Ντεντερμινισμός Vs Φαινόμενο της Πεταλούδας

Νοέ 201724

πεταλουδαΤο 1814, στο απόγειο σχεδόν των μεγάλων επιτυχιών της νευτώνειας φυσικής, ο Πιερ-Σιμόν ντε Λαπλάς έγραψε:

Αν μια διάνοια γνώριζε, σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, όλες τις δυνάμεις που ζωογονούν τη φύση και τη θέση όλων όσων την απαρτίζουν- αν επιπλέον η διάνοια αυτή ήταν τόσο μεγάλη ώστε να μπορεί και να υποβάλει αυτά τα δεδομένα σε ανάλυση-= τότε θα μπορούσε να περικλείσει στον ίδιο μαθηματικό τύπο τις κινήσεις των μεγαλύτερων σωμάτων του σύμπαντος και αυτές των μικρότερων ατόμων: γι’ αυτή τη διάνοια τίποτα δεν θα ήταν αβέβαιο, και το μέλλον, όπως και το παρελθόν, θα ήταν φανερό μπροστά στα μάτια της.

Με αυτά τα λόγια ο Λαπλάς εξέφραζε μια θέση που ονομάζεται «ντετερμινισμός» (ή αλλιώς «αιτιοκρατία»): είναι η άποψη ότι η τωρινή κατάσταση του κόσμου καθορίζει με ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο θα εκτυλιχθεί το μέλλον.

Στην καθημερινή μας ζωή ο ντετερμινισμός συνεπάγεται έναν κόσμο όπου οι προσωπικές μας ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά οποιασδήποτε συγκεκριμένης κατάστασης ή οποιουδήποτε περιβάλλοντος οδηγούν κατευθείαν και αδιαμφισβήτητα σε συγκεκριμένες συνέπειες. Είναι ένας κόσμος απόλυτης τάξης, ένας κόσμος όπου όλα μπορούν να προβλεφθούν και να υπολογιστούν. Για να αληθεύει όμως το όνειρο του Λαπλάς, θα πρέπει να ικανοποιούνται αρκετές προϋποθέσεις. Πρώτον, οι νόμοι της φύσης θα πρέπει να υπαγορεύουν ένα συγκεκριμένο μέλλον, και εμείς θα πρέπει να γνωρίζουμε αυτούς τους νόμους. Δεύτερον, πρέπει να έχουμε πρόσβαση σε δεδομένα που περιγράφουν πλήρως το σύστημα που μας ενδιαφέρει, ώστε να αποκλείονται απρόβλεπτες επιδράσεις. Τέλος, πρέπει να διαθέτουμε επαρκή διανοητική ή υπολογιστική ισχύ ώστε να μπορούμε να αποφανθούμε, με βάση τα δεδομένα για το παρόν, τι προβλέπουν οι νόμοι ότι επιφυλάσσει το μέλλον. Σε αυτό το βιβλίο εξετάσαμε πολλές έννοιες που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τα τυχαία φαινόμενα. Στην πορεία μας αυτή εμβαθύναμε σε διάφορες συγκεκριμένες καταστάσεις που προκύπτουν στη ζωή μας. Απομένει όμως η μεγάλη εικόνα: το ερώτημα σε ποιο βαθμό συμβάλλει η τυχαιότητα στο πού βρισκόμαστε στη ζωή και πόσο αξιόπιστα μπορούμε να προβλέψουμε προς τα πού οδεύουμε.

Από την ύστερη Αναγέννηση μέχρι τη Βικτωριανή εποχή πολλοί λόγιοι οι οποίοι μελέτησαν τις ανθρώπινες υποθέσεις συμμερίζονταν την πίστη του Λαπλάς στον ντετερμινισμό. Είχαν, όπως ο Γκάλτον, την αίσθηση ότι η διαδρομή μας στη ζωή καθορίζεται αυστηρά από τις προσωπικές μας ιδιότητες, ή πίστευαν, όπως ο Κετελέ, ότι το μέλλον της κοινωνίας είναι προβλέψιμο.
Εμπνεόμενοι συχνά από την επιτυχία της νευτώνειας φυσικής, πίστευαν ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά μπορεί να προβλεφθεί με την ίδια αξιοπιστία που προβλέπονται άλλα φυσικά φαινόμενα. Θεωρούσαν εύλογο πως τα μελλοντικά γεγονότα της καθημερινής ζωής θα πρέπει να καθορίζονται από την τρέχουσα κατάσταση των πραγμάτων εξίσου αυστηρά με τις τροχιές των πλανητών.

Τη δεκαετία του 1960 ένας μετεωρολόγος ονόματι Έντουαρντ Λόρεντζ προσπάθησε να χρησιμοποιήσει την πιο πρωτοποριακή τεχνολογία της εποχής του (έναν πρωτόγονο υπολογιστή) για να εφαρμόσει το πρόγραμμα του Λαπλάς στο περιορισμένο πεδίο των καιρικών φαινομένων. Αν δηλαδή ο Λόρεντζ τροφοδοτούσε τη θορυβώδη μηχανή του με δεδομένα για τις ατμοσφαιρικές συνθήκες της εξιδανικευμένης Γης του σε κάποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, τότε η μηχανή του, εφαρμόζοντας τους γνωστούς νόμους της μετεωρολογίας, θα υπολόγιζε και θα εκτύπωνε διάφορες σειρές από αριθμούς που θα αντιπροσώπευαν τις καιρικές συνθήκες σε μελλοντικούς χρόνους.

Μια μέρα ο Λόρεντζ αποφάσισε να επεκτείνει μια συγκεκριμένη προσομοίωση σε ακόμα μεταγενέστερο χρόνο. Αντί να επαναλάβει όλο τον υπολογισμό από την αρχή, αποφάσισε να συντομεύσει τη διαδικασία ξεκινώντας τον από τη μέση. Για να το κάνει αυτό, χρησιμοποίησε σαν αρχικές συνθήκες δεδομένα που είχαν εκτυπωθεί κατά την προηγούμενη προσομοίωση. Ο Λόρεντζ περίμενε ότι ο υπολογιστής θα αναπαρήγε τα υπόλοιπα αποτελέσματα της προηγούμενης προσομοίωσης, και στη συνέχεια θα επεξέτεινε τον υπολογισμό. Αντί γι’ αυτό, όμως, διαπίστωσε κάτι παράξενο: η πρόβλεψη του καιρού είχε εξελιχθεί διαφορετικά. Αντί να αναπαραχθούν τα τελευταία αποτελέσματα της προηγούμενης προσομοίωσης, τα νέα αποτελέσματα διέφεραν σημαντικά απ αυτά. Ο Λόρεντζ δεν άργησε να ανακαλύψει την αιτία: στη μνήμη του υπολογιστή τα δεδομένα αποθηκεύονταν με ακρίβεια έξι δεκαδικών ψηφίων, αλλά στην εκτύπωση εμφανίζονταν μόνο τα τρία πρώτα ψηφία. Συνεπώς, τα δεδομένα που είχε εισαγάγει διέφεραν ελαφρά από αυτά της προηγούμενης προσομοίωσης. Για παράδειγμα, ένας αριθμός όπως ο 0,293416 εμφανιζόταν απλώς σαν 0,293.

Συχνά οι επιστήμονες θεωρούν ότι αν οι αρχικές συνθήκες ενός συστήματος μεταβληθούν ελάχιστα, η εξέλιξη του συστήματος θα μεταβληθεί κι αυτή ελάχιστα. Άλλωστε, οι δορυφόροι που συλλέγουν μετεωρολογικά δεδομένα μπορούν να μετρήσουν τις διάφορες παραμέτρους με ακρίβεια μόνο δύο ή τριών δεκαδικών ψηφίων, και συνεπώς δεν μπορούν καν να ανιχνεύσουν μια τόσο μικρή διαφορά όπως αυτή ανάμεσα στο 0,293416 και το 0,293. Όπως ανακάλυψε όμως ο Λόρεντζ, τέτοιες μικρές αποκλίσεις στα αρχικά δεδομένα οδηγούσαν σε εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα. Το φαινόμενο ονομάστηκε “φαινόμενο της πεταλούδας”, ονομασία που υποδηλώνει ότι ατμοσφαιρικές μεταβολές τόσο μικρές που θα μπορούσαν να έχουν προκληθεί από το φτερούγισμα μιας πεταλούδας μπορούν να επηρεάσουν δραστικά τις μελλοντικές καιρικές συνθήκες σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτή η ιδέα μπορεί να ακούγεται παράλογη- είναι σαν να λέμε ότι η μία παραπάνω κούπα καφέ που θα πιούμε ένα πρωί θα οδηγήσει σε συγκλονιστικές αλλαγές στη ζωή μας. Κι όμως αυτό όντως συμβαίνει μπορεί, για παράδειγμα, το γεγονός ότι καθυστερήσατε για να πιείτε αυτή την κούπα να είναι η αιτία που συναντηθήκατε στον σταθμό του τρένου με τη μέλλουσα σύζυγό σας ή που αποφύγατε να σας χτυπήσει ένα αυτοκίνητο που παραβίασε το κόκκινο. Στην πραγματικότητα, και η ίδια η ιστορία του Λόρεντζ αποτελεί ένα παράδειγμα του φαινομένου της πεταλούδας, αφού αν δεν είχε πάρει αυτή την ασήμαντη απόφαση να επεκτείνει χρονικά τους υπολογισμούς του συντομεύοντας τη διαδικασία, δεν θα είχε ανακαλύψει το φαινόμενο της πεταλούδας μια ανακάλυψη που δημιούργησε έναν ολόκληρο νέο κλάδο στα μαθηματικά. Όταν ανατρέχουμε στα σημαντικότερα γεγονότα της ζωής μας και τα εξετάζουμε λεπτομερώς, συχνά εντοπίζουμε παρόμοια φαινομενικά επουσιώδη τυχαία γεγονότα που οδήγησαν σε μεγάλες αλλαγές.

Ο ντετερμινισμός στις ανθρώπινες υποθέσεις δεν πληροί τις απαιτήσεις προβλεψιμότητας που έθεσε ο Λαπλάς, για διάφορους λόγους. Πρώτον, εξ όσων γνωρίζουμε, η κοινωνία δεν διέπεται από καθορισμένους και θεμελιώδεις νόμους, όπως συμβαίνει με τη φυσική. Αντίθετα, η συμπεριφορά των ανθρώπων όχι μόνο δεν είναι προβλέψιμη, αλλά, όπως έδειξαν επανειλημμένα οι Κάνεμαν και Τβέρσκυ, συχνά είναι ανορθολογική (με την έννοια ότι ενεργούμε ενάντια στο συμφέρον μας). Δεύτερον, ακόμη κι αν μπορούσαμε να αποκαλύψουμε τους νόμους που διέπουν τις ανθρώπινες υποθέσεις, όπως προσπάθησε να κάνει ο Κετελέ, είναι αδύνατο να γνωρίζουμε επακριβώς ή να ελέγξουμε τις εκάστοτε συνθήκες της ζωής. Δηλαδή, όπως και ο Λόρεντζ, δεν μπορούμε να έχουμε στη διάθεσή μας τα ακριβή δεδομένα που απαιτούνται για να κάνουμε προβλέψεις. Και τρίτον, οι ανθρώπινες υποθέσεις είναι τόσο περίπλοκες, που ακόμη κι αν κατανοούσαμε τους νόμους και διαθέταμε τα δεδομένα είναι αμφίβολο αν θα μπορούσαμε να εκτελέσουμε τους απαραίτητους υπολογισμούς. Κατά συνέπεια, ο ντετερμινισμός είναι ένα μοντέλο ακατάλληλο για την ανθρώπινη εμπειρία. Με άλλα λόγια, όπως έχει πει ο νομπελίστας Μαξ Μπορν: ” Η τύχη είναι πιο θεμελιώδης έννοια από την αιτιότητα”.

Πηγή: .lecturesbureau.gr

 

Αφήστε μια απάντηση

_20170508_143753

_20170508_143753

ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Όνομα: Χρήστος Επώνυμο: Καλογεράς Πατρώνυμο: Νικόλαος Ημερ. γέννησης: 9 Φεβρουαρίου 1968 Οικογ. Κατάστ.: Έγγαμος με δύο παιδιά Β. ΤΙΤΛΟΙ ΣΠΟΥΔΩΝ Τίτλοι Σπουδών: 1. Μεταπτυχιακό δίπλωμα (Master) στο πρόγραμμα «Σπουδές στην Εκπαίδευση» στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (9/2015) 2. Τίτλος Διδασκαλείου Εκπαίδευσης Εκπ. Ίδρυμα: Μαράσλειο Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης Ημερ. Λήψης: 03/07/2006 3. Δεύτερο Πτυχίο Πανεπιστημίου Τίτλος: Πτυχίο Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Εκπ. Ίδρυμα: Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ημερ. Λήψης: 17/07/2004 4.. Εξειδίκευση στις Νέες Τεχνολογίες (Η/Υ), Επιπέδου 1 Πρόγραμμα «Επιμόρφωση εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη χρήση και αξιοποίηση των τεχνολογιών της πληροφορίας και των επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία». «Β΄ Επιπέδου» Αθήνα, Ημερ. Λήψης: 16/11/ 2008 Εκπ. Ίδρυμα: Υπ.Ε.Π.Θ. 5. Πρώτη Ξένη Γλώσσα Επιπέδου Β2 Αγγλικά, Τίτλος: Κρατικό πιστοποιητικό γλωσσομάθειας (επιπέδου Β2). Εκπ. Ίδρυμα: Υπ.Ε.Π.Θ. Ημερ. Λήψης: 14/02/2006 6.. Τίτλος: Παιδαγωγική Ακαδημία Εκπ. Ίδρυμα: Ράλλειος Παιδαγωγική Ακαδημία Πειραιά Ημερ. Λήψης: 01/12/1987. 7. Τίτλος: Εξομοίωση (Π.Δ. 130/90) Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εκπ. Ίδρυμα: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ημερ. Λήψης: 20/07/2004. 8.. Πιστοποίηση Δεξιοτήτων και Γνώσεων στις Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών (Επιπέδου 2). 9. Κάτοχος της εκπαιδευτικής ειδικότητας Π.Ε.13 Νομικών και Πολιτικών Επιστημών. 10..Εκπαιδευτής Ενηλίκων σε Δημόσια Ι.Ε.Κ.

Πρόσφατα σχόλια

    RSS esos

    • Συνεχίζεται η υποβολή αιτήσεων για σπουδές στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ) 4 Αυγούστου 2020
      Σε εξέλιξη βρίσκεται η εκδήλωση ενδιαφέροντος για 8 Προπτυχιακά, 38 Μεταπτυχιακά και 1 Ειδικό Πρόγραμμα Σπουδών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου. Το ΕΑΠ αποτελεί το μοναδικό Δημόσιο Ίδρυμα στην Ελλάδα, που προσφέρει εξ αποστάσεως εκπαίδευση στο σύνολο της εκπαιδευτικής διαδικασίας των Προγραμμάτων του, βασιζόμενο σε σύγχρονες και διαρκώς εξελισσόμενες μεθόδους και εργαλεία για την πληρέστερη εξέλιξη […]
    • Επαναφορά κλιμακωτού ωραρίου και τηλεργασίας στο δημόσιο για τους υπαλλήλους που ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες 4 Αυγούστου 2020
      Σε συνέχεια της τηλεδιάσκεψης που είχε το πρωί ο υπουργός Εσωτερικών,  Τάκης Θεοδωρικάκος, με τους Προέδρους της ΕΝΠΕ και της ΚΕΔΕ,   Απόστολο Τζιτζικώστα και Δημήτρη Παπαστεργίου και με τον Περιφερειάρχη Αττικής,  Γιώργο Πατούλη, για τον κορωνοϊό, επικοινώνησε με τον υφυπουργό Πολιτικής Προστασίας, κ Νίκο Χαρδαλιά, και τον επικεφαλής της ομάδας λοιμωξιολόγων και εκπρόσωπο του […]
    • Επτά στα 10 Ιδιωτικά Νηπιαγωγεία και 5 στα 20 Ιδ. Δημοτικά δεν δήλωσαν τους μαθητές τους στο myshool 4 Αυγούστου 2020
      Στοιχεία που προκαλούν ερωτηματικά  ως προς τα “αντανακλαστικά” των ελεγκτικών μηχανισμών  περιλαμβάνονται σε έγγραφο της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Αττικής, προς της ΟΙΕΛΕ,  όσον αφορά τον  αριθμό των δηλωθέντων μαθητών  στο   myshool από τα ιδιωτικά Δημοτικά Σχολεία και Νηπιαγωγεία. Σύμφωνα με το έγγραφο, που φέρει ημερομηνία  16 Ιουνίου 2020,  δεν έχουν καταχωρίσει το μαθητικό δυναμικό […]
    • Σ. Γκίκα στο esos: Γιατι εκδώσαμε την εγκύκλιο υπηρεσιακών μεταβολών 4 Αυγούστου 2020
      Το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα (σ.σ. με την εγκύκλιο των  υπηρεσιακών μεταβολών των εκπαιδευτικών) διαμορφώθηκε μετά από επανειλημμένες συσκέψεις με υπηρεσιακούς παράγοντες της Γενικής Διεύθυνσης Εκπαιδευτικού Προσωπικού του ΥΠΑΙΘ, καθώς και με Διευθυντές και Προϊσταμένους Προσωπικού Διευθύνσεων Εκπαίδευσης. Στη συνέχεια, το θέμα ετέθη σε σύσκεψη με τους 13 Περιφερειακούς Διευθυντές Πρωτοβάθμιας & Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, η οποία έλαβε […]
    • Κατανομή 28 εκ. € στους Δήμους για λειτουργικές δαπάνες των σχολείων 3 Αυγούστου 2020
      Την Γ ́ Κατανομή ποσού 28.000.000,00 € από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους έτους 2020, σε όλους τους Δήμους της Χώρας, για την κάλυψη λειτουργικών δαπανών των σχολείων τους, προβλέπει απόφαση του υπουργείου Εσωτερικών. ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΟΙΞΕΤΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ


    Top
     
    Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων