εικόνα της κυβέρνησής του και κατόπιν τους έκοψε τη χρηματοδότηση.

Λίγους μήνες πριν ξεκίνησαν οι φωτιές στη Σιβηρία, όπου πάλι θεατές βλέπαμε τις φριχτές εικόνες μιας τεράστιας καταστροφής που δεν φαίνεται να έχει τέλος. Εμπρησμοί; Κλιματική αλλαγή; Και τα δύο μαζί; Το σίγουρο είναι πως αυτά συμβαίνουν και θα συνεχίσουν να συμβαίνουν γύρω μας και ίσως ακόμα περισσότερο και με μεγαλύτερη ένταση όπως ήδη έχουν προβλεφθεί  από επιστήμονες και έχουν αγνοηθεί συστηματικά από κυβερνήσεις σε όλο το κόσμο.

Οι πυρκαγιές στη δυτική Βραζιλία ξεκίνησαν από εγκληματίες που ενθαρρύνονται από ανεύθυνους ηγέτες, οι οποίοι εξακολουθούν να αναγνωρίζονται ως νόμιμοι από τη διεθνή κοινότητα.

Στα κοινωνικά δίκτυα μας ζητείται τώρα να «προσευχηθούμε για τον Αμαζόνιο» (#PrayForTheAmazon). Αλλά το τροπικό δάσος δεν είναι καθεδρικός ναός που μπορούμε να ανοικοδομήσουμε. Και η καταστροφή του δεν είναι ατύχημα. Είμαστε όλοι υπεύθυνοι – από εκείνους που υποστηρίζουν ή δίνουν μια πλατφόρμα στους αρνητές της κλιματικής αλλαγής ώς εκείνους που υποστηρίζουν την παραγωγική γεωργία, είτε ως παραγωγοί, είτε ως καταναλωτές, είτε ως ψηφοφόροι.

Το σύνδρομο του βρασμένου βάτραχου περιγράφει έναν βάτραχο βραδέως ζωντανό. Η προϋπόθεση είναι ότι, εάν ένας βάτραχος βρεθεί ξαφνικά σε βραστό νερό, θα βγει έξω, αλλά, εάν ο βάτραχος βρεθεί σε κρύο νερό που σιγά σιγά θερμαίνεται και έρχεται σε βρασμό, δεν θα αντιληφθεί τον κίνδυνο και θα παραμείνει εκεί μέχρι θανάτου.

Το ίδιο βατράχι τοποθετείται σε ένα δοχείο με νερό. Αυτή τη φορά, η θερμοκρασία του νερού είναι ευχάριστη. Το βατράχι ξαπλώνει ευτυχισμένο, απολαμβάνοντας την εμπειρία. Το νερό στο δοχείο θερμαίνεται σταδιακά. Υπάρχουν στιγμές που το βατράχι ενοχλείται, αλλά δεν παρουσιάζει καμιά έντονη αντίδραση. Εγκλιματίζεται. Κάποια στιγμή, το νερό αρχίζει να βράζει, οπότε και είναι πολύ αργά για το βατράχι να πηδήξει έξω το νερό. Ακινητοποιείται. Και το βατράχι βράζει… Ζωντανό.

Η ιστορία χρησιμοποιείται συχνά ως μεταφορά για την αδυναμία ή την απροθυμία των ανθρώπων να αντιδρούν ή να γνωρίζουν τις απειλές που προκύπτουν σταδιακά. Ο χρόνος μας εδώ, σε αυτό τον πλανήτη, είναι περιορισμένος. Δεν σημαίνει πως και ο πλανήτης μας οδεύει με τους δικούς μας ρυθμούς.  Οι κλιματικές αλλαγές εξελίσσονται με αργούς ρυθμούς (αν και πλέον είναι εμφανές πως η επιτάχυνση είναι ορατή ακόμα και από τους πιο σκεπτικούς!). Η άγνοια και η υποκρισία θα μας φτάσουν στο σημείο της ακινησίας του βατράχου. Στο σημείο που οι επιλογές μας πλέον θα είναι περιορισμένες και με μεγάλο κόστος. Aφέλεια ή σκοπιμότητα; Μάλλον και τα δυο. Είτε είναι τώρα η κυβέρνηση της Βραζιλίας, είτε η κυβέρνηση του Τραμπ  ή τα μεγάλα και πολλά δάκρυα για την Παναγία των Παρισίων, σίγουρα το πλανητικό ντόμινο θα συνεχιστεί και η ακινησία μας θα μας οδηγήσει σε μη αναστρέψιμες συνέπειες. Οπως και στην περίπτωση του βατράχου…

* Ο κ. Γιάννης Γκουτζαμάνης είναι γραμματέας Περιβάλλοντος της ΓΣΕΕ.

 

 

 

 

 

24s13_skitsomakris
ΧΡΗΣΤΟΣ ΖΕΡΕΦΟΣ*

Τα περιθώρια στενεύουν

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 18.08.2019

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:

Οταν ο διάσημος Νορβηγός εξερευνητής Ρόαλντ Αμούδσεν ξεκίνησε από την Kristiania (σημερινό Οσλο) την εξερεύνηση του βορειοδυτικού περάσματος τον Ιούνιο του 1903, το πλοίο του έπλεε προς τα βορειοδυτικά μέχρι τις 3 Οκτωβρίου του ιδίου έτους. Τότε το πλοίο ακινητοποιήθηκε από τους πάγους του επερχόμενου χειμώνα και έμεινε ακινητοποιημένο εκεί για περίπου δύο χρόνια. Το πλήρωμα πραγματοποιούσε μετρήσεις αναζητώντας τον Βόρειο Μαγνητικό Πόλο της Γης (στο σημείο αυτό η μαγνητική βελόνα της πυξίδας γίνεται κάθετη!) με την ακινητοποίηση του πλοίου, ο Αμούδσεν προχώρησε στη συνέχεια με σκι μέχρι την Αλάσκα, από όπου και τηλεγράφησε ότι έφθασε σώος διασχίζοντας το βορειοδυτικό πέρασμα, πρώτα με το πλοίο και μετά με σκι.

Σήμερα το πέρασμα αυτό είναι διαπλεύσιμο με κατάλληλα πλοία, και πολλές εταιρείες διαμορφώνουν τους εμπορικούς τους στόλους κατάλληλα ώστε να πλέουν ασφαλώς στα παγωμένα αυτά μέρη. Την εποχή μας, που πολλοί την ονομάζουν πλέον ανθρωπόκαινο (λόγω της πρόσφατης υπερθέρμανσης του πλανήτη από τις ανθρώπινες δραστηριότητες) σηματοδότησε τον Σεπτέμβριο του 2013 η διάβαση του πρώτου εμπορικού πλοίου bulk carrier (το «MS Nordic Orion») το οποίο μετέφερε περίπου 70.000 τόνους κάρβουνο από το Βανκούβερ στο λιμάνι Πόρι της Φινλανδίας. Η απόσταση που διανύθηκε ήταν κατά 2.000 χιλιόμετρα μικρότερη από την παραδοσιακή οδό μέσω της διώρυγας του Παναμά. Τέλος, η πρώτη κρουαζιέρα μέσα από το ΒΔ πέρασμα ένωσε την Αλάσκα με τη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο του 2016.

Ολα αυτά έχουν γίνει εφικτά λόγω της άνευ προηγουμένου υπερθέρμανσης του πλανήτη μας από την αλόγιστη εκμετάλλευση των φυσικών του πόρων. Μερικοί θεωρούν ότι αυτές οι μεταβολές συμβαίνουν σε κύκλους. Θα μπορούσαν να ισχυριστούν τη φράση «κύκλος είναι και θα περάσει» κατά το «μπόρα είναι και θα περάσει», με τη διαφορά ότι οι κυκλικές μεταβολές στους πάγους του πλανήτη γίνονται σε δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Η περίοδος που ζούμε, που δημιουργήθηκαν ο πολιτισμός, οι κοινωνίες και όλα τα θαυμαστά του ανθρώπου, θα διαρκέσει το πολύ άλλα 10-15.000 χρόνια ακόμη.

Μέσα σε αυτή τη «μεσοπαγετώδη» περίοδο, ο άνθρωπος έχει αλλάξει τη σύσταση της ατμόσφαιρας τόσο πολύ όσο δεν έχει ξανασυμβεί τα τελευταία 1-2 δισεκατομμύρια χρόνια του πλανήτη. Αν πήγαινε φέτος ο Αμούδσεν την αποστολή του θα έβρισκε τον Ιούνιο θερμοκρασίες πάνω από 20° C και αφού θα τελείωνε τις παρατηρήσεις με το μαγνητόμετρό του κατά τον Οκτώβριο θα άνοιγε τα πανιά του να γυρίσει πίσω στο Οσλο. Ούτε καν θα μπορούσε να φανταστεί ότι εκεί όπου πήγε με σκι (στην Αλάσκα) για να τηλεγραφήσει, ίσως τα τηλεγραφόξυλα να είχαν καεί από δασική πυρκαγιά! Ηδη φέτος είναι η δεύτερη φορά με τεράστιες δασικές πυρκαγιές όχι μόνο στην (πρώην) παγωμένη ακόμη και το θέρος Βόρεια Σιβηρία, αλλά και στην Αλάσκα! Ούτε καν θα είχε διανοηθεί τους ρυθμούς με τους οποίους λιώνουν οι πάγοι στον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό.

Το λιώσιμο των πάγων έχει το φοβερό αποτέλεσμα να αποκαλύπτει τεράστιες εκτάσεις γης, με αποτέλεσμα να απελευθερώνεται απευθείας στην ατμόσφαιρα μεθάνιο (ένα πολύ ισχυρό θερμοκηπικό αέριο). Η έκλυση επιπλέον μεθανίου επιδεινώνει το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Θυμάμαι που ήμασταν σε αποστολή στο Τρούμσε με τον αείμνηστο συνάδελφο Ιβαρ Ιζακσεν και όταν είδε ότι υπήρχε τουριστική εκδρομή επίσκεψης σε παγετώνα που λιώνει, κουνούσε το κεφάλι του λέγοντας: «Δεν έχουν ιδέα τι σημαίνει αυτή η καταστροφή».

Πέρα από το μεθάνιο, η αφαίρεση του «λευκού» με το λιώσιμο των πάγων μειώνει στις πολικές περιοχές την ανακλαστικότητα του πλανήτη, το έδαφος του οποίου απορροφά, χωρίς τον πάγο, περισσότερη ηλιακή ενέργεια. Αυτό οδηγεί σε περαιτέρω αποσταθεροποίηση του κλίματος. Οι δε θερμότεροι ωκεανοί και οι θάλασσες συμμετέχουν στη δημιουργία της συχνότερης εμφάνισης ακραίων καιρικών φαινομένων. Κάτι σαν τα ακραία καιρικά φαινόμενα που περιγράφει ο Ησίοδος. Η τιτανομαχία θα μπορούσε να κινηματογραφηθεί στη φοβερή καταιγίδα της Χαλκιδικής ή ακόμα και στην υδάτινη καταστροφή στη Μάνδρα, στην καύση των σιβηρικών δασών, στους καύσωνες της κεντρικής και νότιας Ευρώπης. Στην Αττική, από δύο καύσωνες τα πρώτα 30 χρόνια του 20ού αιώνα φθάσαμε τους δεκαπέντε στα τελευταία 30 χρόνια. Το κόστος κάλυψης των ασφαλιστικών εταιρειών από καιρικές καταστροφές από 10 δισ. δολάρια τη δεκαετία του ’50 παγκοσμίως εκατονταπλασιάσθηκε, φτάνοντας τη δεκαετία μας το 1 τρισ. δολάρια.

Ο πλανήτης μας δεν έχει πολλά περιθώρια ακόμη. Εχουμε πάρει ένα δρόμο χωρίς επιστροφή, προς έναν Μιλτονικό «απολεσθέντα παράδεισο», προς μια εποχή που η βροχή, αντί να μας θυμίσει τις συνθέσεις των μεγάλων ρομαντικών, θα μας γεμίζει με τον τρόμο της πλημμύρας. Η επιστήμη έχει μιλήσει, ο πλανήτης είναι ένας, τα διαπλανητικά ταξίδια είναι ωραία για το Hollywood, αλλά ο άνθρωπος και η φύση είναι εδώ: στη μοναδική, στην υπέροχη Γη!

* Ο κ. Χρήστος Ζερεφός είναι μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 12.08.2019 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Ο πολιτικός γρίφος της κλιματικής αλλαγής

ΠΕΤΡΟΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Η εβδομάδα που πέρασε ήταν καταιγιστική σε δυσοίωνες ειδήσεις από το μέτωπο της κλιματικής αλλαγής. Ο Ιούλιος ήταν ο πιο θερμός μήνας στα μετεωρολογικά χρονικά της Ευρώπης, με τον υδράργυρο να σκαρφαλώνει στους 45,9 βαθμούς Κελσίου στη Γαλλία και τον καύσωνα να προκαλεί 400 περισσότερους θανάτους από ό,τι συνέβαινε συνήθως μέσα μία εβδομάδα στην Ολλανδία. Η καταστροφή της Αμαζονίας, ενός από τους κυριότερους πνεύμονες του πλανήτη, οδεύει προς σημείο μη επιστροφής, εκτιμούν οι ειδικοί. Εκθεση της Διεθνούς Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) προειδοποιεί για παγκόσμια διατροφική κρίση λόγω των συχνότερων και σφοδρότερων ξηρασιών, τυφώνων και πυρκαγιών, όπως εκείνες που μαίνονται τις ημέρες αυτές στη Σιβηρία.

Ο κοινός νους αναρωτιέται γιατί, ενώ οι συναγερμοί χτυπούν στη διαπασών, οι πολιτικές ηγεσίες πολλών και ισχυρών χωρών εμφανίζουν τέτοια αναισθησία. Γιατί η κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να μείνει έξω από την πολιτική αντιπαράθεση και να αντιμετωπιστεί ως οικουμενικό πρόβλημα, που ζητάει κατεπειγόντως λύσεις; Δυστυχώς, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Ο παλιός αφορισμός, ότι αν θίγονται μεγάλα συμφέροντα οι άνθρωποι είναι ικανοί να αλλάξουν ακόμη και τα αξιώματα της ευκλείδειας γεωμετρίας, επιβεβαιώνεται για μία ακόμη φορά.

Το 2017, ο συντηρητικός πολιτικός της Αυστραλίας Σκοτ Μόρισον εμφανίστηκε στο Κοινοβούλιο κρατώντας ένα σβώλο γαιάνθρακα και καλώντας τους βουλευτές να ενισχύσουν τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων. Οι βουλευτές των Εργατικών τον ειρωνεύτηκαν ως οπισθοδρομικό, που δεν καταλαβαίνει την οξύτητα του οικολογικού προβλήματος. Τα μειδιάματα πάγωσαν όταν ο συντηρητικός συνασπισμός του Μόρισον κέρδισε τις εκλογές, διαψεύδοντας όλα τα προγνωστικά. Βασικό στοιχείο της προεκλογικής στρατηγικής του ήταν να εμφανίσει την Κεντροαριστερά ως εκπρόσωπο των καλοζωισμένων αστικών στρωμάτων που υπερβάλλουν σε οικολογικές ευαισθησίες, αδιαφορώντας για τα ζωτικά προβλήματα επιβίωσης εργατών και αγροτών.

Δεν πρόκειται για μεμονωμένη εξαίρεση. Ο ακροδεξιός Ζαΐρ Μπολσονάρο κέρδισε τις προεδρικές εκλογές της Βραζιλίας παρά την εξοργιστικά αντιοικολογική πλατφόρμα του για την «εκμετάλλευση» της Αμαζονίας και την άρνηση της κλιματικής αλλαγής. Ανάλογη ήταν η περίπτωση Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος κέρδισε τις προεδρικές εκλογές επικρατώντας σε βιομηχανικές πολιτείες όπως το Μίτσιγκαν, το Οχάιο και η Πενσιλβάνια χάρη και στην προπαγάνδα του ότι τα μέτρα των Δημοκρατικών κατά της κλιματικής αλλαγής θα στοίχιζαν θέσεις εργασίας. Ας μην ξεχνάμε, ακόμη, ότι το κίνημα των «Κίτρινων Γιλέκων», που τόσο ταλαιπώρησε τον Εμανουέλ Μακρόν, πυροδοτήθηκε από τον οικολογικό (εντός ή εκτός εισαγωγικών) φόρο στα καύσιμα.

Ασφαλώς η εικόνα δεν είναι μονόχρωμη. Το νεανικό πανευρωπαϊκό κίνημα με τις οικολογικές πορείες και απεργίες, που έχει βρει την ηρωίδα του στο πρόσωπο της Σουηδής Γκρέτα Τούνμπεργκ εδώ και ένα χρόνο, είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Στις ευρωεκλογές του Μαΐου, οι Πράσινοι σημείωσαν ορμητική άνοδο, φιλοδοξώντας μάλιστα να εκτοπίσουν την υπό κατάρρευση Σοσιαλδημοκρατία σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας. Η διευθύντρια σύνταξης της Le Monde Σιλβί Κοφμάν εκτιμά πως ο παλιός διπολισμός Δεξιάς – Αριστεράς δίνει τη θέση του σε ένα νέο δίπολο Πράσινων – Ακροδεξιάς, με το φιλελεύθερο Κέντρο να συμπληρώνει το νέο πολιτικό τοπίο.

Πρόσφατη έρευνα της Κομισιόν δίνει τροφή σε παρόμοιες, τολμηρές εικασίες. Στο ερώτημα «ποια είναι τα πιο σημαντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη», το 34% ιεραρχεί ως πρώτο ζήτημα τη μετανάστευση (πτώση έξι μονάδων από πέρυσι) και το 22% την κλιματική αλλαγή (άνοδος έξι μονάδων), αφήνοντας πιο πίσω την ανεργία, τα οικονομικά προβλήματα, την τρομοκρατία και την εγκληματικότητα.

Ωστόσο το ανερχόμενο, στην Ευρώπη, πράσινο ρεύμα έχει να αντιμετωπίσει τις δικές του πολιτικές αντιφάσεις, που απειλούν να το διαρρήξουν. Από τη μια πλευρά βρίσκονται φιλελεύθερων απόψεων πολιτικοί, όπως ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ στη Γαλλία, και οι Πράσινοι που συμμαχούν με Χριστιανοδημοκράτες σε κρατίδια της Γερμανίας και από την άλλη ριζοσπάστες που θεωρούν την οικολογία ασυμβίβαστη με τον οικονομικό φιλελευθερισμό. Οι τελευταίοι θυμίζουν ότι ο πατριάρχης του νεοφιλελευθερισμού, Μίλτον Φρίντμαν, έλεγε το 2003 ότι «το περιβάλλον είναι υπερτιμημένο πρόβλημα» και ότι «τα εργασιακά δικαιώματα και η προστασία του περιβάλλοντος θέτουν υπερβολικούς περιορισμούς» στην επιχειρηματικότητα.

Επιπλέον, τονίζουν ότι η διεθνοποίηση της παραγωγής που έχει ως αποτέλεσμα εξαρτήματα προϊόντων «να διασχίζουν τρεις ή τέσσερις φορές τον Ειρηνικό Ωκεανό προτού καταλήξουν στα ράφια των σούπερ μάρκετ», όπως έγραφε ο Μπεν Κάσελμαν στους New York Times, επιβαρύνει τρομερά το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Η ανάγκη ενός νέου οικονομικού μοντέλου, που θα συμφιλιώνει την ανάπτυξη με την προστασία του πλανήτη, είναι το μεγάλο στοίχημα για όσους επαγγέλλονται ένα πράσινο New Deal και δεν θέλουν να μείνει για μία ακόμη φορά ένα πουκάμισο αδειανό.

Έντυπη

 

 

 

 

 

Αδειάζει η κλεψύδρα του πλανήτη

ΘΟΔΩΡΗΣ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Δεν έχουμε ιδέα τι μας περιμένει. Αυτό είναι το μήνυμα του «The Uninhabitable Earth», ενός πρόσφατου βιβλίου για την κλιματική αλλαγή από τον δημοσιογράφο Ντέιβιντ Γουάλας Γουέλς. Δεν έχουμε πάρει χαμπάρι τίποτε. Κάτι παιδάκια διαδηλώνουν και κάτι ειδησάρια περνούν από τα timelines, εφημερίδες κάνουν αφιερώματα και ντοκιμαντέρ μάς δείχνουν αποστεωμένες πολικές αρκούδες, αλλά στην πραγματικότητα οι υπόλοιποι έχουμε μεσάνυχτα. Από τα πολλά προβλήματα του κόσμου, υπάρχει ένα με το οποίο θα έπρεπε να ασχολούμαστε κάθε μέρα. Ενα, μέσα από το πρίσμα του οποίου θα έπρεπε να περνάει οτιδήποτε άλλο σκεφτόμαστε ή κάνουμε: το γεγονός ότι πλέον, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, ζούμε σε έναν αλλιώτικο κόσμο από αυτόν που γνώρισε (και στον οποίο γεννήθηκε, εξελίχθηκε και ωρίμασε) ο ανθρώπινος πολιτισμός.

Το «The Uninhabitable Earth», το οποίο θα κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μεταίχμιο το φθινόπωρο, είναι ένα βιβλίο για την κλιματική αλλαγή. Αλλά είναι λίγο διαφορετικό από τα περισσότερα άλλα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες. Μία από τις διαφορές είναι ότι ο συγγραφέας είναι δημοσιογράφος και όχι επιστήμονας και ως τέτοιος έχει τη δυνατότητα να ακουμπήσει περισσότερα επιστημονικά πεδία και να γράψει λίγο πιο ελεύθερα. Tα γράφει χύμα, λοιπόν, και είναι θυμωμένος – τι θυμωμένος, έξαλλος είναι. Κάθισε και κατέγραψε αναλυτικά τα αποτελέσματα των πιο πρόσφατων ερευνών σε μια σειρά από τομείς που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή, κατέγραψε και τις συνέπειες που βλέπουμε ήδη μπροστά μας και έγινε έξαλλος επειδή δεν είναι όλοι έξαλλοι γι’ αυτό που συμβαίνει και για όσα πρόκειται να συμβούν στον πλανήτη μας τις αμέσως επόμενες τρελές δεκαετίες. Διαβάζοντας ο αναγνώστης σχεδόν τον ακούει να κοπανά τα πλήκτρα με τους δείκτες, φτύνοντας σαλάκια στην οθόνη.

Βλέπετε, τα τελευταία 10.000 χρόνια ο ανθρώπινος πολιτισμός αναπτύχθηκε σε έναν πλανήτη που είχε μια σχεδόν σταθερή μέση θερμοκρασία. Είχαμε μεν παγωμένες περιοχές, είχαμε τους καύσωνες, είχαμε την πάροδο των εποχών, μια μικρή «εποχή παγετώνων» τον 17ο αιώνα, αλλά ο μέσος όρος της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας κοντά στο έδαφος παρέμενε σχετικά σταθερός, μέσα σε ένα πολύ στενό όριο. Αυτό το στενό όριο σήμαινε συγκεκριμένες συνθήκες για το κλίμα του πλανήτη και μέσα σε αυτές τις συνθήκες τα κάναμε όλα. Εκεί αναπτύξαμε την αγροτική παραγωγή, εκεί φτιάξαμε πόλεις, εκεί κάναμε παγκόσμιους πολέμους και σταυροφορίες, εκεί ανακαλύψαμε την πενικιλίνη, εκεί ρίξαμε την ατομική βόμβα, εκεί φτιάξαμε το Ιντερνετ. Η ανθρωπότητα αναπτύχθηκε και ανέπτυξε τον πολιτισμό της προσαρμοσμένη σε ακριβώς αυτές τις συνθήκες, σε αυτές τις θερμοκρασίες, με αυτές τις ποσότητες βροχόπτωσης, σε εδάφη που μπορούσαν να υποστηρίξουν συγκεκριμένες καλλιέργειες, σε τοποθεσίες που αντιμετώπιζαν συγκεκριμένης συχνότητας και έντασης πλημμύρες, τυφώνες, πυρκαγιές ή άλλες καταστροφές. Αυτό τον κόσμο βρήκαμε, και χτίσαμε τον πολιτισμό μας στα μέτρα του ακριβώς. Αυτά τα μέτρα τώρα αλλάζουν.

Τα επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα ποτέ δεν είχαν φτάσει πάνω από 300ppm (μέρη ανά εκατομμύριο) τα τελευταία 800.000 χρόνια. Σήμερα είναι πάνω από 400ppm. Την τελευταία φορά που υπήρχε τόσο διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, πριν από 15 εκατομμύρια χρόνια δηλαδή, όταν δεν υπήρχε ανθρώπινο είδος, η θάλασσα ήταν 25-35 μέτρα ψηλότερα από εκεί που είναι σήμερα και υπήρχαν ελάχιστοι πάγοι στην Ανταρκτική και τη Γροιλανδία. Ο πλανήτης μας ήταν ένα εντελώς αλλιώτικο μέρος.

Η συσσώρευση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σε πρωτοφανή για την ιστορία της ανθρωπότητας επίπεδα δεν είναι κάτι που θα έχει συνέπειες το 2100. Είναι ένα φαινόμενο που έχει συνέπειες σήμερα, κάποιες από τις οποίες μπορεί να τις έχετε ακουστά (η αύξηση της στάθμης της θάλασσας, η εξαφάνιση ειδών, η ερημοποίηση ολόκληρων περιοχών), κάποιες τις ζούμε ήδη στο πετσί μας (οι καύσωνες, η ξηρασία, τα ακραία καιρικά φαινόμενα), κάποιες όμως πολλοί δεν τις σκεφτόμαστε καθόλου.

«Από το 1950», γράφει ο Γουέλς, «τα ωφέλιμα συστατικά των φυτών που καλλιεργούμε –οι πρωτεΐνες, το ασβέστιο, ο σίδηρος, η βιταμίνη C– έχουν μειωθεί σχεδόν κατά το ένα τρίτο». Ακόμα και οι πρωτεΐνες στη γύρη των μελισσών έχουν μειωθεί κατά το ένα τρίτο. Οι πλημμύρες έχουν τετραπλασιαστεί από τη δεκαετία του ’80. Εχουν διπλασιαστεί από το 2004. Από το 1979 η σεζόν των δασικών πυρκαγιών έχει μεγαλώσει κατά 20%. Οι δασικές πυρκαγιές στις ΗΠΑ σήμερα καίνε κατά μέσον όρο διπλάσιες εκτάσεις δασών από ό,τι έκαιγαν το 1970. Δασικές πυρκαγιές πλέον βλέπουμε τακτικά σε μέρη όπου στο πρόσφατο παρελθόν ήταν εξαιρετικά σπάνιο –έως και αδιανόητο– φαινόμενο, όπως η Σουηδία και η Γροιλανδία.

Μετάδοση ασθενειών

Αλλά υπάρχουν κι άλλα, ακόμα πιο απροσδόκητα. Η αλλαγή του κλίματος κάνει τα κουνούπια που φέρουν την ελονοσία και τον κίτρινο πυρετό, ή τα τσιμπούρια που μεταφέρουν τη νόσο Lyme να επεκτείνουν τη ζώνη δράσης τους και σε άλλες ηπείρους. Μόνο στις ΗΠΑ τα τελευταία 13 χρόνια οι περιπτώσεις ασθενειών που μεταφέρονται από κουνούπια, τσιμπούρια ή ψύλλους τριπλασιάστηκαν.

Ακόμα και πράγματα που μοιάζουν εντελώς άσχετα έχουν επηρεαστεί δραματικά από την κλιματική αλλαγή. Σύμφωνα με πολυάριθμες έρευνες, η υψηλότερη θερμοκρασία αυξάνει, μεταξύ άλλων, τα ποσοστά των εγκληματικών ενεργειών, τις βωμολοχίες στα social media, τη διάρκεια που οι οδηγοί πατούν την κόρνα και τις πιθανότητες οι αστυνομικοί να πυροβολήσουν κατά τη διάρκεια της βάρδιάς τους.

Η ανθρωπότητα δεν έχει ζήσει ποτέ άλλοτε σε συνθήκες σαν αυτές που έχουμε εμείς σήμερα. Είμαστε ήδη έξω από τα στενά όρια που είχαμε συνηθίσει και, όπως πάμε, μέχρι το τέλος του αιώνα θα είμαστε άλλους 2 βαθμούς Κελσίου (ή και παραπάνω) έξω από τα όρια. Ο κόσμος αυτός θα είναι ακόμα πιο σκληρός και αφιλόξενος για εμάς. Και αυτός είναι ο πυρήνας του προβλήματος και κάτι που πολλοί δεν καταλαβαίνουν: Ο «πλανήτης μας» δεν έχει πρόβλημα. Αυτές οι αλλαγές δεν του λένε τίποτε – εκατομμύρια χρόνια πριν είχε ακόμα υψηλότερες θερμοκρασίες, ακόμα περισσότερα ppm διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Δεν έπαθε τίποτε. Εμείς είμαστε που έχουμε το πρόβλημα. Δεν έχουμε γνωρίσει ποτέ τέτοιον πλανήτη σαν αυτό στον οποίο ζούμε τώρα.

Το πολιτικό πρόβλημα και το «πλανητικό σχέδιο Μάρσαλ»

Αν κάποιος αφήσει το εξαιρετικό βιβλίο του Γουάλας Γουέλς με την ψυχή μαύρη από την απελπισία, μπορεί στη συνέχεια να προχωρήσει σε ένα άλλο πρόσφατο βιβλίο για να εξοντώσει και κάθε τελευταία αχτίδα ελπίδας που ενδέχεται να του έχει απομείνει. Γιατί αν ο Γουάλας Γουέλς χαρτογραφεί την κρισιμότητα της κατάστασης οδυνηρά γλαφυρά, ο Γουίλιαμ Βόλμαν στο νέο, δίτομο «Carbon Ideologies» προχωρά παρακάτω, υποστηρίζοντας πως το πρόβλημα δεν λύνεται ή πως, τουλάχιστον, είναι εντελώς αδύνατο να λυθεί από ένα είδος σαν το δικό μας.

Μέσα σε 1.300 σελίδες και μετά έξι χρόνια έρευνας, ταξιδιών, συνεντεύξεων και συζητήσεων, ο Βόλμαν αναλύει εξαντλητικά το πώς η ανθρωπότητα έχει θεμελιώσει την ύπαρξή της στην παραγωγή και στην κατανάλωση ενέργειας και πώς αυτό το γιγάντιο, πια, οικοδόμημα προκαλεί μία σειρά από αλληλοσυνδεόμενα προβλήματα. Ο συγγραφέας τα αναλύει όλα διεξοδικά, με στοιχεία, πίνακες και ενδιάμεσα με ενδιαφέρουσες ιστορίες και συζητήσεις με ανθρώπους που εργάζονται στη βιομηχανία της ενέργειας ή που υφίστανται τις συνέπειες. Και το συμπέρασμα;

Το συμπέρασμα το γράφει στην πρώτη πρώτη σελίδα, με τη μορφή μηνύματος σε αναγνώστες του βιβλίου του από κάποια άλλη, μελλοντική εποχή.

«Γράφοντας αυτό το βιβλίο για τον άνθρακα, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και την πυρηνική ενέργεια», αναφέρει, «προσπαθώ να κοιτάξω τον κόσμο όπως θα τον κοιτάξει το μέλλον: ήτοι, έναν κόσμο που εξαφανίστηκε. Τίποτε δεν μπορεί να γίνει για να σωθεί – άρα, τίποτε δεν χρειάζεται να γίνει. Κατά συνέπεια, αυτό το βιβλίο δεν προσφέρει λύσεις. Δεν υπήρχαν λύσεις. Δεν είχαμε καμιά».

Αυτό είναι κάτι πολύ δύσκολο να το χωνέψει κάποιος. Πώς είναι δυνατό να μην υπάρχουν λύσεις; Είναι, επίσης, ένα δυσάρεστο και αντιπαραγωγικό μήνυμα που, ακόμα κι αν ο αναγνώστης το αποδεχθεί και το εισπράξει, δεν έχει τι να το κάνει μετά. Ο Βόλμαν, ο οποίος στο βιβλίο δεν αγγίζει σχεδόν καθόλου τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή την ανάπτυξη μελλοντικών τεχνολογιών όπως η πυρηνική σύντηξη, θεωρεί το πρόβλημα πιο θεμελιώδες – πιστεύει ότι το αδιέξοδο είναι τόσο μεγάλο που εμείς δεν μπορούμε να αντεπεξέλθουμε ως είδος. Λύσεις υπάρχουν, απλά είναι τόσο δύσκολες για τα δικά μας μέτρα (θα μπορούσαμε, υποστηρίζει, να έχουμε εφαρμόσει τέτοιες εδώ και δεκαετίες – και δεν το κάναμε), που δεν κάνει καν τον κόπο να τις περιγράψει.

Για να αντιμετωπίσουμε την καταστροφή, βλέπετε, απαιτείται μια κινητοποίηση αντίστοιχης κλίμακας με την κινητοποίηση των εμπόλεμων κρατών στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ολόκληρες βιομηχανίες μεταλλάχτηκαν σε μια νύχτα – αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Ή κάτι σαν πλανητικό σχέδιο Μάρσαλ, το οποίο θα πρέπει να περιλαμβάνει γιγάντιες επενδύσεις σε υποδομές σε κάθε σκέλος της ανθρώπινης δραστηριότητας, από εντελώς νέου τύπου αεροπλάνα και εντελώς νέα δίκτυα ενέργειας μέχρι νέες μεθόδους παραγωγής τσιμέντου και νέες τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας, από νέες μεθόδους παραγωγής τεχνητού κρέατος μέχρι ολοκληρωτική αναπροσαρμογή του αγροδιατροφικού τομέα και των διατροφικών συνηθειών παγκοσμίως και, βέβαια, ιλιγγιώδεις επενδύσεις σε έρευνα για νέες μορφές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτό μπορεί να μοιάζει ένα πρόγραμμα τιτάνιο, υπερφιλόδοξο και δαπανηρό, αλλά μόνο επειδή δεν έχουμε σωστή εικόνα του προβλήματος.

Οπως γράφει ο Γουέλς, σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα, τα οφέλη από μια γρήγορη μετατροπή του παγκόσμιου ενεργειακού μοντέλου σε κάτι πιο βιώσιμο θα έφταναν τα 26 τρισ. δολάρια μέχρι το 2030 – σε έντεκα χρόνια δηλαδή. Μια τέτοια γιγάντια μετατροπή θα ήταν εξαιρετικά κοστοβόρο, παγκόσμιας κλίμακας πρότζεκτ, αλλά οπωσδήποτε θα κόστιζε πολύ λιγότερα από 26 τρισ. Το πρόβλημα όμως δεν είναι τα λεφτά. Το πρόβλημα είναι πολιτικό. Αφενός δεν υπάρχει κανένας αρμόδιος φορέας για να αναλάβει και να φέρει εις πέρας ένα τέτοιο πρόγραμμα, αφετέρου δεν υπάρχει και καμία παλλαϊκή απαίτηση από την ανθρωπότητα για να δημιουργηθεί ένας τέτοιος φορέας.

«Η μεγάλη παραφροσύνη»

Σε ένα άλλο πρόσφατο βιβλίο για την κλιματική αλλαγή, το «The Great Derangement» (κυριολεκτικά: «Η μεγάλη παραφροσύνη») του Αμιτάβ Γκος, ο διάσημος Ινδός συγγραφέας υποστηρίζει ότι μέρος της ανικανότητάς μας ως είδος να αντιδράσουμε όλοι μαζί από κοινού σε μια τέτοια κρίση είναι το ότι η ίδια η δομή των ιστοριών που έχουμε μάθει να χρησιμοποιούμε για να καταλαβαίνουμε τον κόσμο εδώ και χιλιετίες είναι ακατάλληλη για να αποτυπώσει τέτοιας κλίμακας απειλές. Μπορούμε να καταλάβουμε τους ανεμόμυλους που υποτίθεται ότι επιτίθενται στον Δον Κιχώτη ή τον μετεωρίτη που πάει να αντιμετωπίσει ο Μπρους Γουίλις, αλλά δεν μπορούμε να καταλάβουμε ή να εξηγήσουμε (ή να συζητήσουμε για) ένα αόρατο πλανητικό φαινόμενο που εξελίσσεται σε ορίζοντα δεκαετιών και για το οποίο ευθυνόμαστε σχεδόν όλοι μας σχεδόν το ίδιο. Οπότε πώς να συλλάβουμε την κλίμακα ενός τέτοιου προβλήματος, πώς να το χωνέψουμε και να το μετουσιώσουμε σε πολιτική απαίτηση για λύσεις σε πρωτόγνωρο, παγκόσμιο επίπεδο;

Γι’ αυτό είναι απελπισμένος και ο Βόλμαν στο δικό του βιβλίο. Το βρίσκει αδύνατο. «Κάποτε», γράφει, «ίσως όχι πολύ μακριά στο μέλλον, οι κάτοικοι ενός θερμότερου, πιο επικίνδυνου και βιολογικά εκφυλισμένου πλανήτη από αυτόν στον οποίο έζησα εγώ, θα αναρωτηθούν τι σκεφτόμασταν εμείς, αν σκεφτόμασταν τίποτε».«Οταν οι επόμενες γενιές αναπολούν τη “Μεγάλη παραφροσύνη”», γράφει ο Αμιτάβ Γκος στο δικό του βιβλίο, «ασφαλώς θα ρίχνουν το φταίξιμο σε ηγέτες και πολιτικούς της εποχής μας για την ανικανότητά τους να αντιμετωπίσουν την κλιματική κρίση. Αλλά ενδέχεται να θεωρούν εξίσου ενόχους τους συγγραφείς και τους καλλιτέχνες – δεν είναι, άλλωστε, δουλειά των πολιτικών και των γραφειοκρατών το να φαντάζονται τις πιθανότητες».

Κι αν οι συγγραφείς όπως ο Γκος, ο Γουέλς και ο Βόλμαν κάτι παλεύουν να κάνουν, δεν υπάρχει απολύτως καμία ένδειξη ότι οι κυβερνήσεις ετοιμάζονται να τους ακολουθήσουν. Κι ο χρόνος μας τελειώνει. Ζούμε ήδη σε έναν πρωτοφανή και ξένο πλανήτη, και τον βοηθάμε ανέμελοι να γίνεται ολοένα και πιο αφιλόξενος. Ισως να θυμάστε ότι μερικοί από τους σημαντικότερους επιστήμονες του κόσμου υπέγραψαν μια πολυσυζητημένη και βαρυσήμαντη επιστολή που υπογράμμιζε το πρόβλημα και απηύθυνε έκκληση στις κυβερνήσεις να αναλάβουν δράση, γιατί είναι ήδη πολύ αργά. Αυτό συνέβη το 1992. Εκτοτε, έχουμε στείλει στην ατμόσφαιρα τα μισά αέρια που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου από όσα έχουμε στείλει σε ολόκληρη την ιστορία μας, ως είδος.

«Σήμερα», γράφει έξαλλος ο Γουέλς, «η ανθρωπότητα καίει 80% περισσότερο άνθρακα από ό,τι έκαιγε το 2000». Κάποιοι, όντως, έχουν αρχίσει να παίρνουν χαμπάρι τι γίνεται. Ενα από τα πιο ωφελημένα μπλοκ των τελευταίων ευρωεκλογών ήταν οι απανταχού Πράσινοι και οικολόγοι. Νέοι από όλο τον κόσμο διαδηλώνουν, διεκδικούν και ενημερώνουν. Αλλά οι περισσότεροι δεν ασχολούνται. Θεωρούν ότι άλλα, πιο κατανοητά, μικρά και καθημερινά προβλήματα είναι σημαντικότερα. Το «εδώ ο κόσμος καίγεται» οι περισσότεροι το χρησιμοποιούν εντελώς ανάποδα, αγνοώντας την ειρωνεία.

 

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 28.07.2019

Η 16χρονη Γκρέτα και η γύμνια του πλανήτη μας

ΤΑΣΟΥΛΑ ΕΠΤΑΚΟΙΛΗ

Ο πλανήτης μας νοσεί βαριά. Οι θερμοκρασίες που σημειώθηκαν στην Ευρώπη τις τελευταίες ημέρες –με τα ρεκόρ ζέστης να καταρρίπτονται το ένα μετά το άλλο– το αποδεικνύουν: 41,7 βαθμοί Κελσίου στην Ολλανδία, 42,6° C στο Παρίσι, 40,9° C στην Κάτω Σαξονία της Γερμανίας,  40,2° C στο Βέλγιο, 36,9° C στη Βρετανία. Η μισή Ελβετία τέθηκε σε πορτοκαλί συναγερμό για καύσωνα· ακόμα και στις πιο ψηλές κορυφές των Αλπεων το χιόνι έχει αρχίσει να λιώνει επικίνδυνα. Kι όλα αυτά, τα οποία σήμερα θεωρούνται ακραία φαινόμενα, σε λίγα χρόνια, όπως προειδοποιούν οι επιστήμονες, θα αποτελούν μια νέα, εφιαλτική κανονικότητα.

Η 16χρονη Γκρέτα Τούνμπεργκ, που γεννήθηκε και ζει στη Σουηδία, έχει διαγνωστεί με σύνδρομο Ασπεργκερ. Πρόκειται για μια διαταραχή του φάσματος του αυτισμού, που επηρεάζει περίπου 1 στους 200 ανθρώπους και χαρακτηρίζεται, μεταξύ άλλων, από αδυναμία στην κοινωνική συναναστροφή και επικοινωνία, μέσο ή υψηλό δείκτη νοημοσύνης, μεγάλη ικανότητα συγκέντρωσης και εμβάθυνση στη λεπτομέρεια. «Το να είσαι Aspie είναι δώρο», λέει η ίδια. «Αν ήμουν όπως όλοι οι άλλοι, θα συνέχιζα τη ζωή μου, όπως όλοι οι άλλοι». Πριν από περίπου έναν χρόνο, λοιπόν, αποφάσισε να μη συνεχίσει τη ζωή της όπως όλοι οι άλλοι, αλλά να ορθώσει το παράστημά της για να σώσει τον πλανήτη που νοσεί – με τις δικές της δυνάμεις.

Στις 20 Αυγούστου 2018 η Γκρέτα δεν πήγε στο σχολείο (εκείνη τη μέρα ξεκινούσαν ξανά τα μαθήματα έπειτα από τις καλοκαιρινές διακοπές), αλλά πραγματοποίησε καθιστική διαμαρτυρία έξω από το κτίριο του Κοινοβουλίου, στη Στοκχόλμη, κατά των πολιτικών που δεν λαμβάνουν μέτρα για να αναχαιτιστεί η κλιματική αλλαγή. Δεν φώναζε συνθήματα, δεν μιλούσε καν. Κρατούσε μόνο ένα πλακάτ στο οποίο είχε γράψει: «Skolstrejk för Klimatet», «Σχολική απεργία για το κλίμα».

Οι άνθρωποι περνούσαν βιαστικοί από δίπλα της και σχεδόν κανείς δεν την κοιτούσε. «Αισθανόμουν τόσο μόνη, αλλά βαθιά μέσα μου ήξερα ότι αυτό ήταν το φάρμακο για τη θλίψη και την απογοήτευση που αισθανόμουν για τον κόσμο μας. Δεν μπορώ να ψηφίσω στα 16 μου, άρα πρέπει κάπως να αντιδράσω, για τη μεγαλύτερη κρίση στην ανθρώπινη ιστορία», έχει πει.

Την επόμενη εβδομάδα η διαμαρτυρία επαναλήφθηκε. Και τη μεθεπόμενη. Η έφηβη με το φωτεινό πρόσωπο και τις μακριές πλεξούδες κάθε Παρασκευή απείχε από τα μαθήματά της για να εντείνει τον αγώνα της. Σε λίγους μήνες έπαψε να είναι αόρατη. Τα φώτα της δημοσιότητας έπεσαν πάνω της. Η σχολική απεργία της για το κλίμα έγινε είδηση σε όλο τον κόσμο και εξελίχθηκε σε πανευρωπαϊκό μαθητικό κίνημα, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες συνομήλικοί της άρχισαν να τη μιμούνται σε 270 πόλεις της Γηραιάς Ηπείρου. Τον  Ιανουάριο, η 16χρονη Σουηδή ακτιβίστρια προτάθηκε για το φετινό Νομπέλ Ειρήνης.

Ακούστε τους επιστήμονες

Tην περασμένη Τρίτη, η Γκρέτα Τούνμπεργκ μίλησε στη γαλλική Εθνοσυνέλευση, στο Παρίσι, παρά τις διαμαρτυρίες βουλευτών κυρίως της Δεξιάς και Ακροδεξιάς που την αποκάλεσαν δημιούργημα των μέσων ενημέρωσης και ειρωνικά την πρότειναν για Νομπέλ… Φόβου. «Η Γαλλία δεν χρειάζεται έναν γκουρού της αποκάλυψης», έγραψε ένας εξ αυτών, ο Γκιγιόμ Λαρίβ, στο Twitter. «Κάποιοι επέλεξαν να μην έρθουν εδώ σήμερα. Επέλεξαν να μην μας ακούσουν και δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με αυτό. Σε τελική ανάλυση είμαστε απλώς παιδιά, δεν χρειάζεται να μας ακούτε. Ομως, πρέπει να ακούτε τους επιστήμονες, αυτό είναι το μόνο που σας ζητάμε», απάντησε εκείνη στην ομιλία της.

Και η εκστρατεία της για ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης συνεχίζεται. Τον Σεπτέμβριο θα παραστεί στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και τον Δεκέμβριο στην παγκόσμια διάσκεψη για την κλιματική αλλαγή στο Σαντιάγο της Χιλής. Για τα υπερατλαντικά ταξίδια της η Γκρέτα θα χρησιμοποιήσει πλοίο και όχι αεροπλάνο – συμβολική κίνηση, για να υπενθυμίσει πόσο επιβαρύνουν το περιβάλλον οι εκπομπές αερίων από τις αεροπορικές μεταφορές.

«Ασπρο-μαύρο»

«H κλιματική αλλαγή είναι άσπρο-μαύρο: ή ο ανθρώπινος πολιτισμός θα συνεχίσει να υπάρχει ή θα εξαφανιστεί. Δεν υπάρχει γκρίζο όταν πρόκειται για την επιβίωσή μας. Πρέπει να σταματήσουμε την εκπομπή αερίων θερμοκηπίου. Και όλοι πρέπει να αλλάξουμε γι’ αυτό», λέει η ίδια.

Η Γκρέτα Τούνμπεργκ μου θυμίζει «Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα», του Χανς-Κρίστιαν Αντερσεν. Ο πλανήτης μας, όπως ο βασιλιάς του παραμυθιού, είναι γυμνός. Ολοι το βλέπουν κι ένα παιδί τολμά να πει την αλήθεια..

 

 

Οι κυβερνήσεις αδιαφορούν, οι πολίτες ανησυχούν

ΕΥΡΥΔΙΚΗ ΜΠΕΡΣΗ

Κλιματική αλλαγή

Το τζετ στριμ είναι ένα ρεύμα αέρα που περιτριγυρίζει την Αρκτική σαν φίδι, λειτουργώντας ως διαχωριστική γραμμή. Στην Ευρώπη, όταν μια περιοχή βρεθεί νότια από αυτό, επηρεάζεται από το κλίμα της Σαχάρας, ενώ όταν βρεθεί βόρεια από αυτό, επηρεάζεται από το κλίμα της Αρκτικής. Τα τελευταία χρόνια, το «φίδι» μένει όλο και συχνότερα στάσιμο, με αποτέλεσμα να παρατείνονται οι καύσωνες και να βρίσκεται η Γαλλία να σπάει, ήδη από τον Ιούνιο, κάθε ρεκόρ Αυγούστου ή Ιουλίου, με τα θερμόμετρα την Παρασκευή στα νότια της χώρας να δείχνουν 45 βαθμούς Κελσίου.

Οι πρόσφατες εικόνες των σκύλων που έσερναν έλκηθρο μέσα στα νερά των αφύσικα λιωμένων πάγων της Γροιλανδίας, σε θερμοκρασίες 40 βαθμούς υψηλότερες από τα φυσιολογικά για την εποχή επίπεδα, οι αεροφωτογραφίες της λίμνης που τροφοδοτούσε με νερό την ινδική μεγαλούπολη Τσενάι (πρώην Μαντράς) συρρικνωμένης περισσότερο από κάθε εποχική διακύμανση είναι τα πιο πρόσφατα καμπανάκια για τον παγκόσμιο κίνδυνο που εγκυμονεί η κλιματική αλλαγή.

Εκστρατείες πίεσης

Δεν υπάρχει άνθρωπος που να έχει παιδιά ή εγγόνια, να γνωρίζει τι επιφυλάσσει το μέλλον της κλιματικής κρίσης και να κοιμάται ήσυχος τα βράδια. Αυτά τα παιδιά και τα εγγόνια, έφηβες και έφηβοι απογοητευμένοι από τα μισόλογα των κυβερνήσεων και τις αστείες επιχειρήσεις πράσινου «ξεπλύματος» ρυπογόνων βιομηχανιών, έχουν πάρει την κατάσταση στα χέρια τους, πυροδοτώντας μεγάλες παγκόσμιες εκστρατείες πίεσης. Χιλιάδες μικροί Δαβίδ οπλίζονται με τη σφεντόνα τους, την αποφασιστικότητά τους και τις αμείλικτες διαπιστώσεις της επιστήμης ενάντια στους Γολιάθ των ορυκτών καυσίμων, που πρέπει να γονατίσουν για να μη γονατίσει ο πλανήτης.

Δυστυχώς, στην κατάσταση όπου βρισκόμαστε δεν χωρούν στρογγυλέματα και υποτιθέμενες λύσεις στις οποίες κερδίζουν όλοι. Κάποιοι πρέπει να χάσουν και αυτοί είναι εκείνοι που επενδύουν στην καταστροφή του πλανήτη.

Οι έρευνες για νέα κοιτάσματα σε όλο τον πλανήτη πρέπει να σταματήσουν, γιατί δεν έχουμε περιθώριο να κάψουμε ούτε καν τα κοιτάσματα που έχουν ανακαλυφθεί, ενώ η εξωφρενική κερδοφορία των εταιρειών αυτών μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μαγιά για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης. Αν η συνέχιση του ανθρώπινου πολιτισμού απαιτεί την απομάκρυνση από τις ιερές αρχές του οικονομικού συστήματος, οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν το πρώτο, ακόμη και στις ΗΠΑ.

Δημοσκόπηση της εταιρείας YouGov στις ΗΠΑ έδειξε ότι το 38% των ερωτηθέντων συμφωνεί με το πέρασμα των περιουσιακών στοιχείων των πετρελαϊκών εταιρειών σε δημόσιο έλεγχο, ώστε να χρηματοδοτηθεί η ενεργειακή μετάβαση, ενώ 32% διαφωνεί.

Οταν στο ερώτημα διευκρινίζεται ότι τα χρήματα θα αξιοποιηθούν για να μην ζημιωθούν οι εργαζόμενοι στις ρυπογόνες βιομηχανίες και οι καταναλωτές ρυπογόνων καυσίμων, το ποσοστό συμφωνίας ανεβαίνει στο 47% και διαφωνίας πέφτει στο 27%.

Την Παρασκευή, το γερμανικό κίνημα Fridays for Future τοποθέτησε μπροστά στη γερμανική Βουλή ένα ρολόι με τον «προϋπολογισμό άνθρακα», δηλαδή με το πόσους ρύπους μπορεί να εκπέμψει ακόμη η ανθρωπότητα πριν πυροδοτηθούν ανατροφοδοτούμενοι μηχανισμοί που θα καταδικάσουν το μέλλον μας. Με τους τωρινούς ρυθμούς, έχουμε στη διάθεσή μας 8,5 χρόνια.

Το κίνημα έχει κατορθώσει να επηρεάσει έντονα την πολιτική συζήτηση στη Γερμανία, στη Σκανδιναβία και στις ΗΠΑ, την ώρα που στην Ελλάδα οι βασικές πολιτικές δυνάμεις ανταγωνίζονται για το ποια θα φέρει ταχύτερα τα γεωτρύπανα στο γραφικό Ζαγόρι, στο σεισμογενές Ιόνιο και στα κρυστάλλινα νερά της Κρήτης.

 

 

 

 

 

ΑΛΕΞΗΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΤΟ ΒΗΜΑ

Το κλίμα μας είναι αναχρονιστικό

Ανάπτυξη για χάρη της ανάπτυξης είναι η φιλοσοφία
του καρκινικού κυττάρου.
Edward Abbey, Αμερικανός περιβαλλοντολόγος

ΕΠΙΧΟΝΤΩΦ: Κάνει ψύχρα, τρεις βαθμοί κάτω απ’ το μηδέν, κι όμως οι βυσσινιές είν’ ολάνθιστες. Δεν το εγκρίνω εγώ το κλίμα μας. Δεν το εγκρίνω. Το κλίμα μας είναι αναχρονιστικό. Επιτρέψτε μου να σας πληροφορήσω, Ερμολάι Αλεξέιτς πως εδώ και δυο μέρες αγόρασα παπούτσια. Και τολμώ να σας διαβεβαιώσω πως τρίζουν κατά τρόπο που ξεπερνάει πια κάθε όριο. Τί λέτε να τους βάλω;
ΛΟΠΑΧΙΝ: Παράτα μ’ ήσυχο. Με παρασκότισες.

Η αθάνατη πρόζα του Τσέχοφ από τον Βυσσινόκηπο (1904). Δεν είναι αυτό το θέμα μας όμως. Είναι η συγκεκριμένη παρατήρηση που κάνει ο Επιχόντωφ: «Κάνει ψύχρα, τρεις βαθμοί κάτω απ’ το μηδέν, κι όμως οι βυσσινιές είν’ ολάνθιστες. Δεν το εγκρίνω εγώ το κλίμα μας. Δεν το εγκρίνω. Το κλίμα μας είναι αναχρονιστικό». Μια παρατήρηση για την κλιματική αλλαγή από την αρχή του εικοστού αιώνα; Ας κάνουμε ένα άλμα 114 ετών.

Η αλλαγή του κλίματος, ξέρουμε πλέον καλά, έχει συντελεστεί και επηρεάζει ταχύτατα το περιβάλλον στο οποίο ζούμε. Αλλά πόσο μακριά θα ήταν κανείς διατεθειμένος να πάει για να βοηθήσει για να σώσει τον πλανήτη; Για την 33χρονη Βρεττανή μουσικό Blythe Pepino, ο φόβος για την κλιματική αλλαγή είναι τόσο ισχυρός, που αποφάσισε να μην κάνει βιολογικά παιδιά! «Θέλω πραγματικά ένα παιδί», είπε στο CNN. «Αγαπώ το σύντροφό μου και θέλω μια οικογένεια μαζί του, αλλά δε νιώθω ότι είναι καιρός να το κάνω αυτό». Η Pepino πιστεύει ότι θα υπάρξει ένας «οικολογικός Αρμαγεδδών και τα παιδιά θα κληρονομήσουν έναν κόσμο χειρότερο από το δικό μας». Στα τέλη του 2018 ίδρυσε λοιπόν το BirthStrike, μια ομάδα ανθρώπων που αποφάσισαν να μην κάνουν παιδιά λόγω της αλλαγής του κλίματο. Οι BirthStrikers αποφάσισαν ότι δεν μπορούν να φέρουν τα παιδιά σε έναν κόσμο όπου οι επιστήμονες προβλέπουν ότι η αλλαγή του κλίματος θα φέρει μεγαλύτερες πυρκαγιές, περισσότερες ξηρασίες και έλλειψη τροφίμων για εκατομμύρια ανθρώπους. Άλλωστε μόλις πέρσι, το 2018, η Διεθνής Ομάδα του ΟΗΕ για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) προειδοποίησε ότι ο πλανήτης έχει μόνο 11 χρόνια για να αποτρέψει καταστροφικές κλιματικές αλλαγές

Την ίδια στιγμή, αυτήν την περίοδο, η σειρά του HBO, Chernobyl δημιουργεί ατελείωτες συζητήσεις στα social media, ενώ στο περιθώριο συμβαίνουν και απίθανα πράγματα, με κορυφαίο τους influencers να τρέχουν στην Ουκρανία για να φωτογραφηθούν στον τόπο της καταστροφής! To Chernobyl, η σειρά, αρχίζει με την φοβερή καταστροφή και συνεχίζει παρουσιάζοντάς μας όλα όσα πήγαν στραβά στη διαχείριση της κρίσης κατά την διάρκεια της πτώσης της ΕΣΣΔ. Πολλοί από εμάς, όχι απλώς ζήσαμε το πυρηνικό ατύχημα, αλλά έχουμε και μνήμες από εκείνη την ημέρα και όσα ακολούθησαν. Είμαστε τόσο κοντά στο ιστορικό γεγονός, ώστε να θυμόμαστε, αλλά και τόσο μακριά ώστε να νιώθουμε ασφαλείς, λένε κάποιοι. Θα ισχυριστώ το αντίθετο. Όταν πριν από τόσα χρόνια ένα «χαλασμένο μαγνητοφωνάκι» μπορούσε να διαλύσει το μισό πλανήτη, τι μπορεί να κάνει σήμερα ένα «χαλασμένο smartphone» που έχει εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη ισχύ; Εάν ένα λάθος του 1986 θα μπορούσε να καταστρέψει όλη την Ευρώπη, τι θα συνέβαινε σήμερα; Και μάλιστα εάν δεν ήταν και πολύ… λάθος; Βέβαια πλέον δε μιλάμε για κλιματική αλλαγή, αλλά για βιοτρομοκρατία. Κάτι που έτσι και αλλιώς δεν κάνει το μέλλον των παιδιών μας πιο ευοίωνο.

Ξαναγυρνώντας στο μείζον θέμα μας, λόγω της της κλιματικής αλλαγής, μια σειρά από φαινόμενα αλλάζουν ή θα αλλάξουν την όψη του πλανήτη: η στάθμη της θάλασσας αυξάνεται, οι παγετώνες λιώνουν και η τυπολογία των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων αλλάζει. Παρατηρούνται ακόμη ακραία καιρικά φαινόμενα -εντονότερα και πιο εντατικά-, μείωση του ατμοσφαιρικού όζοντος, αλλαγές στο οικοσύστημα λόγω της απώλειας της βιοποικιλότητας, αλλαγές στα υδρολογικά συστήματα και τις προμήθειες του γλυκού πόσιμου νερού, υποβάθμιση της σύστασης του εδάφους.

Υπάρχουν βέβαια και άλλες φωνές, πιο «ντετερμινιστικές» που θεωρούν πως όλα του ανθρώπου είναι εξηγήσιμα, και η Φύση είναι εκείνη που εξελίσσεται και δημιουργεί νέες συνθήκες. Ακούγεται αρκετά «ποιητικό», αλλά ο μεγάλος κριτικός λογοτεχνίας Χάρολντ Μπλουμ έχει πει: «Η κλιματική αλλαγή δεν είναι ανθρώπινο λάθος, Είναι ο τρόπος της Μητέρας Φύσης. Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για φωτιά στον πάγο, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για αλλαγές». Ίσως θα ήταν καλυτέρα ο καθηγητής Μπλουμ να μας αναλύει την Άννα Καρένινα όπως τόσο θαυμαστά κάνει παρά να μας δίνει συμβουλές για το κλίμα…

Στον αντίποδα, μια επιτροπή επιστημόνων υπό τον ΟΗΕ αποδίδει στον άνθρωπο την κλιματική αλλαγή, θεωρεί πλέον πιθανό κατά 95% πως η ανθρώπινη δραστηριότητα προκαλεί θέρμανση του πλανήτη, ενώ υποστηρίζει ότι η πρόσφατη επιβράδυνση της ανόδου της θερμοκρασίας δε θα έχει διάρκεια, εάν δε ληφθούν μέτρα. Η προηγούμενη αναφορά το 2007 εκτιμούσε την πιθανότητα της ανθρώπινης ευθύνης στο 90%. Στην αναφορά του 2001, η ανθρώπινη ευθύνη θεωρείτο πιθανή κατά 66%.

Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι δράσεις της για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου θεωρούνται προτεραιότητα. Οι ηγέτες της ΕΕ δεσμεύτηκαν να μετατρέψουν την Ευρώπη σε μια οικονομία υψηλής ενεργειακής απόδοσης και χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Η ΕΕ έθεσε επίσης ως στόχο να μειώσει έως το 2050 τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 80-95% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Να δούμε εάν όλα αυτά παραμείνουν ευσεβείς πόθοι ή θα γίνουν πραγματικότητα.

Ο χαρακτήρας και οι συνθήκες του, ανθρώπου, η ραγδαία εξέλιξη των τεχνικών εφαρμογών, η ακόρεστη δίψα για δύναμη και κυριαρχία, αλλά παράλληλα και ο εγκλωβισμός του στο βιομηχανοποιημένο τρόπο ζωής, οδήγησαν μαθηματικά στην έλλειψη σεβασμού απέναντι στη φυσική νομοτέλεια, στην κατακτητική συμπεριφορά απέναντι στη φύση και στην κλιματική διατάραξη.

Υπάρχει σίγουρα ένα σύνολο αξιών, που διασφαλίζει τη σχέση ανθρώπου και φύσης που καταστρατηγείται από το ανικανοποίητο της ανθρώπινης φύσης. Η καθημερινή επικαιρότητα στην οθόνη γεγονότων σχετικών με την κλιματική αλλαγή από τη μία ως την άλλη άκρη του πλανήτη, από Βορρά και Νότο, Ανατολή και Δύση ευαισθητοποιεί και προκαλεί θλίψη και τρόμο στους συνειδητοποιημένους.

Σίγουρα όμως, τα πολλαπλάσια τσουνάμι με τις «ωραίες ονομασίες» που εξωραΐζουν το κακό, οι τροπικές καταιγίδες ,οι λιωμένοι πάγοι της Αρκτικής, η λειψυδρία για εκατομμύρια ψυχές στη γη, αφήνουν ασυγκίνητους τους «δυνατούς» που την τραυματίζουν ανεπανόρθωτα. Το μέλλον ωστόσο είναι πάντα εδώ. Δεν περιμένει. Βιώσιμη ανάπτυξη λοιπόν, ή… «το κλίμα μας είναι αναχρονιστικό σε βαθμό επικινδυνότητας…»

«Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας, ο άνθρωπος έπρεπε να παλεύει με τη φύση για να επιβιώσει. Σ ‘αυτόν τον αιώνα έχει αρχίσει να συνειδητοποιεί ότι για να επιβιώσει πρέπει να την προστατεύει», είπε ο Ζαν -Υβ Κουστώ. Για να την προστατεύει όμως πρέπει πρωταρχικά να έχει μάθει να την αγαπά και να την σέβεται. Γιατί η φύση δεν υπεραίρεται, δεν κάνει άλματα, έχει τους νόμους και τους κανόνες της. Ο Αναξαγόρας από την άλλη, μας λέει πως «Η φύση δε γνωρίζει εξαφάνιση, αλλά μόνο μεταμόρφωση». Μοιάζει να ακούγεται αισιόδοξο αυτό, αλλά με ποιες πράξεις -όχι λόγια, με ποια δράση του δαμαστή-δυνάστη της;

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 13.05.2019

Ο πλανήτης εκπέµπει SOS

THE NEW YORK TIMES, REUTERS

H κλιματική αλλαγή είναι αδιαμφισβήτητα εδώ. Εξαιτίας της υπερθέρμανσης, οι παγετώνες σε ολόκληρο τον πλανήτη εξακολουθούν να τήκονται με εντυπωσιακή ταχύτητα, χάνοντας περίπου 390 δισεκατομμύρια τόνους πάγου και χιονιού κάθε χρόνο.

Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφονται στην Αλάσκα. Ακολουθούν οι παγετώνες στη Νότια Αμερική και στον Αρκτικό Κύκλο.

«Μέσα στα τελευταία τριάντα χρόνια, σχεδόν όλες οι περιοχές του πλανήτη άρχισαν να χάνουν πάγο ταυτόχρονα», επισημαίνει ο Μάικλ Ζεμπ, του πανεπιστημίου της Ζυρίχης που εκπόνησε μία μελέτη για το μέλλον των παγετώνων. «Γι’ αυτό ευθύνεται η κλιματική αλλαγή, αν βέβαια κανείς κοιτάξει την παγκόσμια εικόνα». Και αυτή η εικόνα πραγματικά πρέπει να προκαλεί τρόμο, αφού ο Ζεμπ πιθανολογεί ότι οι παγετώνες μπορεί να συρρικνωθούν ολοκληρωτικά, ουσιαστικά να πάψουν να υπάρχουν, σε κάποιες ορεινές περιοχές, μέχρι τα τέλη του αιώνα. Στη μελέτη του ο Ζεμπ ερεύνησε τους παγετώνες στους μεγάλους ορεινούς όγκους της Γης, διαπιστώνοντας ότι λιώνουν με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από αυτή που ανέμεναν οι επιστήμονες.

Και δεν είναι μόνο αυτή η μελέτη που είναι ανησυχητική για το μέλλον των παγετώνων. Μία δεύτερη μελέτη, που εκπονήθηκε από τον παλαίμαχο ειδικό επί των πάγων, Τζέισον Μποξ, διαπιστώνει ότι το «αρκτικό βιοφυσικό σύστημα μεταβάλλεται, συγκριτικά με την κατάσταση που επικρατούσε κατά τον εικοστό αιώνα, με άνευ προηγουμένου ταχύτητα, κάτι που θα επηρεάσει και περιοχές πέρα από τον Αρκτικό Ωκεανό». Τα τελευταία δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από τους ειδικούς, υποδεικνύουν ότι μετά τις υψηλές θερμοκρασίες που καταγράφηκαν στη Βερίγγειο Θάλασσα, οι θαλάσσιοι πάγοι στον Αρκτικό Κύκλο καταγράφουν ρεκόρ συρρίκνωσης, σπάζοντας το προηγούμενο ρεκόρ που είχε καταγραφεί τον περασμένο Απρίλιο.

Την ίδια στιγμή, οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, λέγοντας ότι οι παγετώνες των Αλπεων θα αποτελούν παρελθόν μέχρι τα τέλη του αιώνα, καθώς θα απολέσουν το 90% του όγκου τους. Από τον Καύκασο μέχρι τη Νέα Ζηλανδία, τα βουνά χάνουν περισσότερο από το 1% του πάγου τους σε ετήσια βάση.
Λειψυδρία στις Ανδεις

Οι συνέπειες της τήξης των πάγων είναι πολλαπλές και κυμαίνονται από τις καταστροφικές μέχρι τις απλά δυσάρεστες. Οι πόλεις των Ανδεων δεν θα διαθέτουν πλέον υδάτινους πόρους μετά την τήξη των πάγων, θα ανέβει η στάθμη των υδάτων των ωκεανών, απειλώντας νησιωτικά συμπλέγματα όπως οι Μαλδίβες και το Βανουάτου, ενώ οι άνθρωποι θα πρέπει να ξεχάσουν το σκι στις Αλπεις.

Πάρα τη ζοφερή πραγματικότητα που διαμορφώνεται εξαιτίας της υπερθέρμανσης του πλανήτη, της τήξης των παγετώνων αλλά και του επαπειλούμενου αφανισμού εκατομμυρίων ειδών ζώων και φυτών λόγω της καταστροφής οικοσυστημάτων και βιοτόπων, όπως προειδοποίησε πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πρόβλημα, αλλά υπό κάποιες συνθήκες μπορεί να είναι και ευπρόσδεκτη.

Η σύνοδος των αρκτικών χωρών στο Ροβανιέμι της Φινλανδίας, κατόπιν της έντονης πίεσης των Ηνωμένων Πολιτειών, κατά το σύντομο τελικό ανακοινωθέν της, την περασμένη Τρίτη, δεν περιελάμβανε καμία αναφορά στην κλιματική αλλαγή. Πρόκειται για την πρώτη φορά μετά τον σχηματισμό του Αρκτικού Συμβουλίου, το 1996, που δεν κατέστη δυνατόν να εκδοθεί κοινό ανακοινωθέν για τις προτεραιότητές του. Αξίζει να σημειωθεί ότι μεταξύ των στόχων του Αρκτικού Συμβουλίου, που αποτελείται από οκτώ κράτη της Αρκτικής και εκπροσώπους των ομάδων αυτοχθόνων, είναι η συνεργασία στα θέματα που τα αφορούν και ιδιαίτερα η προστασία του ευαίσθητου περιβάλλοντος της περιοχής.

Η παράλειψη της αναφοράς στην κλιματική αλλαγή ή στη Συνθήκη τον Παρισίων είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη, επειδή οι επιστήμονες έχουν επανειλημμένως επισημάνει ότι ο Αρκτικός Κύκλος υπερθερμαίνεται με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από τον υπόλοιπο κόσμο εξαιτίας της εκπομπής αερίων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Χαρακτηριστικά, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάικ Πομπέο δήλωσε: «Η Αρκτική Θάλασσα πρέπει να γίνει το Σουέζ και ο Παναμάς του 21ου αιώνα».

Ο Φινλανδός υπουργός Εξωτερικών, και απερχόμενος πρόεδρος του Αρκτικού Συμβουλίου, Τίμο Σόινι, χωρίς να κατονομάσει κανέναν, τόνισε ότι «η πλειοψηφία των συμμετεχόντων θεωρεί την κλιματική αλλαγή βασική πρόκληση για την Αρκτική, αναγνωρίζοντας την ανάγκη άμεσης δράσης για τον περιορισμό της».

Η αναμέτρηση

Ούτε η τήξη των πάγων στην Αρκτική ούτε τα προβλήματα επιβίωσης που αντιμετωπίζουν οι ιθαγενείς πληθυσμοί απασχόλησαν ιδιαίτερα τον Μάικ Πομπέο στο Ροβανιέμι. Προτεραιότητα για τον Αμερικανό αξιωματούχο ήταν δύο άλλες απειλές: η στρατιωτική δραστηριότητα της Ρωσίας και η οικονομική διείσδυση της Κίνας. Πρόκειται για μία ακόμη ένδειξη του εντεινόμενου γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων στο «τελευταίο σύνορο» του πλανήτη.

Σε αντίθεση με την Ανταρκτική, η οποία βάσει διεθνούς συνθήκης του 1959 έχει ανακηρυχθεί διεθνής επιστημονική περιοχή, η Αρκτική δεν ανήκει σε κανέναν, αλλά διεκδικείται απ’ όλους. Στον Ψυχρό Πόλεμο οι ΗΠΑ ανέπτυξαν ισχυρή στρατιωτική παρουσία από την Αλάσκα μέχρι τη Γροιλανδία και τη Νορβηγία, ενώ οι βόρειες θάλασσες αποτελούσαν προνομιακό πεδίο των σοβιετικών υποβρυχίων.

Το λιώσιμο των πάγων επιτάχυνε τον διεθνή ανταγωνισμό. Η περιοχή διαθέτει πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου, φυσικού αερίου, ορυκτών και πολύτιμων λίθων, η εκμετάλλευση των οποίων γίνεται πιο εύκολη σήμερα. Το 2017 ένα ρωσικό παγοθραυστικό δεξαμενόπλοιο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου ταξίδεψε από τη Νορβηγία μέχρι τη Νότια Κορέα μόλις σε 19 ημέρες μέσω Βόρειας Θάλασσας, ενώ αν πήγαινε μέσω Σουέζ θα χρειαζόταν ένα μήνα. Η επένδυση μεγάλων κινεζικών κεφαλαίων σε ρωσικά έργα στην Αρκτική θορύβησε έντονα την Ουάσιγκτον. Τον Ιούνιο του 2018, ο τότε υπουργός Αμυνας Τζιμ Μάτις έδωσε το σύνθημα: «Η Αμερική οφείλει να κλιμακώσει την ανάμειξή της στην Αρκτική», δήλωσε. Για την ώρα, κανένας δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τον στόλο της Ρωσίας, με τα 40 παγοθραυστικά της και τα ειδικά βαθυσκάφη της, ένα εκ των οποίων κάρφωσε τη ρωσική σημαία σε βάθος 4.300 μέτρων.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 13.05.2019

Η ανθρωπότητα πριονίζει το κλαδί στο οποίο κάθεται

BRAD PLUMER/THE NEW YORK TIMES

Ο άνθρωπος αλλοιώνει τα φυσικά τοπία της Γης με τόσο δραματικό τρόπο, ώστε ένα εκατομμύριο είδη φυτών και ζώων κινδυνεύουν με αφανισμό και παράλληλα απειλείται το σύνολο των οικοσυστημάτων από τα οποία εξαρτάται η ανθρωπότητα για την επιβίωσή της. Αυτό ήταν το συμπέρασμα της έκθεσης αξιολόγησης του ΟΗΕ – ένα παγκόσμιο SOS.

Η έκθεση αποτελεί την πιο καθαρή επιστημονική ματιά για τη μείωση της βιοποικιλότητας σε όλη την υφήλιο και τους κινδύνους που αυτή εγκυμονεί για τον ανθρώπινο πολιτισμό. Μία περίληψή της, η οποία επικυρώθηκε από αντιπροσώπους των ΗΠΑ και 131 άλλων κρατών, δόθηκε στην δημοσιότητα στο Παρίσι την περασμένη Δευτέρα.

Τα συμπεράσματα της μελέτης κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Στα περισσότερα χερσαία οικοσυστήματα, από τις σαβάνες της Αφρικής μέχρι τα τροπικά δάση της Νότιας Αμερικής, τα ενδημικά ζωικά και φυτικά είδη μειώθηκαν κατά 20% ή ακόμα περισσότερο, κυρίως κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα. Καθώς ο πληθυσμός της Γης υπερβαίνει τα επτά δισεκατομμύρια, δραστηριότητες όπως η γεωργία, η υλοτομία, η λαθροθηρία, η αλιεία, η εξόρυξη μεταλλευμάτων και άλλες μεταβάλλουν τον φυσικό κόσμο, με ρυθμούς που δεν έχουν προηγούμενο στην ανθρώπινη ιστορία.

Ταυτόχρονα μία νέα απειλή εμφανίστηκε στο προσκήνιο. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί πολύ σοβαρό παράγοντα μείωσης της άγριας ζωής, μεταβάλλοντας τις τοπικές κλιματικές συνθήκες όπου πολλά θηλαστικά, πτηνά, έντομα, ψάρια και φυτά εξελίχθηκαν προκειμένου να επιβιώσουν. Οταν συνδυάζεται με τους άλλους τρόπους που ο άνθρωπος καταστρέφει το περιβάλλον, η κλιματική αλλαγή σήμερα οδηγεί κάποια είδη, όπως οι τίγρεις της Βεγγάλης, στον αφανισμό. Ως αποτέλεσμα, η απώλεια βιοποικιλότητας αναμένεται να επιταχυνθεί μέχρι το 2050, ιδιαίτερα στους τροπικούς, εκτός βέβαια και αν τα κράτη ενισχύσουν άμεσα και σε μεγάλο βαθμό τις προσπάθειες για τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος.

Πάντως, αξίζει να σημειωθεί ότι η πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ ερευνά ενδελεχώς τη σύνδεση της ανθρώπινης ευδαιμονίας με την τύχη των υπόλοιπων ειδών.

«Επί μεγάλο χρονικό διάστημα, οι άνθρωποι θεωρούσαν ότι η βιοποικιλότητα ήταν ταυτόσημη με τη διάσωση της φύσης», επισημαίνει ο Ρόμπερτ Ουάτσον, επικεφαλής της Διακυβερνητικής Επιστημονικής Πλατφόρμας για τη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα, που εκπόνησε τη μελέτη κατόπιν αιτήματος των εθνικών κυβερνήσεων. «Ωστόσο, αυτή η έκθεση αποσαφηνίζει τους συνδέσμους ανάμεσα στη βιοποικιλότητα και στη φύση και παράγοντες όπως είναι η ασφάλεια τροφίμων και το καθαρό νερό, τόσο στις φτωχές όσο και στις εύπορες χώρες».

Οι ειδικοί απευθύνουν έκκληση για «μετασχηματιστική αλλαγή» που περιλαμβάνει τον περιορισμό της υπερκατανάλωσης, την ελάττωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της γεωργίας και την πάταξη της παράνομης υλοτομίας και αλιείας.

Η καταγραφή

Ωστόσο, οι επιστήμονες κατάφεραν να δημιουργήσουν καταλόγους μόνο για ένα κλάσμα των ζωντανών οργανισμών, περίπου 1,3 εκατ. είδη. Η έκθεση εκτιμά ότι πάνω στη Γη επιβιώνουν περίπου οκτώ εκατομμύρια είδη φυτών και ζωών, τα περισσότερα από τα οποία είναι έντομα. Από το 1.500 μ.Χ. μέχρι σήμερα, έχουν αφανιστεί ολοκληρωτικά περίπου 680 είδη, όπως η πελώρια χελώνα Πίντα των νήσων Γκαλαπάγκος και η ιπτάμενη αλεπού του Γκουάμ.

Αν τα κράτη δεν ενισχύσουν τις προσπάθειές τους να προστατεύσουν όσα φυσικά οικοσυστήματα έχουν απομείνει, μπορεί να γίνουν μάρτυρες του αφανισμού του 40% των αμφίβιων ειδών, του ενός τρίτου των θαλασσίων ειδών και του ενός τρίτου των κοραλλιογενών υφάλων. Περισσότερα από 500.000 χερσαία είδη, επισημαίνει η έκθεση, δεν διαθέτουν αρκετά φυσικά οικοσυστήματα προκειμένου να διασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή τους. Κατά τη διάρκεια του τελευταίου μισού αιώνα, η απώλεια της παγκόσμιας βιοποικιλότητας προκαλείται από δραστηριότητες όπως είναι η αποψίλωση των δασών προκειμένου να δημιουργηθούν καλλιεργήσιμες γαίες, η επέκταση του οδικού δικτύου και των πόλεων, η υλοτομία, το κυνήγι, η υπεραλιεία, η ρύπανση των υδάτων αλλά και η μεταφορά ειδών-εισβολέων σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ο διαρκώς μειούμενος αριθμός ειδών δεν θα κάνει απλώς τον κόσμο λιγότερο πολύχρωμο και θαυμαστό, σημειώνει η έκθεση. Ταυτόχρονα, αποτελεί και ένα πολύ σημαντικό κίνδυνο για τον άνθρωπο.

Ωστόσο, μία αχνή ελπίδα περιέχεται στην έκθεση. Οταν οι κυβερνήσεις προστάτευσαν αποφασιστικά τα απειλούμενα είδη, όπως συνέβη με τον κοκκινολαίμη των Σεϋχελλών και τον αραβικό όρυγα, κατάφεραν να αποτρέψουν τον κίνδυνο του αφανισμού. Αλλωστε, τα κράτη προστάτευσαν αποτελεσματικά περισσότερο από το 15% των παγκόσμιων εδαφών και το 7% των ωκεανών με τη δημιουργία προστατευόμενων περιοχών.

Τέλος, οι συντάκτες της βαρυσήμαντης έκθεσης επισημαίνουν ότι οι προσπάθειες για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής είναι κομβικής σημασίας, αλλά υπογραμμίζουν ότι η ανάπτυξη βιοκαυσίμων, προκειμένου να μειωθεί η εκπομπή αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, μπορεί να προκαλέσει βλάβες στη βιοποικιλότητα εξαιτίας της περαιτέρω καταστροφής των δασών.

Το έκτο κύμα

Η ιστορία του γαλάζιου πλανήτη είναι μια αλληλουχία δημιουργίας και καταστροφής. Μετά τη μεγάλη εξάπλωση της ζωής στην Κάμβρια περίοδο, σημειώθηκαν πέντε μαζικές εξαφανίσεις ειδών τα τελευταία 500 εκατ. χρόνια, με τελευταίο εκείνο που αφάνισε και τους δεινόσαυρους, πριν από 65 εκατ. χρόνια. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι 99% των ζωικών και φυτικών ειδών που έζησαν κάποτε στη Γη, δεν υπάρχουν πια. Η διαφορά του έκτου κύματος μαζικής εξαφάνισης ειδών, που βρίσκεται σε εξέλιξη στις μέρες μας, είναι ότι για πρώτη φορά δεν ευθύνονται φυσικά φαινόμενα, όπως οι διακυμάνσεις της ηλιακής ακτινοβολίας, οι εκρήξεις ηφαιστείων και οι πτώσεις αστεροειδών, αλλά σχεδόν αποκλειστικά, σε ποσοστό της τάξης του 99%, η ανθρώπινη δραστηριότητα. Υπολογίζεται ότι, ενώ ο φυσικός ρυθμός εξάλειψης ειδών είναι γύρω στα πέντε τον χρόνο, σήμερα χάνουμε 1.000 έως και 10.000 περισσότερα είδη. Η καταστροφή βιότοπων (τροπικά δάση, κοραλλιογενείς ύφαλοι, πολικές θάλασσες, λιβάδια κ.ά.) σε μεγάλη κλίμακα, η εισβολή εξωτικών ειδών εκεί που δεν υπήρχαν πριν και η κλιματική αλλαγή είναι ορισμένοι από τους βασικούς παράγοντες της καταστροφής, που προέρχονται βασικά από την ανθρώπινη δραστηριότητα.

ΕΛΛΑΔΑ 15.04.2019 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Αφανισμός ειδών στο Αιγαίο λόγω υπεραλίευσης, ρύπανσης

ΓΙΑΝΝΗΣ ΕΛΑΦΡΟΣ

Κάθε χρόνο και λιγότερα, κάθε χρόνο και μικρότερα! Αυτή είναι η εικόνα της ψαριάς που βγαίνει από τις ελληνικές θάλασσες. Μπορεί να μην υπάρχουν πλήρη επίσημα στοιχεία, αλλά τόσο οι αλιείς όσο και οι ερευνητές σημειώνουν πως με την πάροδο των ετών μειώνονται το μέγεθος και η ηλικία των ψαριών που αλιεύονται, με μεγάλο μέρος να μην έχει προλάβει να αναπαραχθεί ούτε μία φορά! Πρόκειται για πλευρές μιας «γενοκτονίας» με θύματα τους πληθυσμούς των ψαριών, με αντίκτυπο όμως και στα θαλάσσια θηλαστικά (δελφίνια, φάλαινες, φώκιες) και τελικά στη μακροπρόθεσμη αλιευτική ικανότητα των θαλασσών.

«Υπάρχει πρόβλημα, που δεν αφορά όμως όλα τα είδη ψαριών με τον ίδιο τρόπο. Ιδιαίτερα υποφέρουν τα είδη της παράκτιας αλιείας. Η πυκνότητά τους έχει περιοριστεί πολύ τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ υπάρχουν περιοχές που έχουν μεταβληθεί σε κρανίου τόπο. Ροφοί, στείρες, σαργοί και όλα τα συγγενικά είδη, έχουν μειωθεί πολύ, τόσο όσον αφορά τον αριθμό τους, όσο και το μέγεθος των ψαριών. Η μείωση της παραγωγής της παράκτιας αλιείας είναι πολύ μεγάλη. Καλύτερη είναι η κατάσταση όσον αφορά τα μικρά πελαγικά είδη, όπως η σαρδέλα», λέει στην «Κ» ο κ. Στέλιος Κατσανεβάκης, αναπληρωτής καθηγητής θαλάσσιας οικολογίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.

Ποιες είναι οι αιτίες; «Οι παράγοντες είναι πολλοί και λειτουργούν σωρευτικά. Αναμφίβολα, η υπεραλίευση έχει παίξει πολύ μεγάλο ρόλο, καθώς οι πληθυσμοί των ψαριών δέχονται πολύ μεγαλύτερη πίεση από όση μπορούν να αντέξουν. Το 2016 πραγματοποιήσαμε μια έρευνα σε συνεργασία με το ΕΛΚΕΘΕ, στο πλαίσιο του προγράμματος Protomedea, που συνέκρινε περιοχές με υψηλή αλιευτική πίεση με άλλες, που υπάρχει χαμηλή αλιευτική δραστηριότητα. Στις περιοχές χαμηλής αλιευτικής πίεσης βρέθηκε υπερδιπλάσια βιομάζα ψαριών και σημαντική αφθονία μεγάλων ανώτερων θηρευτών (ροφοί, στείρες, μαγιάτικα κ.λπ.), οι οποίοι σχεδόν απουσίαζαν από τις περιοχές μεγάλης αλιευτικής πίεσης», σημειώνει ο κ. Κατσανεβάκης.

Σημαντική αιτία για την υποβάθμιση των παράκτιων ιχθυοαποθεμάτων αποτελούν και τα ξενικά είδη, που πέρασαν από άλλες θάλασσες στο Αιγαίο. «Για παράδειγμα, οι γερμανοί και οι αγριόσαλπες είναι χορτοφάγα ψάρια. Καθώς έχουν καταφέρει να επικρατήσουν σε παραλιακές περιοχές εξαφανίζουν τα μακροφύκη, που αποτελούν τους βιότοπους αναπαραγωγής πολλών ψαριών. Λειτουργούν σαν τα “κατσίκια” της θάλασσας, εξαφανίζοντας ολόκληρα δάση τέτοιων φυκών και αφήνοντας γυμνούς βράχους», εξηγεί ο κ. Κατσανεβάκης.

«Σκουπιδότοποι»

Πολύ αρνητικό ρόλο παίζει η αυξανόμενη ρύπανση των θαλασσών. «Πολλές θαλάσσιες περιοχές και ακτές μοιάζουν με σκουπιδότοπο. Ας σκεφθούμε πόσα θηλαστικά έχουμε βρει νεκρά με το στομάχι τους γεμάτο πλαστικά. Υπάρχουν ευθύνες, δεν μπορεί νησιά με τουρισμό πολυτελείας να έχουν χωματερές δίπλα στη θάλασσα και να γεμίζουν το Αιγαίο με σκουπίδια», λέει στην «Κ» η κ. Αναστασία Μήλιου, υδροβιολόγος και διευθύντρια Ερευνών του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος». «Υποβάθμιση του περιβάλλοντος, ακόμα και βάλτος στον βυθό, προκαλείται και από ιχθυοκαλλιέργειες, όταν η παραγωγή γίνεται εντατικά και χωρίς την απαραίτητη περιβαλλοντική φροντίδα. Επίσης, προβλήματα προκαλεί και η ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την καταπάτηση των βιοτόπων της μεσογειακής φώκιας», συμπληρώνει η κ. Μήλιου. Αλλά το πιο μεγάλο πρόβλημα είναι η ανυπαρξία εθνικής πολιτικής για την προστασία των ιχθυοαποθεμάτων και της αλιευτικής ικανότητας. Λείπει και η γενική ιδέα και η εξειδίκευση συγκεκριμένων σχεδίων και στόχων. «Το πιο σημαντικό είναι πως δεν προστατεύουμε τα “λιβάδια” της θάλασσας, τις ποσειδωνίες. Δεν υπάρχει ολοκληρωμένη καταγραφή για το πού βρίσκονται οι κοραλλιογενείς σχηματισμοί, οι γνωστές τραγάνες, που είναι πρώτης τάξεως ψαρότοποι», υπογραμμίζει η ίδια. Στις περιοχές αυτές απαγορεύονται η αλιεία με συρόμενα εργαλεία καθώς και οι ιχθυοκαλλιέργειες, αλλά πώς θα προστατευθούν αφού δεν γνωρίζουμε ακριβώς τη θέση τους;


Εννέα είδη θαλάσσιων θηλαστικών διαβιούν μόνιμα στα ελληνικά νερά, αλλά αντιμετωπίζουν αυξανόμενες απειλές από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ / Τ. ΤΣΙΜΠΙΔΗΣ

«Δυστυχώς, τα μέτρα προστασίας των ιχθυοαποθεμάτων είναι από μηδαμινά έως ανύπαρκτα. Ενα μέτρο θα ήταν η δημιουργία θαλάσσιων καταφυγίων, όπου θα απαγορεύεται η αλιεία για να διευκολύνεται η αναπαραγωγή των ψαριών. Τυπικά στο Αιγαίο έχει ανακηρυχθεί μόνο ένα, στις Σποράδες, γύρω από τη νήσο Πιπέρι. Αλλά είναι περισσότερο στα χαρτιά, παρά στην πράξη. Ο Φορέας Διαχείρισης αντιμετωπίζει μεγάλα οικονομικά προβλήματα, δεν μπορεί να πραγματοποιήσει καν πλωτές περιπολίες, ώστε να αποτρέπει παραβίαση των όρων», καταλήγει ο κ. Κατσανεβάκης.

Τα όμορφα θηλαστικά που πληγώνουμε

Μεγάλος είναι ο πλούτος των ελληνικών θαλασσών, όπου ζουν μόνιμα εννέα θαλάσσια θηλαστικά: η πτεροφάλαινα, η μεσογειακή φώκια, ο φυσητήρας, ο ζιφιός, το σταχτοδέλφινο, το ρινοδέλφινο, το ζωνοδέλφινο, το κοινό δελφίνι και η μικροσκοπική φώκαινα στη Θράκη. Πέντε άλλα είδη είναι «περαστικά»: η μεγάπτερη φάλαινα, η βόρεια ρυγχοφάλαινα, η ψευδόρκα, ο μεσοπλόδοντας και το στενόρυγχο δελφίνι.

Δυστυχώς, όμως, τα νερά μας δεν αποδεικνύονται τόσο φιλόξενα για τα θαλάσσια θηλαστικά, που δέχονται μεγάλες πιέσεις από μία σειρά ανθρώπινων δραστηριοτήτων.

Η ρύπανση αποτελεί μεγάλο πρόβλημα, καθώς υποβαθμίζει τους βιοτόπους, ενώ λειτουργεί και άμεσα θανατηφόρα με την μορφή των πλαστικών απορριμμάτων.

Η αυξανόμενη κυκλοφορία πλοίων προκαλεί παρενόχληση, ακόμα και θανατηφόρες συγκρούσεις με φάλαινες, ενώ η ηχορρύπανση ενοχλεί όλα τα είδη.

Στην περίπτωση της χρήσης σόναρ και στρατιωτικών ασκήσεων οι καταστροφικές συνέπειες είναι άμεσες. Η κλιματική αλλαγή τροποποιεί τους όρους επιβίωσης των θαλάσσιων θηλαστικών. Στις μέχρι τώρα απειλές, έρχονται να προστεθούν και οι εξορύξεις υδρογονανθράκων.

Τα συγκεκριμένα θέματα συζητήθηκαν στην 5η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη για τα Θαλάσσια Θηλαστικά και τις Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές που πραγματοποιήθηκε στη Μεσσηνία (8-12 Απριλίου), για πρώτη φορά σε Ελλάδα και Μεσόγειο. Οπως σημείωσε ο κ. Μάρκο Λαμπερτίνι, γενικός διευθυντής του WWF, «παρατηρείται σημαντική καθυστέρηση στην λήψη αποτελεσματικών μέτρων προστασίας αυτών των ειδών και των ενδιαιτημάτων τους, κυρίως σε Ανατολική και Νότια Μεσόγειο».

Στη Συνδιάσκεψη συζητήθηκαν ο κίνδυνος πρόκλησης ατυχήματος διαρροής πετρελαίου και η όχληση που προκαλούν οι τεχνητές σεισμικές δονήσεις στην έρευνα για τον εντοπισμό κοιτασμάτων

 

 

 

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΜΠΡΑΗΜ*, ΛΙΑΝΑ ΓΟΥΤΑ*

Πλησιάζει το τέλος των ορυκτών καυσίμων;

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 14.04.2019 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Οι τεχνολογικές εξελίξεις και η κλιματική αλλαγή καθιστούν αβέβαιο το μέλλον των μεγάλων και μικρών πλατφορμών άντλησης υδρογονανθράκων. ASSOCIATED PRESS

Δημήτρης Ιμπραήμ*: Οικονομικώς ασύμφορα

Το πρόγραμμα ανάπτυξης υδρογονανθράκων στην Ελλάδα βρίσκεται σε πλήρη ανακολουθία με τις τεκτονικές αλλαγές στη διεθνή αγορά ενέργειας και αποτελεί κίνδυνο για την εθνική οικονομία. Σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), η παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου και φυσικού αερίου πρέπει να μειωθεί κατά 34,3% και 26,2% αντίστοιχα έως το 2030, ώστε να συγκρατήσουμε την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κάτω από το ασφαλές όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου. Ακόμα και ο παραδοσιακά συντηρητικός Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) παραδέχεται ότι σε σενάριο τήρησης των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού, η παγκόσμια ζήτηση για υδρογονάνθρακες θα μειωθεί κατά τουλάχιστον 33% έως το 2040.

Oι υδρογονάνθρακες αναμένεται να αντικατασταθούν κυρίως από την ηλεκτροπαραγωγή μέσω ΑΠΕ, ακόμα και στον κλάδο των μεταφορών, ενώ το κόστος της καθαρής ηλεκτροπαραγωγής και των τεχνολογιών αποθήκευσης έχει καταρρεύσει μέσα σε λίγα χρόνια και ήδη ανταγωνίζεται επί ίσοις όροις τα ορυκτά καύσιμα.

Οι προεκτάσεις των παραπάνω εξελίξεων για τα οικονομικά των υδρογονανθράκων είναι αμείλικτες. Ο συνδυασμός διεθνών και ευρωπαϊκών πολιτικών (φορολογία άνθρακα, σταδιακή απαγόρευση κινητήρων εσωτερικής καύσης κ.ά.) και τεχνολογικής καινοτομίας (π.χ. ηλεκτροκίνηση, τεχνολογίες διαχείρισης της ζήτησης) θα μειώσουν τη ζήτηση για υδρογονάνθρακες, καθιστώντας πολλά κοιτάσματα μη αποδοτικά και αχρηστεύοντας τρισεκατομμύρια δολάρια επενδύσεων σε αυτά. Γι’ αυτό άλλωστε η διεθνής επενδυτική κοινότητα ανησυχεί για την έκθεσή της σε επενδύσεις υδρογονανθράκων, μιλάει για το ρίσκο «αδρανών κεφαλαίων» (stranded assets) και στρέφεται προς την καθαρή ενέργεια.

Απέναντι σε αυτήν την πραγματικότητα, η ελληνική και ξένη πετρελαϊκή βιομηχανία επιλέγει μια πάγια στάση στρουθοκαμηλισμού. Ποντάρει στο ότι είτε θα καταφέρει τελικά (βλ. υπόθεση Exxon στο Ευρωκοινοβούλιο) να υπονομεύσει τις προσπάθειες των κρατών να επιβάλουν τις απαραίτητες πολιτικές για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής είτε στο ότι θα τη διασώσουν εντέλει οι φορολογούμενοι. Οπως όμως μας διδάσκει η οικονομική ιστορία, οι βιομηχανίες που αποτυγχάνουν να προσαρμοστούν στην εξέλιξη έχουν κατά κανόνα (παραφράζοντας τον Βρετανό φιλόσοφο Τόμας Χομπς) έναν «άσχημο, κτηνώδη και σύντομο» βίο.

* Ο κ. Δημήτρης Ιμπραήμ είναι υπεύθυνος εκστρατείας του WWF ενάντια στους υδρογονάνθρακες.

Λιάνα Γούτα*: Η ζήτηση θα συνεχιστεί

Ηκλιματική αλλαγή αποτελεί αναμφισβήτητα μία από τις μεγαλύτερες παγκόσμιες προκλήσεις. Στην Ε.Ε. ηγούμαστε της παγκόσμιας κλιματικής δράσης, προωθώντας τη μετάβαση προς μια Οικονομία Χαμηλού Ανθρακα, με σενάρια μείωσης CO2 για το 2050, από 80-100%.

Το σύνολο της ευρωπαϊκής διύλισης συμμερίζεται τους φιλόδοξους αυτούς στόχους και επιθυμεί να συμβάλει στην επίτευξή τους. Είναι ο πρώτος βιομηχανικός κλάδος που παρουσίασε μια ολοκληρωμένη πρόταση για την ενεργειακή μετάβαση με τον τίτλο «Οραμα 2050». Συμμετέχοντας ενεργά στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού οράματος, ο όμιλος ΕΛΠΕ επενδύει σε ΑΠΕ, προηγμένα βιοκαύσιμα και αναδυόμενες τεχνολογίες, με ένα ευρύ επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 200-250 εκατ. ευρώ για την επόμενη πενταετία. Δεν μπορούμε όμως να παραβλέψουμε τον μελλοντικό ρόλο των υγρών καυσίμων και των διυλιστηρίων. Η Ε.Ε. και οι διεθνείς οργανισμοί προβλέπουν ότι μέχρι το 2050 τα πετρελαϊκά προϊόντα θα αποτελούν σημαντικό ποσοστό του ενεργειακού μείγματος της Ε.Ε., ενώ η παγκόσμια ζήτησή τους θα αυξάνεται μέχρι το 2040. Κι αυτό γιατί η μείωση κατανάλωσης που αναμένεται σε επιβατικά αυτοκίνητα, κτίρια και στην ηλεκτροπαραγωγή, θα υπερκερασθεί από την αύξηση σε αερομεταφορές, ναυτιλία και παραγωγή χημικών – κλάδους για τους οποίους δεν υπάρχουν τεχνολογίες για αντικατάσταση των υγρών καυσίμων.

Ετσι, η διύλιση έχει μια διπλή πρόκληση μπροστά της: να μειώνει συνεχώς τις εκπομπές CO2, συνεχίζοντας να τροφοδοτεί αξιόπιστα την οικονομία με τα απαραίτητα υγρά καύσιμα. Πώς θα γίνει αυτό; Tο «Οραμα 2050» δείχνει έναν διπλό δρόμο, αφενός με τεχνολογίες μείωσης των εκπομπών άνθρακα και αφετέρου με σταδιακή τροφοδοσία των διυλιστηρίων με νέες πρώτες ύλες: βιοκαύσιμα, υδρογόνο, απόβλητα, ΑΠΕ, ανανεώσιμο ηλεκτρισμό, επαναχρησιμοποίηση CO2. Τα υγρά καύσιμα του μέλλοντος θα είναι χαμηλού αποτυπώματος άνθρακα και θα περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, προηγμένα βιοκαύσιμα ή ακόμα και συνθετικά καύσιμα. Το διυλιστήριο του μέλλοντος θα μετεξελιχθεί σε ενεργειακό κέντρο χαμηλού άνθρακα, σε στενή συνεργασία με τους κλάδους πετροχημικών, βιοκαυσίμων, ηλεκτροπαραγωγής και τηλεθέρμανσης. Ετσι, ο κλάδος της διύλισης μπορεί και οφείλει να αποτελέσει μέρος της λύσης για τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλού άνθρακα, συνεχίζοντας να παρέχει ενεργειακή ασφάλεια και αξιοπιστία.

* Η κ. Λιάνα Γούτα είναι διευθύντρια Ενεργειακής Πολιτικής & Διεθνών Σχέσεων του ομίλου Ελληνικά Πετρέλαια.

 

 

 

 

 

Μία ακόμη ευκαιρία χαμένη για τον πλανήτη

Η σύνοδος του ΟΗΕ για το κλίμα δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στις προσδοκίες. Γιατί ανησυχούν οι επιστήμονες

ΤΟ ΒΗΜΑ

| 23.12.2018 – 06:00

Μία ακόμη ευκαιρία χαμένη για τον πλανήτη | tovima.gr

H πιο καθαρή και δυνατή φωνή αγωνίας που ακούστηκε για το μέλλον του πλανήτη στο Κατοβίτσε της Πολωνίας κατά τη σύνοδο του ΟΗΕ για το κλίμα (COP 24) ήταν μιας 15χρονης μαθήτριας από τη Σουηδία. Η  Greta Thunberg, η οποία νωρίτερα εφέτος παρακίνησε πολλούς μαθητές σε αποχή από τα μαθήματα, άσκησε δριμύτατη κριτική στους ηγέτες του πλανήτη για την περιφρόνηση των μελλοντικών γενεών και την εμμονή τους στα ορυκτά καύσιμα, εξηγώντας ταυτόχρονα με τον πιο γλαφυρό τρόπο ότι είναι αδύνατον να ξεπεράσεις μια κρίση όταν δεν την αντιμετωπίζεις ως κρίση.

Το κύριο στοίχημα για την COP24 ήταν η επίτευξη μιας συμφωνίας των κρατών-μελών του ΟΗΕ πάνω στα εργαλεία εφαρμογής της ιστορικής Συμφωνίας του Παρισιού του 2015 (Paris Rulebook), η οποία έθεσε ως στόχους τη συγκράτηση της ανόδου της παγκόσμιας θερμοκρασίας στους 1,5oC σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, την αύξηση της ικανότητας προσαρμογής στις καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και την εξασφάλιση της απαραίτητης χρηματοδότησης για τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Τελικά κάπου συμφώνησαν

Δεδομένου ότι η COP 24 διεξήχθη στην ευρωπαϊκή «πρωτεύουσα του κάρβουνου», την Πολωνία, οι διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να είχαν οδηγηθεί σε ολοκληρωτικό αδιέξοδο. Και λίγο έλειψε να συμβεί ακριβώς αυτό όταν ΗΠΑ, Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ και Ρωσία αρνήθηκαν να αποδεχτούν τα συμπεράσματα της επιστημονικής έκθεσης της IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change – Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος). Τελικά η πλειονότητα των κρατών-μελών αντιστάθηκε σε αυτή την ολέθρια οπισθοδρόμηση. Ετσι η έκθεση αναγνωρίστηκε, αν και απομονωμένη μέσα στο τελικό κείμενο και χωρίς σύνδεση με την ανάγκη για επείγουσα δράση.

Σε κάθε περίπτωση, το πιο σημαντικό επίτευγμα της COP 24 ήταν ότι περί τα 200 κράτη-μέλη συμφώνησαν σε ένα πλαίσιο διαφάνειας, κοινών κανόνων μέτρησης εκπομπών και εκτίμησης των επιπτώσεων των εθνικών πολιτικών σε σχέση με τις προβλέψεις της επιστήμης. Και ενώ οι κυρώσεις για μη συμμόρφωση με τους συμφωνηθέντες κανόνες απουσιάζουν, εντούτοις προβλέπεται μια διαδικασία ελέγχου των «κακών» παιδιών. Χωρίς λύση όμως παρέμεινε το ζήτημα της χρηματοδότησης της μετάβασης προς τις καθαρές μορφές ενέργειας, ειδικά των οικονομικά ασθενέστερων κρατών-μελών.

Για μια Δίκαιη Μετάβαση

Στην COP 24 έγινε εμφανής ο κίνδυνος να αμαυρωθεί η έννοια της «Δίκαιης Μετάβασης» για τις 42 περιοχές της Ευρώπης, των οποίων η οικονομία ήταν έως σήμερα εξαρτημένη από ανθρακικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Με δεδομένη την αναντίστρεπτη επιδείνωση των οικονομικών του κάρβουνου παγκοσμίως και ειδικά στη χώρα μας, που διαθέτει τον χειρότερης ποιότητας λιγνίτη σε όλη την Ευρώπη, η επιβίωση των τοπικών κοινωνιών εξαρτάται από την έγκαιρη στροφή τους σε εναλλακτικές οικονομικές δραστηριότητες με συγκεκριμένο σχέδιο και οικονομικούς πόρους.

Ομως πολλοί χρησιμοποιούν τη ρητορεία της Δίκαιης Μετάβασης για να… χρυσώσουν το χάπι της συνέχισης του λιγνιτικού μοντέλου ηλεκτροπαραγωγής, μια αντίφαση εξ ορισμού. Αυτό ακριβώς έκανε ο πρόεδρος της Πολωνίας Αντρζεϊ Ντούντα κατά την έναρξη της COP24, ο οποίος διάβασε τη διακήρυξη της δίκαιης μετάβασης όταν λίγες ημέρες πριν η Πολωνία ανακοίνωνε ότι σχεδιάζει να διατηρήσει 60% κάρβουνο στο ενεργειακό της μείγμα το 2030, ενώ ταυτόχρονα προβλέπει… απεξάρτηση από τα χερσαία αιολικά ως το 2036.

Αυτή η λαϊκιστική χρήση της έννοιας της Δίκαιης Μετάβασης δεν γίνεται μόνο από τους Πολωνούς. Και στη χώρα μας υπάρχουν πολιτικές δυνάμεις που από τη μία ζητούν πόρους για τη Δίκαιη Μετάβαση των λιγνιτικών περιοχών της χώρας σε εναλλακτικές οικονομικές δραστηριότητες, αλλά από την άλλη επιμένουν στη συνέχιση της λιγνιτικής δραστηριότητας. Ή θεσπίζουν το Εθνικό Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, αλλά επιμένουν σε 2,7 λιγνιτικά GW ακόμη και το 2030 στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ).

«Το πρόσφατο Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα που ανακοίνωσε η κυβέρνηση κατατάσσει την Ελλάδα ανάμεσα στους ουραγούς της παγκόσμιας προσπάθειας για την αντιμετώπιση της μεγαλύτερης πρόκλησης τους 21ου αιώνα. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η κλιματική αλλαγή δεν θα έρθει να μας πλήξει σε κάποιο μακρινό, απροσδιόριστο μέλλον. Οπως πλέον αποδεικνύουν οι επιστήμονες, είναι ήδη εδώ, ενώ οι υφιστάμενες δεσμεύσεις των κρατών-μελών του ΟΗΕ κάθε άλλο παρά επαρκούν για την αντιμετώπισή της. Η αδυναμία των διαπραγματευτών στο Κατοβίτσε να συμφωνήσουν σε δραστικά μέτρα με βάση τα συμπεράσματα-καταπέλτης της πρόσφατης έκθεσης των επιστημόνων της IPCC αντιπροσωπεύει μια μεγάλη, χαμένη ευκαιρία, από αυτές που δεν θα διαθέτει για πολύ ακόμη ο πλανήτης» τονίζει ο κ. Νίκος Μάντζαρης, αναλυτής πολιτικής για την ενέργεια και το κλίμα στο GreenTank, μια δεξαμενή σκέψης για το περιβάλλον και την ενέργεια.

Το 2018 ήταν μια κακή χρονιά για το μέλλον μας

Η COP 24 πραγματοποιήθηκε στη σκιά πολύ ανησυχητικών εξελίξεων για το κλίμα. Κατ’ αρχάς το 2018 καταγράφηκε, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, αύξηση των παγκόσμιων εκπομπών CO2 (διοξειδίου του άνθρακα) στον ενεργειακό τομέα. Ηταν και η παρατήρηση του Παγκοσμίου Οργανισμού Μετεωρολογίας ότι το 2018 είναι η 4η θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί ποτέ.
Παράλληλα, η 9η έκθεση του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον κατέγραψε τη μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στην τροχιά που κινείται η ανθρωπότητα όσον αφορά τις δράσεις για την κλιματική αλλαγή και σε αυτή στην οποία θα έπρεπε να κινείται για να πετύχει τον στόχο συγκράτησης της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη σε 1,5oC. Με τους σημερινούς ρυθμούς οδεύουμε ολοταχώς σε αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 3,2oC έως το τέλος του αιώνα.

Παρ’ όλα αυτά, ο στόχος περιορισμού της υπερθέρμανσης του πλανήτη στους 1,5oC εξακολουθεί να είναι ακόμη μαχητός, όπως προέκυψε και από την έκθεση της IPCC που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2018. Θα απαιτηθούν όμως πολύ μεγάλες προσπάθειες από ολόκληρη την ανθρωπότητα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες της IPCC, απαιτείται η μείωση στο μισό όλων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ως το 2030 και ο μηδενισμός τους έως τα μέσα του αιώνα, το οποίο, μεταξύ άλλων, συνεπάγεται την κάθετη μείωση της χρήσης του κάρβουνου, του πιο ρυπογόνου καύσιμου στον πλανήτη (κατά 59%-78% ως το 2030 και κατά 73%-97% ως το 2050) αλλά και του πετρελαίου κατά 32%-87% ως το 2050.

 

 

 

 

 

 

 

ΚΟΣΜΟΣ 17.12.2018

Το κουαρτέτο του πετρελαίου

ΕΥΡΥΔΙΚΗ ΜΠΕΡΣΗ

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Οσοι ποιητές και αν υμνήσουν την απεραντοσύνη του ουρανού, στην πραγματικότητα η ατμόσφαιρα της Γης είναι τόσο λεπτή που αν ανεβεί κανείς ευθεία 50 χιλιόμετρα, περίπου όσο από την Αθήνα μέχρι το Λαύριο, έχει ήδη εγκαταλείψει τη στρατόσφαιρα. Αν κάθε χρόνο διοχετεύουμε σε αυτό το λεπτό στρώμα 37 δισεκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα, όπως κάναμε φέτος, σύντομα θα αλλάξουμε δραστικά τη σύστασή του και θα καταστρέψουμε οριστικά την κλιματική σταθερότητα χάρη στην οποία έχει ανθήσει ο ανθρώπινος πολιτισμός. Το πρόβλημα είναι απλό στην κατανόηση, αλλά δύσκολο στην αντιμετώπιση. Πώς μπορεί να συμβιβαστεί η επιστημονική βεβαιότητα για το τέλος του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε με την οικονομική αβεβαιότητα για το τέλος του μήνα; Αν τα μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής θίγουν το εισόδημα των λαϊκών και μεσαίων στρωμάτων, όπως συνέβη με την αύξηση της φορολογίας καυσίμων στη Γαλλία, μήπως το μόνο που μπορούμε να περιμένουμε είναι νέες εξεγέρσεις όπως αυτή των «Κίτρινων Γιλέκων»;

Ο επικεφαλής της αποστολής στις Μαλδίδες στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα, Μοχάμεντ Νασίντ, μίλησε για υπαρξιακή απειλή. «Δεν είμαστε έτοιμοι να πεθάνουμε. Δεν θα γίνουμε τα πρώτα θύματα της κλιματικής κρίσης. Είμαστε αποφασισμένοι να κρατήσουμε το κεφάλι μας πάνω από το νερό», είπε, αναφερόμενος στην ήδη εξελισσόμενη άνοδο της στάθμης των θαλασσών. Λίγες ημέρες νωρίτερα, στο Παρίσι, ένας διαδηλωτής με κίτρινο γιλέκο δήλωνε: «Ηρθα εδώ γιατί είμαι πυροσβέστης και η γυναίκα μου γιατρός του ΕΚΑΒ. Λόγω της δουλειάς μας μπαίνουμε συχνά στα σπίτια των ανθρώπων και βλέπουμε πόσο υποφέρουν. Λένε ότι αισθάνονται άσχημα και μετά προκύπτει ότι έχουν μέρες να φάνε κανονικά».

Το ψεύτικο δίλημμα

Η συζήτηση για το τι προηγείται –η δική μας επιβίωση σήμερα ή η επιβίωση των παιδιών μας σε μερικές δεκαετίες– είναι ένα ψεύτικο δίλημμα, που θέτουν κυρίως οι οπαδοί του status quo. Υπάρχουν τρόποι να αντιμετωπιστούν οι χειρότερες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής χωρίς να γίνουν οι φτωχοί φτωχότεροι, αλλά οι τρόποι αυτοί δεν συμφέρουν την ισχνή μειοψηφία που κρατάει στα χέρια της το μεγαλύτερο μερίδιο ισχύος και πλούτου. Ο ερευνητικός βραχίονας του αμερικανικού Κογκρέσου υπολόγισε ότι ένας φόρος της τάξης των 25 δολαρίων ανά τόνο εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, που θα έπληττε τα κέρδη των πετρελαϊκών εταιρειών, θα απέδιδε στον αμερικανικό προϋπολογισμό 66 δισεκατομμύρια ετησίως – ποσό μεγαλύτερο από τον ετήσιο προϋπολογισμό του αμερικανικού υπουργείου Υγείας, σίγουρα ένα καλό «μαξιλάρι» για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης και την εξισορρόπηση του κοινωνικού της κόστους.

Τα φτωχά κράτη

Αν οι φτωχότερες χώρες του κόσμου λάμβαναν βοήθεια για να περάσουν απευθείας από την ενεργειακή πενία στις ανανεώσιμες πηγές, δεν θα χρειαζόταν να καλύψουν βασικές ανάγκες εξηλεκτρισμού με ρυπογόνες λιγνιτικές μονάδες. Η χρηματοδότηση Παγκόσμιου Πράσινου Ταμείου, που θα κάνει τέτοιες μεταβιβάσεις πόρων και τεχνογνωσίας στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα, βρέθηκε στην ατζέντα της συνόδου του ΟΗΕ στο Κατοβίτσε της Πολωνίας. Παρά την ανακοίνωση ότι οι ΗΠΑ αποσύρονται από τη συμφωνία του Παρισιού, η κυβέρνηση Τραμπ εκπροσωπήθηκε στο Κατοβίτσε ακριβώς για να υπονομεύσει τέτοιες παγκόσμιες προσπάθειες. Σε ένα συνεδριακό κέντρο χτισμένο στην καρδιά των παλιών ανθρακωρυχείων της Σιλεσίας, οι ΗΠΑ σε συνεργασία με τη Ρωσία, τη Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ προσπάθησαν να μπλοκάρουν κάθε ουσιαστικό μέτρο – και οι παράγοντες που υπαγόρευσαν αυτή τη στάση δεν θα εκλείψουν όταν λήξει η προεδρία Τραμπ.

Στη λεκάνη του Περμίου, την απέραντη έκταση του Τέξας όπου συντελείται η επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου και αερίου, γίνονται επενδύσεις για την επόμενη τριακονταετία, με τις πολυεθνικές του πετρελαίου να έχουν καταβροχθίσει τους μικρούς παίκτες. Οι ΗΠΑ όχι μόνο δεν επιθυμούν την ενεργειακή μετάβαση για τις ίδιες, αλλά δεν την επιθυμούν και για κανέναν άλλον, καθώς επιδιώκουν να μετατραπούν σε εξαγωγική δύναμη. Παράλληλα, πετρελαϊκές εταιρείες, όπως η Shell, διαφημίζουν ότι θέτουν στόχους ενεργειακής μετάβασης, αλλά στην πράξη, οι επενδύσεις τους σε ανανεώσιμες πηγές αποτελούν μόλις το 8% των συνολικών τους επενδύσεων.

Με τον Ντόναλντ Τραμπ, οι εταιρείες αυτές έχουν έναν πρόεδρο που παρουσιάζει τη δική τους κερδοφορία ως συμφέρον των πολλών, μιλώντας για «εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας στη βιομηχανία».

Ο επόμενος πρόεδρος μπορεί να μην εκφράζεται τόσο ωμά, αλλά θα είναι δέσμιος των ίδιων συμφερόντων, όπως ήταν ο Μπαράκ Ομπάμα, επί των ημερών του οποίου έσπασαν όλα τα ρεκόρ κατασκευής νέων αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τις τελευταίες εβδομάδες, οι ακτιβιστές υπέρ του κλίματος χρειάστηκε να κάνουν δύο φορές κατάληψη στα γραφεία της μελλοντικής προέδρου της Βουλής, Νάνσι Πελόσι, προκειμένου το ζήτημα ενός «πράσινου new deal» να ανέβει στην ατζέντα ακόμη και του Δημοκρατικού Κόμματος. Με αυτά τα δεδομένα, πώς θα μπορούσε να επιτύχει η ενεργειακή μετάβαση; «Σήμερα χρησιμοποιούμε 100 εκατ. βαρέλια πετρελαίου κάθε μέρα. Δεν υπάρχουν κανόνες που να λένε ότι αυτό το πετρέλαιο πρέπει να μείνει στο υπέδαφος. Αρα δεν μπορούμε πλέον να σώσουμε τον κόσμο παίζοντας με τους κανόνες, γιατί οι κανόνες πρέπει να αλλάξουν», υποστήριξε από το βήμα της διάσκεψης στο Κατοβίτσε η 15χρονη Σουηδή Γκρέτα Τούνμπεργκ, η οποία διαμαρτύρεται από τον Αύγουστο μπροστά στη σουηδική Βουλή.

«Δεν έχουμε έρθει εδώ για να παρακαλέσουμε τους ηγέτες του κόσμου να φροντίσουν το μέλλον μας. Μας αγνόησαν στο παρελθόν, θα μας αγνοήσουν ξανά. Αφού οι ηγέτες μας συμπεριφέρονται σαν παιδιά, θα πρέπει εμείς να αναλάβουμε την ευθύνη που έπρεπε να είχαν αναλάβει εδώ και πολύ καιρό», είπε η 15χρονη. Ομως ο περιβαλλοντικός ακτιβισμός θα αποτύχει εάν στα αιτήματα δεν συμπεριλαμβάνεται η δικαιοσύνη για όσους θίγονται από τη μετάβαση. Το δίδαγμα αυτό φαίνεται ότι πέρασε και στα «Κίτρινα Γιλέκα» και στους ακτιβιστές υπέρ του κλίματος, οι οποίοι, αντί να συγκρουστούν, πορεύτηκαν από κοινού στους δρόμους του Παρισιού, στις 8 Δεκεμβρίου.

 

 

Η άρνηση της κλιματικής αλλαγής

ΤΑΣΟΥΛΑ ΚΑΡΑΊΣΚΑΚΗ

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Κάθε χρόνο για τα επόμενα 20 χρόνια, λέει η IPCC, κυβερνήσεις και ιδιώτες θα πρέπει να επενδύουν το 2,5% του παγκόσμιου ΑΕΠ (2,4 τρισ. δολ.) προκειμένου να μη διαβούμε το «κατώφλι» του 1,5 βαθμού. Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται μείωση των παγκόσμιων εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα κατά 45% έως το 2030, οι ανανεώσιμες πηγές να παρέχουν το 85% της ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2050 και η χρήση άνθρακα σχεδόν να μηδενιστεί.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, που είχε μιλήσει για «απάτη που επινοήθηκε από τους Κινέζους» προκειμένου να καταστήσουν την αμερικανική βιομηχανία λιγότερο ανταγωνιστική και είχε αποσύρει τις ΗΠΑ από τη Συμφωνία των Παρισίων, προ ημερών παραδέχθηκε ότι «κάτι συμβαίνει, δεν είναι φάρσα», ωστόσο επανέλαβε ότι «δεν θέλω να δώσω τρισεκατομμύρια δολάρια, να χάσω εκατομμύρια δουλειές, να μπω σε μειονεκτική θέση».

«Νέα θρησκεία»

Από τον Νορβηγό νομπελίστα φυσικό Αϊβαρ Γκίεβερ, που είπε ότι «η παγκόσμια υπερθέρμανση έχει γίνει μια νέα θρησκεία» και τους Αμερικανούς ειδικούς Πάτρικ Μίκαελς, Τζον Κρίστι, Ρίτσαρντ Λίντζεν, που συνέταξαν καθησυχαστικές εκθέσεις, έως τον Αμερικανό τηλεπαρουσιαστή Αλεξ Τζόουνς σήμερα, που διαδίδει τις θέσεις Τραμπ, η άρνηση της ανθρωπογενούς υπερθέρμανσης καλά κρατεί. Οπως και οι θεωρίες συνωμοσίας ότι η κλιματική αλλαγή οφείλεται σε στρατιωτικά πειράματα ή ότι υποστηρίζεται από συμφέροντα που θέλουν να ανατρέψουν το υπάρχον σύστημα προς όφελος νέων παγκόσμιων παικτών.

«Τα αίτια της αμφισβήτησης δεν είναι πάντα επιστημονικά, αλλά όπως εύστοχα υποστηρίζεται συναρτώνται με τα συμφέροντα των πετρελαϊκών χωρών ή και εταιρειών που δεν επιθυμούν να είναι επιτυχής η πορεία προς οικονομίες χαμηλού άνθρακα (βασίζονται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας)», λέει ο κ. Καρτάλης. «Ομως, μετά μία περίοδο μακράς επιστημονικής έρευνας που έκλεισε σχετικά πρόσφατα, έχει πλέον διαμορφωθεί μια παγκόσμια επιστημονική συναντίληψη ότι το κλίμα αλλάζει, και οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Η πρόσφατη έκθεση της IPCC δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες. Δέκα έτη είναι μόλις το διάστημα που απομένει για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων. Μετά θα είναι (αρκετά) αργά…».

Η αμφισβήτηση της κλιματικής αλλαγής, συνεχίζει ο κ. Καρτάλης, «από τους κάθε λογής κύκλους (πολιτικούς, επιχειρηματικούς, αλλά και επιστημονικούς, αν και σε περιορισμένο πλέον βαθμό) όπως και από ομάδες πολιτών που διαβλέπουν μία διεθνή συνωμοσία εις βάρος τους με όχημα την κλιματική αλλαγή, θα μπορούσε να είναι εύλογη αν ήταν τεκμηριωμένη. Καθώς αυτό δεν συμβαίνει, είναι μάλλον επικίνδυνη, καθώς το αποτέλεσμα είναι να χάνεται πολύτιμος χρόνος στη λήψη μέτρων, σε ένα δε φαινόμενο που από τη φύση του η προληπτική δράση είναι μακράν αποτελεσματικότερη της κατασταλτικής. Μέτρα που δεν λαμβάνονται σήμερα, θα χρειαστεί να ληφθούν με διπλή ή και πολλαπλάσια ένταση και φυσικά κόστος τα επόμενα έτη για να έχουν το ίδιο αποτέλεσμα. Στο ίδιο διάστημα, οι ανισορροπίες στο κλιματικό σύστημα θα ενισχύονται, πλήττοντας όλο και περισσότερες περιοχές του πλανήτη και ομάδες πληθυσμού και ακυρώνοντας σταδιακά την ήδη προβληματική ευημερία της τρέχουσας και της επόμενης γενιάς».

 

 

11.06.2017

Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί νέες μορφές φτώχειας

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ

Τον σκεπτικισμό του για τις προοπτικές διατηρήσιμης μείωσης της φτώχειας, λόγω των αυξημένων πιέσεων που δημιουργεί η ανάπτυξη στο φυσικό περιβάλλον, εκφράζει στην «Κ» ο Πάρθα Ντασγκούπτα. O σπουδαίος οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου του Cambridge, θα βρεθεί στην Αθήνα στα τέλη του μήνα για το ετήσιο συνέδριο του European Association of Environmental and Resource Economists (28 Ιουνίου – 1 Ιουλίου). Εν όψει του συνεδρίου, εξηγεί στην «Κ» κάποια από τα κρίσιμα ζητήματα στα Οικονομικά του Περιβάλλοντος. «Η εκτίμησή μου είναι ότι, αν όχι ώς το 2030, τότε σίγουρα ώς το 2050 θα δούμε μεγαλύτερες εντάσεις μεταξύ της ανόδου του ΑΕΠ και οικολογικών καταστροφών (κλιματική αλλαγή, υπερθέρμανση των ωκεανών, εξαφάνιση ειδών)», σημειώνει ο Βρετανοϊνδός ακαδημαϊκός, απαντώντας σε ερώτηση της «Κ» για την επιτυχία της διεθνούς κοινότητας να μειώσει δραστικά τον αριθμό των ατόμων που ζουν σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας τα τελευταία 25 χρόνια. «Η παγκόσμια φτώχεια έχει μειωθεί σε μεγάλο βαθμό μέσω της αύξησης του ΑΕΠ. Αν όμως δεν αλλάξουν οι πολιτικές που εφαρμόζουμε σήμερα, η εξάλειψη της απόλυτης φτώχειας πιθανότατα θα είναι πρόσκαιρη». Δεν θεωρεί, πάντως, ότι η πρόσφατη απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ θα επηρεάσει ιδιαίτερα τις εξελίξεις – «είναι ένα πετραδάκι, δεν είναι ένα συντριπτικό χτύπημα», λέει.

Ο Ντασγκούπτα είναι μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας και της φημισμένης Royal Society. Οι ιδέες του, ωστόσο, παραμένουν στο περιθώριο των συμβατικών νεοκλασικών οικονομικών. «Τα σύγχρονα οικονομικά έχουν εστιάσει στο τώρα και έχουν απομακρύνει το βλέμμα τους από το μέλλον», λέει. Είναι ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στη χρήση του ΑΕΠ ως μονάδας μέτρησης της ευημερίας μιας οικονομίας. «Η αειφόρος ανάπτυξη», εξηγεί, «είναι η πορεία ανάπτυξης κατά την οποία η παραγωγική ικανότητα μιας οικονομίας αυξάνεται. Το ΑΕΠ είναι ένα μέτρο της οικονομικής δραστηριότητας, όχι της παραγωγικής ικανότητας. Δεν υπολογίζει την απόσβεση του κεφαλαίου – ειδικότερα του φυσικού πλούτου. Αρα το ΑΕΠ μιας οικονομίας μπορεί να αυξάνεται για μια περίοδο, ενώ η παραγωγική της ικανότητα μειώνεται (χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κλιματική αλλαγή η οποία συνοδεύει την αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ)».

Η παραγωγική ικανότητα, συνεχίζει, «ορίζεται από τον πλούτο μιας οικονομίας – την κοινωνική αξία του βιομηχανικού, ανθρώπινου και φυσικού της κεφαλαίου. Αειφόρος ανάπτυξη σημαίνει αύξηση του πλούτου κατά κεφαλήν, όχι του ΑΕΠ».

Οι οικονομολόγοι και οι διαχειριστές πολιτικής, ωστόσο, παρότι δηλώνουν θιασώτες της αειφόρου ανάπτυξης, δεν έχουν υιοθετήσει αυτό το εργαλείο – το ΑΕΠ παραμένει βασιλιάς στις μακροοικονομικές μετρήσεις. Ισως έχει να κάνει με γραφειοκρατική αδράνεια, αναφέρει. «Οι καθιερωμένες πρακτικές, ακόμα και σχετικά με τους εθνικούς λογαριασμούς, έχουν τη δική τους δυναμική και επιμονή». Ο Ντασγκούπτα θεωρεί προβληματική και την έννοια της «πράσινης οικονομίας». «Από μόνη της, δεν έχει κάποιο νόημα, είναι απλά ένα σύνθημα. Αν καταγράφεται αύξηση του πλούτου κατά κεφαλήν, τότε όντως η οικονομία είναι “πράσινη”, γιατί ο πλούτος περιλαμβάνει το φυσικό κεφάλαιο».

Πλούτος και πληθυσμός

Ως ειδικός σε θέματα φτώχειας, ο καθηγητής του Cambridge έχει ασχοληθεί εκτεταμένα με τις προϋποθέσεις απόδρασης από αυτήν. Πόσο σημαντικός είναι ο έλεγχος της αύξησης του πληθυσμού και ποιος είναι ο ταχύτερος τρόπος να επιτευχθεί;

«Για να ξεφύγει από την ένδεια η φτωχότερη περιοχή του κόσμου, η υποσαχάριος Αφρική είναι απολύτως κρίσιμο να μειώσει δραστικά τον συνολικό δείκτη γονιμότητάς της. Σήμερα κυμαίνεται γύρω στο 5, έναντι ενός διεθνούς μέσου όρου 2,4. Ο παγκόσμιος πληθυσμός σήμερα είναι 7,4 δισ. άτομα και ο ΟΗΕ υπολογίζει ότι θα φτάσει τα 11,2 δισ. ώς το 2100. Από αυτή την αύξηση των σχεδόν 4 δισ., τα 3 δισ. αναμένεται να καταγραφούν στην υποσαχάρια Αφρική. Το κατά κεφαλήν εισόδημα εκεί είναι 3.000 δολάρια, έναντι διεθνούς μέσου όρου 15.000 δολ. Μπορείτε να φανταστείτε την πίεση που θα ασκήσει σε κοινωνίες και οικοσυστήματα μια τέτοια πληθυσμιακή έκρηξη, με όλους αυτούς τους ανθρώπους να προσπαθούν να βελτιώσουν το βιοτικό τους επίπεδο;».

Σε επίπεδο μέτρων, «πρέπει να αφιερωθούν πολύ περισσότεροι πόροι για οικογενειακό προγραμματισμό. Υπάρχει τρομακτική ζήτηση γι’ αυτό που δεν καλύπτεται». Η εκπαίδευση των γυναικών επίσης βοηθάει, «και είναι πολύτιμη καθεαυτή», αλλά «είναι μια αργή διαδικασία», στις οποία πολλές αφρικανικές χώρες δεν δίνουν επαρκή προσοχή.

 Μια άλλη όψη της κρίσης

ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΜΑΝΩΛΗΣ*

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Π​​αραβλέποντας τον κίνδυνο να απογοητεύσω από τις πρώτες κιόλας γραμμές τους αναγνώστες, θα ξεκινήσω το άρθρο μου με την τετριμμένη παρατήρηση ότι η κρίση που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας είναι βαθιά και πολυδιάστατη. Ακόμη θα συμπληρώσω ότι, κατά την προσωπική μου γνώμη, τα αίτια αυτής της κρίσης, πάρα τον άπειρο χρόνο συζητήσεων και το μελάνι που καταναλώθηκε για τη διερεύνησή τους, είναι πολύ πιο σύνθετα από όσο παρουσιάζεται στις σχετικές αναλύσεις.

Πάντως, ανεξάρτητα από τα αίτια και τους χειρισμούς που μας οδήγησαν έως εδώ, το «εδώ» είναι, δυστυχώς, ζοφερό. Τα υπέρογκα οικονομικά βάρη που αντιμετωπίζει κάθε οικογένεια, κάθε επαγγελματίας και εργαζόμενος, η ανεργία και η συνεχής υποβάθμιση των υπηρεσιών του κράτους, σε συνδυασμό με την παγιωμένη οικονομική δυσπραγία, αποτελούν τις πιο προφανείς και ίσως πιο οδυνηρές εκφάνσεις της κρίσης.

Ωστόσο, η κρίση δεν έχει μόνο οικονομικά χαρακτηριστικά. Οπως είπαμε και στην αρχή, έχει πολλές όψεις, είναι πολυδιάστατη.

Μία από τις διαστάσεις της σχετίζεται με το περιβάλλον, και πιο ειδικά, το δομημένο περιβάλλον. Το περιβάλλον αυτό κατά τα τελευταία χρόνια έχει υποβαθμιστεί δραματικά. Η ρύπανση, η φθορά, η εγκατάλειψη και, εντέλει, η ασχήμια είναι βασικά χαρακτηριστικά του χώρου στον οποίο κατοικούμε, εργαζόμαστε, συναναστρεφόμαστε, διασκεδάζουμε κ.λπ. Και δεν χρειάζεται να είναι κάποιος ειδικός για να καταλάβει πόσο αρνητικά ένα τέτοιο περιβάλλον επιδρά στη ζωή μας.

Γι’ αυτήν τη διάσταση της κρίσης θα ήθελα να εκθέσω κάποιες σκέψεις μου. Ανέκαθεν θεωρούσα ότι τόσο η επικρατούσα αρχιτεκτονική όσο και η ποιότητα των εν γένει κατασκευών στη χώρα μας είναι χαμηλού επιπέδου. Επιπλέον, ακόμη και αυτές τις γενικά μέτριες κατασκευές που κάνουμε δεν τις προστατεύουμε, δεν τις συντηρούμε και δεν τις επισκευάζουμε όπως πρέπει. Σε κάποιες περιπτώσεις, ειδικά για δημόσια κτίρια και χώρους, η συμπεριφορά μας απέναντί τους θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως εχθρική – ο βανδαλισμός ήταν ανέκαθεν αγαπημένο μας σπορ. Με αυτά τα δεδομένα δικαιολογείται ένας βαθμός μειονεξίας στα ποιοτικά χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος στο οποίο ζούμε. Ωστόσο, ενώ θα έπρεπε να προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε τις παθογένειες και να θεραπεύσουμε αυτήν την κατάσταση, η πορεία μας κατά τα τελευταία χρόνια φαίνεται να είναι εντελώς αντίθετη. Οδηγούμαστε σε συνθήκες σχεδόν τριτοκοσμικής χώρας.

Πλέον, το δομημένο περιβάλλον μας είναι αφιλόξενο και αντιπαθητικό. Τα σπίτια μας είναι μικρά και άβολα. Χρειάζονται επισκευές, ανακαινίσεις, βελτιώσεις. Οι συνθήκες στο εσωτερικό τους είναι συχνά δυσάρεστες (κρύο το χειμώνα, ζέστη το καλοκαίρι, κακός φωτισμός, θόρυβοι, οσμές, υγρασία). Μας προκαλούν δυσφορία. Μας διώχνουν. Αλλά και έξω η κατάσταση δεν είναι καλύτερη. Δρόμοι στενοί, γεμάτοι σκουπίδια, παρκαρισμένα αυτοκίνητα και αντικείμενα παρατημένα όπου να ’ναι, χαλασμένα πεζοδρόμια, παραμελημένα παρτέρια, ανύπαρκτος ή κατεστραμμένος αστικός εξοπλισμός. Τοίχοι φθαρμένοι, βρώμικοι, γεμάτοι από κάθε είδους γκράφιτι και παλιές τοιχοκολλήσεις. Πάρκα χωρίς πράσινο ή με αφρόντιστο πράσινο, χωρίς εξοπλισμό, γεμάτα σκουπίδια, συχνά κατειλημμένα από περίεργα, ύποπτα άτομα. Συχνά την εικόνα συμπληρώνουν ερειπωμένα ή εγκαταλελειμμένα κτίρια και κλειστά καταστήματα με εμφανή σημάδια επιχειρηματικής αποτυχίας. Εξω συναντάμε σκυθρωπούς ανθρώπους, κάποιοι ζητιανεύουν, κάποιοι ψάχνουν στα σκουπίδια. Και το χειρότερο, συναντάμε και παιδιά. Παιδιά που νομίζουν ότι παίζουν ή διασκεδάζουν.

Αυτό είναι, δυστυχώς, το περιβάλλον στο οποίο ζούμε οι περισσότεροι Ελληνες. Ενα περιβάλλον εγκατάλειψης και παρακμής. Βεβαρημένο με κάθε μορφής ρύπανση, μεταξύ των οποίων η αισθητική είναι, κατά τη γνώμη μου, η πιο ανυπόφορη. Ενα περιβάλλον που νομοτελειακά οδηγεί σε ψυχοπάθειες. Και να σκεφτεί κανείς ότι γι’ αυτό το περιβάλλον πληρώνουμε και ΕΝΦΙΑ (με την ευρεία έννοια). Οι εξαιρέσεις λίγες και εντοπισμένες. Δεν αλλάζουν τη συνολική εικόνα. Δεν αφορούν τους περισσότερους από εμάς.

Η θλιβερή αυτή κατάσταση και κυρίως η επιδείνωσή της κατά τα τελευταία χρόνια ασφαλώς συναρτάται με την οικονομική κρίση. Η απουσία νέων κατασκευών, για παράδειγμα, επιδεινώνει τις εντυπώσεις. Tο επιχείρημα, ωστόσο, ότι αν είχαμε χρήματα θα φροντίζαμε καλύτερα το περιβάλλον μας, δεν είναι αρκετά πειστικό: παλαιότερα οι άνθρωποι ήταν πολύ πιο φτωχοί αλλά ζούσαν σε πιο όμορφα σπίτια, πιο όμορφες γειτονιές, πιο όμορφες πόλεις. Δεν είναι επομένως μόνο οικονομικό το πρόβλημα. Και εν πάση περιπτώσει, αν θα θέλαμε να το δούμε με οικονομικούς όρους, τι θα σήμαινε αυτό για την αντιμετώπισή του; Να περιμένουμε να ανακάμψει η οικονομία ώστε σε επόμενο στάδιο να βρούμε τα χρήματα για να αποκαταστήσουμε το περιβάλλον μας; Παρόλο που ένας τέτοιος συλλογισμός είναι θεωρητικά βάσιμος, έχει κατά τη γνώμη μου ουσιώδη μειονεκτήματα ότι εξωθεί τις λύσεις σε ένα μακρινό και ασαφές μέλλον και, επίσης, προϋποθέτει την επίτευξη υπερβολικά υψηλών, ίσως ανέφικτων, οικονομικών στόχων.

Δεδομένου, λοιπόν, ότι δεν έχουμε ούτε περιθώρια αναβολών ούτε χρήματα, θα άξιζε να εξετάσουμε και άλλες παραμέτρους του προβλήματος. Στην κατεύθυνση αυτή, προτείνω την παραδοχή ότι η ποιότητα του δομημένου περιβάλλοντος είναι μέτρο πολιτισμού. Οι πολιτισμένες κοινωνίες τιμούν και φροντίζουν το περιβάλλον στο οποίο ζουν, με αποτέλεσμα αυτό να είναι λειτουργικό και όμορφο. Αντιλαμβάνομαι ότι αυτή η άποψη μας φέρνει αντιμέτωπους με σκληρές αλήθειες. Αλλά ώς πότε θα αποφεύγουμε αυτές τι αλήθειες; Ο,τι δοκιμάσαμε μέχρι τώρα φαίνεται να απέτυχε ή να αποτυγχάνει. Μήπως ήρθε η ώρα να δούμε κατάματα την πραγματικότητα; Ισως τότε μπορέσουμε να βρούμε λύσεις και για το περιβάλλον στο οποίο ζούμε και για τα αλλά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε ως κοινωνία.

* Ο Νίκος Παπαμανώλης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης.

 

Οι τέσσερις απειλές για εξαφάνιση των ειδών

ΑΣΠΑΣΙΑ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ

Έντυπη Καθημερινή

Σε «νεκρά θάλασσα» για τα αλιεύματά της τείνει να μετατραπεί η Μεσόγειος, καθώς η υπεραλίευση και άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν οδηγήσει σε δραματική μείωση των πληθυσμών των ειδών σε θάλασσα και στεριά, «η βιοποικιλότητα κινδυνεύει παγκοσμίως». Ο κορυφαίος Γάλλος βιολόγος, Ζιλ Μπεφ, λέει στην «Κ» ότι κατά τα τελευταία χρόνια εξοντώθηκε το 83% των ψαριών της Μεσογείου.

Μερικές φορές είναι δύσκολο να διακρίνουμε το γεγονός ότι η φύση είναι σημαντική. Μένουμε σε πόλεις, ένα περιβάλλον που έχουν δημιουργήσει οι ίδιοι άνθρωποι για τους ανθρώπους και για επιλεγμένα ζώα και φυτά. Στις πόλεις είναι εύκολο να ξεχάσεις ότι η βιοποικιλότητα είναι η αιτία που είμαστε ικανοί να ζούμε τόσο καλά πάνω στη Γη και να χάσεις την αίσθηση ότι είμαστε μέρος της φύσης και εξαρτημένοι από αυτή. Ο διακεκριμένος Γάλλος βιολόγος Zιλ Μπεφ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πιερ και Μαρί Κιουρί του Παρισιού και στο Collège de France, ήρθε μέχρι την Αθήνα για να μας το υπενθυμίσει.

Με αφορμή την εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν το Collège de France, η Γαλλική Πρεσβεία στην Ελλάδα και το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, ο δρ Μπεφ, πρόεδρος επίσης του γαλλικού Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας στο Παρίσι, μίλησε στην «Κ» για τον σημαντικό ρόλο της βιοποικιλότητας στη διατήρηση της ευημερίας του ανθρώπινου είδους.

– Πώς θα ήταν οι πόλεις μας χωρίς τη βιοποικιλότητα;

– Θα ήταν ανόητο να φανταστεί κανείς την πόλη χωρίς τη βιοποικιλότητα. Εξυπακούεται ότι είναι παρούσα και στις πόλεις, όχι βέβαια με την ίδια ένταση όπως σε ένα τροπικό δάσος βροχής ή στον ωκεανό. Tον περασμένο μήνα ήμουν στο Χονγκ Κονγκ και συζητώντας με πολίτες διαπίστωσα ότι ανησυχούν όλο και λιγότερο για θέματα που αφορούν τη φύση ή τη μείωση της βιοποικιλότητας, και αυτό γιατί περιτριγυρίζονται από τσιμέντο και δρόμους, ενώ επισκέπτονται σπάνια την εξοχή ή τις ακτές. Τα τελευταία 50 χρόνια όμως η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει ένα πραγματικό πρόβλημα, όχι τόσο εξαφάνισης, αλλά δραματικής μείωσης των πληθυσμών των ειδών. Tα τελευταία χρόνια έχουμε εξοντώσει το 83% των ψαριών της Μεσογείου. Εάν συνεχίσουμε με αυτό τον ρυθμό θα καταλήξουμε βέβαια στην εξαφάνισή τους.

– Ποιες είναι οι κύριες απειλές για τη βιοποικιλότητα;

– Τέσσερις είναι οι μεγαλύτερες απειλές με πρώτη την κοινωνική ρύπανση, όπως τα μικρά σωματίδια πλαστικού, τα χημικά προϊόντα, τα παρασιτοκτόνα και πολλές άλλες πηγές ρύπανσης που απορρέουν από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Η δεύτερη απειλή είναι οι υπερεξαγωγές, με αντιπροσωπευτικά παραδείγματα την υπεραλίευση στη θάλασσα και την υπερυλοτόμηση στα τροπικά δάση βροχής. Η τρίτη απειλή είναι η εισβολή ξενικών ειδών. Πλήθος επιστημονικών μελετών αποδεικνύουν ότι η είσοδος ειδών που προέρχονται από άλλα σημεία του κόσμου σε ένα οικοσύστημα όπου δεν ζουν οι θηρευτές τους, μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για την εγγενή βιοποικιλότητα. Η τέταρτη απειλή είναι η κλιματική αλλαγή, η οποία επιδεινώνει το πρόβλημα της μείωσης της βιοποικιλότητας.

– Ποιες πτυχές της καθημερινότητάς μας συνδέονται άμεσα με τη βιοποικιλότητα;

– Από την κατανάλωση φρούτων μέχρι τη λειτουργία του ανθρώπινου σώματος, όλα έχουν σχέση με τη βιοποικιλότητα. Το ανθρώπινο σώμα έχει μέσα του δέκα φορές περισσότερα βακτήρια από ό,τι ανθρώπινα κύτταρα. Ο άνθρωπος είναι κομμάτι της βιοποικιλότητας.

Η βιοποικιλότητα συνδέεται επίσης άμεσα με την οικονομία, αφού το 40% αυτής στηρίζεται στους ζωντανούς οργανισμούς. Η φύση αποτελεί επίσης έμπνευση. Πώς θα εφεύρεις ένα νέο αεροπλάνο, ένα νέο ραντάρ ή ένα νέο σόναρ υποβρυχίων, χωρίς νυχτερίδες ή δελφίνια; Εμείς είμαστε η βιοποικιλότητα και δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτή. Οσο περισσότερο την καταστρέφουμε, με όλο και περισσότερα προβλήματα θα ερχόμαστε αντιμέτωποι, συμπεριλαμβανομένων και των προβλημάτων που έχετε στην Ελλάδα, όπως η ανεργία. Οι Ελληνες χρειάζεστε τη βιοποικιλότητα, ίσως περισσότερο και από άλλες χώρες.

– Υπάρχει η εντύπωση ότι ακόμα και εάν εξαφανιστούν κάποια είδη θα εμφανιστούν άλλα στη θέση τους. Κατά πόσο αληθεύει αυτή η πεποίθηση;

– Πράγματι, το ακούς συχνά αυτό. Είναι αλήθεια ότι οι άνθρωποι από την αρχή του πολιτισμού και για εκατοντάδες χρόνια κατάφεραν να αυξήσουν τον αριθμό των ειδών του πλανήτη, με την κορύφωση αυτής της αύξησης να παρατηρείται πριν από περίπου δύο αιώνες. Υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να βρισκόμαστε σε μία κατάσταση κατά την οποία θα κάνουν την εμφάνισή τους όλο και περισσότερα είδη. Το πρόβλημα όμως είναι ότι καταστρέφουμε τα οικοσυστήματα. Τα είδη προσπαθούν να κάνουν την εμφάνισή τους, αλλά εμείς από την άλλη επιταχύνουμε την καταστροφή των οικοσυστημάτων, με αποτέλεσμα σήμερα να εξαφανίζονται περισσότερα είδη από αυτά που εμφανίζονται. Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι σήμερα, εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, τα είδη εξαφανίζονται με 300 φορές πιο γρήγορο ρυθμό από ό,τι στο παρελθόν. Και εάν συνεχίζουμε να καταστρέφουμε τα είδη με τον σημερινό ρυθμό, μέχρι το τέλος του αιώνα, θα έχουμε εξολοθρεύσει το 6% των ειδών του πλανήτη.

– Πρόσφατες έρευνες, συμπεριλαμβανομένης μιας στο επιστημονικό περιοδικό Science τον περασμένο Δεκέμβριο, περιγράφουν μία ανάκαμψη των πληθυσμών των μεγάλων θηλαστικών στην Ευρώπη. Δεν αποτελεί αυτό ένα θετικό σημάδι;

– Πράγματι, συντηρώντας εθνικούς δρυμούς και καταφύγια άγριων ζώων και ανασυντάσσοντας τα οικοσυστήματα, επιτρέψαμε σε αυτά τα είδη να επανακτήσουν τους πληθυσμούς τους. Το πρόβλημα όμως είναι ότι ενδιαφερόμαστε μόνο για τα εμβληματικά είδη: τα πουλιά, τα θηλαστικά, τα ψάρια και τα ερπετά. Εχουμε ξεχάσει εντελώς τα έντομα, τα σκουλήκια, ακόμα και τα βακτήρια που ζουν μέσα μας. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να μιλάμε για βιοποικιλότητα αναφερόμενοι μόνο σε σπονδυλωτά ζώα και πεταλούδες, πρέπει να λάβουμε υπόψη μας και αυτά τα μικρότερα είδη. Οι πολιτικοί λένε ότι δεν έχουν αρκετά χρήματα για να προστατεύσουν όλα τα είδη, και πράγματι στην Ελλάδα, όπως και στη Γαλλία, πρώτο μέλημά τους είναι να προσφέρουν εργασία στους νέους. Αλλά για να διατηρηθεί αυτή η απασχόληση και η αρμονία μεταξύ των κατοίκων των πόλεων και της φύσης, πρέπει να λάβουμε υπόψη τη βιοποικιλότητα. Και δεν είναι ζήτημα ενός οικολογικού κόμματος, της δεξιάς ή της αριστεράς. Με έχουν κατηγορήσει ότι προσπαθώ να σώσω τον πλανήτη. Και τους απαντώ πως όχι, θέλω να σώσω την ευημερία του ανθρώπινου είδους πάνω σε αυτόν τον πλανήτη. Αυτό είναι κάτι πολύ διαφορετικό.

Η κλιματική αλλαγή και η Μεσόγειος

– Τι απειλεί τη βιοποικιλότητα της Μεσογείου σήμερα;

– Οι σημαντικότερες απειλές είναι η υπεραλίευση και η εισβολή ειδών από την Ερυθρά Θάλασσα. Από την αρχή της διάνοιξης της Διώρυγας του Σουέζ, έχουμε επίσημα καταγράψει πάνω από 400 είδη που έχουν μεταναστεύσει από την Ερυθρά στη Μεσόγειο Θάλασσα. Στη Βόρεια Αίγυπτο ή στον Λίβανο αλιεύονται νέα είδη ψαριών και όχι αυτά που υπήρχαν στο παρελθόν στην περιοχή. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, υπάρχει το τελευταίο νησί στη Μεσόγειο που μπορεί κανείς να βρει τη μεσογειακή Φώκια, η οποία βέβαια για να διασωθεί χρειάστηκε να παρθούν αυστηρά μέτρα. Εάν όμως η Ελλάδα καταστρέψει αυτές τις περιοχές, η φώκια θα εξαφανιστεί, όπως συνέβη για παράδειγμα στην Κίνα με το δελφίνι του γλυκού νερού. Το τελευταίο τέτοιο δελφίνι παρατηρήθηκε το 2007, και εδώ και 10 χρόνια θεωρείται εξαφανισμένο. Στη Μεσόγειο τίθεται επίσης το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής. Σήμερα στη Βρετάνη, τη Σκωτία και την Αγγλία, εμφανίζονται μέρα με τη μέρα όλο και περισσότερα νέα είδη, που μετανάστευσαν στον βορρά από την Αφρική. Στην περίπτωση της Μεσογείου όμως δεν υπάρχει η δυνατότητα μετακίνησης προς τον βορρά, γιατί τα ψάρια δεν θα καταφέρουν να βρουν την έξοδο διαφυγής. Πώς είναι δυνατόν να περιμένουμε να γνωρίζουν ότι για να κατευθυνθούν βόρεια πρέπει να περάσουν από το Στενό του Γιβραλτάρ; Ετσι όλα τα ψάρια της Μεσογείου συνωστίζονται στη θάλασσα κάτω από τα Πυρηναία Oρη, διότι στην ανατολική Μεσόγειο η θερμοκρασία, αλλά και η αλατότητα του νερού, έχει αυξηθεί πολύ. Επίσης, η ανατολική Μεσόγειος επιβαρύνεται περισσότερο από τη ρύπανση και την οξύτητα της θάλασσας από ό,τι η δυτική Μεσόγειος. Η κλιματική αλλαγή θα κάνει πολύ πιο δύσκολα τα πράγματα για την Ελλάδα, την Τουρκία, και τις άλλες περιοχές της αν. Μεσογείου.

Η ανακύκλωση έγινε τρόπος ζωής

ΓΙΑΝΝΗΣ ΕΛΑΦΡΟΣ

ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙΤΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΑΝΟΙΞΤΕ ΤΟ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΑΡΧΕΙΟ:

ereyna-koinoy-gia-thn-anakyklwsh-syskeyasiwn–2

Οι Ελληνες αγκαλιάζουν την ανακύκλωση και ψηφίζουν οικουμενικά «ΝΑΙ». Το 96% των πολιτών θεωρεί την ανακύκλωση σημαντική (το 69% πολύ σημαντική), το 73% απαντά πως η ανακύκλωση έχει μεγάλη προτεραιότητα στην καθημερινότητά του, ενώ το 88% δηλώνει πως πραγματοποιείται ανακύκλωση στο νοικοκυριό του. Τα ευρήματα προέρχονται από έρευνα για την ανακύκλωση συσκευασιών, που πραγματοποίησε η εταιρεία ALCO για λογαριασμό της Ελληνικής Εταιρείας Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (ΕΕΑΑ) και που παρουσιάζει κατ’ αποκλειστικότητα η «Κ». Τα αποτελέσματα, όσο κι αν επηρεάζονται από την τάση «πολιτικά ορθών» απαντήσεων, αποκαλύπτουν πως οι πολίτες στέκονται πλέον πολύ θετικά προς την ανακύκλωση, θεωρώντας την κομμάτι της καθημερινότητάς τους. Η ιδιαίτερα ευμενής στάση των πολιτών απέναντι στην ανακύκλωση ανεβάζει τον πήχυ ευθυνών όλων των αρμοδίων, οι οποίοι δεν μπορούν πλέον να καλύπτονται πίσω από την άποψη πως οι Ελληνες δεν κάνουν ανακύκλωση…

Εξίσου εντυπωσιακά καταγράφεται στην έρευνα της ALCO η αναγνώριση και αποδοχή του μπλε κάδου. Το 94% γνωρίζει πως η ανακύκλωση συσκευασιών γίνεται στον μπλε κάδο, το 76% δηλώνει πως έχει μπλε κάδο «το πολύ στα 100 μέτρα» από το σπίτι του, ενώ το 57% δηλώνει ικανοποιημένο από το σύστημα των μπλε κάδων. «Ο μπλε κάδος έχει ριζώσει, είναι αναγνωρίσιμος πια», λέει στην «Κ» ο κ. Γιάννης Ραζής, γενικός διευθυντής της Ελληνικής Εταιρείας Αξιοποίησης Ανακύκλωσης. «Είναι στοιχείο της καθημερινότητάς μας, εμφανίζεται ακόμα και σε ταινίες ή τηλεοπτικές σειρές», συμπληρώνει. «Η θετική ανταπόκριση που καταγράφεται στην έρευνα της ALCO εκφράζεται στην πραγματικότητα, την βρίσκουμε μέσα στον μπλε κάδο. Γι’ αυτό έχουμε πιάσει τους στόχους της Ε.Ε. για ανακύκλωση του 60% των ποσοτήτων συσκευασίας που μπαίνουν στην αγορά. Υπάρχει μια υστέρηση στο γυαλί, για την οποία έχουμε λάβει ειδικά μέτρα με την τοποθέτηση του μπλε κώδωνα, για τη συλλογή ειδικά μπουκαλιών κι άλλων γυάλινων υλικών», σημειώνει ο κ. Ραζής.

Ποια είναι τα πιο σοβαρά εμπόδια για να διευρυνθεί η ανακύκλωση; Σύμφωνα με την έρευνα, το 52% απαντά η ενημέρωση των πολιτών, το 31% η διεύρυνση του δικτύου μπλε κάδων και το 16% η συχνότερη συλλογή. Ο κ. Ραζής αναγνωρίζει πως αυτά αποτελούν προβλήματα, παρουσιάζει τις πρωτοβουλίες της ΕΕΑΑ, υπογραμμίζοντας όμως πως οι λύσεις πρέπει να δοθούν από την κοινή προσπάθεια πολιτείας, δήμων, ΕΕΑΑ και πολιτών.

Οσον αφορά την ενημέρωση είναι φανερό πως έγινε περικοπή δαπανών, καθώς η κρίση οδήγησε σε μείωση κονδυλίων. Τα έσοδα της ΕΕΑΑ προέρχονται ως ποσοστό από τις πωλήσεις των προϊόντων που φέρουν συσκευασία. Η μείωση της κατανάλωσης οδήγησε σε λιγότερα έσοδα. «Παρ’ όλα αυτά θα κινηθούμε με μεγαλύτερη ένταση στον τομέα της ενημέρωσης, εστιάζοντας κυρίως σε παιδιά και σχολεία».

Οσον αφορά τον στόχο διεύρυνσης του δικτύου, σήμερα ο μπλε κάδος καλύπτει το 87-88% του πληθυσμού της Ελλάδας, με 140.000 κάδους, 420 ειδικά απορριμματοφόρα και 30 Κέντρα Διαλογής. «Στόχος μας είναι να πάμε στο 100%. Είναι θετικό πως στην έρευνα καταγράφεται, μεταξύ όσων δεν ανακυκλώνουν, η άποψη πως εάν έχω κάδο κοντά θα ξεκινήσω ανακύκλωση. Θα πυκνώσουμε όπου μπορούμε το δίκτυο, αντικαθιστούμε τους χαλασμένους, αλλά σκεφτόμαστε να δοκιμάσουμε κι άλλες λύσεις ενισχυτικά, όπως η ειδική σακούλα ανακύκλωσης, την οποία δεν συνδέουμε με κάποιου είδους πληρωμή», λέει ο κ. Ραζής. Πάντως, η κρίση δεν άφησε αλώβητη ούτε την ανακύκλωση. Από το 2008 – 2013 τα απόβλητα συσκευασιών έχουν μειωθεί κατά 33%, ως ευθύ αποτέλεσμα της μείωσης στην κατανάλωση. Αυτό είχε σαφείς επιπτώσεις στη μείωση των ποσοτήτων που ανακυκλώνονται. Ενώ το 2010 είχαν ανακυκλωθεί 195 τόνοι υλικών συσκευασιών, το 2013 η ποσότητα έπεσε στους 173 τόνους, παρότι οι μπλε κάδοι έφτασαν κοντά σε επιπλέον 1,3 εκατ. κατοίκους. Το 2014 εμφανίζεται μια τάση σταθεροποίησης των ποσοτήτων ανακύκλωσης.

Σειρά έχει η κομποστοποίηση

Βασικό πρόβλημα αναδεικνύεται η ρίψη μέσα στους μπλε κάδους κοινών σκουπιδιών. Το 56% των πολιτών απάντησε στην έρευνα της ALCO πως συνήθως βρίσκει σκουπίδια στους μπλε κάδους (λίγα 32%, πολλά 24%), ενώ το 35% απάντησε πως δεν βρίσκει. Το 1/3 περίπου των ποσοτήτων που πηγαίνουν από τους μπλε κάδους στα Κέντρα Διαλογής είναι κοινά σκουπίδια, «υπόλειμμα», στη γλώσσα των ειδικών της ανακύκλωσης. «Τα τελευταία χρόνια ο κατά κεφαλήν δείκτης υπολείμματος είναι σταθερός. Ωστόσο έχει ανέλθει το ποσοστό κι αυτό είναι αποτέλεσμα και της αφαίρεσης υλικών μέσα από τους κάδους, από τους γυρολόγους, φαινόμενο που είναι πολύ έντονο σε Αττική και Θεσσαλονίκη», λέει ο κ. Γιάννης Ραζής, γεν. διευθυντής της ΕΕΑΑ. Ως απάντηση στο πρόβλημα της ρίψης άχρηστων υλικών, ο κ. Ραζής υπογραμμίζει την ανάγκη περαιτέρω ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του πληθυσμού, καθώς άλλες λύσεις (π.χ. κλειδωμένοι κάδοι με σχισμή), δημιουργούν άλλα προβλήματα.

Το 57% όσων ανακυκλώνουν απαντά στην έρευνα πως δεν θεωρεί ότι υπάρχει ανάγκη να τοποθετηθούν ξεχωριστοί κάδοι, όπως για παράδειγμα για τη συλλογή χαρτιού. «Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και συγκεκριμένοι. Να δούμε κάθε πρόταση τι σημαίνει από πλευράς χώρου, χρόνου, κόστους και τι θα ωφελήσει. Σήμερα το χαρτί πετυχαίνει τον στόχο ανακύκλωσης μέσα από τους μπλε κάδους. Το 35% του ανακυκλώσιμου υλικού είναι χαρτί εντύπων. Ενας δεύτερος κάδος θα καταλάβει μια θέση στάθμευσης. Παρ’ όλα αυτά εμείς δεν αποκλείουμε τίποτα, να το δοκιμάσουμε πιλοτικά και να το εκτιμήσουμε».

Ο κ. Ραζής είναι σαφής όταν τον ρωτάμε για τη θέση της ανακύκλωσης στο συνολικό σχέδιο διαχείρισης των απορριμμάτων. «Το μέλλον ανήκει στην ανακύκλωση. Εχουμε ήδη διανύσει ένα δρόμο, αποδείξαμε πως μπορούμε τεχνικά. Στο μέλλον οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την ανακύκλωση θα είναι αυξημένοι και το ερώτημα θα είναι πώς θα τους πιάσουμε», τονίζει. «Εάν αφαιρεθεί το πλαστικό και γενικά το υλικό της ανακύκλωσης συσκευασιών, που είναι η δική μας δουλειά, τι μένει; Τα οργανικά απορρίμματα, τα οποία είναι κατάλληλα για κομποστοποίηση. Γι’ αυτό, μαζί με τον μπλε κάδο μπορεί να αναπτυχθεί ο καφέ κάδος της κομποστοποίησης», συμπληρώνει.

Η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης και Ανακύκλωσης έχει καταθέσει ένα εξαετές (2015-2020) επενδυτικό και λειτουργικό σχέδιο με προϋπολογισμό 200 εκατομμυρίων ευρώ.

 

Χωρίς δεσμευτική συμφωνία για την κλιματική αλλαγή η Διάσκεψη ΟΗΕ

27s15molynsh-thumb-large

 Στη σύντομη ιστορία της προσπάθειας αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής δεν έχουν λείψει οι δηλώσεις των πολιτικών, οι υποσχέσεις των εταιρειών, η αξιοποίηση των κινηματογραφικών αστέρων, ακόμα και οι ταινίες κλιματικής καταστροφής. Αυτό που λείπει είναι μια παγκόσμια δεσμευτική συμφωνία για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, με τον μόνο τρόπο που διαθέτει σήμερα η επιστήμη και η τεχνολογία, τη δραστική μείωση των εκπεμπόμενων αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο κ.λπ.).

Η Διάσκεψη του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή, που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη στη Νέα Υόρκη είχε πολλά: την έκκληση του Μπαν Κι Μουν, την παρουσία 120 αρχηγών κρατών και μία υψηλών υποσχέσεων παρέμβαση του Μπαράκ Ομπάμα, τον χολιγουντιανό αστέρα Λεονάρντο ντι Κάπριο σε ρόλο ένθερμου υποστηρικτή της εκστρατείας για το κλίμα, την ανακοίνωση νέων επιστημονικών προειδοποιήσεων. Δυστυχώς όμως έλειπε το πιο βασικό: η αποτύπωση κάποιων βημάτων για το περίγραμμα μιας νέας συμφωνίας, που θα αντικαταστήσει το Πρωτόκολλο του Κιότο. Η κλεψύδρα αδειάζει: ένας χρόνος και δύο μήνες απομένουν μέχρι τη σύνοδο στο Παρίσι, στα τέλη του 2015, όπου πρέπει να οριστικοποιηθεί μία δεσμευτική συμφωνία για την κλιματική αλλαγή.

Το πιο ανησυχητικό σημείο από τη Διάσκεψη της Ν. Υόρκης ήταν η ολοκληρωτική απουσία της Κίνας και της Ινδίας, της πρώτης και της τρίτης χώρας σε εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου διεθνώς (η δεύτερη είναι οι ΗΠΑ). Αποτυπώνεται για μία ακόμα φορά το ρήγμα που υπάρχει ανάμεσα στις παλιότερες (ΗΠΑ, Ευρώπη) και τις νεότερες (Κίνα, Ινδία κ.λπ.) βιομηχανικές δυνάμεις για το ποιος θα πληρώσει το κόστος της αλλαγής πορείας στην παραγωγή, στην ενέργεια και γενικότερα στο οικονομικό μοντέλο.

Θετικό στοιχείο, με αφορμή τη Διεθνή Διάσκεψη, ήταν η κινητοποίηση των πολιτών, με μια πολύ μεγάλη πορεία στη Ν. Υόρκη (300.000 άτομα) και ακόμα παρεμβάσεις και συγκεντρώσεις σε 2.000 πόλεις σε όλο τον κόσμο, στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Πορείας για το Κλίμα. Ακριβώς στην κινητοποίηση του κόσμου βρίσκεται η ελπίδα για τη διαμόρφωση μιας δίκαιης συμφωνίας.

Οι επιστημονικές μελέτες προειδοποιούν πως εάν συνεχιστεί με τους ίδιους ρυθμούς η ανάπτυξη της χρήσης ορυκτών καυσίμων και η συνακόλουθη εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου, δεν θα γίνει κατορθωτή η συγκράτηση της ανόδου της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά δύο βαθμούς Κελσίου. Σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή, άνοδος της θερμοκρασίας του πλανήτη άνω των δύο βαθμών, συγκρινόμενη πάντα με την προβιομηχανική εποχή, θα οδηγήσει σε γενική απορρύθμιση του κλίματος, με δυσβάσταχτες συνέπειες για την ανθρωπότητα, την οικονομία και το περιβάλλον. Δυστυχώς, όπως εκτιμούν οι επιστημονικές μελέτες, με τους υπάρχοντες ρυθμούς ο πλανήτης αναμένεται να ξεπεράσει το κρίσιμο επίπεδο θερμοκρασίας μέσα σε περίπου 30 χρόνια!

Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή μελετώντας 1.200 διαφορετικές επιστημονικές προβλέψεις για την πορεία της συγκέντρωσης αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα και τη συνακόλουθη επίδραση στην θερμοκρασία, προχώρησε στη συμπύκνωσή τους σε τέσσερα αντιπροσωπευτικά σενάρια για το μέλλον. Σύμφωνα με το πιο καταστροφικό σενάριο, το 2100 οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα θα ξεπεράσουν τα 1.000 μέρη ανά εκατομμύριο (ppm), από 396 που ήταν το 2013, με τη θερμοκρασία να παρουσιάζει άνοδο από 3,2 – 5,4 βαθμούς Κελσίου! Στο αμέσως δεύτερο σενάριο, εάν οι συγκεντρώσεις κυμανθούν από 720-1.000 ppm τότε η θερμοκρασία θα ανέβει από 2-3,7 βαθμούς Κελσίου. Το τρίτο σενάριο υπολογίζει συγκεντρώσεις 580-720 ppm και άνοδο θερμοκρασίας 1,73,2 βαθμούς Κελσίου. Τέλος, το πιο… δροσερό σενάριο, μιλά για συγκεντρώσεις 430-480 ppm και θερμοκρασία αυξημένη κατά 0,9-2,3 βαθμούς Κελσίου. Είναι φανερό, πως μόνο το τέταρτο σενάριο «ταιριάζει» με την κλιματική ισορροπία του πλανήτη.

Πρέπει να υπογραμμίσουμε, πως τα σενάρια αυτά δεν βασίζονται σε τυχαία γεγονότα, αλλά σχετίζονται άμεσα με το επίπεδο των ανθρωπογενών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων. Αρα γύρω από ποιο σενάριο θα εκτυλιχθεί το μέλλον το δικό μας και των παιδιών μας εξαρτάται από τις επιλογές που θα κάνει η ανθρωπότητα. Ποια είναι η κατάσταση αυτή τη στιγμή; Εάν δει κανείς την καμπύλη των εκπομπών τα τελευταία έτη και παρά την οικονομική ύφεση σε Ευρώπη και ΗΠΑ, ταιριάζει με την τροχιά της καμπύλης του πρώτου, «καυτού» και καταστροφικού σεναρίου…

Αυξήθηκαν κατά 2,3% οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα το 2013 

Δυσοίωνη ήταν η εικόνα για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα το 2013, από την καύση ορυκτών καυσίμων και την παραγωγή τσιμέντου (5% του συνόλου), οι οποίες σημείωσαν αύξηση κατά 2,3%, φτάνοντας τους 36,1 δισ. τόνους, σύμφωνα με το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Ανθρακα. Μάλιστα, οι εκτιμήσεις για το 2014 μιλούν για παραπέρα αύξηση 2,5%, φτάνοντας συνολικά σε 65% άνοδο σε σχέση με τα επίπεδα του 1990. Η Κίνα είναι πλέον η χώρα με το μεγαλύτερο μερίδιο στις παγκόσμιες εκπομπές. Είναι υπεύθυνη για το 27,7%, με αύξηση στις εκπομπές της 4,2% το 2013, ακολουθούμενη από τις ΗΠΑ, που εκπέμπουν το 14,4%. Οι ΗΠΑ ανέβασαν τις εκπομπές τους κατά 2,9% το 2013. Η Ε.Ε. έχει την ευθύνη για το 9,6% των εκπομπών, ενώ ακολουθεί η Ινδία με 6,6%.

Στην Ε.Ε. πάντως μειώθηκαν οι εκπομπές αερίων το 2013 κατά 1,8%, κυρίως λόγω της οικονομικής ύφεσης. Στην Ινδία απεναντίας η ενεργοβόρα οικονομική μεγέθυνση οδήγησε σε αύξηση των εκπομπών κατά 5,1%! Οσον αφορά την κατά άτομο παραγωγή αερίων του θερμοκηπίου, στη («μαύρη») κορυφή εξακολουθεί να βρίσκονται οι ΗΠΑ με 16,5 τόνους ανά άτομο, ακολουθεί η Κίνα με 7,2 τόνους και η Ε.Ε με 6,8 τόνους. Την ίδια ώρα, οι ανεπτυγμένες χώρες αδυνατούν να στηρίξουν αποφασιστικά τα μέτρα για την κλιματική αλλαγή. Το 2009, η Διάσκεψη της Κοπεγχάγης είχε αποφασίσει να δημιουργήσει ένα Πράσινο Ταμείο συνολικής διαθεσιμότητας 100 δισ. δολαρίων, για να βοηθηθούν οι χώρες που πλήττονται από την ανισορροπία του κλίματος.

Μέχρι την έναρξη της Διάσκεψης της Νέας Υόρκης, σχεδόν πέντε χρόνια μετά, το Ταμείο είχε μόλις … 1,3 δισ. δολάρια, εκ των οποίων το ένα το είχε υποσχεθεί η Γερμανία (εντός τεσσάρων ετών). Την Τρίτη, ο πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ ανακοίνωσε ότι η Γαλλία θα συνεισφέρει 1 δισ. δολάρια τα επόμενα χρόνια.

Έντυπη

27s18rypansh-thumb-large

Οι ισχυροί αποχωρούν από τα ορυκτά καύσιμα

ΕΥΡΥΔΙΚΗ ΜΠΕΡΣΗ

Τη Δευτέρα, το επενδυτικό ταμείο των αδελφών Ροκφέλερ, των οποίων η περιουσία προήλθε σε ικανό βαθμό από τα πετρέλαια της Standard Oil, ανακοίνωσε ότι αποχωρεί από τις επενδύσεις που σχετίζονται με τα ορυκτά καύσιμα. Μετά την προσχώρηση των Ροκφέλερ στο ρεύμα της αποεπένδυσης, το ύψος των κεφαλαίων που έχουν γυρίσει την πλάτη στα ορυκτά καύσιμα υπολογίζεται στα 50 δισ. δολάρια.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα ταμεία 15 αμερικανικών πανεπιστημίων, με επιφανέστερο το Στάνφορντ. Πρόσφατες έρευνες στο πανεπιστήμιο αυτό κατέληξαν στο επαναστατικό συμπέρασμα ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να καλύψουν το 100% των ενεργειακών αναγκών του πλανήτη.

Μία ημέρα πριν μιλήσουν οι μεγιστάνες του πλούτου, είχαν μιλήσει εκατοντάδες χιλιάδες ακτιβιστές σε όλο τον κόσμο. Την Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου, τουλάχιστον 300.000 διαδηλωτές πλημμύρισαν τις λεωφόρους της Νέας Υόρκης ζητώντας από τους ηγέτες που βρίσκονταν στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ να αντιμετωπίσουν με σοβαρότητα το θέμα των κλιματικών αλλαγών. Ηταν η μεγαλύτερη διαδήλωση που έγινε ποτέ για το κλίμα, με δεύτερη μόνο εκείνη στη Σύνοδο της Κοπεγχάγης το 2009, όπου έλαβαν μέρος 85.000 διαδηλωτές.

«Ποτέ δεν πίστεψα ότι η κλιματική αλλαγή δεν ενδιαφέρει τον κόσμο», είπε ο Μπιλ Μακ Κίμπεν, ένας από τους οργανωτές. «Πάντα θεωρούσα ότι η κλιματική αλλαγή προξενεί ένα συνδυασμό τρόμου και αίσθησης αδυναμίας. Είμαστε τόσο μικροί σε σχέση με τη Φυσική».

Οι νόμοι της ατμοσφαιρικής φυσικής, όπως αναλύονται από την επιτροπή IPCC του ΟΗΕ, επιτάσσουν τη μείωση των παγκόσμιων εκπομπών ρύπων στο μισό έως το 2050. Αντί γι’ αυτό, οι εκπομπές έχουν αυξηθεί κατά 61% από το 1990, ενώ, παρά την αδυναμία της παγκόσμιας οικονομίας, συνεχίζουν να αυξάνονται. Πέρυσι οι εκπομπές ρύπων σημείωσαν νέο ρεκόρ, ενώ ο Αύγουστος του 2014 ήταν ο θερμότερος από καταβολής μετρήσεων – πιθανώς μέχρι τον επόμενο Αύγουστο… Η μέση θερμοκρασία του πλανήτη έχει ανεβεί κατά 0,8 βαθμούς Κελσίου, με πολύ μεγαλύτερη αύξηση σε κάποιες ευπαθείς περιοχές, ενώ αν συνεχίσουμε σαν να μη συμβαίνει τίποτα, η μέση θερμοκρασία θα φθάσει το καταστροφικό για πολλά οικοσυστήματα επίπεδο αύξησης κατά 3 έως 5 βαθμούς. Καθοριστικής σημασίας για το κίνημα της αποεπένδυσης από τα ορυκτά καύσιμα ήταν η μελέτη Carbontracker, που υπολόγισε ότι τα γνωστά αποθέματα ορυκτών καυσίμων στον πλανήτη θα εκλύσουν, σε περίπτωση που χρησιμοποιηθούν, πέντε φορές περισσότερους ρύπους από το μέγιστο επιτρεπτό όριο – δηλαδή πέντε φορές περισσότερους ρύπους από αυτούς που θα ανεβάσουν την παγκόσμια θερμοκρασία στα οριακά επικίνδυνα επίπεδα του +2 βαθμούς Κελσίου.

Οι αναλυτές του Carbontracker κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι πολλοί από τους υδρογονάνθρακες που έχουν εγγραφεί στα περιουσιακά στοιχεία των μεγαλύτερων εισηγμένων πετρελαϊκών εταιρειών θα «εγκλωβιστούν στο έδαφος», δηλαδή δεν θα εξαχθούν, καθώς ο πλανήτης περιορίζει τις εκπομπές ρύπων. Μεγάλες εταιρείες υδρογονανθράκων όπως η Shell και η ΕxxonMobil υποχρεώθηκαν να απαντήσουν στη μελέτη αυτή, εκτιμώντας πως η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού και η οικονομική ανάπτυξη θα οδηγήσουν στην πλήρη αξιοποίηση των κοιτασμάτων τους. Δηλαδή, ότι θα ασκήσουν όλη τους την οικονομική και πολιτική ισχύ προκειμένου να βεβαιωθούν ότι ο πλανήτης θα ψηθεί όπως πρέπει.

Η συγγραφέας του «Δόγματος του Σοκ», Ναόμι Κλάιν, στο νέο βιβλίο της «This changes Everything» (Simon & Schuster) τονίζει ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δεν είναι εφικτή εάν δεν συρρικνωθούν ολόκληροι οικονομικοί κλάδοι. Η Κλάιν τονίζει ότι υπάρχουν λύσεις που είναι καλές για την οικονομία – αλλά για μια διαφορετική οικονομία από αυτή που σήμερα ευνοεί τους ενεργειακούς κολοσσούς.

Έντυπη

Η σχέση κλιματικής αλλαγής – πυρκαγιών

26s25klima-thumb-large

Οι επιστήμονες δεν έχουν υπάρξει ποτέ πιο σαφείς σχετικά με την επίδραση την κλιματικής αλλαγής στη συχνότητα και σφοδρότητα των πυρκαγιών. Διεθνή στοιχεία, από τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC), έρευνες της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έως και ομάδες Ελλήνων επιστημόνων φαίνεται να μην αφήνουν κανένα παράθυρο αμφιβολίας όσον αφορά την αμφίδρομη σχέση μεταξύ κλιματικής αλλαγής και δασικών πυρκαγιών.

Ερευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ανακοινώθηκε στις 25 Ιουνίου στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συνεδρίου ESOF στην Κοπεγχάγη έδειξε ότι, αν δεν ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η θερμοκρασία στην Ευρώπη θα αυξηθεί κατά 3,5 βαθμούς Κελσίου μέχρι το τέλος του αιώνα που διανύουμε, ενώ οι ζημιές που θα προκληθούν στις χώρες τις Ευρωπαϊκής Ενωσης θα ξεπερνούν τα 190 δισ. ευρώ τον χρόνο, το οποίο αντιστοιχεί περίπου στο 2% του σημερινού ΑΕΠ της Ε.Ε. Οι επιστήμονες όμως αυτήν τη φορά έγιναν ακόμη πιο συγκεκριμένοι. Στα τέλη του αιώνα εκτιμάται ότι θα χάνουν τη ζωή τους 200.000 άνθρωποι κάθε χρόνο στην Ευρώπη από αίτια που συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες.

«Ηδη σήμερα στην Ελλάδα εκδηλώνονται πυρκαγιές σε περιοχές στις οποίες κατά το παρελθόν η φωτιά ήταν αραιός επισκέπτης», λέει ο κ. Κώστας Καλαμποκίδης, καθηγητής στο τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και ειδικός στην επιστήμη των δασικών πυρκαγιών. Ο κ. Καλαμποκίδης είναι επίσης μέλος της επιστημονικής ομάδας του ερευνητικού προγράμματος «Ξένιος», το οποίο «μελέτησε τη συνέργεια διαφόρων ακραίων φαινομένων που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή και απειλούν την περιοχή της Μεσσηνίας», εξηγεί στην «Κ» ο κ. Χρήστος Ζερεφός, καθηγητής Φυσικής της Ατμόσφαιρας και διευθυντής στο Κέντρο Ερευνας Φυσικής της Ατμόσφαιρας και Κλιματολογίας της Ακαδημίας Αθηνών και επικεφαλής του παραπάνω προγράμματος, του οποίου τα πρώτα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν στο τέλος Ιουνίου. «Παραδείγματα τέτοιων συνεργειών μπορεί να είναι ο συνδυασμός μικροσεισμού με ισχυρή βροχόπτωση που προκαλεί κατολίσθηση ή η διάβρωση των ακτών ως αποτέλεσμα ισχυρών ανέμων και κυμάτων σε συνδυασμό με ξηρασία του εδάφους ή μία περίοδος με επαναλαμβανόμενους καύσωνες η οποία έχει ως συνέπεια τον αυξημένο κίνδυνο δασικής πυρκαγιάς», λέει ο κ. Ζερεφός.

«Από την αρχή του 21ου αιώνα φαίνεται να έχουμε μπει σε μία εποχή πυρκαγιών μεγάλης κλίμακας -ή, αλλιώς, μεγα-πυρκαγιών- στη Μεσόγειο», λέει ο κ. Καλαμποκίδης, ενθυμούμενος τα τρία εκατομμύρια στρέμματα γης που κάηκαν στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 2007. «Οι ανθρώπινες απώλειες το 2007 έφτασαν τα 80 άτομα, αριθμός απίστευτος για μία μεσογειακή ευρωπαϊκή χώρα», προσθέτει. «Είναι εμφανές ότι η κλιματική αλλαγή επαναπροσδιορίζει τα “πυρικά σύνορα” και οι πυρκαγιές αρχίζουν να επεκτείνονται και σε περιοχές που έχουν λιγότερο ανεπτυγμένες οικολογικές αλλά και ανθρωπογενείς άμυνες», τονίζει ο κ. Καλαμποκίδης, εξηγώντας ότι τα ορεινά δάση της Ελλάδας, τα οποία κατά το παρελθόν καίγονταν μία φορά στα 100, 200, ακόμη και 300 χρόνια, έχουν αρχίσει πλέον να πλήττονται και αυτά από συχνές και μεγάλης έντασης πυρκαγιές.

Χρησιμοποιώντας εξελιγμένους αλγόριθμους εξάπλωσης φωτιάς, η ομάδα του προγράμματος «Ξένιος» προσομοίωσε τη «συμπεριφορά» των πυρκαγιών που αναμένεται να κάψουν την περιοχή της Μεσσηνίας στο μέλλον, αν δεν ληφθούν δραστικά μέτρα για τον περιορισμό της εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου. Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, μέχρι το τέλος του αιώνα οι πυρκαγιές θα είναι αρκετά πιο συχνές στην περιοχή της Μεσσηνίας και θα έχουν μεγαλύτερη ένταση, προκαλώντας περισσότερες καταστροφές. «Ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής στην Ελλάδα, οι βροχοπτώσεις, σε κάποιες περιοχές, θα μειωθούν έως και 10%, ενώ η ταχύτητα των καλοκαιρινών ανέμων θα αυξηθεί κατά 10%», λέει ο κ. Ζερεφός, αναφερόμενος στα στοιχεία της έκθεσης της Τράπεζας της Ελλάδας για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Ελλάδα που παρουσιάστηκε πριν από τρία χρόνια.

Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ξένιος» υπολογίστηκε επίσης ότι μέχρι το 2100 η μέση ετήσια θερμοκρασία στην περιοχή της Μεσσηνίας θα είναι 3 με 4 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη, ο αριθμός των καλοκαιρινών ημερών (θερμοκρασία πάνω από 25 βαθμούς Κελσίου) θα αυξηθεί σημαντικά, ενώ ο αριθμός των πολύ ζεστών ημερών, με θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 35 βαθμούς Κελσίου, φαίνεται ότι θα φτάσουν στις 60 ημέρες τον χρόνο. «Θα έχουμε μέχρι και δύο μήνες καύσωνα στο τέλος του αιώνα», λέει ο κ. Ευάγγελος Γερασόπουλος, διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και ένας εκ των βασικών συμμετεχόντων της παραπάνω έρευνας. Οι αραιές βροχοπτώσεις σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες αναμένεται να μειώσουν την περιεκτικότητα της βιομάζας των δασών σε υγρασία, μετατρέποντάς τη σε εύφλεκτη καύσιμη ύλη, εξηγεί ο κ. Καλαμποκίδης.

Η συμπεριφορά της πυρκαγιάς εξαρτάται από τη θερμοκρασία, την τοπογραφία του εδάφους, την ένταση και διεύθυνση του ανέμου και από τη συσσωρευμένη καύσιμη ύλη. Αν δεν ληφθούν μέτρα για τον περιορισμό των άμεσων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, όπως η αύξηση της θερμοκρασίας, «η μόνη επιλογή για να προστατεύσουμε τις κοινωνίες από τις πυρκαγιές είναι να μεταβάλουμε τη βλάστηση και να μειώσουμε την καύσιμη ύλη, ειδικά στα περιαστικά δάση και γύρω από μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες», καταλήγει ο κ. Καλαμποκίδης.

Ο τουρισμός

Παρότι η αύξηση των αριθμών των καλοκαιρινών ημερών με θερμοκρασία πάνω από 25 βαθμούς Κελσίου αναμένεται να αυξήσει τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου στην Ελλάδα μέχρι το 2100, τα καλοκαίρια δεν φαίνεται να παραμένουν το ίδιο ευχάριστα, σύμφωνα με τις μετρήσεις των επιστημόνων. Χρησιμοποιώντας τον δείκτη «θερμικής άνεσης» για τον τουρισμό, οι ερευνητές του προγράμματος «Ξένιος» υπολόγισαν ότι, ενώ σήμερα οι συνθήκες είναι «από εξαιρετικές έως ιδανικές», μέχρι το τέλος του αιώνα οι συνθήκες στη Μεσσηνία θα είναι «από αποδεκτές έως πολύ καλές». «Χρειάζεται ένας πολύ καλός σχεδιασμός όσον αφορά το τουριστικό προϊόν στο μέλλον. Τον τουρισμό είναι απαραίτητο να τον δούμε ολιστικά, να μην τον συνδέουμε μόνο με το μπάνιο και την παραλία, αλλά με όλη τη διάρκεια του έτους», λέει ο κ. Γερασόπουλος.

Έντυπη

ΝΙΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ

Η Σαχάρα, το πολικό ψύχος και η κλιματική αλλαγή

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 19.01.2014

Η μεταφορά άμμου από τη Σαχάρα που αναμένεται στη χώρα μας σήμερα, η βαθιά κατάψυξη στην οποία βρέθηκε η Βόρειος Αμερική στις αρχές του μήνα και ο καύσωνας της Αυστραλίας είναι δραματικές εκδηλώσεις των κλιματικών αλλαγών που αντιμετωπίζει ο πλανήτης μας. Οσο παράλογη και αν φαίνεται η αλυσίδα των γεγονότων -πώς μπορούμε να μιλάμε για «υπερθέρμανση» όταν η Αμερική παγώνει;- γίνεται όλο και πιο σαφές ότι έχουμε μπει σε μια περιπέτεια που θα κρίνει το μέλλον της ζωής στον πλανήτη.

«Είναι άγνωστο πώς η παγκόσμια θέρμανση, η οποία είναι δεδομένη, επιδρά στα πρότυπα της πλανητικής κυκλοφορίας» λέει ο μετεωρολόγος Δημήτρης Ζιακόπουλος. «Δεν έχουμε δείγμα μεγάλο από το παρελθόν», προσθέτει, για να συμπεράνουμε πού μπορούν να οδηγήσουν οι εξελίξεις. Τα πρόσφατα γεγονότα, όμως, παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον. Η εισβολή ψυχρών αέριων μαζών από την Αρκτική προς τα μέσα πλάτη της Β. Αμερικής οφείλονται στη χαλάρωση των ισχυρών δυτικών ανέμων (jet streams) που περιχαράκωναν το ψύχος γύρω από τον Πόλο. Με την άνοδο της θερμοκρασίας εκεί, ο «φράχτης» έπεσε και το ψύχος μεταφέρθηκε προς τα κάτω.

Την ίδια ώρα, ενώ ο περασμένος Δεκέμβριος ήταν εξαιρετικά θερμός στη Σκανδιναβία και τη Σιβηρία, έγινε το αντίθετο απ’ ό,τι συνέβη στην Αμερική: το κρύο δεν μεταφέρθηκε προς τον Νότο και η Ευρώπη δεν βλέπει σκληρό χειμώνα φέτος. Στην Ελλάδα, όπως εξηγεί ο κ. Ζιακόπουλος, οι νοτιάδες που θα φέρουν την άμμο από τη Βόρειο Αφρική δεν είναι ασυνήθιστο φαινόμενο, αλλά έρχονται πολύ νωρίτερα από συνήθως.

«Στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια η άνοδος της θερμοκρασίας είναι εμφανής και έχουν καταρριφθεί ρεκόρ πολλών δεκαετιών τόσο στις μέσες όσο και στις απολύτως μέγιστες τιμές. Μελέτη του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών έδειξε ότι το 2010 ήταν το θερμότερο έτος των τελευταίων 113 ετών για την Αθήνα, με μέση θερμοκρασία 19,6 βαθμούς» σημειώνει ο κ. Ζιακόπουλος στο βιβλίο του, «Καιρός. Ο γιος της Γης και του Ηλίου», του οποίου ο τρίτος τόμος, «Ο Ελεγχος», μόλις κυκλοφόρησε. Επίσης, τα καλοκαίρια των ετών 2012, 2003 και 2007 ήταν τα θερμότερα για την Αθήνα από το 1897, σύμφωνα με εργασία των Κ. Λαγουβάρδου και Β. Κοτρώνη το 2012. «Το καλοκαίρι του 2012, το οποίο ήταν το θερμότερο ώς τώρα καλοκαίρι για τις περισσότερες περιοχές της χώρας μας, δεν καταρρίφθηκαν τα ρεκόρ των απολύτως μέγιστων θερμοκρασιών. Παρατηρήθηκαν όμως επί πολλές ημέρες υψηλές θερμοκρασίες», σημειώνει ο κ. Ζιακόπουλος.

Το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής φαίνεται να μεγεθύνεται συνεχώς και τάχιστα. Από τη βιομηχανική επανάσταση έως σήμερα η θερμοκρασία της Γης αυξήθηκε κατά 0,8 βαθμούς, και επιστήμονες φοβούνται ότι έως το 2100 θα υπερβεί τον στόχο να περιοριστεί σε άνοδο των 2 βαθμών Κελσίου, τον οποίο έθεσε ο ΟΗΕ. Με τη θέρμανση, ανέρχεται η στάθμη των θαλασσών και προκαλείται η οξίνιση των ωκεανών επειδή μειώνεται η ικανότητα του πλανήτη (ξηράς και ωκεανών) να απορροφά διοξείδιο του άνθρακα. Δυστυχώς, όμως, οι οικονομικές δυσκολίες που μαστίζουν πολλές περιοχές του πλανήτη θέτουν την προστασία του περιβάλλοντος σε δεύτερη μοίρα. Η αλόγιστη ανάπτυξη, επίσης, αυξάνει την εκπομπή ρύπων και καταστρέφει πολύτιμους πόρους.

Οι οικονομικές δυσκολίες δυσχεραίνουν τις προσπάθειες μείωσης των ρύπων. Στη χώρα μας το βλέπουμε και σε «τοπικό» επίπεδο, όπου τα αιωρούμενα σωματίδια από τζάκια και σόμπες συμβάλλουν στην αιθαλομίχλη που έχει γίνει σύμβολο της κρίσης. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι επιπτώσεις για κάθε χώρα είναι δραματικές. Με την άνοδο της μέσης στάθμης της θάλασσας να αναμένεται μεταξύ 0,2 και 2 μέτρων έως το 2100, κινδυνεύουν περίπου τα χίλια χιλιόμετρα της ελληνικής ακτογραμμής των περίπου 16.300 χιλιομέτρων, σύμφωνα με μελέτη της Τραπέζης της Ελλάδος το 2011. Η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη να μειωθούν οι ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων. «Το συνολικό σωρευτικό κόστος του Σεναρίου Μη Δράσης για την ελληνική οικονομία, για το χρονικό διάστημα έως το 2100, εκφρασμένο ως μείωση του ΑΕΠ του έτους βάσης, ανέρχεται σε 701 δισ. ευρώ (σε σταθερές τιμές του 2008)» γράφει στον πρόλογο ο Χρήστος Ζερεφός, μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Η περίοδος της αβεβαιότητας που μας έτυχε να αντιμετωπίσουμε δεν περιορίζεται μόνο στους τομείς της οικονομίας και της πολιτικής: είμαστε όλοι στρατιώτες στις μάχες που θα κρίνουν το μέλλον της ανθρωπότητας.

Για ένα καθαρό περιβάλλον

Διανύοντας μια περίοδο που τα θέματα περιβάλλοντος βρίσκονται όλο και πιο ψηλά στην ατζέντα της χώρας, τόσο η Ε.Ε. όσο και η ελληνική νομοθεσία απαιτούν ανάκτηση και αξιοποίηση του 60% των αποβλήτων συσκευασίας. Η χώρα μας, σύμφωνα με τις εκθέσεις του ΥΠΕΚΑ προς την Ε.Ε., είναι κοντά στον στόχο, κυρίως λόγω των έργων του μπλε κάδου, ενώ ειδικά για τα υλικά που αποτελούν το μεγάλο μέρος των συσκευασιών (χαρτί, πλαστικά) έχουν ήδη επιτευχθεί οι επιμέρους στόχοι.

Ωστόσο, τον τελευταίο καιρό έχουν υπάρξει ορισμένες δημόσιες τοποθετήσεις, που δημιουργούν σύγχυση τόσο σε ό,τι αφορά τη λειτουργία της ανακύκλωσης συσκευασιών στον μπλε κάδο, όσο και στο τι προβλέπει η νομοθεσία της Ε.Ε. και της χώρας μας.

Είναι σημαντικό, λοιπόν, να τονίσουμε ότι δεν πρέπει να γίνεται σύγχυση των στόχων του μπλε κάδου που αφορά στις συσκευασίες, με τους στόχους όλων των στερεών αποβλήτων. Η απαίτηση τόσο της Ε.Ε. όσο και της ελληνικής νομοθεσίας για το σύνολο των στερεών αποβλήτων, και όχι μόνο των υλικών συσκευασίας, αφορά την αξιοποίησή τους σε ποσοστό 50%. Για την επίτευξη ενός τέτοιου γενικού στόχου απαιτούνται και άλλες διεργασίες για τα λοιπά απορρίμματα, π.χ. κομποστοποίηση των ζυμώσιμων, δηλαδή απαιτούνται σχεδιασμοί και αποφάσεις που δεν άπτονται της αρμοδιότητας της ΕΕΑΑ. Η λειτουργία του μπλε κάδου βεβαίως βοηθά και συμβάλλει ουσιαστικά στην επίτευξη αυτού του γενικού στόχου, αλλά αποτελεί μέρος αυτού και δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να συγχέεται η αποτελεσματικότητα του μπλε κάδου με την ανακύκλωση στερεών αποβλήτων στο σύνολό της.

Τέθηκε επίσης το θέμα του «μονοπωλίου» του μπλε κάδου, ενώ ταυτόχρονα αμφισβητήθηκε η αποτελεσματικότητά του, γιατί δέχεται πέντε διαφορετικά υλικά. Και τίθεται το εύλογο ερώτημα: πόσοι κάδοι ανακυκλώσιμων υλικών πρέπει να υπάρχουν; Δεν υπάρχει μία και μοναδική απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Ο αριθμός των ρευμάτων ανακύκλωσης, δηλαδή σε πόσους κάδους θα κληθούν οι πολίτες να διαχωρίσουν τα υλικά, εξαρτάται από πολλές παραμέτρους, που μπορεί να διαφέρουν ακόμη και σε τοπικό επίπεδο. Για παράδειγμα, είναι λογικό να υπάρχει μια μέθοδος σε νησιωτικές ή αγροτικές περιοχές και άλλη στα κέντρα των πόλεων, αλλά αυτό είναι ένα θέμα πρωτίστως τεχνικό, αλλά και οικονομικό, το οποίο ωστόσο αφορά τη διαχείριση της ΕΕΑΑ με τη συνεργασία των εκάστοτε δήμων, οι οποίοι εκ των πραγμάτων έχουν αποφασιστικό ρόλο, καθόσον φέρουν την ευθύνη συλλογής των κάδων ανακύκλωσης.

Ως προς την οικονομική έννοια του «μονοπωλίου», είναι τουλάχιστον ατυχής η χρήση της, δεδομένου ότι η ΕΕΑΑ, εκ του νόμου και της πρακτικής της, δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα, δηλαδή οι μετοχές δεν διανέμουν μέρισμα. Οπότε το πώς συμβιβάζεται η έννοια του «μονοπωλίου» με τη νομική υποχρέωση καταβολής πόρων, δηλαδή χωρίς κέρδος, μας είναι δυσχερές να το αντιληφθούμε, ενώ οφείλουμε να υπογραμμίσουμε ότι το 35% των μετοχών της ΕΕΑΑ ανήκουν στην Κεντρική Ενωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ).

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση με ειδική οδηγία ήδη από τον Ιούνιο 2012 έχει ξεκαθαρίσει απολύτως ότι δεν υπάρχει καμιά νομική υποχρέωση να υιοθετηθεί συγκεκριμένος αριθμός κάδων (ρευμάτων), εφόσον το αποτέλεσμα που έχει σημασία είναι η ανακύκλωση, δηλαδή έχει επιτευχθεί καλή ποιότητα ανακτημένων υλικών, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πρώτη ύλη για την παραγωγή νέων προϊόντων. Συνεπώς η μέθοδος του μπλε κάδου, δηλαδή ενός ενιαίου ρεύματος ανακυκλώσιμων (single stream), είναι αποδεκτή, καθόσον παράγει ανακτημένα υλικά που διατίθενται σε καλές τιμές στην αγορά δευτερογενών υλικών, όπως άλλωστε θα ήταν αποδεκτή οποιαδήποτε άλλη, εξίσου αποτελεσματική μέθοδος.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι στα δέκα χρόνια λειτουργίας της, η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (ΕΕΑΑ) έχει να επιδείξει ένα σημαντικό έργο, όπου εγκαταστάθηκαν και λειτουργούν 28 Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ) σε όλη τη χώρα, παραχωρήθηκαν 140.000 μπλε κάδοι και 400 οχήματα στους συνεργαζόμενους δήμους, από τους οποίους εκτελούνται περίπου 100.000 δρομολόγια συλλογής τον χρόνο. Αυτή τη στιγμή, το 85% του πληθυσμού της χώρας έχει πλέον πρόσβαση σε μπλε κάδο ανακύκλωσης, ανακτώντας περίπου 140.000 τόνους αποβλήτων συσκευασίας σε ετήσια βάση και επιπλέον 60.000 τόνους χαρτί εντύπων.

Η επικοινωνία της ΕΕΑΑ με τις αρμόδιες Αρχές ήταν ανέκαθεν και παραμένει συστηματική και αφορά στο σύνολο του προγραμματισμού και της υλοποίησης των έργων ανακύκλωσης συσκευασιών. Σε κάθε περίπτωση, είναι πάντα ευπρόσδεκτες συγκεκριμένες προτάσεις για τυχόν βελτιώσεις του συστήματος του μπλε κάδου, καθώς όμως και πώς αυτές θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν, λαμβάνοντας υπόψη τις δυσκολίες της εποχής και την οικονομική κατάσταση της χώρας.

Του Γιαννη Ραζη

Γενικός διευθυντής της ΕΕΑΑ

http://news.kathimerini.gr

Η Γη είναι φιλόξενη για όλους μας

 Του Erle C. Ellis* / Τhe New York Times

Πηγή: Καθημερινή

Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι αλλοιώνοντας τα φυσικά τοπία της γης υπονομεύουμε τα ίδια τα συστήματα ζωής που μας συντηρούν. Σαν τα βακτήρια στο δοχείο ενός εργαστηρίου βιολογίας, η εκρηκτική αύξηση του αριθμού μας πλησιάζει τα όρια ενός πεπερασμένου πλανήτη, με ζοφερές συνέπειες. Η καταστροφή ενεδρεύει, καθώς οι άνθρωποι ξεπερνούν τη φυσική αντοχή της γης. Ακόμα και σήμερα, ακούω κάποιους επιστήμονες να επαναλαμβάνουν παρόμοιους ισχυρισμούς – συχνά χωρίς αντίλογο. Κάποτε, είναι αλήθεια, τους πίστευα κι εγώ.

Κι όμως, οι απόψεις αυτές δείχνουν μια βαθύτατη έλλειψη κατανόησης της οικολογίας των ανθρώπινων συστημάτων. Οι συνθήκες που συντηρούν την ανθρωπότητα δεν είναι φυσικές και ποτέ δεν ήταν. Από τα προϊστορικά χρόνια, οι ανθρώπινοι πληθυσμοί έχουν χρησιμοποιήσει τεχνολογίες και παρεμβάσεις στο περιβάλλον για να συντηρήσουν πληθυσμούς πολύ πέρα από τις δυνατότητες των αναλλοίωτων «φυσικών» οικοσυστημάτων.

Τα αποδεικτικά στοιχεία από την αρχαιολογία είναι σαφή. Οι πρόγονοί μας του γένους Homo χρησιμοποιούσαν κοινωνικές στρατηγικές κυνηγιού, πέτρινα εργαλεία και φωτιά για να αποσπάσουν περισσότερα μέσα συντήρησης από τόπους που αλλιώς δεν θα μπορούσαν να τα δώσουν. Ο Homo sapiens προχώρησε πολύ παραπέρα. Ακόμα και πριν τελειώσει η Εποχή των Παγετώνων, χιλιάδες χρόνια πριν από την ανάπτυξη της γεωργίας, κοινότητες συλλεκτών-κυνηγών είχαν εγκατασταθεί σε όλη τη γη και είχαν εξαρτηθεί από περίπλοκες τεχνολογικές στρατηγικές για να στηρίξουν αυξανόμενους πληθυσμούς σε τοπία που από καιρό είχαν μεταμορφωθεί από τους προγόνους τους.

Η φέρουσα ικανότητα της γης για τους προϊστορικούς συλλέκτες-κυνηγούς πιθανόν να μην ήταν παραπάνω από 100 εκατομμύρια. Χωρίς όμως τις παλαιολιθικές τεχνολογίες τους και τους τρόπους ζωής που ανέπτυξαν, ο αριθμός αυτός θα ήταν πολύ μικρότερος, ίσως όχι παραπάνω από λίγες δεκάδες εκατομμυρίων. Η ανάδυση της γεωργίας έδωσε τη δυνατότητα για πολύ μεγαλύτερη αύξηση του πληθυσμού, απαιτώντας όλο και πιο εντατική εκμετάλλευση της γης. Στην κορύφωσή τους, αυτά τα αγροτικά συστήματα θα μπορούσαν να συντηρήσουν περίπου τρία δισεκατομμύρια ανθρώπους με λιτή διατροφή.

Ο παγκόσμιος πληθυσμός εκτιμάται τώρα στα 7,2 δισεκατομμύρια. Ωστόσο, με τις τρέχουσες βιομηχανικές τεχνολογίες, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ έχει εκτιμήσει ότι οι πάνω από εννέα δισεκατομμύρια άνθρωποι που αναμένονται έως το 2050, καθώς ο πληθυσμός θα πλησιάζει την κορύφωσή του, θα μπορούσαν άνετα να συντηρηθούν με προϋπόθεση να υπάρχουν οι απαραίτητες υποδομές και οι κατάλληλες πολιτικές στο εμπόριο, την καταπολέμηση της φτώχειας και τη διατροφική ασφάλεια. Ποιος γνωρίζει τι θα ήταν εφικτό με τις τεχνολογίες του μέλλοντος; Το σημαντικό μήνυμα που δίνουν αυτοί οι αριθμοί θα έπρεπε να είναι πρόδηλο. Δεν μοιάζουμε καθόλου με τα βακτηρίδια σε πιάτο πειραματικού εργαστηρίου.

Γιατί όμως πολλοί φυσικοί επιστήμονες υψηλής κατάρτισης δεν το καταλαβαίνουν αυτό; Η προσωπική μου εμπειρία είναι ίσως διαφωτιστική. Έχοντας σπουδάσει βιολογία, έμαθα τα κλασικά μαθηματικά της πληθυσμιακής ανάπτυξης – ότι οι πληθυσμοί πρέπει να έχουν το όριό τους και πρέπει τελικά να φτάσουν σε ισορροπία με το περιβάλλον τους. Αν δεν το καταλάβαινες αυτό σήμαινε ότι δεν κατανοούσες τη φυσική: υπάρχει μία και μόνη γη, βεβαίως!

Μόνο έπειτα από χρόνια ερευνών στην αγροτική οικολογία της Κίνας έφτασα στο σημείο να δω πέρα από τις παρωπίδες του βιολόγου. Αδυνατώντας να εξηγήσω πώς οι πληθυσμοί αυξάνονταν επί χιλιετίες αναπτύσσοντας την παραγωγικότητα των ίδιων εδαφών, ανακάλυψα την αγροτική οικονομολόγο Εστερ Μπόουζραπ, η οποία είναι το αντίδοτο στον δημογράφο και οικονομολόγο Τόμας Μάλθους και τη θεωρία του ότι η αύξηση του πληθυσμού τείνει να ξεπεράσει την επάρκεια σε τρόφιμα. Οι θεωρίες της για την πληθυσμιακή αύξηση ως προωθητική δύναμη της γεωργικής παραγωγικότητας εξήγησαν τα στοιχεία που είχα συλλέξει, με τρόπο που ο Μάλθους ποτέ δεν θα μπορούσε. Ενώ παρέμεινα οικολόγος, έγινα συνταξιδιώτης με εκείνους που μελετούν τις μακροπρόθεσμες σχέσεις ανθρώπου-περιβάλλοντος: αρχαιολόγους, γεωγράφους, περιβαλλοντικούς ιστορικούς και αγροτικούς οικονομολόγους.

Η επιστήμη της ανθρώπινης βιωσιμότητας είναι στην ουσία της κοινωνική επιστήμη. Ούτε η φυσική ούτε η χημεία ούτε ακόμα και η βιολογία δεν επαρκούν για να κατανοήσουμε πώς ήταν δυνατόν ένα είδος να αναδιαμορφώσει τόσο το δικό του μέλλον όσο και το πεπρωμένο ενός ολόκληρου πλανήτη. Αυτή είναι η επιστήμη της Ανθρωποκαίνου Εποχής. Η ιδέα ότι οι άνθρωποι πρέπει να ζουν μέσα στα όρια του πλανήτη αρνείται τις πραγματικότητες της ιστορίας μας, πιθανότατα και του μέλλοντός μας. Οι άνθρωποι είναι δημιουργοί του οίκου τους. Μεταμορφώνουμε τα οικοσυστήματα για να συντηρούμαστε. Η φέρουσα ικανότητα του πλανήτη εξαρτάται από την ικανότητα των κοινωνικών μας συστημάτων και των τεχνολογιών μας, περισσότερο από οποιαδήποτε περιβαλλοντικά όρια.

Πριν από διακόσιες χιλιάδες χρόνια ξεκινήσαμε σ’ αυτόν τον δρόμο. Ο πλανήτης μας ποτέ δεν θα είναι ο ίδιος.

Είναι καιρός να ξυπνήσουμε για να δούμε τα πραγματικά όρια που αντιμετωπίζουμε: Τα κοινωνικά και τεχνολογικά συστήματα που μας στηρίζουν χρειάζονται βελτίωση.

Δεν υπάρχει κανένας περιβαλλοντικός λόγος για να πεινούν άνθρωποι, τώρα ή στο μέλλον. Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσουμε περισσότερα εδάφη -η αύξηση της παραγωγικότητας της γης με τη χρήση τεχνολογιών που ήδη υπάρχουν μπορεί να αυξήσει σημαντικά την επάρκεια τροφίμων αλλά και να ελευθερώσει περισσότερα εδάφη για τη φύση – στόχος που είναι ταυτόχρονα δημοφιλής και πιο εφικτός παρά ποτέ.

Τα μόνα όρια για τη δημιουργία ενός πλανήτη για τον οποίο οι μελλοντικές γενιές θα είναι υπερήφανες, είναι η φαντασία μας και τα κοινωνικά μας συστήματα. Καθώς κινούμαστε προς μια καλύτερη Ανθρωπόκαινο Εποχή, το περιβάλλον μας θα είναι αυτό που εμείς δημιουργούμε.

*Ο κ. Ερλ Σ. Ελλις είναι καθηγητής Γεωγραφίας και Περιβαλλοντικών Συστημάτων στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ και επισκέπτης καθηγητής στην Graduate School of Design του Χάρβαρντ.

Λιώνει ο μεγαλύτερος παγετώνας

BBC, Reuters

pagetwnas

Συρρικνώνεται δραστικά τα τελευταία χρόνια ο παγετώνας του νησιού Πάιν της Ανταρκτικής, αναφέρει δημοσίευμα του BBC, σύμφωνα με τις καταγραφές και παρατηρήσεις τριών ερευνητικών ομάδων, οι οποίες χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικά πρότυπα μέσα, προσπάθησαν να μελετήσουν το φαινόμενο.

Οπως μάλιστα τονίζουν, ακόμα και αν στην περιοχή πρόκειται να καταγραφούν πολύ χαμηλότερες θερμοκρασίες από αυτές που παρατηρούνται σήμερα, η συρρίκνωση του παγετώνα, η μείωση δηλαδή της συνολικής του έκτασης, θα συνεχιζόταν. Τα συμπεράσματα των τριών ερευνητικών ομάδων δημοσιεύονται στο επιστημονικό περιοδικόNature Climate Change. Αυτό, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, σημαίνει ότι ο παγετώνας θα συμβάλει σημαντικά στην άνοδο της στάθμης των παγκόσμιων υδάτων, μέσα στα επόμενα είκοσι χρόνια.

Ο παγετώνας της νήσου Πάιν είναι πραγματικά κολοσσιαίος καθώς καλύπτει μία έκταση μεγαλύτερη από 160.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Εκεί, άλλωστε, καταλήγει το 20% όλων των πάγων που πλέουν ανοικτά της δυτικής πλευράς της Λευκής Ηπείρου. Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες οι μετρήσεις που γίνονται με τη βοήθεια δορυφόρων, αλλά και από αέρος με διάφορα πτητικά μέσα, καταγράφουν τη σαφή συρρίκνωσή του, φαινόμενο το οποίο τα τελευταία χρόνια αποκτά όλο και μεγαλύτερη δυναμική. Σύμφωνα με τους ειδικούς, σε αυτή την περίπτωση η τήξη των πάγων δεν οφείλεται στην αύξηση των θερμών αέριων μαζών στην περιοχή ή στην αύξηση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος, αλλά στα θερμότερα ύδατα στον πυθμένα των ωκεανών που διαβρώνουν την παγοκρηπίδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ένα επίσης τεράστιο τμήμα του παγετώνα της νήσου Πάιν βρίσκεται σε επίπεδο χαμηλότερο από αυτό των θαλάσσιων υδάτων. Αυτή ακριβώς η ιδιομορφία ευθύνεται για την αστάθεια που παρατηρείται στην παγοκρηπίδα. Η ομάδα του δρος Γκούντμουντσον, σε συνεργασία με επιστήμονες από τη Βρετανία, τη Γαλλία και την Κίνα, χρησιμοποίησε αριθμητικά πρότυπα προκειμένου να περιγράψει τη σημερινή, αλλά και τη μελλοντική συμπεριφορά και κατάσταση του παγετώνα. Οπως παρατηρεί ο δρ Γκούντμουντσον, ακόμη και αν σήμερα μπορούσε κάποιος να αντιστρέψει την τήξη των πάγων, η ζημία που έχει προκληθεί στον παγετώνα είναι μη αναστρέψιμη.

Οπως τονίζει ο διαπρεπής επιστήμονας, το φαινόμενο της συρρίκνωσης του παγετώνα επηρεάζεται από εξωτερικούς παράγοντες, όπως είναι οι κλιματικές συνθήκες και η κίνηση των ωκεάνιων υδάτων, αλλά υπάρχουν και παράγοντες στο εσωτερικό του που επηρεάζουν τη δυναμική αυτή που έχει αναπτυχθεί.

Ο Κόλπος Αμούδσεν, η περιοχή της δυτικής Ανταρκτικής όπου βρίσκεται ο τεράστιος παγετώνας της νήσου Πάιν, αλλά και άλλοι μεγάλοι παγετώνες, απελευθερώνουν στον ωκεανό περισσότερα από 150 κυβικά χιλιόμετρα πάγου σε ετήσια βάση. Αν οι προβλέψεις που έχουν κάνει ο δρ Γκούντμουντσον και οι συνάδελφοί του τελικά επαληθευθούν, ο παγετώνας του Πάιν μπορεί να είναι ο βασικός παράγοντας της επιτάχυνσης αυτού του φαινομένου. Αξίζει να σημειωθεί ότι και τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν προσφάτως με τη βοήθεια δορυφόρων δείχνουν ότι η δυτική Ανταρκτική συμβάλλει στην άνοδο της στάθμης των θαλάσσιων υδάτων κατά περίπου ένα τρίτο του χιλιοστόμετρου, ετησίως.

Αφήστε μια απάντηση

Top
 
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων