P04-THEMELIA

 

«Τα θεμέλιά μου στα βουνά…»

Πρόγραμμα περιβαλλοντικής αγωγής

Υπεύθυνος προγράμματος:
Χάρης Ταμπάκης

Οι ορεινοί όγκοι των βαλκανικών οροσειρών αποτέλεσαν για αιώνες το κύριο λίκνο του ελ­λη­νι­σμού. Παρότι οι σημαντικότερες εκδοχές του ελληνικού πολιτισμού αναπτύχθηκαν σε συνάφεια με τη θάλασσα, τα βουνά αποτέλεσαν εξίσου καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση της φυ­σιο­γνω­μίας και του ιστορικού πεπρωμένου αυτού του λαού. Χρησίμευσαν ως δίοδος για την άφιξη των ελ­ληνικών φύλων, ως φραγμός για την ανάσχεση εισβολέων, ως καταφύγιο σε ώρες εθνικών συμ­φο­ρών, και πάντοτε στέκουν σαν σιωπηλοί μάρτυρες στον ορίζοντα των πεπραγμένων μας, καθο­δη­γώ­ντας το βλέμμα και σημα­το­δοτώντας προσανατολισμούς.

Για αιώνες τα βουνά κράτησαν και έθρεψαν κοινότητες, επέτρεψαν την ανάπτυξη σημαντικών οικονομικών και οικιστικών μορφών, διαμόρφωσαν επίσης έναν ιδιαίτερο ψυχισμό στους ανθρώπους τους. Με την πρόοδο του εκβιομηχανισμού και του σύγχρονου, καταναλωτικού προτύπου ζωής, τα ορεινά οικιστικά κέντρα και η παραδοσιακή ορεινή ζωή έχασαν σταδιακά το σφρίγος τους και την οικονομική τους σημασία. Χτυπημένοι από τη φτώχεια, οι άνθρωποί τους άρχισαν να φεύγουν προς τις πόλεις και τις ξένες χώρες. Η τελευταία αναλαμπή της ορεινής οικονομίας σημειώθηκε κατά την περίοδο της Κατοχής (1941-1944), όταν η εξάρθρωση της οικονομίας των πόλεων και η τυραννία οδή­γησε πολλούς πίσω στην ανα­ζήτηση καταφυγίου στις ορεινές περιοχές. Εκεί δημιουργήθηκε και η Ελεύθερη Ελλάδα, μία ακόμη απόπειρα δημοκρατικής οργάνωσης του ελληνικού λαού, η τρίτη κατά σειρά μετά την Επανάσταση του ’21.

Το συγκεκριμένο πρόγραμμα προτείνει μία γνωριμία με την ορεινή ζωή και τις ποικίλες όψεις της: τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει αλλά και τους τρόπους που επινοήθηκαν για να ξεπεραστούν αυ­τές οι δυσκολίες. Η ιστορία της επίσης αποτελεί άλλο ένα παραμελημένο κομμάτι του παρελ­θό­ντος μας. Ανα­πό­σπαστο και βασικό στοιχείο της όμως είναι το φυσικό περιβάλλον και η βιοποι­κι­λό­τητα που παρουσιάζει. Γι’ αυτό οι μαθητές θα πρέπει να γνωρίσουν και να έρθουν σε επαφή με τον πιο ση­μαντικό εθνικό δρυμό της χώρας, να ανιχνεύσουν τους τρόπους της ζωής των ανθρώπων εκεί, παλιότερους και νεότερους, να βιώσουν μια εμπειρία μακριά από τον καταναλωτισμό και την ευκολία της αστικής ζωής.

Ουσιαστικά προτείνεται μία εκδρομή σε έναν άλλον τρόπο ζωής, ίσως σε πολλά σημεία του πε­ρισ­σότερο ουσιαστικό.

 

 

P06-Jumping

 

Α. Προετοιμασία περιήγησης:

 

1.    Ο εθνικός δρυμός της Πίνδου. Παρουσίαση, χωροθέτηση, νομοθετικές διατάξεις.

Ομάδα Γ: Μαριώ Αθανασιάδη, Έλενα Μυρισιώτη, Πωλίνα Μαρνέζου, Μαρία Καλύβα, Θεοφανία Δρόσου, Φαίδρα Βασιλείου, Βάσια Δομοζοπούλου

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Τι ακριβώς σημαίνει η χωροθέτηση ενός «εθνικού δρυμού»;
  • Ποιες περιοχές έχουν χαρακτηρισθεί ως «εθνικοί δρυμοί» στην Ελλάδα;
  • Ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εθνικού δρυμού της Πίνδου;
  • Γνωριμία με τη «Βάλια Κάλντα».

 

2.    Ζαγοροχώρια-Βλαχοχώρια. Περιγραφή των χωριών, οριοθέτηση, ανθρωπογεωγραφία.

Ομάδα Η: Χριστίνα Βραχωρίτη, Κώστας Καρτέρης, Βασίλης Δημούσης, Μαρία Σεφεριάδη, Χρήστος Γκεσούλης, Μαριτίνα Παπαδοπούλου, Σοφία Βαμβακά

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Οριοθέτηση των οικισμών που περιγράφονται ως «Ζαγοροχώρια» ή «Βλαχοχώρια» στο διαμέρισμα της Ηπείρου.
  • Αναφορά στα κυριότερα χωριά, περιγραφή του οικιστικού τοπίου.
  • Ανθρωπογεωγραφικά στοιχεία: προέλευση των κατοίκων, ομιλούμενη διάλεκτος, παραδοσιακές ασχολίες.
  • Η παράδοση της ορεινής κτηνοτροφίας στα νότια Βαλκάνια.

 

3.    Τα γεφύρια της Ηπείρου. Μορφολογία, κατασκευή, χρήση, ιστορική σημασία.

Ομάδα Α: Αντωνία Χειμαριώτη, Δήμητρα Τσιπά, Παρασκευή Ψειμάδα, Μαριάννα Σταθογιάννη, Πηνελόπη Μαρνέζου

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Εντοπισμός των πετρόκτιστων γεφυριών της περιοχής σε χάρτη.
  • Μορφολογία των γεφυριών και τρόπος κατασκευής.
  • Η σημασία τους για την καθημερινή ζωή των κατοίκων αλλά και η ευρύτερη οικονομική σημασία του έργου.
  • Επιλεκτική αναφορά σε ορισμένα από τα ιστορικά γεφύρια: το γεφύρι της Άρτας, της Πλάκας, της Βωβούσας.

 

4.    Τα ποτάμια της Ηπείρου. Αώος, Βοϊδομάτης… Διαδρομές και τοπία, χρήσεις και καταχρήσεις.

Ομάδα Ι: Γιώργος Μπουρδούνης, Κώστας Μπαϊρακτάρης, Βασίλης Λουκόπουλος, Χρήστος Μεραντζής

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Ανίχνευση της διαδρομής και της φυσιογνωμίας του κάθε ποταμιού: Αώος, Βοϊδομάτης, Σαραντάπορος, Αχέροντας, Λούρος. Μας ενδιαφέρουν ιδιαίτερα οι τρεις πρώτοι.
  • Ποια οικοσυστήματα και ενδημικά είδη ζωής αναπτύσσονται σε κάθε ποτάμι;
  • Πώς συνδέεται η ζωή των ανθρώπων με τα ποτάμια και ποιες καταχρήσεις εντοπίζονται εις βάρος των οικοσυστημάτων;
  • Το κίνημα «Save Aoos».

 

5.    Η ορεινή ζωή. Παραδοσιακές ασχολίες και τέχνες στους ορεινούς οικισμούς.

Ομάδα Θ: Δημήτρης Μαρνέζος, Χαρά Κωσταρά, Αλέξανδρος Ποντίκας, Αλέξης Τσαμπάς

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Η οικοδομική παράδοση των Ηπειρωτών μαστόρων: πετρόκτιστα σπίτια, εκκλησίες, γεφύρια.
  • Η παράδοση της κτηνοτροφίας: τυροκομική, εριουργία και υφαντουργία.
  • Η ασημουργία στα κυριότερα οικιστικά κέντρα.
  • Η ξυλογλυπτική και η λαϊκή ζωγραφική

 

6.    Η χλωρίδα και η πανίδα του εθνικού δρυμού. Η αρκούδα της Πίνδου, ο λύκος, φυτά και ζώα της περιοχής.

Ομάδα Δ:  Αχιλλέας Κεχαγιάς, Χριστόφορος Τσούνης, Χριστόφορος Τσούμος

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Αναγνώριση, παρουσίαση και φωτογράφιση στοιχείων του ορεινού οικοσυστήματος.
  • Παρουσίαση της ορεινής χλωρίδας και πανίδας.
  • Ιδιαίτερη αναφορά στα επαπειλούμενα είδη (π.χ. ορεινός κρίνος, καραβίδα κλπ.).
  • Η αρκούδα της Πίνδου: βιότοπος, συνήθειες, ανίχνευση.
  • Η επιστροφή του λύκου και τα προβλήματα που προκαλεί.

 

7.    Τα ορεινά μονοπάτια. Παρουσίαση των μονοπατιών που διατρέχουν την Ελλάδα και την Ευρώπη.

Ομάδα Β: Σωκράτης Παπακαμμένος, Γιώργος Τασούλης, Νίκος Τσακαρδάνος, Χρήστος Σταθογιάννης

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Τα ορεινά μονοπάτια ως κύριοι διάδρομοι διακίνησης στην ιστορία των Βαλκανίων.
  • Πληροφόρηση σχετικά με τον θεσμό των ευρωπαϊκών μονοπατιών και παρουσίαση της διαδρομής των Ε4 και Ε6. (Γιώργος Τασούλης)
  • Τα κυριότερα ελληνικά μονοπάτια. (Νίκος Τσακαρδάνος)
  • Η διαδρομή του μονοπατιού Ε6 και ιδίως το τμήμα πλησίον στη Βωβούσα. (Σωκράτης Παπακαμμένος)
  • Ο ρόλος των μονοπατιών στη σύγχρονη ιστορία και ιδίως η σχέση τους με τη μετανάστευση. (Χρήστος Σταθογιάννης)
  • Παρουσίαση των κύριων μονοπατιών της Ευρώπης και του τμήματος Ε6 στην περιοχή Βωβούσας.

 

8.     Η ορεινή Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής. Οι συνθήκες στον ορεινό χώρο κατά την περίοδο 1941-1944.

Ομάδα Ε: Ειρήνη Σκιαδά, Παναγιώτα Σκιαδά, Δήμητρα Τσώνη, Αγαθή Τσακαρδάνου

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Από το 1941 η Ελλάδα βρέθηκε υπό τριπλή κατοχή: Ιταλική, Γερμανική και Βουλγαρική. Ο πληθυσμός των αστικών κέντρων υφίσταται έντονη πίεση, πολιτική και οικονομική: επιβάλλεται καταπίεση και στέρηση βασικών δικαιωμάτων, προκαλείται έλλειψη ειδών πρώτης ανάγκης. Πολλοί αναζητούν καταφύγιο στους ορεινούς οικισμούς, όπου ο κατακτητής δεν είχε εύκολη πρόσβαση.
  • Ο πίνακας του Αλέξανδρου Αλεξανδράκη «Στο βουνό».
  • Η ελεύθερη ορεινή Ελλάδα κατά την περίοδο 1942-1944. Η απελευθέρωση του Θέρμου.
  • Η «Κυβέρνηση του βουνού» στις Κορυσχάδες.

 

9.    Η λογοτεχνία των βουνών. Ανάγνωση και παρουσίαση βιβλίων που συνδέονται με τη ζωή των ορέων.

 Ομάδα Λ: Ελευθερία Γούναρη, Μαρίνα Ανάγνου, Γεωργία Γκούντα, Χριστόφορος Καψάλης, Γιώργος Μουσελές

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Παρουσίαση και συζήτηση γύρω από λογοτεχνικά βιβλία στο καταφύγιο. Προτείνονται:
  • Χρήστος Ζαλοκώστας, «Πίνδος: Η εποποιία στην Αλβανία». Εκδόσεις Εστίας. Μία συγκλονιστική προσωπική μαρτυρία για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πολέμησε ο ελληνικός στρατός στα βουνά της Πίνδου το 1940-41.
  • Γιάννης Μπεράτης, «Το πλατύ ποτάμι». Εκδόσεις Ερμής, τώρα μάλλον Εστία. Το αυτοβιογραφικό αυτό πεζογράφημα θεωρείται έργο αναφοράς στα ελληνικά γράμματα γι’ αυτού του είδους τη λογοτεχνία. Ο συγγραφέας ήταν από αυτούς που παρακάλεσαν να καταταγούν για να βοηθήσουν στον ορεινό αγώνα του 1940. Συγκλονιστική είναι η μαρτυρία της κατάρρευσης του μετώπου και του στρατού μετά την επίθεση των Γερμανών από την πλευρά της Μακεδονίας.
  • Τόμας Μαν, «Το μαγικό βουνό». Εκδόσεις Εξάντας. Πρόκειται για κλασικό έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, στο οποίο ο περίφημος συγγραφέας σκηνοθετεί ένα παράξενο σανατόριο στις κορυφές των βουνών, όπου οι τρόφιμοι, ασθενείς από κάθε γωνιά της Ευρώπης, περνούν με τις συζητήσεις τους από κόσκινο τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Αρκετά βαρύ έργο.
  • Απ. Δοξιάδης, «Logicomix». Πρόκειται για ένα εικονογραφημένο αφήγημα ελληνικής παραγωγής, το οποίο βασίζεται στη ζωή του φιλοσόφου και μαθηματικού Μπ. Ράσσελλ. Οι αγωνίες και οι προβληματισμοί του, παράλληλα με την προσωπική του ζωή και τους κοινωνικούς αγώνες του συνθέτουν ένα πλούσιο αφήγημα.
  • Βολταίρος, «Φιλοσοφικά διηγήματα». Εξαιρετικά διηγήματα από έναν πατριάρχη του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Καυστική σάτιρα και κριτική τόσο της κοινωνικής υποκρισίας όσο και του φιλοσοφικού δογματισμού, στο όνομα της ελαυθερίας του πνεύματος και της λογικής.

 

10.    Παραδοσιακή οικοδομική τέχνη. Συλλογή και περιγραφή στοιχείων οικοδομικής δραστηριότητας.

Ομάδα Ζ: Τζένη Πατρώνη, Νάνση Παλιούρα, Διαλεχτή Πιστιόλη.

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Υπάρχουν αξιόλογα στοιχεία παραδοσιακής αρχιτεκτονικής στην περιοχή μας;
  • Αποτύπωση και καταγραφή κάποιων χαρακτηριστικών δειγμάτων από τα διάφορα είδη.
  • Ανίχνευση της ιστορίας και των διαδοχικών χρήσεων των κατασκευών αυτών.
  • Αξιολόγηση των κατασκευών από μια σύγχρονη ματιά.

 

 

P06-Jumping

 

 

 

Β. Χάρτης της περιοχής Βωβούσας

 

P05-Vovousa

Υψόμετρο: ~ 1000 μ.

Πρόσβαση: από Μέτσοβο παράπλευρα της τεχνητής λίμνης Αώου ή από Γρεβενίτι / Ελατοχώρι

 

 

 

Bus

 

Γ.   Πρόγραμμα περιήγησης
στην περιοχή της Βωβούσας:

Προσοχή: το πρόγραμμα υπόκειται σε τροποποιήσεις, ανάλογα με τις επιλογές της ομάδας και τις ισχύουσες διατάξεις περί σχολικών εκδρομών.

 

30 Μαρτίου

08:00  Αναχώρηση.
Στάση ενδιάμεση πριν το Μέτσοβο.
Κύρια στάση στο Μέτσοβο: περιήγηση στην Πινακοθήκη Αβέρωφ ή στο Αρχοντικό Τοσίτσα, φαγητό.
Άφιξη στο Καταφύγιο και τακτοποίηση. Δείπνο και παρέα με βιβλία στο τζάκι.

31 Μαρτίου            

08:00 Πρωινό.
10:00  Αναχώρηση με περίπατο για το χωριό της Βοβούσας (3 χλμ.), παραποτάμια διαδρομή.
Περιήγηση στο υπαίθριο μουσείο υδροτεχνολογίας. Γνωριμία με το πέτρινο γεφύρι. Επίσκεψη στο περίπτερο ενημέρωσης για τον εθνικό δρυμό. Ανάπαυση στην πλατεία. Περίπατος προς το ξωκκλήσι της Αγίας Παρασκευής και βοτανολογία (2 χλμ.), σε ανηφορική πλαγιά, δάσος με οξιές.
15:00  Επιστροφή στο Καταφύγιο για φαγητό. Ανάπαυση.
Απογευματινή περιήγηση και παιχνίδια. Δείπνο και παρέα με βιβλία στο τζάκι.

1 Απριλίου

08:00  Πρωινό.
10:00  Αναχώρηση για πορεία στο δάσος, έως τα Σμιξώματα (3 χλμ.), παραποτάμια πορεία, μέσα από δάσος μαύρης πεύκης (ρόμπολα). Επιστροφή στο Καταφύγιο για φαγητό. Ανάπαυση.
17:00  Εκδρομή με το λεωφορείο στο διάσελο της Μόρφας (ηλιοβασίλεμα) και βραδινή βόλτα στο Περιβόλι.
Δείπνο και μουσική βραδιά στο τζάκι.

2 Απριλίου

08:00  Πρωινό.
10:00  Αναχώρηση για Ζαγόρια. Άφιξη στο Μονοδέντρι. Στάση για ξεζάλισμα στην πλατεία. Επίσκεψη στη Μονή Αγίας Παρασκευής ή στη Σχολή Υφαντικής. Φαγητό στο Μονοδέντρι ή στο Δίλοφο.
15:00  Αναχώρηση για Ιωάννινα. Άφιξη στα Ιωάννινα και ελεύθερος χρόνος. Αναχώρηση για Αγρίνιο.

 

 Προβλεπόμενο κόστος:

Διαμονή-διατροφή στο Καταφύγιο (3 πρωινά, 3 δείπνα, 2 γεύματα) = 60 €.

Έξοδα μετακίνησης: 30 €. Άλλα έξοδα διατροφής, κατά την προαίρεση του καθενός: ~20 €

* Μέρος των δαπανών προτείνεται να καλυφθεί από εθελοντικές δράσεις. Γι’ αυτόν τον λόγο προτείνεται οι μαθητές που εντάσσονται στο πρόγραμμα και θέλουν να συμμετάσχουν και στην τελική εκδρομή να προκαταβάλουν το αντίτιμο των 10 €, προκειμένου να συσταθεί ταμείο.

 

 

ratatouille

 

 

 

 

 

 

 

 

Δ. Προτεινόμενο πρόγραμμα διατροφής

Για λόγους οικονομίας οι επιλογές περιορίστηκαν, ώστε να συμπεριληφθούν στη συνολική προσφορά διαμονής και διατροφής. Εξυπακούεται ότι μπορείτε να συμπληρώσετε τη διατροφή σας στο Καταφύγιο παραγγέλνοντας και πληρώνοντας κατ’ ιδίαν.

 

1η μέρα:

Δείπνο:

Χορτόπιτα, γαλοτύρι, ντοματοσαλάτα

2η μέρα:

Πρωινό:

Ψωμί, αβγά σφιχτά, κεφαλοτύρι, βούτυρο, μέλι, γάλα

Γεύμα:

Μπιφτέκια με πατάτες, χόρτα βραστά, τυρί φέτα, χαλβάς σιμιγδαλένιος

Δείπνο:

Κοτόπουλο με ρύζι ή χυλοπίτες, λαχανοσαλάτα, γαλοτύρι

3η μέρα: 

Πρωινό:

Τηγανίτες με μέλι ή ζάχαρη και κανέλα

Γεύμα:

Μακαρόνια με κιμά ή σουτζουκάκια, σαλάτα πράσινη με ελιές, φέτα

Δείπνο:

Ομελέτα με λουκάνικο ή λουκάνικο με πατάτες τηγανιτές,
γαλοτύρι, ντοματοσαλάτα

4η μέρα:

Πρωινό: 

Ψωμί, αβγά σφιχτά, κεφαλοτύρι, βούτυρο, μέλι, φυσικός χυμός

 

 

P06-Jumping

 

 

Ε. Οδηγίες προς περιηγητές

 

  1. Καταφύγιο:
    Το Καταφύγιο προσφέρει διαμονή σε κοιτώνες με ξύλινες κουκέτες, παρέχοντας σεντόνια και κουβέρτες.
    Τα κορίτσια θα καταλάβουν τους 3 κοιτώνες των οκτώ ατόμων, τα αγόρια τον κοιτώνα των δώδεκα και έναν των οκτώ ατόμων.
    Τα αποχωρητήρια και τα λουτρά βρίσκονται στο ισόγειο, ξέχωρα για αγοράκια και κοριτσάκια.
    Συνιστάται να πηγαίνετε στα λουτρά με τις σαγιονάρες σας, ώστε να αλλάζετε εύκολα στον προθάλαμο.
    Διατίθεται πάντα ζεστό νερό και ζεστή ατμόσφαιρα στο καθιστικό.
    Προσφέρεται επίσης επιμελημένη διατροφή.
  2. Βασικά εφόδια:
    Απαιτούνται ζεστά και άνετα ρούχα, κατάλληλα και για αθλητικές δραστηριότητες.
    Πολύ ζεστό πανωφόρι, πλεκτή μπλούζα, παντελόνι ή φόρμα ζεστή.
    Συνιστάται για όλες και όλους εσωτερικό καλσόν ή μακριά εσώρουχα.
    Μποτάκια  ή αθλητικά αδιάβροχα. Όχι καινούργια παπούτσια, θα προκαλέσουν πρόβλημα.
    Δύο αλλαξιές ζεστές κάλτσες και εσώρουχα.
    Καπέλο ή σκουφί απαραίτητο, γάντια προαιρετικά.
    Πυτζάμες για τον ύπνο.
    Απαιτείται να έχετε μαζί σας πετσέτες μπάνιου-προσώπου, σαγιονάρες πλαστικές σε ξεχωριστή σακούλα και τα σχετικά είδη ατομικής καθαριότητας (προτείνεται ένα για όλες τις χρήσεις).
  3. Επιπλέον εξοπλισμός:
    Σακίδιο πλάτης αδιάβροχο.
    Ελαφρύ και αναδιπλούμενο αδιάβροχο σώματος.
    Επιτραπέζια ομαδικά παιχνίδια.
    Μουσικά όργανα και μουσική διασκέδασης.
    Ένα βιβλίο.
  4. Διατροφή:
    Μπορείτε να έχετε μαζί σας συμπληρώματα διατροφής ― συνιστώνται μπάρες δημητριακών και σοκολάτες με ξηρούς καρπούς, παξιμάδια, μπισκότα και κουλούρια, συσκευασμένοι φυσικοί χυμοί ή γάλα.
    Πέρα από το μενού που προσφέρεται στη συμφωνημένη τιμή, μπορείτε να παραγγείλετε από τον κατάλογο του εστιατορίου.
  5. Φυσική κατάσταση:
    Απαιτείται αντοχή σε ήπιες πεζοπορικές διαδρομές, μέχρι 6 χλμ.
    Η ευαισθησία στο υψόμετρο (~1000 μ.) καθιστά τη συμμετοχή στην εκδρομή απαγορευτική.
  6. Επικοινωνία:
    Στην περιοχή του Καταφυγίου το σήμα της κινητής τηλεφωνίας είναι ασταθές.
    Επικοινωνείτε κυρίως από το σταθερό τηλέφωνο του Καταφυγίου (2656022200) ή από το χωριό.
  7. Συμπεριφορά:
    Απαιτείται πλήρης συμμόρφωση προς τις οδηγίες των συνοδών καθηγητών, υπευθυνότητα και σεβασμός προς τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας, και κυρίως… καλή διάθεση!!!
    Δεν επιτρέπεται στην εκδρομή το κάπνισμα και η κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών ή άλλων ουσιών που απαγορεύονται ρητά από τον νόμο.