«

»

Φεβ 26 2014

Διάλεξη, Ιωάννης Αντωνίου: Χάος και Πολύπλοκα Συστήματα

ΓΡΑΦΟΥΝ: ΟΙ ΙΩΑΝΝΑ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ, ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΒΑΡΙΓΓΟΣ, ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ

Antoniou1

Την Τετάρτη 19 Φεβρουαρίου είχαμε την τιμή να επισκεφτεί τον χώρο του σχολείου μας ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ.Ιωάννης Αντωνίου. Σε διάλεξη που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα εκδηλώσεων του σχολείου, διοργανωθείσα από τους ομίλους: Βιολογία και Ιατρική, Εργαστηριακός Όμιλος Φυσικής και Χημείας, Μαθηματικά και Λογοτεχνία και Περιπλανήσεις στον κόσμο των Μαθηματικών, της Χημείας και της Τέχνης, ο κ.Αντωνίου άνοιξε μία εκτενή συζητήση με τους μαθητές με θέμα «Χάος και Πολύπλοκα Συστήματα».

 

Ο κ. Αντωνίου, ως διακεκριμένος καθηγητής του ΑΠΘ, στενός συνεργάτης του Ilya Prigogine (βραβείο Νόμπελ Χημείας το 1977) και για 10 χρόνια (1994-2003) αναπληρωτής διευθυντής των διεθνών Ινστιτούτων Φυσικής και Χημείας Solvay στις Βρυξέλλες, φάνηκε από την πρώτη στιγμή ότι ήξερε πώς να τραβήξει το ενδιαφέρον των μαθητών και να το κρατήσει αμείωτο καθ΄όλη τη διάρκεια της διάλεξης. Η πρώτη αναφορά που έγινε αφορούσε το πρόβλημα των τριών σωμάτων του Henri Poincaré που διατυπώθηκε το 1889 και έδειξε για πρώτη φορά πως μικρές μεταβολές στις αρχικές συνθήκες οδηγούν σε αδυναμία πρόβλεψης για την εξέλιξη ενός φαινομένου. Για να το κατανοήσουμε καλύτερα, έφερε το παράδειγμα με τη Γη, τη Σελήνη και τον Ήλιο όπου η μικροαλλαγή της κατεύθυνσης ή του μέτρου της ταχύτητας ενός εκ των τριών σωμάτων μπορεί να ανατρέψει ολοκληρωτικά την ισορροπία του συστήματος. Στη συνέχεια, μας μίλησε για το «Φαινόμενο της πεταλούδας» διατυπωμένο τη δεκαετία του ’60 από τον μετεωρολόγο Edward Lorenz το οποίο αποτελεί παράδειγμα «χαώδους συστήματος», χαρακτηρισμός που αποδίδεται σε ένα σύστημα όταν οι μικροδιαφορές στις αρχικές συνθήκες έχουν τεράστια επίδραση στα μετέπειτα αποτελέσματα.

Antoniou2

 

Λίγο αργότερα, αναφέρθηκε στον όρο πολυπλοκότητα και μας εξήγησε ότι πολύπλοκο θεωρείται ένα σύστημα του οποίου οι σχέσεις των εξαρτημένων μεταβλητών είναι τέτοιες που να μην επιτρέπουν τη διαίρεση του συστήματος σε επιμέρους, πιο ευκόλως αναλύσιμα συστήματα. Ύστερα, μάθαμε για τις μελέτες του Ilya Prigogine για τα μη αντιστρέψιμα φαινόμενα – μακριά από τη θερμοδυναμική ισορροπία, εκεί όπου η φύση μπορεί να αυτοοργανώνεται, και να εξελίσσεται και για την εντροπία, την τάση δηλαδή ενός συστήματος να ομογενοποιηθεί πλήρως, οδηγούμενο στην πλήρη αταξία. Όταν συμβεί αυτό, η αντίστροφη πορεία, αυτή που οδηγεί πίσω στην τάξη, είναι αδύνατο να επιτευχθεί. Η ζωή είναι το μόνο φαινόμενο που ακολουθεί την αντίθετη κατεύθυνση. Τέλος,τέθηκε  το παράδειγμα της ακολουθίας αν = αν-1(1 – αν-1). Σύμφωνα με αυτό, αν ξεκινήσουμε από κάποιον αριθμό δεκαδικών σε μερικά βήματα τα δεκαδικά ψηφία που θα προκύψουν θα είναι περισσότερα από τα πρωτόνια του σύμπαντος. Εδώ έγινε η παρατήρηση ότι αν ο Θεός υπάρχει, δεν είναι αλγοριθμικός.

Ο χρόνος είχε ήδη περάσει και η συζήτηση τελείωσε πριν αναλυθεί η θεωρία των δικτύων, επαληθεύοντας τη θεωρία της σχετικότητας του Einstein σχετικά με το πόσο γρήγορα περνάει ο χρόνος όταν περνάει κανείς ευχάριστα. Ωστόσο, ο κ. Αντωνίου υποσχέθηκε πως θα επιστρέψει στο σχολείο μας για να ολοκληρωθεί η συζήτηση, υπόσχεση που ελπίζουμε να τηρήσει για να απολαύσουμε για μία ακόμη φορά το αστείρευτο χιούμορ του και να διδαχθούμε ακόμη περισσότερα πράγματα από αυτόν.

 

Αφήστε μια απάντηση

Top
 
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων