15 Μαρ 2013

Tέχνη- Αρχιτεκτονική

Συντάκτης: ΠΑΝΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ | Κάτω από: Χωρίς κατηγορία

Παναγία της Σκριπούς

Ο Ορχομενός είναι ένας τόπος που έχει αφήσει το στίγμα του στην ιστορία της Ελλάδας, ιδιαίτερα στην περίοδο του Βυζαντίου. Μνημείο που κάνει επιβλητική την παρουσία του στον Ορχομενό και στο χώρο της ελληνικής ιστορίαςκαι αποτελεί στολίδι της Βυζαντινής αρχιτεκτονικής  είναι η μοναστηριακή εκκλησία της Παναγίας της Σκριπούς.

Η μοναστηριακή αυτή εκκλησία ξεχωρίζει για το μέγεθος (22,30 × 18,60 μέτρα), χωρίς τον νάρθηκα, για την πλούσια μαρμάρινηδιακόσμηση και τέλος για τις ιστορικές πληροφορίες που παρέχουν 4 επιγραφές με μνημειακή έκφραση.

Από αυτές μαθαίνουμε ότι ο ιδρυτής του ναού είναι ο Λέων «βασιλικός Πρωτοσπαθάριος, και επί των οικιακών», δηλαδή αρχηγός των σπαθαρίων της ανακτορικής φρουράς στο Ιερό Παλάτιον στην Κωνσταντινούπολη.

Ο Λέων ήταν Διοικητής στο Θέμα της Ελλάδας και ο ιδιοκτήτης της περιοχής ο οποίος έχτισε την εκκλησία το 873/874 μ.Χ.

Όσον αφορά  τη χρονολογία κτίσεως είμαστε απόλυτα βέβαιοι, επειδή μια γραπτή επιγραφή, που είναι ενσωματωμένη στο εξωτερικό της αψίδας του ιερού, αναγράφει τόσο τη χρονολογία κατασκευής του καθολικού, το 874, όσο και τον χορηγό-κτήτορα της Μονής, τον Λέοντα.

Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα από που προέρχεται η περίεργη ονομασία Σκριπού για τη Μονή, που σημειωτέον είναι το αρχαιότερο Βυζαντινό μνημείο της Βοιωτίας και ένα από τα σπουδαιότερα της Ελλάδας.

Η εκκλησία πάντως εξωτερικά είναι γεμάτη από επιγραφές και πιθανότατα σ’ αυτές τις εντοιχισμένες επιγραφές να οφείλεται το όνομα Σκριπού, από το λατινικό scriptus, που σημαίνει επιγραφή (inscription).

Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου είναι εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο, με προεξέχουσες τις κεραίες του σταυρού και στενό νάρθηκα δυτικά. Στην τοιχοδομία του έχει χρησιμοποιηθεί άφθονο έτοιμο αρχαίο υλικό (όπως συμβαίνει σε πολλούς χριστιανικούς ναούς της εποχής) το οποίο προέρχεται από τον κοντινό αρχαιολογικό χώρο της ιστορικής πόλης του Ορχομενού. Έτσι έχουν χρησιμοποιηθεί σπόνδυλοι κονίων πελεκημένα αγκωνάρια, ακόμη και επιτύμβιες στήλες που δημιουργούν απροσδόκητα κοσμήματα και αποχρώσεις στους μεγάλους επίπεδους τοίχους. Ο ναός διασώζει θαυμάσια παλαιοχριστιανικά γλυπτά , σπάνιες επιγραφές της χριστιανικής, αλλά και της προχριστιανικής περιόδου, που χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό. Πιθανότατα ο ναός να σχεδιάστηκε ως ταφικό μνημείο του χορηγού του και ίσως το κατακόρυφο ηλιακό ρολόι που κοσμεί τον ναό να είναι ένα είδος αναφοράς στην αιώνια ζωή.

Τα παλαιότερα κελιά της Μονής βρίσκονται δυτικά από τα νεότερα, σε ένα κτίριο που αποτελείται από πέντε διαδοχικούς χώρους.

Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές έρευνες οι παλαιότερες από τις τοιχογραφίες που κοσμούν τον ναό είναι του 12ου αιώνα.Από το 1930 μ.Χ. εκτελούνται εργασίες αναστήλωσης, όπως και εργασίες για τη συντήρηση και καθαρισμό των τοιχογραφιών, ενώ το 1939 μ.Χ. κτίστηκε (σε σχέδια του Υπουργείου Πολιτισμού) και το κωδωνοστάσιο του ναού, που βρίσκεται βορειοδυτικά στον χώρο της μονής.Το κατακόρυφο αυτό ηλιακό ρολόι είναι σκαλισμένο στην εξωτερική επιφάνεια ενός μαρμάρινου ορθογώνιου δομικού λίθου του όλου κτιρίου στον νότιο τοίχο του ναού. Οι διαστάσεις του ορθογώνιου αυτού παραλληλεπιπέδου είναι 125 cm μήκος, 35 cm πλάτος και 66 cm ύψος. Η ωρολογοπλάκα (125 cm – 66 cm) φέρει μόνο δέκα ωρικές γραμμές, αριθμημένες με την αρχαία ελληνική αρίθμηση: Α, Β, Γ, Δ, Ε, F, Ζ, Η, Θ και Ι, ενώ φέρει και τη γραμμή του ορίζοντα. Βρίσκεται εντοιχισμένη στο νότιο τοίχο του Καθολικού, σε ύψος περίπου 2 μέτρα από το έδαφος.

Συνειδητοποιούμε λοιπόν πως η Παναγία της Σκριπούς δεν είναι μια κοινή εκκλησία . Έχει επιβιώσει στο πέρασμα των χρόνων απ’ το Βυζάντιο μέχρι σήμερα. Το γεγονός ότι αποτελεί μνημείο για τον Ορχομενό ,τόπος που έχει αφήσει το στίγμα του στην ιστορία από τα χρόνια της Μυκηναϊκής περιόδου, μας κάνει να αισθανόμαστε δέος και σεβασμό γι’ αυτό το μνημείο. Επιπροσθέτως, μας δίνει πληροφορίες για την Βυζαντινή αρχιτεκτονική, μια αρχιτεκτονική με ιδιαίτερη σημασία και επιρροές για πολλούς πολιτισμούς.

Πηγές

http://www.saint.gr/4121/saint.aspx

http://www.panagiaskypou.blogspot.gr/

Τσαγαλά Α.

Αφήστε μια απάντηση