Πρόσκληση σε e-διάλεξη [23-10-2025, 7:00 μμ]: Γιαννούλα Γιαννουλοπούλου “Ελληνικά και Διεθνή Ελληνικά”

Λεξιλογικές παρατηρήσεις για τα νέα ελληνικά και τα διεθνή ελληνικά

Καθ. Γιαννούλα Γιαννουλοπούλου

Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Στοιχεία εκδήλωσης:

– Πέμπτη, 23 Οκτωβρίου 2025, ώρα 7:00 μμ ακριβώς (προσέλευση: 6:50 μμ)

– Διαδικτυακά (https://minedu-secondary2.webex.com/meet/m_marinis)

– Ελεύθερη παρακολούθηση, χωρίς προεγγραφή

– Θα δοθούν Βεβαιώσεις Παρακολούθησης

Στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας και πιο συγκεκριμένα του λεξιλογίου της, είναι ορατές δύο διακριτές υπο-περιοχές: το λεξιλόγιο της Νέας Ελληνικής και τα Διεθνή Ελληνικά. Στην ομιλία θα παρουσιαστούν α) οι βασικές κατηγορίες λέξεων που συναποτελούν το λεξιλόγιο της Νέας Ελληνικής (π.χ. κληρονομημένες λέξεις, λόγιος δανεισμός, λαϊκός δανεισμός κ.λπ. και β) τα Διεθνή Ελληνικά.

Με τον όρο Διεθνή Ελληνικά αναφερόμαστε στο τμήμα του λεξιλογίου της Νέας Ελληνικής, αλλά και των περισσότερων ευρωπαϊκών γλωσσών, το οποίο στηρίχθηκε σε λέξεις ή σε τμήματα λέξεων της Αρχαίας Ελληνικής –συχνά με ενδιάμεση τη Λατινική– για να ικανοποιήσει τις αυξημένες δηλωτικές ανάγκες των ευρωπαϊκών γλωσσών μετά την ανάπτυξη των επιστημών αλλά και της φιλοσοφίας μετά τον 17^ο αιώνα. Η ανάγκη των ευρωπαϊκών γλωσσών να ανατρέξουν στην Αρχαία Ελληνική οφείλεται στο ότι πολλοί θεσμοί της κοινωνικής ζωής, όπως η επιστήμη και η φιλοσοφία είχαν αναπτυχθεί στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.

Έτσι, έχουμε παραδείγματα λέξεων όπως ερωτικός, δημοκρατία, αριστοκρατία, πολιτική που έχουν μεταφερθεί στις σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες με λίγο-πολύ την ίδια σημασία, ενώ άλλες όπως αγγλ. androgynous, ιταλ. androgino κρατούν την αρχαιοελληνική σημασία ‘ερμαφρόδιτος’ στις ευρωπαϊκές γλώσσες, ενώ στη νέα ελληνική έχουν αποκτήσει και άλλη, π.χ. ανδρόγυνο‘παντρεμένο ζευγάρι’.

Επιπλέον, έχουμε λέξεις που έχουν κατασκευαστεί στις ευρωπαϊκές γλώσσες από αρχαιοελληνικά στοιχεία, π.χ. γαλλ. microbe, ‘μικρόβιο’ και μάλιστα η συγκεκριμένη λανθασμένα, το σωστότερο θα ήταν «μικρόζωο». Επίσης έχουμε χρήση αρχαιοελληνικών στοιχείων με νέα σημασία, π.χ. το οικο-, το οποίο χρησιμοποιείται από τον Γερμανό βιολόγο Haeckel με τη σημασία ‘ισορροπημένη σχέση φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος’.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Νέα Ελληνική διότι σε αυτήν τα «ίδια» στοιχεία συνυπάρχουν και με τη σημασία των Διεθνών Ελληνικών, αλλά και με τη νεοελληνική, π.χ. –λογία ‘επιστημονική ενασχόληση’ (π.χ. βιολογία), αλλά και ‘λόγος (συχνά περιττός) για κάτι’ (π.χ. εκλογολογία).

Συνοπτικό Βιογραφικό

Η Γιαννούλα Γιαννουλοπούλου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1966. Είναι πτυχιούχος του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (1988) και διδάκτωρ Γλωσσολογίας του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1999). Έχει διδάξει μαθήματα Γλωσσολογίας στα Πανεπιστήμια Πατρών και Θεσσαλονίκης, ενώ από το 2008 διδάσκει Γλωσσολογία στο Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου είναι καθηγήτρια.

Οι έρευνές της επικεντρώνονται σε ζητήματα σύγκρισης της ελληνικής και της ιταλικής γλώσσας. Μέρος αυτών των ερευνών έχει διεξαχθεί στα  Πανεπιστήμια του Σαλέρνο, της Παβίας, του Λέτσε. Στα ερευνητικά της ενδιαφέροντα, επίσης, ανήκει η ιστορική μελέτη της επιστήμης της Γλωσσολογίας στην Ελλάδα. Οι εργασίες της –δημοσιευμένες σε ελληνικά και διεθνή επιστημονικά περιοδικά– κινούνται εντός των λειτουργιστικών γλωσσολογικών προσεγγίσεων.

Πρόσφατα βιβλία της: 

–        «Ζητήματα σύγκρισης γλωσσών: η ανάδυση του οριστικού άρθρου στην ελληνική και την ιταλική» (Αθήνα: Γρηγόρη, 2016).

–        Georgiafentis, M. G. Giannoulopoulou, M. Koliopoulou, Ang. Tsokoglou (eds). 2020. Contrastive Studies in Morphology and Syntax. London: Bloomsbury.

–        Γιαννουλοπούλου, Γ. 2023. «Αντιπαραθετική (αντιπαραβολική) Γλωσσολογία: Θεωρητικά ζητήματα και εφαρμογές στη διαγλωσσική σύγκριση». Ανοιχτά ακαδημαϊκά συγγράμματα ΚΑΛΛΙΠΟΣ. http://dx.doi.org/10.57713/kallipos-222