Μεγάλη Πέμπτη: Σήμερον κρεμάται επί ξύλου

Η Μεγάλη Πέμπτη θεωρείται η πιο θλιβερή και πένθιμη ημέρα της χριστιανοσύνης. Σήμερα ενθυμούμαστε τα μεγάλα γεγονότα της τελευταίας ημέρας της ζωής του Ιησού Χριστού στη Γη, από τη σύλληψη μέχρι τη Σταύρωσή Του. Μπαίνουμε λοιπόν στην τελική ευθεία για το Θείο Πάθος.

Τα τέσσερα μεγάλα γεγονότα της Μεγάλης Πέμπτης:

1) Ο Μυστικός Δείπνος αποτελεί το ιερό δείπνο του Ιησού Χριστού με τους 12 Αποστόλους και ονομάζεται «Μυστικός» επειδή ο Χριστός μύησε τους μαθητές Του στο «Μυστήριο των Μυστηρίων», τη Θεία Ευχαριστία.

Δείχνοντάς τους το ψωμί, τους είπε: «Λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το Σώμα μου, το υπέρ υμών κλώμενον εις άφεσιν αμαρτιών». Μετά το δείπνο, έλαβε το ποτήρι με το κρασί και είπε: «Πίετε εξ αυτού πάντες. Τούτο εστί το Αίμα μου, το της Καινής Διαθήκης, το υπέρ υμών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών».

Κοινωνεί, με λίγα λόγια, τους μαθητές του, δίνοντάς τους από ένα κομμάτι ψωμί που συμβολίζει το Σώμα Του και κρασί που συμβολίζει το Αίμα Του. Τους παρέδωσε με αυτόν τον τρόπο, την αιώνια πνευματική τροφή, που παραθέτει η Εκκλησία στους πιστούς σε κάθε λειτουργική σύναξη.

 

2) Ο Ιερός Νιπτήρας συνιστά το πλύσιμο των ποδιών των 12 Αποστόλων από τον Ιησού Χριστό, δείχνοντάς τους ποια πρέπει να είναι η διακονία των πιστών στην Εκκλησία. Ο Χριστός έπλυνε τα πόδια των μαθητών Του και τα σκούπισε με το «λεντίον» (πετσέτα) που είχε ζωστεί, σε ένδειξη της μέγιστης ταπείνωσής Του και τους είπε: «Αν, λοιπόν, εγώ ο Κύριος κι ο Διδάσκαλος σας έπλυνα τα πόδια, έχετε κι εσείς την υποχρέωση να πλένετε ο ένας τα πόδια του άλλου».

 

3) Η Υπερφυής Προσευχή, δηλαδή η προσευχή του Ιησού προς τον Πατέρα Του μετά τον Μυστικό Δείπνο στο Όρος των Ελαιών λίγο πριν τη σύλληψή του.

4) Η προδοσία του Ιούδα η οποία είχε ως αποτέλεσμα τη σύλληψη του Ιησού, δηλαδή την αρχή του Πάθους του Κυρίου. Ο Ιούδας παρέδωσε τον Κύριο στους Ιουδαίους για το ευτελές ποσό των «τριάκοντα αργυρίων», δίνοντάς του συνθηματικά έναν ασπασμό και λέγοντας ειρωνικά «Χαίρε, ραββί».

Ας ξαναθυμηθούμε τα γεγονότα

Σύμφωνα με τα ιερά Ευαγγέλια, την Πέμπτη ημέρα εκείνης της εβδομάδος, ο Κύριος, ως Θεός, γνωρίζοντας τα όσα επρόκειτο να συμβούν, θέλησε να δειπνήσει για τελευταία φορά με τους αγαπημένους Του μαθητές. Γι’ αυτό οργάνωσε τραπέζι σε κάποιο υπερώο (εξώστη ναού) της Ιερουσαλήμ.

Πριν ν’ αρχίσει το δείπνο ο Ιησούς σηκώνεται από το τραπέζι, αφήνει κάτω τα ιμάτιά Του, βάζει νερό στο νιπτήρα και πλένει τα πόδια των Μαθητών Του. Με τον τρόπο αυτό θέλει να δείξει σ’ όλους ότι δεν πρέπει να επιζητούμε τα πρωτεία. Μετά τη νίψη των ποδιών λέγει: «Όποιος θέλει να είναι πρώτος, να είναι τελευταίος απ’ όλους». Πρώτα πηγαίνει στον Ιούδα και μετά στον Πέτρο, ο οποίος ήταν ο πιο ορμητικός απ’ όλους και στην αρχή σταματάει τον Διδάσκαλο, αλλά όταν ο Κύριος τον ελέγχει, υποχωρεί με την καρδιά του. Αφού πλένει τα πόδια όλων, παίρνει τα ιμάτιά Του και ξανακάθεται.

Αρχίζει κατόπιν να τους νουθετεί να αγαπούν ο ένας τον άλλον και να μη επιζητούν το ποιος θα είναι πρώτος. Στη συνέχεια τους μιλά για την προδοσία και επειδή θορυβούνται, στρέφεται με ήρεμο τρόπο στον Ιωάννη και τον υποδεικνύει.

Κατόπιν παίρνει ψωμί στα χέρια Του και λέει:«Λάβετε φάγετε»Το ίδιο κάνει και με το ποτήρι του κρασιού λέγοντας: «Πιέστε απ’ αυτό όλοι, γιατί αυτό είναι το αίμα Μου, της νέας Συμφωνίας. Αυτό να κάνετε για να Με θυμάστε». Μόλις τρώει τον άρτο, ο Ιούδας φεύγει και συμφωνεί με τους αρχιερείς να τους Τον παραδώσει.

Έπειτα από το δείπνο, βγαίνουν όλοι στο όρος των Ελαιών, όπου ο Χριστός τους διδάσκει τα ανήκουστα και τελευταία μαθήματα και αρχίζει να λυπάται και να ανυπομονεί. Αναχωρεί μόνος Του και, γονατίζοντας, προσεύχεται εκτενώς. Από την πολλή αγωνία, ο ιδρώτας Του γίνεται σαν σταγόνες πηχτού αίματος και πέφτει στη γη. Μόλις συμπληρώνει την εναγώνια εκείνη προσευχή, φθάνει ο Ιούδας με ένοπλους στρατιώτες και πολύ όχλο. Αφού χαιρετάει και φιλάει πονηρά το δάσκαλό Του, Τον παραδίδει. Συλλαμβάνεται λοιπόν ο Ιησούς και τον φέρνουν δέσμιο στους Αρχιερείς Άννα και Καϊάφα. Οι μαθητές σκορπίζονται και ο θερμότερος όλων ο Πέτρος τον ακολουθεί ως την αρχιερατική αυλή, αρνούμενος όμως και αυτός ότι είναι μαθητής Του.

Ο θείος Διδάσκαλος παρουσιάζεται μπροστά στο παράνομο συνέδριο, δικάζεται και καταδικάζεται από τους Αρχιερείς σε μια δίκη με τυπική διαδικασία αφού οι Φαρισαίοι θέλουν τον θάνατο Του. Επειδή όμως δεν έχουν νόμιμη εξουσία, τον στέλνουν στον  Πόντιο Πιλάτο, προκειμένου η καταδικαστική απόφαση να απαγγελθεί από αυτόν, καθώς κατέχει την εξουσία του Ρωμαίου διοικητή της περιοχής.

Ο Πιλάτος δεν θέλει να πάρει την ευθύνη απάνω του. Επειδή μάλιστα υπάρχει έθιμο να ελευθερώνει έναν από τους κρατούμενους λόγω της γιορτής του Πάσχα, ζητά από το συγκεντρωμένο πλήθος στην αυλή του Πραιτωρίου να διαλέξει ανάμεσα στον Βαραββά και τον Χριστό ποιος θα σωθεί. Το πλήθος (οι περισσότεροι συνεργάτες και οπαδοί του Βαραββά) επιλέγει να σταυρωθεί ο Ιησούς.

Από εκείνο το σημείο μέχρι και την Σταύρωση, ο Ιησούς ζει τον απόλυτο εξευτελισμό αλλά και την χλεύη του πλήθους και των Ρωμαίων στρατιωτών καθώς τον φτύνουν στο πρόσωπο, τον χτυπάνε, τον εμπαίζουν με κάθε τρόπο κατά τη διάρκεια όλης της νύχτας, ως το πρωί (πορφύρα, αγκάθινο στεφάνι, και μαστίγωμα).

Σύμφωνα με τις Γραφές, ο Ιησούς σταυρώθηκε στις 9 το πρωί, με το μαρτύριό Του να κρατάει πάνω στον σταυρό έξι ώρες.

Οι λειτουργίες της εκκλησίας

Το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης τελείται ο εσπερινός της Μεγάλης Παρασκευής μαζί με τη Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου. Οι ιερείς κατά την ετοιμασία της Θείας Κοινωνίας εξάγουν δύο «αμνούς» (το μέρος του άρτου το οποίο μεταβάλλεται σε σώμα Χριστού) και διατηρούν τον ένα αφού τον τεμαχίσουν και τον αποξηράνουν, σε ασφαλές σημείο (μέσα στο αρτοφόριο πάνω στην αγία τράπεζα) για έναν ολόκληρο χρόνο για την κοινωνία των πιστών σε έκτακτες περιπτώσεις. Κοινωνούν πολλοί πιστοί, κατάλληλα προετοιμασμένοι με εξομολόγηση και νηστεία. Για όσους νηστεύουν αυστηρά τη Μεγάλη Εβδομάδα (χωρίς λάδι), η Μεγάλη Πέμπτη καταλύεται δηλαδή τρώμε λάδι, καθώς γιορτάζουμε την παράδοση της Θείας Ευχαριστίας από τον Χριστό στην Εκκλησία και τιμάμε ξεχωριστά την ημέρα αυτή.

Στον Εσπερινό της ημέρας έχουμε την Σταύρωση του Θεανθρώπου. Η συγκίνηση της λαϊκής ψυχής για το θείο δράμα κορυφώνεται. Διαβάζονται τα 12 Ευαγγέλια που περιγράφουν τα Άγια Πάθη, δηλαδή την πορεία του Ιησού προς τον Γολγοθά (τον Μυστικό Δείπνο, το δάκρυ και την ανθρώπινη αδυναμία στους κήπους της Γεσθημανής, την προδοσία του από τον Ιούδα, την σύλληψη, την δίκη, τα βασανιστήρια, την Σταύρωση).

Περιληπτικά τα 12 Ευαγγέλια (στην εκκλησία διαβάζονται περικοπές κυρίως από τα Ευαγγέλια του Ιωάννη και του Ματθαίου):

1ο. Προλέγεται η άρνηση του Πέτρου

2ο. Ο Πέτρος απαρνείται το Χριστό

3ο. Ο Ιησούς μπροστά στο μεγάλο συνέδριο

4ο. Ο Ιησούς μπροστά στον Πιλάτο

5ο. Ο Ιησούς καταδικάζεται σε θάνατο

6ο. Οι στρατιώτες εμπαίζουν τον Ιησού

7ο. Η σταύρωση του Ιησού

8ο. Ο θάνατος του Ιησού

9ο.  Ένας στρατιώτης λογχίζει την πλευρά του Ιησού

10ο. Ο ενταφιασμός του Ιησού

11ο. Η ταφή του Ιησού

12ο. Η φρούρηση του τάφου

Μετά το 5ο Ευαγγέλιο, ψάλλεται το αντίφωνο «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου…» και ο Εσταυρωμένος λιτανεύεται από τους ιερείς. Τα φώτα στις εκκλησίες της χώρας σβήνουν. Η πομπή της σταύρωσης υπό το αμυδρό φως των κεριών κινείται με αργό και σταθερό ρυθμό προς το κέντρο των ναών, διαπερνώντας το πλήθος των πιστών. Το Θείο πάθος σχεδόν κορυφώνεται…

Σήμερον κρεμᾶται ἐπί ξύλου,
ὁ ἐν ὕδασι τήν γῆν κρεμάσας.
Στέφανον ἐξ ἀκανθῶν περιτίθεται,
ὁ τῶν ἀγγέλων βασιλεύς.
Ψευδῆ πορφύραν περιβάλλεται,
ὁ περιβάλλων τόν οὐρανόν ἐν νεφέλαις.
Ράπισμα κατεδέξατο,
ὁ ἐν Ἰορδάνη ἐλευθερώσας τόν Ἀδάμ.
Ἤλοις προσηλώθη, ὁ νυμφίος τῆς Ἐκκλησίας.
Λόγχη ἐκεντήθη, ὁ υἱός τῆς Παρθένου.
Προσκυνοῦμεν σου τά Πάθη, Χριστέ.
Δεῖξον ἠμίν καί τήν ἔνδοξόν σου Ἀνάστασιν.

Άκουσε το τροπάριο «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου…»

Αφού τελειώσουν τα 12 Ευαγγέλια, στις εκκλησίες παραμένουν κυρίως γυναίκες όλο το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης οι οποίες «μοιρολογούν», ψάλλοντας ύμνους στον Χριστό. Οι γυναίκες αυτές στολίζουν τον Επιτάφιο ο οποίος θα υποδεχτεί το σώμα του Χριστού την Μεγάλη Παρασκευή το πρωί.

Τα έθιμα της ημέρας

Η Αγία Μαρία η Μαγδαληνή (καταγόταν από τα Μάγδαλα, μια μικρή πόλη κοντά στη λίμνη Γεννησαρέτ και στην πεδιάδα της Γαλιλαίας) ήταν η μυροφόρος που πρώτη αντίκρισε την Ανάσταση του Χριστού, διαλαλώντας το στους Αποστόλους. Η παράδοση αναφέρει ότι η Αγία Μαρία η Μαγδαληνή πήγε στη Ρώμη και διαμαρτυρήθηκε στον Αύγουστο για το έγκλημα του Πιλάτου, αναφέροντας το γεγονός της Ανάστασης του Κυρίου. Επειδή όμως ο Αύγουστος δυσπιστούσε, εκείνη τον κάλεσε να πιστέψει στην Ανάσταση, αν κοκκίνιζε μόνο του το αυγό που κρατούσε στα χέρια της, όπως και έγινε.

Το κύριο λοιπόν έθιμο της Μεγάλης Πέμπτης είναι το βάψιμο των κόκκινων αυγών γι’  αυτό η ημέρα λέγεται και Κόκκινη Πέμπτη ή Κοκκινοπέφτη. Εκτός από τα αυγά, την μέρα αυτή, φτιάχνονται τα πασχαλινά κουλούρια και τα τσουρέκια ενώ σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, οι Χριστιανοί κρεμούν κόκκινα πανιά στα παράθυρα των σπιτιών τους. Αυτήν την ημέρα οι νοικοκυρές δεν πλένουν, δεν απλώνουν ούτε κάνουν άλλες δουλειές στο σπίτι.

 

 

 

 

 

Αφήστε μια απάντηση