ΕΥΡΩΠΗ – ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

27 flags of Europe-leveled

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 12:42

Η… κουτσή δημοκρατία

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΤΟΦΩΛΟΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Με αφορμή την επιλογή και τη διαδικασία ανάδειξης της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην προεδρία της Κομισιόν, καλό θα ήταν να ανοίξει εκ νέου στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες μια μεγάλη συζήτηση για την ουσία της δημοκρατίας. Για τον τρόπο με το οποίο θα πρέπει να διοικείται το πολυεθνικό ευρωπαϊκό οικοδόμημα και για τον τρόπο με τον οποίο το πολιτικό σύστημα θα κάνει τους Ευρωπαίους πολίτες κοινωνούς και συμμέτοχους στο παιχνίδι αυτό. Τι κέρδισαν οι ψηφοφόροι που προσήλθαν στις κάλπες των ευρωεκλογών του περασμένου Μαΐου; Πώς μεταφράζεται πρακτικά αυτό; Πώς αντικατοπτρίζονται οι πολιτικές προτιμήσεις τους στα πρόσωπα και στους μηχανισμούς διακυβέρνησης της Ευρώπης;

Ποιοι τελικά θα αποφασίζουν για τις τύχες των 500 εκατομμυρίων κατοίκων της Ευρωπαϊκής Ενωσης; Η Μέρκελ, ο Μακρόν, η Φον ντερ Λάιεν ή η Λαγκάρντ; Και, εν πάση περιπτώσει, πού θα λογοδοτούν όλοι αυτοί οι κορυφαίοι της εξουσίας; Η αντιπροσώπευση και ο έλεγχος των αποφάσεων αποτελούν ως γνωστόν την πεμπτουσία της δημοκρατίας, αλλά και της συνοχής μεταξύ της πολιτικής τάξης και της κοινωνίας, πράγμα απαραίτητο για να μπορεί να λειτουργήσει αποδοτικά ένα σύστημα. Η προτίμηση που εκφράστηκε αποκλειστικά σχεδόν από το δίδυμο Μέρκελ – Μακρόν για τη νέα πρόεδρο της Κομισιόν, καθώς και η οριακή πλειοψηφία με την οποία έγινε αποδεκτή από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο έτσι κι αλλιώς τη φορά αυτή δεν ήταν ο πρωταγωνιστής των εξελίξεων, όπως συνέβη με τον Γιούνκερ, έχουν προκαλέσει σοβαρούς προβληματισμούς σχετικά με το έλλειμμα δημοκρατίας που εμφανίζει η διακυβέρνηση της Ευρώπης.

Το επισημαίνουν ήδη διεθνείς αντικειμενικοί παρατηρητές. Το θέμα δεν είναι τυπικό, διότι διαιωνίζει την αντίληψη ότι η ευρωπαϊκή ενοποίηση αποτελεί μια υπόθεση της οικονομικής και της πολιτικής ελίτ των ισχυρότερων κρατών-μελών και αυτό ενεργοποιεί εθνικιστικούς εγωισμούς και διασπαστικές τάσεις στο οικοδόμημα.
Για να επιτύχει όντως ένα μεγάλο βήμα μπροστά η Ευρώπη και να διεκδικήσει τον ρόλο μιας ισχυρής οικονομικής και γεωπολιτικής δύναμης ανάμεσα στον σκληρό ανταγωνισμό των παγκόσμιων συμφερόντων, χρειάζεται οπωσδήποτε τη συναίνεση των λαών της, και αυτό μπορεί να το επιτύχει μόνο μέσα από την πιο αντιπροσωπευτική κατά το δυνατόν ανάδειξη των ηγετών της.

Εάν δεν προχωρήσει σε ένα είδος πολιτικής ενοποίησης και εάν δεν σημειωθεί μια περαιτέρω μεταφορά εθνικών εξουσιών σε υπερεθνικά όργανα της Ευρωζώνης και της Ευρωπαϊκής Ενωσης, το οικοδόμημα θα παραμένει ημιτελές και κυρίως πολύ ευάλωτο στις κρίσεις και τις διεθνείς αναταράξεις. Μακριά ίσως από την προοπτική μιας μακροχρόνιας οικονομικής ανάπτυξης, την πρόοδο των τεχνολογιών, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και άλλες αντίστοιχες κρίσιμες προκλήσεις για το μέλλον. Αλλά η μεταφορά των εξουσιών δεν μπορεί να εκδηλωθεί με διοικητικές αποφάσεις από το Βερολίνο, το Παρίσι ή τις Βρυξέλλες, είναι ευκόλως κατανοητό.

Η μεταβίβαση των εξουσιών διευκολύνεται από την καταξίωση των προσώπων που τις υπηρετούν, από τις θέσεις και τις προθέσεις τους, που σημαίνει ότι οι ηγέτες κρίνονται από τις κοινωνίες τις οποίες διοικούν και κανείς δεν μπορεί να υποβαθμίσει αυτή την πολιτική παράμετρο στην Ευρώπη. Η προοπτική της ενωμένης Ευρώπης χρειάζεται την εμπιστοσύνη και τη συναίνεση των κοινωνιών και αυτές με τη σειρά τους προϋποθέτουν μια μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων και, κυρίως, την άμεση επιλογή των ηγετών που καθορίζουν τις τύχες τους. Μόνο έτσι οι κοινωνίες μπορεί να ενεργοποιηθούν. Δεν υπάρχει άλλη λύση. Οσο οι πολίτες θα παραμένουν στην άκρη και οι επιλογές τους θα απαξιώνονται, το πρόβλημα της νομιμοποίησης και συνεπώς της αμφισβήτησης της Ευρώπης θα διογκώνεται. Ωφελημένοι θα είναι μόνο οι τοπικοί κομματικοί ηγέτες και τα επιμέρους συμφέροντα που εξυπηρετούν. Το κοινό ευρωπαϊκό όραμα επ’ ουδενί δεν μπορεί να στηριχθεί σε μια κουτσή δημοκρατία.

 ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΓΟΥΛΑΤΟΣ*, ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΙΔΗΣ*

Θέλουμε περισσότερη Ευρώπη;

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 05.05.2019

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΕΙΣ

Γιώργος Παγουλάτος*: Στην ενότητα η ισχύς

Για καλύτερη Ευρώπη, περισσότερη Ευρώπη. Γιατί; Η ευρωπαϊκή ενοποίηση αυξάνει τις συλλογικές ωφέλειες για όλα τα κράτη-μέλη. Στην ενότητα η ισχύς. Οταν η Ε.Ε. έχει εξουσίες, οι πολιτικές ασκούνται αποτελεσματικά και η Ευρώπη μπορεί να ηγηθεί. Σκεφτείτε Συμφωνία του Παρισιού για το παγκόσμιο κλίμα ή την προστασία προσωπικών δεδομένων. Οπου αποτυγχάνει η Ε.Ε. είναι κυρίως επειδή τα κράτη-μέλη δεν της έχουν παραχωρήσει εξουσίες. Χρειάζεται μια κοινή ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου και μετανάστευσης (με Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή), για να μην πεθαίνουν χιλιάδες μετανάστες στη Μεσόγειο και να επιμεριστεί σε όλους το βάρος αντιμετώπισης των μεταναστευτικών ροών. Χρειάζεται ενιαία ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας. Η παγκόσμια ισχύς της Ευρώπης περιστέλλεται από την απροθυμία των κρατών-μελών για μια πραγματικά κοινή εξωτερική και αμυντική πολιτική.
Χρειάζεται στενότερος φορολογικός συντονισμός για την καταπολέμηση των φορολογικών παραδείσων και του επιβλαβούς ανταγωνισμού. Oι παγκόσμιοι μονοπωλιακοί γίγαντες τεχνολογίας (GAFA) πρέπει να φορολογηθούν και γι’ αυτό χρειάζεται ισχυρότερη Ε.Ε. με ενιαία φωνή.
Απαιτείται στενότερη ενοποίηση στο ευρώ, με δημιουργία κοινών θεσμών και πολιτικών για τον επιμερισμό των κινδύνων· δημοσιονομική ενοποίηση, με δημιουργία ευρωομολόγου (safe asset), που θα έχει ευεργετικές συνέπειες στη μείωση του κόστους χρηματοδότησης και την ενδυνάμωση του παγκόσμιου ρόλου του ευρώ· «δημοσιονομική δυνατότητα», προϋπολογισμός Ευρωζώνης με ρόλο μακροοικονομικής σταθεροποίησης, κατά τις προτάσεις Μακρόν – και όχι τη νερωμένη εκδοχή που συμφωνήθηκε στο Eurogroup. Στην τραπεζική ενοποίηση, είναι αναγκαίο ένα κοινό σύστημα εγγύησης καταθέσεων. Και στενότερος συντονισμός οικονομικών πολιτικών, προς αποφυγήν όχι μόνο των εξωτερικών ελλειμμάτων, αλλά και των υπέρμετρων πλεονασμάτων.
Πρέπει η Ευρωζώνη να αναθεωρήσει την εμμονή στην υπέρμετρη δημοσιονομική πειθαρχία, όσο τα πολύ χαμηλά επιτόκια μακροπρόθεσμου δανεισμού επιτρέπουν (επιβάλλουν!) τη χρηματοδότηση πολλαπλάσιων επενδύσεων – στις ΑΠΕ, την «τέταρτη βιομηχανική επανάσταση», τη βελτίωση απασχόλησης και δεξιοτήτων.
Περισσότερη Ευρώπη, τέλος, σε έναν κόσμο ανταγωνισμού υπερδυνάμεων, είναι προϋπόθεση ώστε η Ε.Ε. να προστατεύσει τις αξίες και τα συμφέροντά της.
* Ο κ. Γιώργος Παγουλάτος είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και αντιπρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ.
Αντώνης Παπαγιαννίδης*:«Οχι» σε τρία επίπεδα
Υπάρχουν τρεις προσεγγίσεις στο «Θέλουμε περισσότερη Ευρώπη;». Και στις τρεις, η απάντησή μου είναι αρνητική. Δεν θέλουμε περισσότερη Ευρώπη, πάντως δεν θέλουμε περισσότερη Ευρώπη έτσι απλά και μονοδιάστατα. Αν είναι ο βηματισμός της Ιστορίας να δώσει «περισσότερη Ευρώπη», τότε τη θέλουμε (δηλαδή τη χρειαζόμαστε) πολύ πολύ διαφορετική.
Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Η πρώτη προσέγγιση στο «περισσότερη Ευρώπη», η οποία είναι και η συνηθέστερη άλλωστε, είναι εκείνη που θεωρεί ότι με την επίκληση δίκην ψαλμωδίας «Ευρώωωπη! Ευρώωωπη!» φεύγει το κακό. Προκύπτουν λύσεις. Αποκτάται προκοπή – τέτοια πράγματα. Αυτού του είδους η περισσότερη Ευρώπη είναι σαν τη χιλιαστική/σοσιαλιστική ελπίδα του υπαρκτού, παλιότερα. Ή σαν την ανάπτυξη και τις επενδύσεις που τόσο συχνά θεωρήσαμε –εδώ– ότι θα προκύψουν κατ’ εντολήν ή βάσει επίκλησης. Η Ευρώπη ως οφθαλμαπάτη δεν είναι καλό πράγμα. Ως προσευχή, ακόμη λιγότερο.
Η δεύτερη προσέγγιση στην «περισσότερη Ευρώπη» παραπέμπει σε κάτι πολύ σοβαρό, αρθρωμένο, δομημένο. Εχει να κάνει με την εμβάθυνση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, με την προώθηση ισχυρότερης οικονομικής ενσωμάτωσης – εδώ στόχευαν οι πρώτες προτάσεις Μακρόν σε Πνύκα και Σορβόννη, για ουσιαστικότερη Οικονομική Ενωση ως συνέχεια της Ευρωζώνης. Τίποτε απ’ αυτά δεν προχώρησε, περισσότερο έμεινε ως window dressing. Προϋπολογισμός Ευρωζώνης για αντιστάθμιση ανισοτήτων και πρόληψη των σοκ; Αδιανόητο για το Βερολίνο. Ξεχάστε το! Εχει όμως να κάνει αυτή η εκδοχή «περισσότερης Ευρώπης» και με ομοσπονδιοποίηση, με διαμόρφωση κοινής –όχι συντονισμένης– εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής άμυνας, για παράδειγμα. Σοβαρά τώρα: Μια χώρα με την οικονομική δομή της μεταμνημονιακής Ελλάδας ή μια χώρα που δεν τολμά να αντικρίσει τη συμφωνία των Πρεσπών χωρίς νευρική κρίση, θέλει/αντέχει «περισσότερη Ευρώπη»;
Μένει η τρίτη προσέγγιση. Μια Ευρώπη επιβολής – επικράτησης του ισχυροτέρου. Τέτοια είναι η υπό διαμόρφωση Ευρώπη μετά-την-κρίση, η Ευρώπη που, για να είναι λειτουργική, προκύπτει περισσότερο διακρατική. Δηλαδή, να εννοούμαστε, γερμανική-κεντροευρωπαϊκή. Ας είμαστε ειλικρινείς: το διαβόητο «Forget it, Yannis!», ο φίλος της Ελλάδας Σόιμπλε στον Γιάννη Στουρνάρα το είπε, όχι στον Γιάνη Βαρουφάκη ή στον Ευκλείδη!

Οχι περισσότερη Ευρώπη. Διαφορετική, ίσως. Αλλά πώς;

* Ο κ. Αντώνης Παπαγιαννίδης είναι δικηγόρος-δημοσιογράφος.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση και η ευρωπαϊκή ιδέα

| 02.01.2019 – 08:56  ΤΟ ΒΗΜΑ

Μιλώντας για τα ευρωπαϊκά πράγματα, ορισμένες προβλέψεις για το 2019 μοιάζουν πολύ εύκολες για να αξίζουν το όνομά τους. Το τροπάριο της δημοσιονομικής πειθαρχίας, ο γρίφος του Μεταναστευτικού, η φλεγμονή του λαϊκισμού, ο ιταλός ασθενής και η κομεντί με το εξιτήριο του άγγλου ασθενούς θα λείψουν από το ρεπερτόριο όσο και ο Μάρτης από τη Σαρακοστή, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα συνεχίσει να διαλογίζεται πάνω στο μέλλον των Ρομά και τις επιπτώσεις του διαβήτη τύπου 2 στην οφθαλμική υγεία του γενικού πληθυσμού. Και, από μιαν άποψη, για τον κοσμάκη η Ευρώπη θα συνεχίσει να είναι λίγο-πολύ ταυτόσημη και ισοπερίμετρη με το ευρώ της. Πιο μυστικοπαθής είναι ο Καζαμίας του 2019 για την Ευρώπη ως πολιτικό και πολιτισμικό πρότζεκτ.

Το όραμα Ντελόρ

Είναι λογικό να σκεφτεί κανείς ότι στη γραφειοκρατική υψικάμινο των Βρυξελλών και στο βουλευτήριο του Στρασβούργου, λόγω πολλών επειγόντων και έκτακτων περιστατικών, δεν μένει και πολύς χρόνος για την περίθαλψη της περίφημης «ευρωπαϊκής ιδέας», δηλαδή του πολιτικού και συνάμα πολιτισμικού πρότζεκτ που λέγαμε. Και δεν πρέπει να είναι πολλοί αυτοί που θυμούνται ότι κάποτε για τον Ζακ Ντελόρ η άλλη όψη του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος είχε εγχάρακτη ακριβώς αυτή την ιδέα – μια «πνευματική διάσταση» (dimension spirituelle) της Ευρώπης που ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής την ήθελε αδιαίρετη και ομοούσια με την οικονομική συνεργασία επειδή ήταν πεπεισμένος για τη συμβολική υπεραξία του ευρώ. Οι αισιόδοξοι πρόμαχοι εκείνης της Πρωτοχρονιάς του 1999 δεν μπορούσαν να προβλέψουν ότι το κοινό εκείνο νόμισμα θα γινόταν τοτέμ που θα χώριζε τους Ευρωπαίους σε πειθαρχημένους νοικοκυραίους του Βορρά και σε εξώλεις και προώλεις του Νότου.

Η ιστορία της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι μόνο εν μέρει η ιστορία της ευρωπαϊκής ιδέας. Η πρώτη, από την αφετηρία της στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ανθρακα και Χάλυβα το 1950-1 μέχρι σήμερα, γράφεται κυρίως με οικονομικοπολιτικούς όρους και εμφανίζει ένα μάλλον περιορισμένο καστ πολιτικών προσωπικοτήτων. Η δεύτερη κινείται σε πολύ μεγαλύτερη χρονική κλίμακα: υπάρχουν αυτοί που επιμένουν να βλέπουν το πρόπλασμά της στο πολιτισμικό καταστατικό της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας, άλλοι πιστεύουν ότι το περίγραμμά της άρχισε να διακρίνεται πιο καθαρά με την αυτοκρατορία των Φράγκων τον 8ο αιώνα, άλλοι τη βλέπουν ως απότοκο του Μεσαίωνα, όταν η Ευρώπη ταυτιζόταν με τον χριστιανισμό, και κάποιοι άλλοι πριμοδοτούν τον 17ο αιώνα, όταν η οικουμενικότητα του χριστιανισμού άρχισε να δίνει χώρο στην αυτοσυνείδηση του έθνους-κράτους. Μια πιο βραχεία «αρχαιολογία» εντοπίζει τη γέννησή της στα αντιστασιακά κινήματα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Αν ήταν πράγματι ο πάντων πατήρ πόλεμος που προκάλεσε τον τοκετό, το νιογέννητο χαιρετίστηκε μέσα σε παραλήρημα ενθουσιασμού και προσδοκιών στο συνέδριο της Χάγης, τον Μάιο του 1948, με την παρουσία του Αντενάουερ, του Μακμίλαν, του Μιτεράν και του δακρυσμένου Τσόρτσιλ.

Αλλά στον βαθμό που είναι ανιχνεύσιμη η ευρωπαϊκή ιδέα υπερβαίνει τις συγκυρίες του πολέμου και τους υπολογισμούς της Realpolitik γιατί είναι συνάρτηση «συλλογικών αναπαραστάσεων», για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο του Εμίλ Ντιρκέμ, συλλογικών συμβόλων και αξιών που διαμορφώνονται μακροπρόθεσμα μέσα σε μια κοινή πνευματική παράδοση και ανήκουν στο χαρτοφυλάκιο της λογοτεχνίας, της φιλοσοφίας και της τέχνης. Η συνείδηση και η ανάγκη αυτής της παράδοσης κανοναρχεί συχνά ρομαντικές, νοσταλγικές και ευχολογικές αφηγήσεις, και η σχετική βιβλιογραφία εμπλουτίζεται σταθερά από τη δεκαετία του 1950 μέχρι τις μέρες μας. Ομως άλλο η βιβλιογραφία για την ευρωπαϊκή ιδέα και άλλο η πραγματικότητα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, οι εν ενεργεία πολιτικοί της οποίας δύσκολα μπορούν να αποδράσουν από τους καταναγκασμούς της συγκυρίας και να προχωρήσουν πέρα από γενικόλογες διαγνώσεις, ακόμη και όταν, λόγω περιορισμένων εξουσιών, έχουν την ευχέρεια να μιλούν μια λιγότερη τεχνοκρατική γλώσσα.

Πολιτικό πρότζεκτ

Για του λόγου το αληθές θα μπορούσε να παραπέμψει κανείς σε έναν από τους πιο ομιλητικούς και επίμονους ευρωπαϊστές, τον πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, τον Γιόαχιμ Γκάουκ: «Παρόλο που η Ευρώπη είναι ελκυστική, η Ευρωπαϊκή Ενωση κάνει πολλούς να αισθάνονται ανίσχυροι και χωρίς φωνή. Υπάρχουν πράγματι ζητήματα που η Ευρώπη πρέπει να τα ξεκαθαρίσει. Οταν βλέπω την ανυπομονησία, την εξάντληση και την απογοήτευση του κόσμου, και όταν ακούω για δημοσκοπήσεις που δείχνουν απλούς ανθρώπους να είναι αβέβαιοι για το αν θέλουν περισσότερη Ευρώπη, έχω την αίσθηση ότι στεκόμαστε στο κατώφλι νέων καταστάσεων χωρίς να ξέρουμε αν θέλουμε πραγματικά να συνεχίσουμε το ταξίδι. Αυτή η κρίση έχει και άλλες διαστάσεις πέρα από την οικονομική. Είναι ταυτόχρονα κρίση εμπιστοσύνης στην Ευρώπη ως πολιτικό πρότζεκτ. Δεν παλεύουμε μόνο για το κοινό μας νόμισμα, μέσα μας διεξάγεται και μια άλλη πάλη. Παρ’ όλα αυτά, βλέπετε μπροστά σας έναν απτόητο ευρωπαϊστή, έναν άνθρωπο που αισθάνεται την ανάγκη να στοχαστεί τι σήμαινε η Ευρώπη στο παρελθόν, τι σημαίνει τώρα, και ποιες είναι οι δυνατότητές της στο μέλλον». Το έσχατο όριο του ευρωπαϊσμού μοιάζει να είναι η έγνοια για την πολιτική υγεία της Ευρώπης.

Το συνέδριο της Χάγης, τον Μάιο του 1948, συγκρότησε τρεις επιτροπές για την πολιτική, την οικονομία και τον πολιτισμό αντίστοιχα. Οι δύο πρώτες δρομολόγησαν απτές εξελίξεις όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ανθρακα και Χάλυβα. Η τρίτη σχεδίασε ένα Ευρωπαϊκό Κέντρο Πολιτισμού που υλοποιήθηκε έναν χρόνο αργότερα στη Γενεύη με σκοπό, όπως γράφει ο μεγάλος ευρωπαϊστής και μελετητής της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και κουλτούρας Ντενί ντε Ρουζμόν, να αφυπνίσει και να συντηρήσει την αίσθηση της κοινής συμμετοχής των Ευρωπαίων στην πνευματική περιπέτεια της Ευρώπης. Αλλά οι ιδέες δεν είναι τελωνειακοί δασμοί για να τις συντονίσεις, η σημερινή Ευρώπη δεν είναι αυτή που έστειλε τους ενθουσιώδεις εκπροσώπους της στη Γενεύη, οι ηγέτες της δυσκολεύονται να τη δουν ως κάτι περισσότερο από ένα υπό αμφισβήτηση πολιτικό πρότζεκτ και η ευρωπαϊκή ιδέα, που ήθελε να βλέπει ο Ντελόρ την Πρωτοχρονιά του 1999, δεν φαίνεται (ακόμη;) καθαρά στην άλλη όψη του νομίσματος.

Ο κ. Θεόδωρος Παπαγγελής είναι ακαδημαϊκός, καθηγητής του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 07.01.2019

Αποψη: Η Ευρώπη θέλει ένα νέο… αφήγημα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΤΟΦΩΛΟΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Σ​​την πλέον τρικυμιώδη πολιτική περίοδο άφησε το 2018 την Ευρώπη, ανοίγοντας τον δρόμο σε ένα ακόμη πιο ασταθές και αβέβαιο 2019. Από την έναρξη της διαδικασίας εξόδου της Βρετανίας έως τη διόγκωση των κομματικών δυνάμεων του λαϊκισμού και του εθνικισμού και από την αμφισβήτηση του Μακρόν και την επικίνδυνη άνοδο της Λεπέν έως τη σύγκρουση των Βρυξελλών με την ακροδεξιά ιταλική κυβέρνηση της Ιταλίας και τη μείωση του σταθεροποιητικού ρόλου της Μέρκελ, το συμπέρασμα είναι ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μία πολύ δύσκολη και κρίσιμη χρονιά για το μέλλον της. Η Ευρώπη δείχνει να βρίσκεται σχεδόν στο χείλος ενός υπαρξιακού αδιεξόδου, ιδίως εάν συνυπολογίσουμε ότι τον Μάιο θα διεξαχθούν οι ευρωεκλογές και το πιθανότερο είναι να αυξήσουν τα αντιευρωπαϊκά κόμματα τις δυνάμεις τους στο Κοινοβούλιο και την Κομισιόν.

Ποιο είναι το μέλλον, λοιπόν, της Ευρώπης; Αδύνατον σήμερα να προβλέψει κανείς. Εντούτοις, όμως, θα μπορούσε με βεβαιότητα να υποστηρίξει ότι το μοντέλο που ακολούθησαν μέχρι τώρα οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ για τη διακυβέρνηση της Ευρώπης εξάντλησε τα όρια του. Η Ευρώπη χρειάζεται μια μεγάλη αλλαγή. Μία γενναία αναδόμηση και αποσαφήνιση του καταμερισμού των εξουσιών και του τρόπου λήψης των αποφάσεων που διαμορφώνουν τη ζωή των πεντακοσίων εκατομμυρίων Ευρωπαίων πολιτών. Χρειάζονται οπωσδήποτε η συναίνεση και η συμμετοχή των ίδιων των πολιτών για να μπορέσει στο εξής να σταθεί στα πόδια του το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Χωρίς προσχώρηση και κινητοποίηση των προσδοκιών του πολίτη, δεν μπορεί να υπάρξει ευρωπαϊκή ενοποίηση.

Χρειάζεται μία ριζική αλλαγή στο θεσμικό και πολιτικό του υπόβαθρο. Η Ευρώπη χρειάζεται ένα νέο αφήγημα, για να επιβιώσει. Οπως καταδεικνύουν τα γεγονότα είναι αναγκαίο, πρώτον, να διαχωριστούν και να αναγνωριστούν οι εξουσίες που θα ασκούνται από τα υπερεθνικά όργανα και οι εξουσίες που θα παραμείνουν στα χέρια των εθνικών κυβερνήσεων. Ενωμένη Ευρώπη χωρίς εθνικές κυβερνήσεις δεν γίνεται, με δεδομένο ότι κάθε κράτος-μέλος εκφράζει μια ξεχωριστή ιστορία τεσσάρων αιώνων. Από την άλλη πλευρά, όμως, δεν μπορεί και δεν συμφέρει κανέναν να υπάρχει Ευρώπη χωρίς ισχυρά υπερεθνικά όργανα, τα οποία θα λαμβάνουν τις μείζονες αποφάσεις για τα παγκόσμια προβλήματα και τις διεθνείς προκλήσεις. Κατακερματισμένα τα εθνικά κράτη δεν θα έχουν καμία απολύτως επιρροή και καμία τύχη απέναντι π.χ. στις επιθέσεις των αγορών, τον εμπορικό πόλεμο, τις επιπτώσεις της περιβαλλοντικής αλλαγής, την άμυνα και την ασφάλεια των συνόρων ή ακόμη και την αξιοποίηση των ενεργειακού τους πλούτου (βλέπε και τις εχθρικές αξιώσεις της Τουρκίας). Αυτά τα ζητήματα ξεπερνούν απολύτως τα εθνικά σύνορα και επιβάλλουν πανευρωπαϊκής και μόνο κλίμακας αποφάσεις. Η ισχύς εν τη ενώσει, είναι προς το συμφέρον όλων.

Είναι αναγκαίο, δεύτερον, να θεσμοθετηθεί η δημοκρατική νομιμοποίηση όλων αυτών των σπουδαίων αποφάσεων που αντανακλούν αυτόματα στη ζωή των λαών της Ευρώπης. Να συμμετέχουν οι ίδιοι οι πολίτες σε αυτές. Δεν είναι αποδεκτό πλέον να λαμβάνονται τέτοιου διαμετρήματος αποφάσεις αποκλειστικά από το Βερολίνο, πολύ δε περισσότερο όταν μιλάμε για υποθέσεις της οικονομίας, ή από το Βερολίνο, το Παρίσι ή και τις Βρυξέλλες, από μία κλειστή ομάδα υπουργών! Τι είδους δημοκρατία είναι αυτή μακριά από τους πολίτες; Και πώς να γίνει σεβαστή από τους λαούς και συμβατή με την πολιτισμική και δημοκρατική ευρωπαϊκή παράδοση; Η Ευρώπη χρειάζεται, λοιπόν, μία αλλαγή για τη δημοκρατία, απαραιτήτως. Πρέπει οι πολιτικοί που θα ηγούνται των υπερεθνικών οργάνων και θα διαχειρίζονται τα μεγάλα οικονομικά και γεωπολιτικά ζητήματα, να εκλέγονται άμεσα από τους πολίτες. Να δηλώνουν ποιοι είναι οι στόχοι τους, να προαναγγέλλουν το πρόγραμμά τους και να λογοδοτούν απευθείας στους πολίτες, όπως συμβαίνει σε όλα τα δημοκρατικά πολιτεύματα, είτε είναι τοπικού χαρακτήρα είτε ομοσπονδιακού ή συνομοσπονδιακού. Χωρίς τη δημοκρατία, το οικοδόμημα – που σήμερα τρίζει– θα καταρρεύσει

 

 

 

 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΥΡΤΣΟΣ*, ΣΑΧΙΝ ΒΑΛΕ*

Ηταν το 2018 μια χαμένη χρονιά για την Ευρωζώνη;

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 30.12.2018 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η Ευρωζώνη δοκιμάστηκε και το 2018, τόσο από τις δυνάμεις της ανατροπής όσο και από τους θιασώτες της συντήρησης.

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΕΙΣ

Γιώργος Κύρτσος: Αργά βήματα προόδου

Η​​ Ευρωζώνη κινείται στη σωστή κατεύθυνση, αν και με βασανιστικά αργούς ρυθμούς. Το αίσιο τέλος της ιταλικής κρίσης ενίσχυσε την ΟΝΕ, εφόσον επιβεβαίωσε ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος για τα κράτη-μέλη.

Ενώ οι Βρυξέλλες και ο κυβερνητικός συνασπισμός της Ιταλίας εμφανίζονται σαν ασυμβίβαστοι αντίπαλοι, στην πραγματικότητα συμφώνησαν στα βασικά, προβάλλοντας τις διαφωνίες τους. Η πρώτη κίνηση έγινε από το Κίνημα των 5 Αστέρων και τη Λέγκα, που πέταξαν στο καλάθι των αχρήστων, πριν από τις εκλογές του Μαρτίου, την πρόταση για διενέργεια δημοψηφίσματος σχετικά με την παραμονή της Ιταλίας στην Ευρωζώνη.

Το δεύτερο βήμα έγινε ταυτόχρονα από την κυβέρνηση συνασπισμού και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο υπουργός Οικονομικών κ. Τρία εμφάνισε έναν προϋπολογισμό για το 2019 με δημοσιονομικό έλλειμμα 2,4% του ΑΕΠ αντί για το 0,8% που είχε προγραμματίσει η κυβέρνηση της Κεντροαριστεράς. Το έλλειμμα κρίθηκε αρχικά υπερβολικό από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Eurogroup εξαιτίας του υψηλού δημόσιου χρέους της Ιταλίας (132% του ΑΕΠ). Ηταν φανερό όμως ότι είχε ανοίξει ο δρόμος για τον αναγκαίο συμβιβασμό.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, άλλωστε, έπρεπε να λάβει υπόψη της ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα στη Γαλλία και στην Ισπανία –χώρες με δημόσιο χρέος της τάξης του 100% του ΑΕΠ– ξεπερνούσε το αναθεωρημένο προς τα επάνω ιταλικό. Η εποικοδομητική στάση της ιταλικής κυβέρνησης στα ζητήματα λειτουργίας της Ευρωζώνης –από τη δημιουργία ειδικού προϋπολογισμού για την Ευρωζώνη μέχρι τη συντονισμένη αντιμετώπιση των προκλήσεων του τραπεζικού τομέα και την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας– έφερε πιο κοντά τις δύο πλευρές. Τα «Κίτρινα Γιλέκα» της Γαλλίας και η αναγκαστική χαλάρωση της οικονομικής πολιτικής από τον πρόεδρο Μακρόν συνέβαλαν στον τερματισμό της διαμάχης με την Ιταλία.

Από την άλλη το 2018 ήταν γεμάτο –όπως το θέλει ο ευρωπαϊκός κανόνας– χαμένες ευκαιρίες για την Ευρωζώνη. Γερμανοί και Ολλανδοί καθυστέρησαν και άλλο την τραπεζική ένωση. Η πάντα προσεκτική Μέρκελ έγινε ακόμη πιο διστακτική στους χειρισμούς της, ενώ ο Μακρόν που θα μας «απογείωνε» χάνει δυνάμεις και επιρροή.

Παρ’ όλ’ αυτά, συνεχίζεται η πορεία ενίσχυσης της Ευρωζώνης, απορροφώντας μεγάλα πολιτικά σοκ, όπως το Brexit και η κρίση στην Ιταλία.

* Ο κ. Γιώργος Κύρτσος είναι ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας.

3012antiparatheseis

Σαχίν Βαλέ: Οι ελπίδες εξανεμίστηκαν

Η​​ ηγεσία της Ευρωζώνης έχει αποδεχθεί από την άνοιξη του 2012 ότι η αρχιτεκτονική της ΟΝΕ είναι θεμελιωδώς προβληματική και ότι χρειάζεται εκ βάθρων θεσμική αναμόρφωση. Παρότι ώς τότε δεν είχαν γίνει πολλά, η εκλογή στη γαλλική προεδρία του Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος επεδείκνυε εις βάθος κατανόηση των ατελειών της ΟΝΕ, αλλά και τη διάθεση να συνεργαστεί με τη Γερμανία για να υπάρξει πρόοδος, γέννησε ελπίδες για ένα άλμα προς τα εμπρός. Δεκαοκτώ μήνες αργότερα, οι ελπίδες αυτές έχουν ουσιαστικά εξανεμιστεί.

Αυτή η συλλογική αποτυχία οφείλεται σε μία σειρά από παράγοντες. Πρώτον, ο Μακρόν δεν συνειδητοποίησε την ανάγκη να θέσει τις προτάσεις του για την ΟΝΕ στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας, αντί να χαθούν μέσα στην πληθώρα ιδεών που κατατέθηκαν. Το σφάλμα αυτό αναδεικνύεται πάνω από όλα από τον τρόπο με τον οποίο η μεταρρύθμιση του ESM (Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας), αναγκαία αλλά δευτερεύουσας σημασίας, βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης, αντί του προϋπολογισμού της Ευρωζώνης και των πολιτικών μεταρρυθμίσεων που θα έπρεπε να τον συνοδεύσουν.

Το δεύτερο αίτιο είναι η αποτυχία του SPD και των Πρασίνων στη Γερμανία να επιβάλουν μια προοδευτική ευρωπαϊκή ατζέντα. Τρίτον, ο Μακρόν έχει καταστεί όμηρος ενός αποκλειστικά γαλλογερμανικού διαλόγου, και ως αποτέλεσμα έχει αποτύχει να οικοδομήσει μια ευρύτερη συμμαχία των προθύμων υπέρ των ιδεών του. Ακόμα χειρότερα, έχει επιτρέψει έναν συνασπισμό συντηρητικών δυνάμεων υπό την ηγεσία της Ολλανδίας, τη νέα Χανσεατική Ομοσπονδία, να μπλοκάρει οποιαδήποτε πρόοδο. Τον Ιούνιο του 2018, οι διμερείς προσπάθειες της Γαλλίας και της Γερμανίας οδήγησαν στη διακήρυξη του Μέσεμπεργκ και άνοιξαν μία σειρά από πόρτες. Οι πόρτες αυτές έκλεισαν βίαια λίγες μέρες αργότερα.

Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου σηματοδοτούν τη συλλογική αποκήρυξη μιας τολμηρής μεταρρυθμιστικής προσέγγισης. Η ατζέντα πλέον θα κυριαρχείται από οριακά, μικρά βήματα, που θα επιτρέπουν στους αιώνια αισιόδοξους να ισχυρίζονται ότι τα πράγματα βελτιώνονται. Στην πραγματικότητα, θα επικρατήσει ο εφησυχασμός και η ΟΝΕ θα παραμείνει οικονομικά αποκλίνουσα στο εσωτερικό της, πολιτικά δυσλειτουργική και άρα εξαιρετικά ευάλωτη σε οικονομικά, χρηματοπιστωτικά και πολιτικά σοκ.

* Ο κ. Σαχίν Βαλέ είναι εταίρος στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο του LSE και πρώην σύμβουλος του Εμανουέλ Μακρόν στο υπουργείο Οικονομίας.

 

 

 

ΤΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

Η ελληνική απαισιοδοξία

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 25.11.2018 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Μ​​ια κοινωνία που έχει χάσει τη βούλησή της για δημιουργία. Μια κοινωνία που δεν έχει πλέον απαιτήσεις από τον εαυτό της, που δεν περιμένει τίποτε καλύτερο από τη ζωή της, μια κοινωνία που παλεύει μόνον για την επιβίωσή της. Μια κοινωνία συνταξιούχων. Φοβόμαστε το αύριο επειδή φοβόμαστε το σήμερα. Μια κοινωνία παραδομένη στην απάθεια της ήττας της.

Μας απογοήτευσε η Ευρώπη, χωρίς να βλέπουμε ότι μέρος της Ευρώπης που μας απογοήτευσε, έστω μικρό, είμαστε κι εμείς. Δεν μας έδωσε ό,τι περιμέναμε να μας δώσει η Ευρώπη, χωρίς να αναρωτιόμαστε τι δώσαμε εμείς στην Ευρώπη. Δώσαμε τον πολιτισμό μας; Ελάτε τώρα. Για ποιον πολιτισμό μιλάμε; Διότι, αν μιλάμε για τον Παρθενώνα, τα νέα είναι άσχημα. Η Ευρώπη τον ήξερε και πριν γίνει η Ελλάδα μέλος της. Για τον σύγχρονο πολιτισμό μας; Τα νέα είναι χειρότερα. Είμαστε οι τελευταίοι των τελευταίων. Τα πορτοκάλια μας; Θα μπορούσαν να είναι griffé, όπως τα κοστούμια Αρμάνι, όμως προτιμούσαμε να τα ρίχνουμε στις χωματερές για να εισπράττουμε αποζημιώσεις. Μας περίμενε το σκυλάδικο και δεν μπορούσαμε να χάνουμε ώρες στο χωράφι. Δεν θέλουμε να παραδεχθούμε ότι, πριν απογοητευθούμε εμείς από τον εαυτό μας, φροντίσαμε να απογοητεύσουμε τον ζωτικό μας χώρο.

Υστερα από περίπου σαράντα χρόνια ευρωπαϊκής πορείας συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε τους υπόλοιπους Ευρωπαίους ως μια μεταφυσική ύπαρξη που μας είναι ξένη. Η υπερήφανη Αριστερά μας την κολακεύει, υποκλίνεται μπροστά της σαν φύλαρχος που θέλει προστασία για να εξασφαλίσει τα δικαιώματα της φυλής του στην πηγή, στο ιερό λείψανο του Δημοσίου. Δεν φταίει ο Τσίπρας, θα μου πείτε. Αυτός, όταν βρέθηκε για πρώτη φορά στο ίδιο τραπέζι με τους Ευρωπαίους «ομολόγους» του, δεν καταλάβαινε τη γλώσσα τους. Αλήθεια, θα ήθελα πολύ να παρευρεθώ σε μια συζήτηση όπου ο Ελληνας πρωθυπουργός συζητάει με οποιονδήποτε Ευρωπαίο ομόλογό του για τη σημασία της λέξης «δημοκρατία». Πώς αντιλαμβάνεται ο Τσίπρας τη λέξη «Republic»; Κάτι σαν Republic of Venezuela. Ωχ, Θεέ μου. Η Ελλάδα γλίτωσε από τα αλλεπάλληλα πραξικοπήματα του 2015 που προσπάθησαν εντίμως να τη βγάλουν από την Ευρώπη, πλην όμως, το 2018 η απόσταση που τη χωρίζει από τους υπολοίπους είναι μεγαλύτερη απ’ αυτήν που τη χώριζε το 2010, όταν ο Παπανδρέου άπλωσε τα χέρια του ζητιανεύοντας την επιβίωσή μας.

Η Ευρώπη περνάει κρίση απαισιοδοξίας; Ο ευρωσκεπτικισμός είναι διάχυτος. Οι ελίτ της δεν έχουν βρει ακόμη τρόπους για να σώσουν το εγχείρημα. Στη Γαλλία ο Μακρόν υποχωρεί, στην Ιταλία ο Σαλβίνι προχωρεί. Πώς το έλεγε ο Γατόπαρδος; «Αν θέλουμε να μείνουμε αυτοί που είμαστε, πρέπει να αλλάξουμε». Τον παραφράζω, αλλά σας προκαλώ να μου βρείτε μια κυριολεκτικότερη διατύπωση. Το ευρωπαϊκό σύμπαν έχει πάθει κατάθλιψη, όπως ο νεαρός Γούντι Αλεν όταν έμαθε στο σχολείο ότι το σύμπαν διαστέλλεται. Ή όπως η Ελλάδα του 2018, ίδια με την Ελλάδα του 2009, μείον κάτι δισεκατομμύρια, ίδια με την Ελλάδα του 2004, ίδια με την Ελλάδα του 1981, και πάει λέγοντας.

Η απαισιοδοξία μάς καθηλώνει. Η απάθεια ακυρώνει τα αντανακλαστικά μας. Το καλοκαίρι κάηκαν εκατό άνθρωποι στο Μάτι και κοντεύουμε να το ξεχάσουμε. Ενας υπαλληλίσκος του υπουργείου Οικονομικών, ο οποίος δεν έχει τι άλλο να κάνει, με ένα πλήκτρο ρουφάει ό,τι έχεις στον λογαριασμό σου και το αποδέχεσαι αδιαμαρτύρητα. Του χρωστάς τον μισθό του κι αυτός είναι ιερός. Πας με τον πατέρα σου στο δημόσιο νοσοκομείο και σου ζητούν να φέρεις τα κλινοσκεπάσματα.

Ο,τι κι αν μου πείτε για την Ευρώπη δεν θα φέρω αντίρρηση. Ο κάποτε κραταιός πολιτισμός της, αυτός που ενέπνεε αισιοδοξία, ακόμη και ανάμεσα στα ερείπια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ή τη φρικωδία του Αουσβιτς, είναι σε αποδρομή. Εχασε την πνοή του, έχασε την έμπνευσή του. Τις ακύρωσε κάπου ανάμεσα στα χαρακώματα της σοσιαλδημοκρατικής πολιτικής ορθότητας και του πολιτισμικού σχετικισμού. Την καταπόνησαν οι ενοχές της για τις γυμνές Αφροδίτες που τις έντυσαν στα Μουσεία του Καπιτωλίου προκειμένου να μη σκανδαλίσουν τους μουσουλμάνους επισκέπτες τους.

Ας μη γελιόμαστε. Η εθνική μας απαισιοδοξία είναι κομμάτι της ευρωπαϊκής. Απλώς δεν θέλουμε να το παραδεχθούμε για να μη χάσουμε την ιδιοπροσωπεία μας – με -ει, παρακαλώ.

 

 

ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΩΤΤΑΚΗΣ*

Οι «89ers» και το νέο ευρωπαϊκό αφήγημα

Η​​ χρόνια διεύρυνση των ανισοτήτων, η οικονομική δυσπραγία και η στάσιμη κοινωνική κινητικότητα έχουν συμβάλει σε μια αντίδραση λαϊκισμού καταστροφικής αγριότητας. Καθώς ο φιλελεύθερος κόσμος παρακολουθεί με ανησυχία και αίσθημα πλήρους αδυναμίας, το ερώτημα που δημιουργείται είναι: θα πρέπει πραγματικά αυτό να μας εκπλήσσει;

Η Ιστορία μάς έχει διδάξει ότι μια πολιτική κρίση είναι αναμενόμενη έπειτα από ένα οικονομικό σοκ: η Μακρά Υφεση των αρχών της δεκαετίας του 1870 παρ’ ολίγο να οδηγήσει στην εκλογή του ακτιβιστή Denis Kearney, ξενοφοβικού και ταγμένου εχθρού των Κινέζων εργατών, ως προέδρου των ΗΠΑ το 1878. Ενώ το 1929 το Κραχ της Γουόλ Στριτ επιτάχυνε την έλευση του φασισμού στην Ευρώπη. Με την ίδια μονολιθική λογική, προβάλλεται συχνά ο ισχυρισμός ότι ο λαϊκισμός «τύπου 2016» έχει τις ρίζες του στη Μεγάλη Υφεση του 2008 και τις επιπτώσεις της στην Ευρωζώνη. Μολονότι αυτό αληθεύει σε μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, οι ρίζες του προβλήματος εκτείνονται βαθύτερα στον χρόνο.

Η κακώς προγραμματισμένη παγκοσμιοποίηση, που εμφανίστηκε στη δεκαετία του ‘80, έχει φτωχοποιήσει πολλές μικρές κοινότητες των οποίων οι οικονομίες στηρίζονταν για δεκαετίες σε μία ή δύο παλαιού τύπου βιομηχανίες. Η βλάβη δεν προκλήθηκε τόσο από την ίδια την παγκοσμιοποίηση, όπως κάποιοι ριζοσπαστικοί αριστεροί υποστηρίζουν, όσο από τη μορφή που αυτή πήρε, καθώς και από την ταχύτητά της. Η παγκοσμιοποίηση εξελίχθηκε πολύ γρήγορα, προγραμματίστηκε πολύ χαλαρά, και με τη συναίνεση πολύ λίγων παραγόντων για να μπορεί να καταστεί βιώσιμη. Καθώς οι δυτικές κυβερνήσεις κινήθηκαν βιαστικά προς τη διάλυση βιομηχανιών όπως αυτές του άνθρακα και του χάλυβα, κοινότητες στερήθηκαν τον απαραίτητο χρόνο για να διαφοροποιήσουν τις οικονομίες τους. Το αποτέλεσμα είναι βίαιες αντιδράσεις εκ μέρους του αγροτικού κόσμου, καθοδηγoύμενες από νεοεμφανιζόμενους αστέρες του λαϊκισμού που λυμαίνονται την απελπισία των πολιτών για να προωθήσουν τη δική τους ατζέντα. Στην Ευρώπη, αυτή ολοένα και περισσότερο παίρνει εθνικιστικό και αντιευρωπαϊκό χαρακτήρα.

Καθώς το λαϊκίστικο κύμα σαρώνει την ήπειρο, νέες πολιτικές γραμμές μάχης βρίσκονται στο στάδιο της επεξεργασίας. Ο διαχωρισμός Αριστερά / Δεξιά χάνει το νόημά του, και η πραγματική σύγκρουση τώρα βρίσκεται μεταξύ εκείνων που πιστεύουν σε μια ανοικτή, ελεύθερη και παγκόσμια κοινωνία, και εκείνων που στρέφονται εναντίον αυτού του οράματος. Αυτή η σύγκρουση θα καθορίσει τις πολιτικές του δυτικού κόσμου για την επόμενη δεκαετία. Για να επικρατήσει το ανοικτό πνεύμα, είναι αναγκαίο ένα ισχυρό εναλλακτικό αφήγημα. Σε αυτό το επίπεδο, οι φιλελεύθεροι φιλοευρωπαίοι έχουν, μέχρι στιγμής, αποτύχει. Eναπόκειται λοιπόν στους 89ers (οι νέοι Ευρωπαίοι που έχουν γεννηθεί μεταξύ 1980 και 2000 και που έχουν μεγαλώσει σε μια ενωμένη μετα-κομμουνιστική Ευρώπη), τη γενιά του μέλλοντος της Ευρώπης, να αναπληρώσουν το κενό που έχει δημιουργηθεί.

Για να επιβιώσει η Ε.Ε. απαιτείται σημαντική –αν όχι ολοκληρωτική– μεταρρύθμιση. Τα θεσμικά της όργανα είναι αδύναμα και εξαντλημένα, με τα κράτη-μέλη να κινούνται σε διαφορετικές κατευθύνσεις και με διαφορετικές ταχύτητες. Το σημαντικότερο, η Ε.Ε. δεν είναι πλέον σε θέση να παρέχει την ευημερία και την ασφάλεια που κάποτε ήταν το σήμα κατατεθέν της. Ωστόσο, εάν το 2016 άφησε κάποια περιθώρια αισιοδοξίας, αυτά δεν είναι άλλα από τη σαφή στήριξη που παρείχαν οι νέοι της Ευρώπης στην Ε.Ε. Δεδομένου ότι πολλοί από τους γηραιότερους είναι απρόθυμοι να ενστερνιστούν το ευρωπαϊκό ιδεώδες, οι 89ers είναι αυτοί που θα επωμιστούν την ευθύνη να φέρουν τις ιδέες και να δρομολογήσουν τις δράσεις που θα το αναγεννήσουν. Εναπόκειται στους 89ers να εξετάσουν όσα δεν έγιναν όπως έπρεπε και να διορθώσουν τα λάθη του παρελθόντος, να δημιουργήσουν ευρύτερες συμμαχίες φιλοευρωπαίων πολιτών, στην Αριστερά και τη Δεξιά, και, τελικά, να οικοδομήσουν ένα νέο όραμα για την Ε.Ε. που να υπερβαίνει τις ιδεολογικές, εκπαιδευτικές και εθνικές διαιρέσεις του παρελθόντος.

Για να υπάρξει πρόοδος προς αυτή την κατεύθυνση, θα πρέπει πρώτα να κάνουμε την αυτοκριτική μας, και να είμαστε ειλικρινείς. Τα βαθύτερα αίτια του λαϊκισμού «τύπου 2016» δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν παρά μόνο με έναν υγιή συνδυασμό ρεαλισμού και δημιουργικότητας, καθώς και με μια δομημένη συζήτηση με σκοπό τη συναίνεση.

Σαφώς, θα πρέπει να αφιερωθεί πολύς χρόνος στο να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες σχετικά με την παγκοσμιοποίηση, καθώς αυτές αποτελούν την κινητήρια δύναμη των λαϊκιστικών κινημάτων. Αλλά υπάρχουν και άλλοι τομείς που πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν. Η Ε.Ε. πρέπει να δείξει ότι μπορεί να μετριάσει την απειλή της τρομοκρατίας και άλλες εξωτερικές απειλές. Πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να διαχειρισθεί καλύτερα την προσφυγική κρίση καθώς και να υλοποιήσει αποτελεσματικά μια κοινωνική πολιτική που να βελτιώνει τη ζωή των πιο ευάλωτων πολιτών.

Τις πρώτες μέρες του νέου έτους, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ερωτήματα ιστορικής σημασίας. Το πώς θα ανταποκριθούμε θα καθορίσει την επόμενη περίοδο: Θέλουμε μια κοινωνία ανοικτή, ανεκτική, διεθνή και προσανατολισμένη στο μέλλον; Που προωθεί την αλληλεγγύη και τις ευκαιρίες για όλους; Ή θα επιτρέψουμε στους εαυτούς μας να είμαστε όμηροι των δημαγωγών, για τους οποίους η λύση σε κάθε πρόβλημα είναι λιγότερη μετανάστευση και υψηλότερα τείχη; Ισως ποτέ δεν υπήρξε μια πιο επίκαιρη πολιτική συζήτηση.

* Ο κ. Μιχάλης Κωττάκης είναι πολιτικός επιστήμονας, πρόεδρος του ευρωπαϊκού think tank «1989 Generation Initiative» στο LSE.

 

 

 

Άποψη: Η συνάντηση δύο κόσμων

ΧΑΡΗΣ ΘΕΟΧΑΡΗΣ*

Ε​​ίναι οι καλύτεροι καιροί, είναι οι χειρότεροι καιροί. Βρυξέλλες, 23 Μαρτίου, ξενοδοχείο Steigenberger: 750 άνθρωποι του πνευματικού, επιχειρηματικού και πολιτικού κόσμου έχουν δώσει ραντεβού στο ετήσιο συνέδριο του German Marshall Fund, το Brussels Forum.

Επικρατεί η ανησυχία, ακόμα και η αγωνία για έναν κόσμο που αλλάζει δραματικά. Η φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων είναι σε αποδρομή. Το Brexit, ο Trump, φαινόμενα που απειλούν καθιερωμένες αλήθειες, απειλούν τις αυταπάτες μας για το τι σημαίνει ομαλότητα, τι σημαίνει κανονικότητα. Το κίνημα του Trump ανανεώνει τη δημοκρατία ή την απειλεί; Το ΝΑΤΟ είναι φορέας σταθερότητας ή δεινόσαυρος μιας ξεπερασμένης εποχής; Η Κίνα και η Ινδία έχουν σκοπό την ανατροπή στη διεθνή τάξη και ισορροπία ή την ανατροπή της προς όφελός τους;

Η τεχνολογία απελευθερώνει τον άνθρωπο, που τώρα έχει το δικαίωμα να βρει τη δικιά του ισορροπία μεταξύ εργασίας και ζωής, ή τον καταδυναστεύει στερώντας του δουλειές και ευκαιρίες; Ο λαϊκισμός αποτελεί ιστορική αναγκαιότητα μιας παγκόσμιας οικονομίας που διέρχεται μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις της ή ένα εργαλείο εξαπάτησης των λαών και περιορισμού των δικαιωμάτων του από την πίσω πόρτα;

Τα ερωτήματα είναι πολλά και αμείλικτα. Οι απαντήσεις είναι κρίσιμες γιατί καθορίζουν τις πολιτικές αποφάσεις. Ο κόσμος βρίσκεται σε σταυροδρόμι.

Βρυξέλλες, 25 Μαρτίου, place du Luxembourg: χίλιοι νέοι συγκεντρώνονται να γιορτάσουν τα 60 χρόνια από την υπογραφή της Συνθήκης της Ρώμης. Ο παλμός ζεστός και δυναμικός, σε αρμονία θα έλεγε κανείς με τον ασυνήθιστα θερμό για την εποχή βελγικό ήλιο.

Οργανώσεις όπως η Stand for Europe, η Pulse for Europe και η Youth for EU έχουν κινητοποιήσει χιλιάδες κόσμου σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Πρόκειται για νέους που έχουν κατανοήσει τι σημαίνει Ευρώπη, έχουν ταξιδέψει, έχουν σπουδάσει σε άλλη χώρα μέσω του προγράμματος Erasmus, έχουν αγγίξει διαφορετικούς πολιτισμούς από αυτούς που τους γέννησαν και τους ανέθρεψαν.

Δεν είναι τυφλοί οπαδοί της Ε.Ε. – βλέπουν τα προβλήματά της και δεν είναι ικανοποιημένοι με τις επιδόσεις της. Θέλουν μία Ε.Ε. που να ακούει και να λύνει προβλήματα, όχι τη σημερινή Ενωση, που αναλώνεται στην αναπαραγωγή των θεσμών και των διαδικασιών της και που έχει ύψιστο καθήκον να ξοδέψει τον προϋπολογισμό της.

Είναι νέοι που θέλουν αλλαγή. Δεν θέλουν να ξαναγυρίσουμε σε μια άλλη εποχή, λιγότερο οικολογική, λιγότερο ειρηνική, χωρίς αλληλεγγύη, χωρίς εμπιστοσύνη.

Στο ξενοδοχείο Steigenberger οι φωνές της ψυχραιμίας δεν είναι λίγες. Αυτοί που ζητούν ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια και την ελευθερία, τη χρυσή τομή ανάμεσα στα δικαιώματα της μειοψηφίας και τη νομιμοποίηση της πλειοψηφίας να αποφασίζει. Λέγεται συχνά πως οι ελίτ ξέχασαν πώς να κυβερνούν. Οι πολιτικοί ξέχασαν να ακούν. Οι πολίτες ξέχασαν να αξιολογούν.

Σε αυτές τις εποχές της αβεβαιότητας μόνο οι αξίες μπορούν να δείξουν τον δρόμο. Σεβασμός στην προσωπικότητα των άλλων· ασφάλεια για όλους· αλληλεγγύη σε όσους βιώνουν την κρίση χωρίς να μπορούν να αντιδράσουν, ελευθερία σε όσους θέλουν να προσπαθήσουν να προκόψουν και να δημιουργήσουν, κοινωνική ανταμοιβή σε όσους το πετυχαίνουν αλλά και σε όσους προσφέρουν στους συνανθρώπους τους.

Στην πλατεία Λουξεμβούργου, οι νέοι ανεβαίνουν στο βήμα ο ένας μετά τον άλλο και εμψυχώνουν τον κόσμο με τα λόγια τους. Μια νέα ελπίδα φωλιάζει στις καρδιές όσων είναι εκεί. Βλέπουν μια νέα γενιά πολιτικών να γεννιέται μπροστά στα μάτια τους. Μάρτυρες μιας νέας εποχής που ξεκινάει.

Στην πραγματικότητα είμαστε σε πόλεμο. Υπάρχουν άνθρωποι που πολεμούν τις αξίες μας. Που προτιμούν τον αυταρχισμό από τη δημοκρατία, την επιβολή από τον διάλογο, τη μισαλλοδοξία από την ανεκτικότητα.

Μόλις κατανοήσουμε πως είμαστε σε πόλεμο, θα συνειδητοποιήσουμε και τι πρέπει να κάνουμε: να αγωνιστούμε και να αλλάξουμε. Να αγωνιστούμε για τις αξίες και τα πιστεύω μας. Αυτά που μας ξεχώρισαν από άλλους πολιτισμούς, που γεννήθηκαν στη χώρα μας και εμπλουτίστηκαν από τις υπόλοιπες δυτικές δημοκρατίες.

Πρέπει να αλλάξουμε, γιατί έχουμε κάνει λάθη. Η Ε.Ε. δεν είναι η γραφειοκρατία της, ούτε το λόμπι των μεγάλων εταιρειών. Η Ε.Ε. είναι οι πολίτες της και τα προβλήματά τους, η δημιουργική σύνθεση της πολιτισμικής διαφορετικότητας των λαών της Ευρώπης.

Ο αξίες που θα μπορέσουν να μετατρέψουν την Ευρώπη από γεωγραφική περιοχή στο κοινό μας σπίτι, δεν θα έρθουν από τα think tanks και από τα επάνω. Θα έρθουν από τους νέους που αναγνωρίζουν πως όσα μας ενώνουν είναι περισσότερα από όσα μας χωρίζουν και τους πολιτικούς που θα αρχίσουν να τους ακούν ξανά και θα τους αγκαλιάσουν.

Θα έρθει από τη συνάντηση δύο κόσμων.

* Ο κ. Χάρης Θεοχάρης είναι ανεξάρτητος βουλευτής.

Ενδιαφέρεται κανείς για την Ευρώπη;

Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης Το Βήμα

Ενδιαφέρεται κανείς σοβαρά και ολοκληρωμένα για την Ευρώπη στην Ελλάδα, καθώς από αύριο ανοίγει ουσιαστικά η νέα, πλέον δύσκολη και κρίσιμη περίοδος στη μεταπολεμική ιστορία της; Ανοίγει με δύο κεντρικά γεγονότα: την ομιλία του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ για την «κατάσταση της Ενωσης» (State of the Union) την Τετάρτη 14/9 και, κυρίως, τη διάσκεψη κορυφής των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης (χωρίς τη συμμετοχή της Βρετανίας) στις 16/9 στην Μπρατισλάβα όπου θα επιχειρήσουν να διαμορφώσουν μια στρατηγική για την πορεία/μέλλον της Ενωσης μετά το Brexit (χωρίς ομολογουμένως μεγάλες προσδοκίες).

Τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις διαγράφονται αυτή τη στιγμή για το μέλλον της ΕΕ που αντιστοιχούν σχηματικά σε τρεις ενότητες πολιτικών δυνάμεων:


Η πρώτη προσέγγιση υποστηρίζει ουσιαστικά τη διάλυση της Ευρωπαϊκής Ενωσης και την αντιστροφή της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης (disintegration) με ολική επιστροφή στο εθνικό κράτος. Προπαγανδίζεται ανοιχτά από τις εθνολαϊκιστικές δυνάμεις των άκρων, κυρίως της Ακροδεξιάς. Για τις δυνάμεις αυτές η απόφαση για το Brexit έδειξε την «αντιστρεψιμότητα» (reversibility) της ενοποιητικής διαδικασίας και επομένως το γεγονός αυτό θα πρέπει να αξιοποιηθεί ως ευκαιρία για το αποφασιστικό τελικό χτύπημα στο «ευρωπαϊκό οικοδόμημα». Στη λογική αυτή ακροδεξιά κόμματα σε Γαλλία, Ολλανδία, Δανία, Ιταλία κ.α. υποστηρίζουν τη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων για την έξοδο των χωρών από την Ευρωπαϊκή Ενωση και επιτάχυνση της διαδικασίας αποολοκλήρωσης της Ευρώπης. Βεβαίως δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι δυνάμεις αυτές θα έλθουν τελικά σε θέσεις εξουσίας ικανές να επιβάλουν αποφάσεις. Εξαίρεση ίσως αποτελέσει η Ιταλία, η χώρα-μεγάλος πονοκέφαλος για την Ενωση γενικά αυτή τη στιγμή.


Η δεύτερη προσέγγιση προτείνει ουσιαστικά το πάγωμα της ενοποιητικής διαδικασίας για το ορατό μέλλον. Υποστηρίζεται από την πλειονότητα των συντηρητικών πολιτικών δυνάμεων στην Ευρωπαϊκή Ενωση περιλαμβανομένης και της καγκελαρίου Ανγκελα Μέρκελ. Το κεντρικό επιχείρημα είναι ότι το δημοψήφισμα για το Brexit επιβάλλει μια μεγάλη περίοδο περισυλλογής πριν αναληφθούν οποιεσδήποτε νέες ενοποιητικές πρωτοβουλίες. Χωρίς αμφιβολία η στάση της Μέρκελ υπαγορεύεται από την επερχόμενη εκλογική αναμέτρηση (Σεπτέμβριος 2017) και τις ανακατατάξεις που καταγράφονται στο εκλογικό σώμα (άνοδος του ευρωσκεπτικιστικού AFD – Εναλλακτική για τη Γερμανία). Υπαγορεύεται όμως και από την αρνητική στάση άλλων συντηρητικών δυνάμεων ή χωρών (ανατολικοευρωπαϊκές χώρες, Πολωνία, Ουγγαρία κ.ά.) να στηρίξουν πρωτοβουλίες εμβάθυνσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης.


Η τρίτη προσέγγιση είναι αυτή της επιτάχυνσης / εμβάθυνσης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Προωθείται από μεγάλη κατηγορία αριστερών/ σοσιαλδημοκρατικών πολιτικών δυνάμεων με επικεφαλής τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς αλλά και τον προερχόμενο από τον συντηρητικό χώρο πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ καθώς και τους φιλελεύθερους (Γκι Φερχόφσταντ). Οι δυνάμεις αυτές θέλουν να αξιοποιήσουν την απόφαση για Brexit ως ευκαιρία για την προώθηση της ενοποίησης, προβάλλοντας τρία κεντρικά επιχειρήματα για τη θέση αυτή: α) Τα προβλήματα, κρίσεις και προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη (Προσφυγικό, ανάπτυξης, απασχόλησης, τρομοκρατίας, περιφερειακής αστάθειας κ.ά.) δεν μπορούν να επιλυθούν παρά με «περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη» και όχι με «λιγότερη Ευρώπη» ή επιστροφή στο εθνικό κράτος. β) Η  ευρωζώνη (ΟΝΕ) όπως έχει σήμερα δεν είναι βιώσιμη (sustainable). Εάν δεν προχωρήσει η ολοκλήρωσή της με δημοσιονομική ένωση, οικονομική ένωση και τελικά πολιτική ένωση, αργά ή γρήγορα θα καταρρεύσει. γ) Το ενδεχόμενο πάγωμα της ενοποιητικής διαδικασίας θα οδηγήσει στην de facto απαξίωση της Ευρωπαϊκής Ενωσης με χώρες-μέλη αρνούμενες να εφαρμόσουν το δίκαιο και πολιτικές της (όπως ήδη έχει αρχίσει και συμβαίνει) και τελικά στην αποολοκλήρωση.

Στο υπόβαθρο των επιχειρημάτων αυτών βρίσκεται η εκτίμηση ότι η άνοδος του ευρωσκεπτικισμού οφείλεται βασικώς στην αδυναμία της ΕΕ να επιλύσει καθημερινά προβλήματα της ευρωπαϊκής κοινωνίας, καθώς δεν διαθέτει τις απαιτούμενες «ικανότητες» (capabilities) και πολιτικές για τον σκοπό αυτόν. Θα πρέπει επομένως να τις αποκτήσει μέσω της εμβάθυνσης της ενοποίησης που μπορεί τελικά να προσλάβει τον χαρακτήρα και ενός «νέου ευρωπαϊκού συμβολαίου».

Είναι σαφές ότι η επιτάχυνση/εμβάθυνση συνιστά την πλέον συνεκτική και ολοκληρωμένη προσέγγιση. Ωστόσο η υλοποίησή της απαιτεί ευρύτερες συναινέσεις που δεν θα είναι εύκολο να επιτευχθούν. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η Ενωση θα πρέπει να αφεθεί «να σέρνεται» (muddling through). Μια στρατηγική δύο σταδίων θα μπορούσε να ξεπεράσει τα εμπόδια. Στο πρώτο, άμεσο στάδιο να προωθηθεί δέσμη ενοποιητικών πρωτοβουλιών στο πλαίσιο των υφιστάμενων Συνθηκών, οι οποίες προσφέρουν τεράστια αναξιοποίητα περιθώρια. Σε ένα δεύτερο, περισσότερο φιλόδοξο στάδιο και αφού κλείσει ο ευρωπαϊκός εκλογικός κύκλος (σε Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία κ.λπ.), μπορεί να επιχειρηθεί συνολική αναθεώρηση των Συνθηκών με τελικό στόχο την πολιτική ένωση. Το πιθανότερο ωστόσο είναι το σχέδιο αυτό να μην μπορέσει να υλοποιηθεί με τη συμμετοχή όλων των κρατών-μελών. Ετσι η προώθηση της ολοκλήρωσης με ευέλικτα, διαφοροποιημένα σχήματα (δύο πόλων/ταχυτήτων) θα καταστεί αναπόφευκτη.

 Σε μεγάλο βαθμό η μοίρα της Ελλάδας είναι συνυφασμένη με αυτήν της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αδύναμη Ευρωπαϊκή Ενωση σημαίνει εξ ορισμού αδύναμη Ελλάδα και το αντίθετο. Επομένως οι προοπτικές της Ευρώπης ενδιαφέρουν πρώτα απ’ όλα τη χώρα μας. Ενδιαφέρουν όμως σοβαρά και την κυβέρνηση ή κάποιον άλλον (πέρα από το πρόγραμμα διάσωσης); Δεν το νομίζω. Διαφορετικά θα είχε διατυπωθεί και κάποιο σχετικό σχέδιο.

*Ο κ. Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Άποψη: Η κρίση του έθνους-κράτους, το αίτημα της ομοσπονδίας

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΤΟΦΩΛΟΣ  [Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ]

Η ​​Ευρώπη δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το μεταναστευτικό πρόβλημα εάν δεν επιλύσει πρώτα το μείζον πρόβλημα της οικονομικής κρίσης. Εάν δηλαδή δεν δημιουργήσει συνθήκες βιώσιμης ανάπτυξης για τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια, εξέλιξη που είναι απαραίτητη για την ισορροπία των κοινωνιών ύστερα από οκτώ χρόνια λιτότητας και ανεργίας, αλλά και βασική προϋπόθεση για τη σωστή απορρόφηση του ξένου ανθρώπινου δυναμικού που έχει ανάγκη η γερασμένη Ευρώπη. Ομως, για να συμβούν όλα αυτά, η Ευρώπη θα πρέπει να αποκτήσει ένα ισχυρό πολιτικό κέντρο. Η Ευρώπη θα πρέπει να αποκτήσει ένα «αφεντικό» υπερεθνικού διαμετρήματος. Θα πρέπει να αναβαθμιστεί σε μιας μορφής ομοσπονδία, δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Διαφορετικά θα διαλυθεί…

Υστερα από οκτώ χρόνια βαριάς οικονομικής ταλαιπωρίας και αναπαραγωγής των αδιεξόδων, την εβδομάδα αυτή σήμαναν τον πολιτικό συναγερμό ο Ιταλός Ματέο Ρέντσι και οι υπουργοί Εξωτερικών των έξη ιδρυτικών χωρών της ΕΟΚ, που συναντήθηκαν στη Ρώμη. Μίλησαν για την άμεση ανάγκη να επιταχύνει η Ευρώπη την οικονομική ενοποίηση, να αναδειχθεί στο πλαίσιο αυτό ένας υπουργός Οικονομικών με γερές αρμοδιότητες και να προχωρήσει η πολιτική ένωση. Χωρίς την πολιτική ένωση, δεν υπάρχει καμία τύχη στο σημερινό νέο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον για τις χώρες της Γηραιάς Ηπείρου. Θα τις τσακίσουν ολότελα η οικονομική και η μεταναστευτική κρίση. Θα γκρεμιστούν οι θεσμοί, θα παρακμάσουν οι δημοκρατικές διαδικασίες. Το πιο επικίνδυνο είναι το ημιτελές. Θα γίνουν χώρες έρμαια μιας βαριάς οικονομικής υποβάθμισης και της τρομοκρατίας.

Ο Ρέντσι ευχήθηκε ο επόμενος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ενωσης να είναι εκλεγμένος απευθείας από τους πολίτες της Ευρώπης στο πλαίσιο μιας μορφής ομοσπονδίας. Πράγματι, αυτή είναι η λύση, με μια συμπυκνωμένη έκφραση. Η πολιτική ένωση, η ομοσπονδία. Οι αποφάσεις που απαιτούνται είναι μεγάλες και αναγκαστικά είναι υπερεθνικές, γιατί μιλάμε για πανευρωπαϊκά στρατηγικά προβλήματα. Μπορεί ένα έθνος-κράτος να αντιμετωπίσει μόνο του σήμερα την άγρια κρίση και τις διεθνείς αγορές; Οχι βέβαια. Μπορεί να αντεπεξέλθει μόνο του ένα έθνος-κράτος στα ογκώδη μεταναστευτικά κύματα και την ασφάλεια των πολιτών; Οχι βέβαια. Μπορεί να ανταποκριθεί μόνο του απέναντι σε απειλητικές συνοριακές επιθέσεις; Οχι βέβαια. Μπορεί να διαχειριστεί μόνο του τις νέες ενεργειακές προκλήσεις και την απόλυτη αλληλεξάρτηση των οικονομιών; Οχι βέβαια. Μπορεί να καταπολεμήσει μόνο του την τρομοκρατία; Οχι βέβαια. Μπορεί να επιλύσει μόνο του το πρόβλημα των οδυνηρών επιπτώσεων από την καταστροφή του περιβάλλοντος; Οχι βέβαια.

Τα κράτη, ως δυνάμεις μεμονωμένες λοιπόν, δεν έχουν καμία τύχη σήμερα. Με άλλα λόγια, η πιο βαθιά κρίση είναι αυτή που περνάνε σήμερα τα έθνη-κράτη, τα οποία μεταλλάσσονται ή πρέπει αναγκαστικά να μετεξελιχθούν σε ευρύτερους πολιτειακούς σχηματισμούς, προκειμένου να επιβιώσουν. Αυτή η θεμελιώδης ιστορική αλλαγή είναι που κυοφορείται, επώδυνα, και πρέπει να ολοκληρωθεί οπωσδήποτε. Με τα έθνη-κράτη της Γηραιάς Ηπείρου σε πορεία επαπειλούμενης κατάρρευσης, υπό από το βάρος της ανικανότητας των εθνικών πολιτικών ηγετών να πάρουν μεγάλες ιστορικές αποφάσεις, πανευρωπαϊκού διαμετρήματος και ομοσπονδιακής διαχείρισης, δεν υπάρχει διαφορετικά καμία τύχη. Η ομοσπονδία είναι επιβεβλημένη. Μία κατακερματισμένη Ευρώπη δεν μπορεί να επιζήσει επί μακρόν, είναι μαθηματικά βέβαιο.

Θα επιβιώσει η Ευρωπαϊκή Ενωση;

Θα επιβιώσει η Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ) το 2016; Το ερώτημα αυτό θα ακουγόταν εντελώς άκαιρο, προκλητικό και ίσως παράλογο ή ενδεχομένως ως έκφραση ευσεβών πόθων. Κι όμως σήμερα από πλευράς τόσο χωρών-μελών και αναλυτών όσο  και θεσμών της ΕΕ (Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κ.ά.) εκφράζεται η βαθιά ανησυχία για το μέλλον της ΕΕ. Τίτλοι για το «τέλος της Ευρώπης» («The end of Europe») εμφανίζονται συχνά-πυκνά σε σοβαρά ή λιγότερο σοβαρά ευρωπαϊκά έντυπα.  Η αβεβαιότητα επομένως για το μέλλον της Ενωσης φαίνεται να επικρατεί. Αλλά «αν μια εβδομάδα είναι πολύ μεγάλος χρόνος στην πολιτική» (Χ. Γουίλσον) για να κάνει κάποιος προβλέψεις, ένας ολόκληρος χρόνος ίσως να φαντάζει αιώνας. Ας δούμε ωστόσο τα δεδομένα που δημιουργούν την αβεβαιότητα και θέτουν το υπαρξιακό ερώτημα της επιβίωσης.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση δημιουργήθηκε, ως γνωστόν, τη δεκαετία του 1950 (ως Ευρωπαϊκή Κοινότητα) από τις έξι ιδρυτικές χώρες (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Benelux) με έναν κύριο στόχο: την επίτευξη σταθερότητας και τον τερματισμό των αιματηρών πολεμικών συγκρούσεων στη Γηραιά Ηπειρο. Στον βασικό αυτόν στόχο η Ενωση πέτυχε κυρίως με τη συμφιλίωση Γαλλίας – Γερμανίας: ο πόλεμος στον χώρο που καλύπτει η ΕΕ έγινε αδιανόητος. Και ο χώρος αυτός διευρύνθηκε εντυπωσιακά. Οι έξι αρχικές χώρες έγιναν 28, ενώ άλλες επτά από τα Δ. Βαλκάνια και την Τουρκία έχουν εγκαινιάσει τη διαδικασία ένταξής τους και, με την εξαίρεση ίσως οριακών περιπτώσεων, όλες οι εναπομένουσες ευρωπαϊκές ή λιγότερο ευρωπαϊκές χώρες θα ήθελαν να ενταχθούν στην Ενωση. Παράλληλα η Ενωση από μια απλή τελωνειακή ένωση μετεξελίσσεται σε πολιτική και νομισματική ένωση (ατελή βεβαίως) με ενιαίο νόμισμα (ευρώ) και ενιαία νομική προσωπικότητα.
Ακόμη η Ενωση έχει καταλάβει μια σημαντική θέση στο παγκόσμιο σύστημα. Ενώ αντιπροσωπεύει το 7% μόνο του παγκόσμιου πληθυσμού, κατέχει το 25% περίπου του παγκόσμιου ΑΕΠ και δαπανά το 50% των παγκόσμιων κοινωνικών δαπανών (7-25-50, οι αγαπημένοι αριθμοί της κυρίας Μέρκελ). Εχει τη μεγαλύτερη συμμετοχή στο παγκόσμιο εμπόριο (20% περίπου), είναι ο μεγαλύτερος δωρητής εξωτερικής βοήθειας (0,45% του ΑΕΠ περίπου) και επιπλέον είναι ουσιαστικά ο παγκόσμιος «οικονομικός ρυθμιστής» (regulator) με τον καθορισμό των προτύπων παραγωγής αλλά και μια ισχυρή «παιδευτική δύναμη» (normative power), με την έννοια ότι «θαυμάζεται» σε αυξημένα ποσοστά από τους «απ’ έξω» ενώ αμφισβητείται από τους «από μέσα». Είναι, με άλλα λόγια, μια ιδιόμορφη υπερδύναμη, αν και χωρίς συνεκτική κεντρική κυβέρνηση και επαρκή στρατιωτική ισχύ.
Γιατί επομένως η Ενωση βρίσκεται σε υπαρξιακή κρίση επιβίωσης;
Θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποιος ότι κατά κάποιον τρόπο η Ενωση είναι θύμα της επιτυχίας της. Ο πρωταρχικός στόχος της σταθερότητας έχει επιτευχθεί, ενώ επιπλέον η Ενωση είναι ο χώρος με το υψηλότερο επίπεδο ευημερίας, δημοκρατίας και ατομικών δικαιωμάτων, παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει. Παρά ταύτα, έχω εντοπίσει δέκα τουλάχιστον αιτίες/λόγους που τροφοδοτούν τη σημερινή υπαρξιακή κρίση, λόγους διαρθρωτικούς και λόγους συγκυριακούς.
Διαρθρωτικοί λόγοι
1. Η δημογραφική συρρίκνωση. Ο πληθυσμός της ΕΕ συνολικά μειώνεται (από τα 503 εκατ. σήμερα) αλλά και – το κυριότερο – γηράσκει, η Γηραιά Ηπειρος γίνεται όντως γηραιά, με τεράστιες συνέπειες για την οικονομία, τα συστήματα κοινωνικής  ασφάλισης, την αγορά εργασίας κ.τ.λ.
2. Η μετατόπιση οικονομικών δραστηριοτήτων σε Ασία, Κίνα και Ινδία (γενικώς  BRICS), με επίσης έντονα ζημιογόνες πολλαπλές οικονομικές συνέπειες.
3. Η ατελής Οικονομική και Νομισματική Ενωση (ΟΝΕ). Η ΟΝΕ είναι κατά βάση μόνο Νομισματική Ενωση, με το ευρώ άστεγο και ορφανό, και αυτό τροφοδοτεί αστάθειες και κρίσεις. Θα πρέπει να ολοκληρωθεί με πλήρη οικονομική, δημοσιονομική (fiscal), τραπεζική και τελικά πολιτική ένωση. Βήματα προς την κατεύθυνση αυτή έχουν γίνει, αλλά θα πρέπει να γίνουν πολύ περισσότερα.
Συγκυριακοί λόγοι
4. Οι μαζικές ροές προσφύγων/ μεταναστών προς την Ευρώπη που,  αν και ευεργετικές από πολλές πλευρές, θέτουν ωστόσο περίπλοκα προβλήματα, ενώ οδηγούν σε αμφισβήτηση σημαντικών ενοποιητικών επιτευγμάτων, όπως η ελεύθερη διακίνηση προσώπων (καθεστώς Σένγκεν).
5. Η άνοδος του IS (Ισλαμικού Κράτους), του ισλαμικού φονταμενταλισμού, της τρομοκρατίας με το απεχθές χτύπημα στο Παρίσι, που επίσης κλονίζουν κεκτημένα της Ενωσης και τροφοδοτούν κλίμα γενικευμένης ανασφάλειας στην Ευρώπη.
6. Η εντεινόμενη αστάθεια και συγκρουσιακή χημεία στην περιφέρεια της Ευρώπης (Ουκρανία, Μ. Ανατολή, Β. Μεσόγειο κ.ά.) και η συνακόλουθη όξυνση των σχέσεων με Ρωσία, καθώς και οι αβεβαιότητες για τις προθέσεις της τελευταίας.
7. Το βρετανικό πρόβλημα, η αβεβαιότητα δηλαδή για τη θέση του ΗΒ στην ΕΕ στην προοπτική του σχετικού δημοψηφίσματος που θα διεξαγάγει μέσα στο 2016 με το ερώτημα «εντός ή εκτός» της Ενωσης.
8. Η αναιμική οικονομική ανάπτυξη, η αυξημένη ανεργία (11% περίπου), οι νέες ανισότητες  ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, και των πολιτικών λιτότητας των τελευταίων χρόνων.
9. Η άνοδος, ως αποτέλεσμα των παραπάνω, των ακραίων αντι-ευρωπαϊκών, ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων από τη Γαλλία ως την Πολωνία που ευθέως αμφισβητούν τη χρησιμότητα της Ενωσης.10. Και, τέλος, η κρίση νομιμοποίησης (legitimacy) που προκύπτει με τον αυξανόμενο αριθμό ευρωπαίων πολιτών που τείνει να θεωρεί την Ενωση μέρος του προβλήματος παρά μέρος της λύσης και ως εκ τούτου να αποστασιοποιείται από αυτήν.
Κάτω από τις αλληλοτροφοδοτούμενες αυτές κρίσεις θα επιβιώσει επομένως η Ευρωπαϊκή Ενωση το 2016 αλλά και βεβαίως πέραν αυτού;
Η απάντησή μου είναι ότι θα επιβιώσει και πρέπει να επιβιώσει, όχι γιατί αυτό είναι αναπόφευκτο αλλά γιατί άλλο εναλλακτικό πρότυπο οργάνωσης για την Ευρώπη δεν υπάρχει. Χωρίς την ΕΕ η Ευρώπη περιέρχεται στο χάος των εμφύλιων συγκρούσεων. Η ευρωπαϊκή ενοποίηση έχει άλλωστε προχωρήσει ιστορικά μέσα από την επίλυση κρίσεων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η Ενωση επίσης θα ξεπεράσει τις κρίσεις μέσα από πολιτικές,  προσαρμογές και δράσεις βαθύτερης ενοποίησης (π.χ., Ευρωπαϊκή Ακτοφυλακή) που θα προωθήσουν κυρίως Γαλλία και Γερμανία, χώρες οι οποίες έχουν κάνει μια τεράστια ιστορική επένδυση στο σχέδιο «Ευρωπαϊκή ενοποίηση» και επομένως δεν θα το αφήσουν να καταρρεύσει (παρά τους φόβους που εγείρει η άνοδος της Μ. Λεπέν). Αλλά η υπέρβαση της κρίσης δεν θα γίνει με ένα ενοποιητικό big bang, όσο επιθυμητό κι αν είναι. Θα γίνει με σταδιακά βήματα σε ορίζοντα χρόνου. Και η νέα Ενωση που θα προκύψει θα είναι σαφώς διαφορετική. Θα είναι Ενωση «δύο στρωμάτων διαφοροποιημένης ολοκλήρωσης». Μια ομάδα χωρών (κυρίως χώρες ευρωζώνης) θα προχωρήσουν σε βαθύτερη ενοποίηση, κάποιες άλλες θα παραμείνουν πίσω σε χαλαρότερο σχήμα ενοποίησης, ενώ μία ή δύο (π.χ., ΗΒ) δεν αποκλείεται να αποχωρήσουν αλλά κάποιες άλλες θα προστεθούν ως μέλη. Επομένως η κρίση μπορεί να είναι πολύπλευρη και βαθιά, αλλά το αναγγελλόμενο τέλος/θάνατος της Ενωσης ίσως να «είναι κάπως υπερβολικό», όπως θα έλεγε και ο O. Γουάιλντ.
Η θέση της Ελλάδας
Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στην πρόκληση του εξευρωπαϊσμού και στην πίεση του  «απο-ευρωπαϊσμού» με προβολή του εθνολαϊκισμού ως του κυρίαρχου ιδεολογικού αφηγήματος.   Εγείρονται επομένως ερωτήματα για τη μελλοντική θέση της στην Ενωση. Τρία πιθανά σενάρια διαγράφονται: πρώτον, η χώρα να εκδιωχθεί/αποχωρήσει από την ευρωζώνη και ως συνέπεια και από την ΕΕ και να «επιστρέψει» πλήρως στα Βαλκάνια. Παρά το γεγονός ότι το Grexit παραμένει ως επιλογή στο τραπέζι, το σενάριο αυτό εμφανίζει σήμερα μάλλον χαμηλές πιθανότητες τελικής υλοποίησης. Δεύτερον, η Ελλάδα να «επανέλθει» στον εσωτερικό πυρήνα της Ενωσης ως ένα ισχυρό, ισότιμο, εξωστρεφές  και κυρίως κανονικό κράτος. Είναι το επιθυμητό σενάριο αλλά με σχετικά μικρές επίσης πιθανότητες άμεσης υλοποίησης χωρίς την προηγούμενη ανασυγκρότηση / ισχυροποίηση των γνήσια φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων της χώρας.  Τρίτον, η Ελλάδα να παραμείνει στην ευρωζώνη, μέσα στην οποία όμως θα συντηρείται ως μια παθολογικά αθεράπευτη περίπτωση στα όρια του  «αποτυχημένου κράτους». Από αρκετούς εκτιμάται ότι αυτό το σενάριο εμφανίζεται ως το σχετικά πιθανότερο για το άμεσο μέλλον τουλάχιστον. Και αυτό θα πρέπει να αποφευχθεί. Σε τελευταία ανάλυση, «τα πάντα είναι στα χέρια μας».
Ο κ. Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

 

Άποψη: Για μια δημοκρατική Ευρώπη

Γ. Κοτόφωλου

ΠΗΓΗ:ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η ​​Ευρώπη θα πρέπει να αλλάξει, να αναβαθμιστεί πολιτικά ως ενιαία και δημοκρατική οντότητα 500 εκατομμυρίων πολιτών, για να αναπτυχθεί οικονομικά και να παραμείνει κοινωνικά συμπαγής, προκειμένου να επιβιώσει. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα των ευρωεκλογών της περασμένης εβδομάδας, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Οι εκλογές του 2014 φαίνεται να σηματοδοτούν το τέλος της Ευρώπης των τεχνοκρατών και της μεγάλης πολιτικής ασυμμετρίας. Και να ανοίγουν τον δρόμο -ελπίζουμε- για μια Ευρώπη πολύ πιο δημοκρατική, πολύ πιο αλληλέγγυα μεταξύ των μελών-κρατών. Για μία Ευρώπη ισορροπημένη και όχι αγρίως μονομερή, με βάση τον εσωτερικό συσχετισμό δυνάμεων. Το μήνυμα της ογκώδους αποχής και της μεγάλης αύξησης των ποσοστών που εμφάνισαν τα κόμματα του ευρωσκεπτικισμού δεν πρέπει να μεταφραστεί ως αίτημα για «λιγότερη» Ευρώπη, αλλά ως φωνή δυσαρέσκειας και αγωνίας για μια «καλύτερη» Ευρώπη.

Πράγματι, το βασικότερο συμπέρασμα που μπορεί κανείς να συνάξει είναι η ανάγκη των πολιτών για τον εκδημοκρατισμό της Ε.E. και ειδικότερα της Ζώνης των 18 κρατών του ενιαίου νομίσματος. Εάν η Γηραιά Ηπειρος δεν κυβερνηθεί με τρόπο δημοκρατικό και αντιπροσωπευτικό, μπορεί να συμβούν και τα χειρότερα. Οι πολίτες να εκφράσουν ακόμη μεγαλύτερη απάθεια ή δυσφορία, ιδίως εάν η οικονομική ύφεση συνεχιστεί, ο εθνικισμός και ο λαϊκισμός να πάρουν ακραίες διαστάσεις και η Ενωση στο τέλος να διαλυθεί.

Είναι εκτός κάθε δημοκρατικής παράδοσης και λογικής, πλέον, οι αποφάσεις για την Ευρώπη να λαμβάνονται σ’ ένα κλειστό περιβάλλον υπουργών, τεχνοκρατών ή δικαστών, οι οποίοι δεν εκλέγονται και δεν λογοδοτούν σε κανέναν.

Είναι εντελώς παράδοξο και αντιδημοκρατικό να μιλάμε για μία Ενωση και περαιτέρω ομοσπονδιακή προσέγγιση της Ευρώπης και να μην υπάρχει ένα δομημένο και νομιμοποιημένο υπερεθνικό πολιτικό σύστημα, για την οικονομική ισορροπία μεταξύ των κρατών-μελών, την ανακατανομή του πλούτου, την προώθηση των επενδύσεων και τη φροντίδα της ανάπτυξης. Να ανταγωνίζονται άμεσα οι χώρες του Βορρά τις χώρες του Νότου ή να εκμεταλλεύονται οι χώρες δανειστές τις χώρες οφειλέτες, μέλη όλες της ίδιας οικογένειας! Οπως ακόμη είναι αδιανόητο αποφάσεις κολοσσιαίες για το μέλλον των λαών να λαμβάνονται με άξονα τα εθνικά συμφέροντα ενός ισχυρού μέλους, π.χ. της Γερμανίας και όχι με βάση το κοινό όφελος. Το καμπανάκι το ευρωεκλογών αυτό το νόημα είχε, η Ευρώπη πρέπει να αλλάξει… Για να επιβιώσει.

Εντούτοις, θα πρέπει να υπογραμμίσουμε και να συνειδητοποιήσουμε όλοι, πολίτες και πολιτικές ηγεσίες, ένα κρίσιμο θέμα: όταν μιλάμε για πραγματικά ενωμένη Ευρώπη και για την άμεση ανάγκη να ενδυναμώσουμε τη δημοκρατία σε υπερεθνικό επίπεδο, ενδεχομένως (και ως επιστέγασμα) για άμεση εκλογή των ηγετών που θα λαμβάνουν τις κορυφαίες αποφάσεις για λογαριασμό των Ευρωπαίων πολιτών, συζητήσεις, πλέον, περί εκχώρησης των εθνικών εξουσιών και άλλα παρόμοια δεν χωράνε…

 

 

 

ΤΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

Η εύθυμη χήρα

ΠΗΓΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 01.06.2014

 

Μεγάλη στενοχώρια έχει καταλάβει τη δημοκρατία για την κατάσταση που επικρατεί στη Γηραιά Ηπειρο. Κοντεύει να πάθει κατάθλιψη η κακόμοιρη η χήρα που κάποτε φρόντιζαν για την ευρωστία της τόσο σπουδαίοι σύζυγοι, άνδρες πολιτικοί βεληνεκούς και επιπέδου, και τώρα οι καιροί την άφησαν στα χέρια των τμηματαρχών των Βρυξελλών. Ω της θλίψης, της κατήφειας και της αφόρητης βαρεμάρας! Αντε μετά να βρεις διάθεση για να σταθείς στο ύψος των προκλήσεων που την πολιορκούν πανταχόθεν. Εδώ δεν πρόλαβε να στείλει λουλούδια στον αραβικό κόσμο για την άνοιξη και την πρόφτασε το ισλαμικό φθινόπωρο. Και πάνω που πήγε να πιει μια κούπα καμπανίτη για τη Συρία της κάθισε στον λαιμό από τον Πούτιν. Οσο για την Ουκρανία, εκεί, ευτυχώς που εξελέγη την περασμένη Κυριακή ο άρχοντας της σοκολάτας για να σώσει στοιχειωδώς τα προσχήματα. Μέχρι που μάθαμε πως η Ουκρανία βγάζει σοκολάτα. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ήρθε και η καταγραφή των αποτελεσμάτων των ευρωεκλογών για να αποδείξουν πως δημοκρατία και Ευρώπη αρχίζουν να πάσχουν από γεροντική καχεξία.

Το 25% και η πρωτιά του Εθνικού Μετώπου στη Γαλλία, τη χώρα της γκιγιοτίνας και του ασύλου, φτάνουν για να τρίξουν τα οστά του μακαρίτη στρατηγού Ντε Γκολ στον τάφο του. Δεν χρειάζεται καν το ευρωσκεπτικιστικό 27,5 % του Φάραντζ του Αντιπαθούς στην αντίπερα όχθη της Μάγχης για να αναγκαστείς να παραδεχθείς πως η ευρωπαϊκή ιδέα, η «Μεγάλη Ιδέα» του δυτικού κόσμου μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υποφέρει από καλπάζουσα ευρωπενία. Τον είδα προχθές στην πρώτη σελίδα της «Κ» να ποζάρει χαμογελαστός με τον δημοφιλή γελωτοποιό κ. Μπέπε Γκρίλο και να συζητούν τρώγοντας την κοινή τους αντιευρωπαϊκή δράση. Οχι, τα άκρα δεν είναι ούτε δύο ούτε τρία. Το άκρο είναι ένα και συναντάται με το άλλο στην άρνηση της ευρωπαϊκής ιδέας. Το άθροισμα μεγαλώνει αν προσθέσουμε και το περίπου 20% του Αυστριακού κ. Στράχε, εξίσου ξενόφοβου και αντιευρωπαϊστή, τη συμμετοχή της ακροδεξιάς στην κυβέρνηση της Νορβηγίας, και τους νεοναζί της ελληνικής ιδιοπροσωπείας. Γιατί και στο σημείο αυτό δεν χάνουμε τα στοιχεία της ιδιοπροσωπείας μας: η αντιευρωπαϊκή ακροδεξιά υπάρχει κι αλλού, όμως οι δικοί μας μόνον συνδυάζουν τον θαυμασμό προς τον Λεωνίδα της Σπάρτης και τον Αδόλφο.

Και η χήρα μπορεί να συνεχίσει να στενοχωριέται και να απορεί. Πού πήγε η γοητεία της; Μήπως φταίει η κρίση η οποία, όταν με το καλό παρέλθει, όλα θα είναι όπως πριν; Κι εμείς οι υπόλοιποι μπορούμε να συνεχίσουμε να απορούμε με τη σειρά μας: πώς είναι δυνατόν να μη θυμάται πως τα μεγάλα πολιτικά σχέδια έχουν ανάγκη από πολιτική, πως η πολιτική είναι το κύριο συστατικό της συνταγής και πως η Ευρώπη, από την αρχή, ακόμη και αν δεν το ομολογούσε ήταν ένα πολιτικό σχέδιο; Ενα σχέδιο δημοκρατίας, ένα σχέδιο ειρήνης, ένα σχέδιο πολιτισμικής ανοχής, το οποίο συνόρευε με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα του ανατολικού μπλοκ και ήθελε να αφήσει πίσω της οριστικά και διά παντός τα ερείπια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Κι όταν η δημοκρατία εγκαταστάθηκε για τα καλά, μαζί με την ειρήνη και τα ανοιχτά της σύνορα, κι όταν κατέρρευσαν τα καθεστώτα του ανατολικού μπλοκ κανείς δεν σκέφτηκε να αντικαταστήσει το κενό της πολιτικής που προκλήθηκε από την επίτευξη των στόχων. Κανείς δεν είχε την ευφυΐα ή το ταλέντο να πει πως η Ευρώπη είναι ο πολιτισμός της και αυτός ο πολιτισμός μας δίνει τη δυνατότητα να κρίνουμε τους στόχους, να τους τροποποιήσουμε, να κρίνουμε ακόμη και τους όρους της ανοχής, και τη λειτουργία της δημοκρατίας ώστε όντως η Ευρώπη να ξαναβρεί τους τρόπους να εμπνέει τους Ευρωπαίους.

Εμεινε μόνον η τεθλιμμένη χήρα, η δημοκρατία, που της συμπεριφερόμαστε σαν να ήταν η Εύθυμη χήρα του Λέχαρ, κάνουμε ό,τι μπορούμε για να την κρατήσουμε κοντά μας γιατί χωρίς αυτήν το ξέρουμε πως θα φτωχύνουμε. Και βέβαια, επειδή οι κοινωνίες, όπως η φύση, δεν ανέχονται το κενό ήρθαν οι δυνάμεις που εμφανίζονται ως νεαρές, αλλά βγαίνουν από τα σκοτάδια του παρελθόντος για να προτείνουν πολιτική. Ποιος κάνει πολιτική; Ο κ. Ολάντ που ψελλίζει στατιστικές, ή η κ. Λεπέν που δείχνει τους μετανάστες και λέει στους πρώην κομμουνιστές του αποβιομηχανισμένου Βορρά πως εκείνοι φταίνε που έμειναν άνεργοι; Και τι έχει να αντιπαρατάξει ο κ. Ολάντ στη Λεπέν εκτός από διάφορες ανθρωπιστικές γενικολογίες που τον κουράζουν και τον ίδιο; Η Ευρώπη πρέπει να ξαναβρεί τον πολιτισμό της αν δεν θέλει να χάσει τον εαυτό της. Πρέπει να ανακαλύψει από την αρχή και τη δημοκρατία, και τον ανθρωπισμό της, όπλα που τα ακύρωσε η ίδια με τη μετατροπή τους σε ιδεολογήματα κενά περιεχομένου.

Οσο για μας εδώ θα πρέπει να επανεφεύρουμε την ίδια την πολιτική. Αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά, την αντίθεση «μνημόνιο – αντιμνημόνιο» που βόλεψε τις συνειδήσεις τα τελευταία χρόνια πρέπει να την μεταφράσουμε σε λέξεις που αποδίδουν την πραγματική της σημασία. Στις δυνάμεις που είναι ευρωπαϊκές, και στις ευρωσκεπτικιστικές. Οι πρώτες, οφείλουν να μην αρκεστούν σε όρκους πίστης. Πρέπει να μας πουν πώς βλέπουν την Ευρώπη και ποια Ευρώπη θέλουν. Οι δεύτερες καλά θα κάνουν να μην κρύβονται πίσω από τις παλιές διχοτομίες δεξιάς και αριστεράς για να παίρνουν τα πιστοποιητικά νομιμότητας. Η συνάντηση Γκρίλο και Φάραντζ έδειξε προς τα πού οδηγεί ο δρόμος του ευρωσκεπτικισμού.

 

Αφήστε μια απάντηση

Top
 
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων