Από τον Νικόλαο Ζαφειρέλλη
Τα κλέφτικα τραγούδια
«Πλην της αρχαίας απλότητος και λιτότητος παρατηρούμεν και ακραιφνές νεωτερικόν πάθος και σθένος ακαταδάμαστον εις τα δημοτικά τραγούδια, οπού η γλώσσα είναι έμπλεως ορμής προς απόσεισιν του ξενικού ζυγού και αδιαλλάκτου μίσους προς τους απίστους μουσουλμάνους. Τα κλέφτικα τραγούδια νομίζεις πως είναι χείμαρροι αφρισμένοι, εκρέοντες όχι από ανθρώπινα χείλη, αλλ’ από τους βράχους της Οίτης και του Ολύμπου». (Κ. Mendelsohn Bartholdy) http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/folk_songs/kleftika.htm
Τα κλέφτικα δημοτικά τραγούδια αφηγούνται τη διαβίωση και τα κατορθώματα των κλεφτών πριν και κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αφηγήθηκε το κλέφτικο τραγούδι στον Γεώργιο Τερτσέτη ο οποίος κατέγραψε τα Απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη.
“Της νύχτας οι αρματωλοί και της αυγής οι κλέφταις
ολονυχτίς κουρσεύανε και ταις αυγαίς κοιμώνται.
Κοιμώνται ‘ς τα δασά κλαριά και ‘ς τους παχιούς τους ήσκιους.
Είχαν αρνιά και ψήνανε, κριάρια σουβλισμένα,
μα είχαν κ’ ένα γλυκό κρασί, που πίν’ τα παλληκάρια.
Κ’ ένας τον άλλον έλεγαν, κ’ ένας τον άλλον λέει.
“Καλά τρώμε και πίνουμε και λιανοτραγουδάμε,
δεν κάνουμε κ’ ένα καλό, καλό για την ψυχήν μας;
-ο κόσμος φκειάνουν εκκλησιαίς, φκειάνουν και μοναστήρια,
– να πάμε να φυλάξουμε ‘ς της Τρίχας το γεφύρι,
που θα πέραση ο βόιβοντας με τους αλυσωμένους
-να κόψουμε τους άλυσους να βγουν οι σκλαβωμένοι,
να βγη της χήρας το παιδί, π’ άλλο παίδι δεν έχει,
π’ αυτή το χει μονάκριβο ‘ς τον κόσμο ξακουσμένο”.
Γ. Τερτσέτης, Διήγησις συμβάντων της Ελληνικής φυλής από τα 1770 έως τα 1836, Υπαγόρευσε Θεόδωρος Κωνσταντίνου Κολοκοτρώνης, Τύποις Χ. Νικολαϊδου Φιλαδελφέως, Αθήνησι 1846. (https://www.ebooks4greeks.gr)
Του Κανάρη
Δέκα μπουμπάρδες τούρκικες μες στα νησιά γυρνούνε
για τον Κανάρη ψάχνουνε να τον εκδικηθούνε.
Τον Κανάρη για να βρούνε
Οι μπουμπάρδες τριγυρνούνε.
Μα ο Κανάρης πονηρός πάντα τους ξεγελάει
και στις μπουμπάρδες τούρκικες μπουρλότο τους κολλάει.
Μα δυο μικρά πλεούμενα Πιπίνου και Κανάρη
οι Τούρκοι που γλεντούσανε δεν πήρανε χαμπάρι.
Κρυφά το λένε τα πουλιά, κρυφά το λέν’ τ’ αηδόνια,
κρυφά το λέει ο γούμενος από την άγια Λαύρα:
«Παιδιά, για μεταλάβετε, για ξεμολογηθείτε.
δεν είν’ ο περσινός καιρός κι ο φετινός χειμώνας.
Μας ήρθε γη άνοιξη πικρή, το καλοκαίρι μαύρο,
γιατί σηκώθη πόλεμος και πολεμάν τους Τούρκους.
Να διώξουμ’ όλη την Τουρκιά ή να χαθούμε ούλοι».