Εορτασμοί

Η 18^η Μαΐου έχει καθιερωθεί από το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM) το 1977 ως Διεθνής Ημέρα Μουσείων  (International Museum Day). Το μήνυμα αυτής της επετείου είναι να γίνουν τα μουσεία φορείς πολιτισμικών ανταλλαγών “με σκοπό την ενίσχυση της μόρφωσης, την προώθηση της αμοιβαίας κατανόησης, την ειρήνη και τη συνεργασία μεταξύ των λαών”.

Κάθε χρόνο η 18^η Μαΐου είναι αφιερωμένη σε ένα συγκεκριμένο θέμα που αφορά τα μουσεία και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Το θέμα του εορτασμού της φετινής Διεθνούς Ημέρας Μουσείων είναι «Μουσεία, Αειφορία και Ποιότητα Ζωής» και θα επικεντρωθεί σε θέματα που περιλαμβάνονται στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και ειδικότερα:

►Στόχος 3: Παγκόσμια υγεία και ποιότητα ζωής

►Στόχος 13: Δράση για την κλιματική αλλαγή

►Στόχος 15: Ζωή στη Γη: προστασία της βιοποικιλότητας.

Για το έτος 2023, το Ελληνικό Τμήμα του ICOM επέλεξε ως τιμώμενο φορέα το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, εκτιμώντας ιδιαίτερα το επιστημονικό, εκπαιδευτικό και ευρύτερα πολιτιστικό έργο που επιτελεί, καθώς και τη συμβολή του στην προαγωγή των εικαστικών τεχνών σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Στο πλαίσιο αυτό, την Πέμπτη 18/5/2023 η είσοδος σε όλα τα μουσεία της ελληνικής επικράτειας είναι ελεύθερη καθώς και σε όλα τα προγράμματα που αναφέρονται στο φυλλάδιο που ακολουθεί και τα οποία εκτείνονται και σε άλλες ημερομηνίες, με απαραίτητη την ηλεκτρονική προκράτηση στο www.goulandris.gr.

Λήψη αρχείου

 

(Πηγή: icom-greece)

Διανύουμε την Εβδομάδα του Αγίου Πάθους, και στη νεοελληνική λογοτεχνία οι ημέρες αυτές του Θείου Δράματος έχουν δώσει την έμπνευση σε πάμπολλα πεζογραφήματα και ποιήματα.

Ξεκινάμε την πασχαλινή λογοτεχνική περιήγηση με το ποίημα του στιχουργού και ποιητή Νίκου Γκάτσου (1911-1992) «Μέρες Επιταφίου» (1990).

Λήψη αρχείου

Ακολουθεί η απαγγελία, από τον ηθοποιό Δημήτρη Καταλειφό, του ποιήματος του Άγγελου Σικελιανού (1884 – 1951) «Στ’ Όσιου Λουκά το Μοναστήρι», το οποίο πρωτοδημοσιεύτηκε το 1935 στο περιοδικό «Τα Νέα Γράμματα».

Τη σύντομη αυτή πασχαλινή λογοτεχνική παρουσίαση κλείνει μια παραγωγή του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου με την αφήγηση του διηγήματος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη “Εξοχική Λαμπρή. Παιδικαί αναμνήσεις” (1890), η οποία πλαισιώνεται με αντικείμενα από τις συλλογές του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου. Τα τραγούδια που ακούγονται προέρχονται από τη δισκογραφική δουλειά της Δόμνας Σαμίου «Τα Πασχαλιάτικα» και φέρουν τους τίτλους: Τώρα ν’ Αγιά Σαρακοστή, Δόξα να’χει η πάσα μέρα και Σήμερα Χριστός Ανέστη.

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ σε όλες και όλους σας.

 

Η 21^η Μαρτίου καθιερώθηκε το 1999 από την UNESCO να εορτάζεται ως Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης «με στόχο να υποστηρίξει τη γλωσσική πολυμορφία μέσω της ποιητικής έκφρασης και να αυξήσει την ευκαιρία να ακουστούν οι γλώσσες που απειλούνται με εξαφάνιση». Σκοπός της είναι να προωθήσει την ανάγνωση, τη γραφή, τη δημοσίευση και τη διδασκαλία της ποίησης σε ολόκληρο τον κόσμο. Προτείνονται για ανάγνωση και ακρόαση, αντίστοιχα, τα δύο ακόλουθα ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη:

Κ.Π. Καβάφης (1863-1933)

                Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου,

       ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ· 595 μ.Χ.

Τό γήρασμα τοῦ σώματος καί τῆς μορφῆς μου εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαῖρι. Δέν ἔχω ἐγκαρτέρησι καμιά. Εἰς σέ προστρέχω Τέχνη τῆς Ποιήσεως, πού κάπως ξέρεις ἀπό φάρμακα· νάρκης τοῦ ἄλγους δοκιμές, ἐν Φαντασίᾳ καί Λόγῳ. Εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαίρι. — Τά φάρμακά σου φέρε Τέχνη τῆς Ποιήσεως, πού κάμνουνε — γιά λίγο — νά μή νοιώθεται ἡ πληγή. (1921)   Η Έλλη Λαμπέτη διαβάζει το ποίημα του Κ.Π.Καβάφη Το Πρώτο Σκαλί  

Το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού έχει ανακηρύξει το 2023, ως «Λογοτεχνικό Έτος Άλκης Ζέη», με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννηση της σπουδαίας λογοτέχνιδος.

Η σχετική δημοσίευση του Υπουργείου Πολιτισμού –> https://bit.ly/3KnlTHq

Άλκη Ζέη, Εργοβιογραφία –> http://bit.ly/3lYX22E

Άλκη Ζέη, Η επίσημη ιστοσελίδα της –> https://www.alkizei.com/

Συνεντεύξεις της Άλκης Ζέη

 

Η 9^η Φεβρουαρίου, ημερομηνία θανάτου του εθνικού μας ποιητή Διονύσιου Σολωμού (9 Φεβρουαρίου 1857), έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας.

Η ελληνική γλώσσα στη διαχρονία της, από τα Μυκηναϊκά Ελληνικά της Γραμμικής Β΄ γραφής του 15αι. π.Χ έως την καθομιλούμενη γλώσσα του 21αι. μ.Χ, αποτέλεσε και αποτελεί το ακρογωνιαίο συστατικό της εθνικής μας ταυτότητας και ύπαρξης.

Γλώσσα, ελευθερία και κρατική υπόσταση συνθέτουν ένα πλέγμα εννοιών αλληλένδετων. Αφοπλιστική είναι η εκμυστήρευση του Διονύσιου Σολωμού στο πεζό αριστούργημά του «Διάλογος»:

«Μήγαρις ἔχω ἄλλο στό νοῦ μου, πάρεξ ἐλευθερία καί γλῶσσα;».

Από την ίδια έγνοια διακατέχεται και ο διακεκριμένος ποιητής μας Οδυσσέας Ελύτης. Στο έργο του «Το Άξιον Εστί» ομολογεί:

Τη γλώσσα μού έδωσαν ελληνική·

το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Ομήρου.

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου.

Η Ελληνική είναι εκείνη η γλώσσα που ο Αλέξανδρος Γ΄ ο Μακεδών μεταλαμπάδευσε πριν από 23 αιώνες στην ασιατική και την αφρικανική ήπειρο.

«Καί τήν κοινήν ἑλληνική λαλιά

 ὥς μέσα στή Βακτριανή τήν πήγαμεν,

 ὥς τούς ᾿Ινδούς»

αναγνωρίζει ο Κ.Π. Καβάφης στο ποίημά του «Στα 200 π.Χ».

Η Ελληνική είναι η γλώσσα που λέξεις της συναντιούνται σε κάθε άλλη γλώσσα της οικουμένης. Είναι η γλώσσα για την οποία η εξέχουσα ελληνίστρια με διεθνή αναγνώριση, Ζακλίν Ντε Ρομιγί (Jacqueline de Romilly, 1913-2010) διακηρύσσει ότι:

«Όλος ο κόσμος πρέπει να μάθει Ελληνικά, επειδή η Ελληνική γλώσσα μάς βοηθάει πρώτα από όλα να καταλάβουμε τη δική μας γλώσσα»

και συμπληρώνει, κάνοντας τη διάγνωση των βαθύτερων αιτιών της προϊούσας κοινωνικής απαξίας που πλέον βιώνουμε:

«αυτό που λατρεύω στα ελληνικά κείμενα είναι η συνάντηση με τη γέννηση της έλλογης σκέψης… Ο Λόγος είναι το τείχος που προστατεύει από την κτηνωδία. Όποιος δεν ξέρει να εκφραστεί, όπως πολλοί νέοι σήμερα, τότε δεν του απομένουν παρά οι γροθιές, το ξυλοκόπημα, η ωμή, ανόητη και τυφλή βία».

Αποδεχόμενοι στην ολοκληρία της αυτή την παραδοχή, προτείνουμε, ως αντίδοτο στη βαρβαρότητα και τον εκχυδαϊσμό της καθημερινής μας ζωής, την επιμελημένη γνώση και την προσεγμένη χρήση της γλώσσας μας.

Αυτή η γνώση αποτελεί την αδιαπέραστη θωράκιση του ελληνισμού, το «Ολίγο φως και μακρινό σε μέγα σκότος κ’ έρμο» (Δ. Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι Σχεδίασμα Β΄, 41).

https://www.youtube.com/watch?v=EdPm9N3p0xc&t=103s

Δωδεκαήμερο 2022-2023 και η ώρα του προσωπικού μας απολογισμού βρίσκεται ήδη εδώ. Μια χρονιά κύλισε, η επόμενη την διαδέχεται και η Γέννηση του Χριστού αποτελεί κάθε χρόνο την αναγκαία αφορμή για να ενώσουμε τις κουκίδες της προσωπικής μας διαδρομής, να επανεκτιμήσουμε τη συμπεριφορά μας, να επαναπροσδιορίσουμε, πιθανώς, τις αρχές μας, δίνοντας αξία στην υπόστασή μας ως άνθρωποι και, το ουσιωδέστερο όλων, να αναλογισθούμε εάν αποτελεί καθημερινή μας πρακτική αυτό που ο Χριστός ήρθε στη γη για να μας διδάξει· η Αγάπη.

Η βυζαντινή παράδοση μας έχει κληροδοτήσει τους απαράμιλλους Ύμνους των Χριστουγέννων. Χριστός γεννᾶται· δοξάσατε. Χριστός ἐξ οὐρανῶν· ἀπαντήσατε. Χριστός ἐπί γῆς· ὑψώθητε…

https://www.youtube.com/watch?v=Y1_CGJ7d9hc&t=4s

Ο Μικρασιάτης Έλληνας, λογοτέχνης και ζωγράφος, Φώτης Κόντογλου αφηγείται στο διήγημά του “Καπετάνιος Αγιογράφος” μια θαλασσινή περιπέτεια τα Χριστούγεννα του 1864 που άλλαξε τη ζωή του καπετάν-Γιώργη. Διαβάζει ο Κώστας Καστανάς.

https://www.youtube.com/watch?v=Ad6AolO3JJo&t=2s

Χριστούγεννα 1891. Ο κοσμοκαλόγερος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης γράφει το διήγημα “Στο Χριστό στο Κάστρο” τοποθετώντας την αφήγηση στα Χριστούγεννα του 1867. Σε αυτό, ο παπα-Φραγκούλης μαζί με άλλους συντοπίτες του παίρνουν την απόφαση, ξημερώματα Παραμονής Χριστουγέννων, να μπουν σε μια βάρκα και να περιπλεύσουν τη Σκιάθο για να πάνε να λειτουργήσουν στο εκκλησάκι της Χριστού Γεννήσεως στο Κάστρο της Σκιάθου που ήταν εγκαταλειμμένο και για χρόνια αλειτούργητο. Ο καιρός όμως ήταν χιονιάς. Θα τα κατάφερναν; Διαβάζει ο Δημήτρης Καταλειφός.

https://www.youtube.com/watch?v=MUZbcP1rTCQ&t=2605s

Κλείνοντας το χριστουγεννιάτικο αφιέρωμα με Κάλαντα από όλες τις γωνιές της πατρίδας μας, πολλές ευχές για ένα νέο ξεκίνημα βάζοντας πολλή αγάπη στη ζωή μας.

https://www.youtube.com/watch?v=Bvk6iqkDoH8&t=622s

Η 20^ή Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού, καθώς στις 20 Νοεμβρίου 1989, η Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) υιοθέτησε και υπέγραψε τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Η Σύμβαση επιδιώκει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα παιδιά, μετατρέποντάς τα από παθητικούς αποδέκτες φιλανθρωπίας σε ανθρώπινα όντα με ξεχωριστό σύνολο δικαιωμάτων. Αναγνωρίζει ότι η παιδική ηλικία είναι μια ευάλωτη στιγμή και ότι τα παιδιά χρειάζονται ειδική φροντίδα και προστασία και αποτελεί το πρώτο παγκόσμιο σύνολο νομικά δεσμευτικών δικαιωμάτων το οποίο ισχύει για παιδιά. Έχει επικυρωθεί από κάθε χώρα της γης, με εξαίρεση τις Η.Π.Α, με συνέπεια η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού να αποτελεί την ευρύτερα επικυρωμένη συμφωνία για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην παγκόσμια ιστορία.

Μέσω των 54 άρθρων της, η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού θέτει τα πρότυπα για την ευημερία των παιδιών σε κάθε στάδιο της ανάπτυξής τους. Ισχύει για όλα τα παιδιά κάτω των 18 ετών (ο ορισμός του παιδιού), ανεξαρτήτως φύλου, προέλευσης, θρησκείας, αναπηρίας (πηγή: Unicef, 2022, ανάκτηση από http://bit.ly/3Gx50rY ).

Η Ελλάδα επικύρωσε τη Σύμβαση με τον Ν.2101 στις 2 Δεκεμβρίου 1992.

Μπορείτε να διαβάσετε τα 54 άρθρα της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, στο pdf που ακολουθεί.

Λήψη αρχείου

Η φετινή επετειακή αναφορά στην 28^η Οκτωβρίου 1940 είναι αφιερωμένη στο «Ύψωμα 731» και στη σθεναρή και νικηφόρα αντίσταση του ελληνικού στρατεύματος (9-24 Μαρτίου 1941) έναντι της «Εαρινής» επίθεσης του ιταλικού στρατού.

Ο λογοτέχνης Άγγελος Τερζάκης περιγράφει:

«Ξημερώνει η 10 Μαρτίου 1941, ημέρα Δευτέρα, και το πυροβολικό του Καβαλλέρο ξαναρχίζει. Ξαναρχίζει από την Τρεμπεσίνα, με πείσμα διπλό, γιατί η πρώτη μέρα χάθηκε κι αυτό είναι άσχημο για μιαν επίθεση που πρέπει να το πετύχει στις πρώτες ώρες της. Το κανονίδι τώρα απλώνεται ανατολικά, στο 731. Είναι τέτοιο που μόνο με τους θρυλικούς βομβαρδισμούς του Βερντέν, στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, μπορεί να παραβληθεί. Τ’ ακούει και ζαρώνει περίτρομη η ψυχή του ανθρώπου.

Τα ελληνικά πυρά τής έκοψαν την ορμή, ως που το μεσημέρι οι Ιταλοί, ενισχυμένοι με νέες δυνάμεις, ξανάρχισαν, όμως το πεζικό κατόρθωσε με μόνα τα δικά του να σπάσει το πρώτο κύμα του εχθρού. Στις 6 τ’ απόγεμα οι Ιταλοί άνοιγαν μεγάλη φωτιά κατά του 731. Χίμηξαν ύστερα με ταυτόχρονη προσπάθεια να το υπερκεράσουν από τη δημοσιά, ενώ έπιαναν και να βομβαρδίζουν την Τρεμπεσίνα. Ήταν η έβδομη επίθεσή τους για το 731. Το ύψωμα έμπαινε πια, ζωσμένο με φλόγες, στο θρύλο.»

«Εκείνοι που στέκονταν τώρα γαντζωμένοι εκεί πάνω, δεν έμοιαζαν πια με στρατό, δεν έμοιαζαν με πλάσματα ανθρώπινα. Ήταν κάτι σκέλεθρα ντυμένα με κουρέλια, επιδέσμους, φαντάσματα μαυριδερά και αγριεμένα, όλο χώμα και ιδρώτα που παγώνει, μάτι γυαλιστερό από την πείνα, την αγωνία, την πάλη με το χάρο». (Άγγελος Τερζάκης, Ελληνική Εποποιΐα 1940-1941, Αθήναι 1964, σελ.177-178).

Ο Νικηφόρος Βρεττάκος, στο διήγημά του « Ο Λούης», μας δίνει μια συγκλονιστική εικόνα:

«Ξυπνήσαμε κι είμαστε όλοι μας σα να βγαίναμε από κακό όνειρο. Ανακαθίσαμε ξαφνιασμένοι. – Τι είναι; Είχε πάρει να φέγγει. Βγάλαμε τα κεφάλια μας από τ’ αντίσκηνο.

– Το ύψωμα 731 καίγεται!… Είχαμε τέσσερους μήνες πόλεμο και τέτοιο κακό δεν το είχαμε ματαϊδεί. Δέσαμε τις γκέτες μας γρήγορα. Σε λίγο είχαμε όλοι μας ειδοποιηθεί. Από στιγμή σε στιγμή μπορεί να χρειαστεί να ενισχύσουμε το ύψωμα. Πιάσαμε τα φρύδια του λόφου και κοιτάζαμε με σφιγμένη καρδιά. Το ύψωμα 731 ήτανε τυλιγμένο στον καπνό και στη σκόνη. Δε φαινότανε ούτε μια πέτρα. Το εχθρικό πυροβολικό το ’χε σκεπάσει με μια βροχή από οβίδες από πάνω ως κάτω.

– Πώς είναι δυνατό να υπάρχουνε εκεί πάνω άνθρωποι; ακούσαμε να λέει ένας αξιωματικός βηματίζοντας ανήσυχα.

(ολόκληρο το διήγημα στο https://bit.ly/3gLBe83 . Αξίζει να το διαβάσετε.)

Ακολουθεί μαρτυρία Ιταλού έφεδρου ανθυπολοχαγού που συμμετείχε στις μάχες στο «Ύψωμα 731»:

«Όταν εφορμήσαμε την πρώτη φορά κατά του 731, πίστευα ότι δεν θα συναντούσαμε ούτε έναν Έλληνα ζωντανό πάνω στο ύψωμα. Τόσο σφοδροί ήταν οι βομβαρδισμοί που προηγήθηκαν. Όμως εκείνοι ήταν εκεί και μας περίμεναν. Συνέχισα να πιστεύω το ίδιο και στις επόμενες επιθέσεις μας, που πάντα εκδηλώνονταν ύστερα από καταιγιστικά πυρά του πυροβολικού και της αεροπορίας μας. Όμως πάντα μας περίμεναν και μας απέκρουαν. Οι Έλληνες μας περίμεναν όρθιοι μπροστά στα κατεστραμμένα χαρακώματα με τις λόγχες περασμένες στα όπλα τους. Συχνά γελούσαν δυνατά και φώναζαν. Είχαν υπερβεί τον άνθρωπο. Δεν ήταν άνθρωποι πλέον, το πιστεύω αυτό, ήταν θηρία.»

Ολοκληρώνοντας το αφιέρωμα στο «Ύψωμα 731», παραθέτουμε τη Διαταγή του Ταγματάρχη Δημητρίου Κασλά, Διοικητή του 2^ου Τάγματος του 5^ου Συντάγματος, που υπερασπίστηκε το «731»:

«Επί των κατεχομένων θέσεων θα αμυνθώμεν μέχρις εσχάτων. Ουδείς θα κινηθεί προς τα οπίσω. Ο εχθρός θα διέλθει εκ της τοποθεσίας μας, μόνον όταν αποθάνωμεν άπαντες επί των θέσεών μας».

Σε αυτούς τους ΉΡΩΕΣ, αφιερώνονται με απόλυτο σεβασμό και ιδιαίτερη ευγνωμοσύνη, οι ακόλουθοι στίχοι από το ποίημα του Κ.Π.Καβάφη «Θερμοπύλες»:

«Τιμή σ’ εκείνους όπου στην ζωή των
ώρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες,
ποτέ από το χρέος μη κινούντες».

 

Οι γλώσσες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, που οφείλουμε να διαφυλάξουμε, να καλλιεργήσουμε και να αναδείξουμε. Χρησιμεύουν ως γέφυρες επικοινωνίας με άλλους πολιτισμούς, προάγοντας την αμοιβαία κατανόηση, την αλληλεγγύη και την κοινωνική συνοχή και διευκολύνουν την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες.

Ο εορτασμός της Ευρωπαϊκής Ημέρας Γλωσσών (https://edl.ecml.at/), την 26^η Σεπτεμβρίου κάθε έτους, καθιερώθηκε με απόφαση της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης (Council of Europe), στις 6 Δεκεμβρίου 2001. Κάθε τέτοια ημέρα ενώνουν τη φωνή τους το Συμβούλιο της Ευρώπης (Council of Europe), το Ευρωπαϊκό Κέντρο Σύγχρονων Γλωσσών (European Center for Modern Languages) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (European Commission), με σχολεία, Πανεπιστήμια, γλωσσικά ινστιτούτα, εκπαιδευτικούς, μαθητές, φοιτητές και απλούς πολίτες απ’ όλη την Ευρώπη και τον κόσμο για να εορτάσουν τον γλωσσικό πλούτο της Ευρώπης και του πλανήτη, με ποικίλες εκδηλώσεις.