Παρέμβαση για το φυσικό και αστικό περιβάλλον

Πρόγραμμα περιβαλλοντικής αγωγής 2018-2019

Υπεύθυνος προγράμματος: Χάρης Ταμπάκης

 

Το πρόγραμμα που προτείνεται αποσκοπεί καταρχάς στην ευαισθητοποίηση των μαθητών απέναντι στα κρίσιμα προβλήματα που η ανθρώπινη δραστηριότητα προκαλεί στο περιβάλλον. Κατά δεύτερο λόγο επιδιώκει να κινητοποιήσει τους μαθητές ως πολίτες, προκειμένου να αντιμετωπίσουν με ευθύνη τα προβλήματα αυτά και να συμβάλουν ενεργά στην προσπάθεια επίλυσής τους. Με άλλα λόγια, το πρόγραμμα επιδιώκει να σχεδιάσει και να κατευθύνει ουσιαστικές παρεμβάσεις στο πλαίσιο της καθημερινής διαβίωσης, θεωρώντας ότι δεν μπορεί να υπάρξει πολιτισμένος τρόπος διαβίωσης χωρίς αρχές και αξίες που να σέβονται το φυσικό περιβάλλον. Βασική επιδίωξή μας θα πρέπει να είναι μια βιώσιμη σχέση συμβίωσης με τη φυσική ζωή. Το πρόγραμμα λοιπόν καταλήγει να είναι πολιτικό και πολιτιστικό.

Το πρόγραμμα προτείνει επίσης μία γνωριμία με την ορεινή ζωή και τις ποικίλες όψεις της: τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει αλλά και τους τρόπους που επινοήθηκαν για να ξεπεραστούν αυ­τές οι δυσκολίες. Η εμπειρία αυτού του τρόπου διαβίωσης αποτελεί άλλο ένα παραμελημένο κομμάτι του παρελ­θό­ντος μας. Ανα­πό­σπαστο και βασικό στοιχείο της είναι το φυσικό περιβάλλον των βουνών και η βιοποι­κι­λό­τητα που παρουσιάζει. Γι’ αυτό οι μαθητές θα πρέπει να γνωρίσουν και να έρθουν σε επαφή με τον πιο ση­μαντικό εθνικό δρυμό της χώρας, να ανιχνεύσουν τους τρόπους της ζωής των ανθρώπων εκεί, παλιότερους και νεότερους, να βιώσουν μια εμπειρία μακριά από τον καταναλωτισμό και την ευκολία της αστικής ζωής.

Στο πλαίσιο του προγράμματος θα επιδιώξουμε να πραγματοποιηθεί μία τετραήμερη εκδρομή στον εθνικό δρυμό της Πίνδου (Βάλια Κάλντα) σε ορεινό καταφύγιο της περιοχής. Η εκδρομή, εφόσον υπάρξει συμμετοχή, θα προγραμματιστεί για τις αρχές Απριλίου.

 

 

Σύνθεση του Φ. Αρμάν με τίτλο «Σκουπιδιάρα της αγοράς» (1961)

 

 

 

 

Α. Σχεδιασμός παρεμβάσεων και οργάνωση ομάδων

 

1.    Οι εθνικοί δρυμοί της Ελλάδας. Παρουσίαση, χωροθέτηση, νομοθετικές διατάξεις.

Ομάδα Α:

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Τι ακριβώς σημαίνει η χωροθέτηση ενός «εθνικού δρυμού»;
  • Ποιες περιοχές έχουν χαρακτηρισθεί ως «εθνικοί δρυμοί» στην Ελλάδα;
  • Ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εθνικού δρυμού της Πίνδου;
  • Γνωριμία με τη «Βάλια Κάλντα».

 

2.    Ζαγοροχώρια. Περιγραφή των χωριών, οριοθέτηση, ανθρωπογεωγραφία.

Ομάδα Β:

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Οριοθέτηση των οικισμών που περιγράφονται ως «Ζαγοροχώρια» στο διαμέρισμα της Ηπείρου.
  • Αναφορά στα κυριότερα χωριά, περιγραφή του οικιστικού τοπίου.
  • Ανθρωπογεωγραφικά στοιχεία: προέλευση των κατοίκων, ομιλούμενη διάλεκτος, παραδοσιακές ασχολίες.
  • Η παράδοση της ορεινής κτηνοτροφίας στα νότια Βαλκάνια.

 

3.    Παραδοσιακή αρχιτεκτονική και τεχνολογία. Κατασκευές, συσκευές, ιστορική σημασία.

Ομάδα Γ:

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Μελέτη των παραδοσιακών οικισμών της περιοχής Ηπείρου.
  • Οι συσκευές που χρησιμοποιούνται στους ορεινούς οικισμούς: νερόμυλοι, νεροπρίονα, νεροτριβές.
  • Εντοπισμός των πετρόκτιστων γεφυριών της περιοχής Ηπείρου σε χάρτη.
  • Μορφολογία των γεφυριών και τρόπος κατασκευής.
  • Η σημασία τους για την καθημερινή ζωή των κατοίκων αλλά και η ευρύτερη οικονομική σημασία του έργου.
  • Επιλεκτική αναφορά σε ορισμένα από τα ιστορικά γεφύρια: το γεφύρι της Άρτας, της Πλάκας, της Βωβούσας.

 

4.    Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της πόλης. Οι μαθητές καλούνται να διερευνήσουν την επιβάρυνση που προκαλούν στο περιβάλλον συγκεκριμένες αστικές δραστηριότητες, όπως είναι το εμπόριο ή η οικιακή κατανάλωση. Στόχος είναι τα αποτελέσματα της έρευνας να δημοσιοποιηθούν.

Ομάδα Δ: Καλλιρρόη Πλατή, Ναταλία Χρόνη, Αφροδίτη Σπανού

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Ανάπτυξη έρευνας στα σούπερ-μάρκετ της περιοχής Αγρινίου με επισκέψεις και ερωτηματολόγια.
  • Ανάπτυξη έρευνας στα εμπορικά καταστήματα της περιοχής για τον περιορισμό της χρήσης πλαστικών μέσων συσκευασίας.
  • Επίσκεψη και συνέντευξη με τους φορείς του Δήμου για θέματα λειτουργίας των υπηρεσιών καθαριότητας.
  • Έρευνα για την αποδοτικότητα των συστημάτων ανακύκλωσης.

Συντάχθηκε ερωτηματολόγιο: https://blogs.sch.gr/chtabakis/files/2019/05/21-Υπερκαταστήματα.pdf

* Απευθυνθήκαμε σε δύο υπερκαταστήματα της πόλης. Οι υπεύθυνοι δεν θέλησαν να απαντήσουν.

 

5.   Σχολείο και περιβάλλον. Η αποδοτικότητα της περιβαλλοντικής αγωγής στο σχολείο και αναζήτηση τρόπων βελτίωσης της σχέσης με το φυσικό περιβάλλον.

Ομάδα Ε: Θάνος Τομαρίδης, Γιώργος Τουμαράς, Γιώργος Ρήγας

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Αποτύπωση της κατάστασης του σχολείου και της καθημερινής συμπεριφοράς εκπαιδευτικών και μαθητών.
  • Σύγκριση με άλλα σχολεία και ανταλλαγή καλών πρακτικών.
  • Παρεμβάσεις που αφορούν την καθημερινότητα των μαθητών.
  • Ένταξη του φυσικού περιβάλλοντος στις προγραμματισμένες δραστηριότητες του σχολείου.

Συντάχθηκε ερωτηματολόγιο: https://blogs.sch.gr/chtabakis/files/2019/05/22-Σχολεία.pdf

* Απευθυνθήκαμε σε δύο σχολεία. Οι διευθυντές δεν θέλησαν να απαντήσουν.

 

6.    Η χλωρίδα και η πανίδα του εθνικού δρυμού Πίνδου.

Ομάδα Ζ:

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Αναγνώριση, παρουσίαση και φωτογράφιση στοιχείων του ορεινού οικοσυστήματος.
  • Παρουσίαση της ορεινής χλωρίδας και πανίδας.
  • Ιδιαίτερη αναφορά στα επαπειλούμενα είδη (π.χ. λύκος, αρκούδα, ορεινός κρίνος, καραβίδα κλπ.).
  • Η αρκούδα της Πίνδου: βιότοπος, συνήθειες, ανίχνευση.
  • Η επιστροφή του λύκου και τα προβλήματα που προκαλεί.

 

7.    Τα ορεινά μονοπάτια. Παρουσίαση των μονοπατιών που διατρέχουν την Ελλάδα και την Ευρώπη.

Ομάδα Η:

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Τα ορεινά μονοπάτια ως κύριοι διάδρομοι διακίνησης στην ιστορία των Βαλκανίων.
  • Πληροφόρηση σχετικά με τον θεσμό των ευρωπαϊκών μονοπατιών και παρουσίαση της διαδρομής των Ε4 και Ε6.
  • Τα κυριότερα ελληνικά μονοπάτια.
  • Η διαδρομή του μονοπατιού Ε6 και ιδίως το τμήμα πλησίον στη Βωβούσα.
  • Ο ρόλος των μονοπατιών στη σύγχρονη ιστορία και ιδίως η σχέση τους με τη μετανάστευση.
  • Παρουσίαση των κύριων μονοπατιών της Ευρώπης και του τμήματος Ε6 στην περιοχή Βωβούσας.

 

8.     Η ορεινή Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής. Οι συνθήκες στον ορεινό χώρο κατά την περίοδο 1941-1944.

Ομάδα Θ:

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Από το 1941 η Ελλάδα βρέθηκε υπό τριπλή κατοχή: Ιταλική, Γερμανική και Βουλγαρική. Ο πληθυσμός των αστικών κέντρων υφίσταται έντονη πίεση, πολιτική και οικονομική: επιβάλλεται καταπίεση και στέρηση βασικών δικαιωμάτων, προκαλείται έλλειψη ειδών πρώτης ανάγκης. Πολλοί αναζητούν καταφύγιο στους ορεινούς οικισμούς, όπου ο κατακτητής δεν είχε εύκολη πρόσβαση.
  • Ο πίνακας του Αλέξανδρου Αλεξανδράκη «Στο βουνό».
  • Η ελεύθερη ορεινή Ελλάδα κατά την περίοδο 1942-1944. Η απελευθέρωση του Θέρμου.
  • Η «Κυβέρνηση του βουνού» στις Κορυσχάδες.

 

9.    Η λογοτεχνία των βουνών. Ανάγνωση και παρουσίαση βιβλίων που συνδέονται με τη ζωή των ορέων.

Ομάδα Ι:

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Παρουσίαση και συζήτηση γύρω από λογοτεχνικά βιβλία στο καταφύγιο. Προτείνονται:
  • Χρήστος Ζαλοκώστας, «Πίνδος: Η εποποιία στην Αλβανία». Εκδόσεις Εστίας. Μία συγκλονιστική προσωπική μαρτυρία για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πολέμησε ο ελληνικός στρατός στα βουνά της Πίνδου το 1940-41.
  • Γιάννης Μπεράτης, «Το πλατύ ποτάμι». Εκδόσεις Ερμής, τώρα μάλλον Εστία. Το αυτοβιογραφικό αυτό πεζογράφημα θεωρείται έργο αναφοράς στα ελληνικά γράμματα γι’ αυτού του είδους τη λογοτεχνία. Ο συγγραφέας ήταν από αυτούς που παρακάλεσαν να καταταγούν για να βοηθήσουν στον ορεινό αγώνα του 1940. Συγκλονιστική είναι η μαρτυρία της κατάρρευσης του μετώπου και του στρατού μετά την επίθεση των Γερμανών από την πλευρά της Μακεδονίας.
  • Τόμας Μαν, «Το μαγικό βουνό». Εκδόσεις Εξάντας. Πρόκειται για κλασικό έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, στο οποίο ο περίφημος συγγραφέας σκηνοθετεί ένα παράξενο σανατόριο στις κορυφές των βουνών, όπου οι τρόφιμοι, ασθενείς από κάθε γωνιά της Ευρώπης, περνούν με τις συζητήσεις τους από κόσκινο τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Αρκετά βαρύ έργο.

 

10.    Αστροπαρατήρηση και ουρανογραφία. Ο φυσικός τρόπος ζωής συνδέεται και με την παρουσία της ουράνιας πραγματικότητας, με τα ιδιαίτερα φαινόμενά της.

Ομάδα Κ:

Ερευνητικοί στόχοι:

  • Αποτύπωση και αναγνώριση των ουράνιων σωμάτων σε σχηματισμούς.
  • Ιστορία των ουράνιων καταγραφών και η σημασία τους για τη ζωή των ανθρώπων.
  • Προετοιμασία παρατήρησης αξιόλογων ουράνιων φαινομένων.
  • Συνεργασία με πρόσωπα ή ομίλους που ασχολούνται με το αντικείμενο της αστρονομίας στο πλαίσιο του σχολείου ή εκτός αυτού.