Το Βυζάντιο δεν στηριζόταν μόνο στους πολέμους για να αντιμετωπίσει τους γειτονικούς λαούς. Οι αυτοκράτορες χρησιμοποιούσαν διάφορους τρόπους, ανάλογα με την περίσταση, για να προστατεύσουν την αυτοκρατορία.
1. Πολεμικά μέσα
Όταν οι γείτονες απειλούσαν σοβαρά το Βυζάντιο, οι Βυζαντινοί πολεμούσαν.
Ο στρατός ήταν καλά οργανωμένος και πειθαρχημένος.
Ο στόλος προστάτευε τις θάλασσες και τις ακτές.
Το υγρό πυρ ήταν ένα ισχυρό όπλο, ιδιαίτερα στις ναυμαχίες.
Με τα οχυρά τείχη και την καλή άμυνα, πολλές επιθέσεις αποκρούστηκαν.
2. Οικονομικά μέσα
Το Βυζάντιο χρησιμοποιούσε και τον πλούτο του για να εξασφαλίσει την ειρήνη.
Έδινε χρήματα ή δώρα σε λαούς για να αποφύγει επιδρομές.
Ανέπτυξε εμπόριο με γειτονικούς λαούς, όπως τους Ρώσους.
Οι εμπορικές συμφωνίες βοηθούσαν στη σταθερότητα των σχέσεων.
Έτσι, πολλές φορές η ειρήνη εξασφαλιζόταν χωρίς πόλεμο.
3. Διπλωματικά μέσα (συμμαχίες και γάμοι)
Η διπλωματία ήταν ένα από τα πιο δυνατά «όπλα» του Βυζαντίου.
Έστελνε πρεσβείες σε ξένους λαούς.
Έκανε συμμαχίες με άλλες χώρες.
Οι αυτοκρατορικοί γάμοι ένωναν το Βυζάντιο με ξένους ηγεμόνες.
Με αυτόν τον τρόπο, οι γείτονες συχνά γίνονταν σύμμαχοι αντί για εχθροί.
4. Πολιτιστική και θρησκευτική επιρροή
Το Βυζάντιο επηρέασε τους γείτονές του και με τον πολιτισμό του.
Δίδαξε τον χριστιανισμό σε λαούς όπως οι Βούλγαροι και οι Ρώσοι.
Μετέδωσε τη γραφή, την τέχνη και τους νόμους του.
Έτσι, πολλοί λαοί ένιωθαν πιο κοντά στο Βυζάντιο.
Συμπέρασμα
Το Βυζάντιο κατάφερε να επιβιώσει για αιώνες επειδή χρησιμοποίησε πολλούς και έξυπνους τρόπους: πόλεμο, χρήμα, διπλωματία και πολιτισμό. Δεν βασίστηκε μόνο στη δύναμη των όπλων, αλλά και στη σοφία και την οργάνωσή του.
