Άρθρα ανά μήνα: Απρίλιος 2025
Γεωμετρικά και αριθμητικά μοτίβα
Φύλλο εργασίας
Εκπαιδευτικές εφαρμογές από Wordwall:
Εξασκήσου στα γεωμετρικά μοτίβα!
Οι αρνητικοί αριθμοί
Κεφάλαιο 28: Το Βυζάντιο αντιμετωπίζει μεγάλα εσωτερικά προβλήματα
Παρουσίαση
Σχεδιάγραμμα
Ερωτήσεις
Εκπαιδευτικό βίντεο από Να σου πω μια …Ιστορία:
Κεφάλαιο 29: Νέοι εχθροί εμφανίζονται και αποσπούν εδάφη από την αυτοκρατορία
Παρουσίαση
Σχεδιάγραμμα
Ερωτήσεις
Εκπαιδευτικό βίντεο από Να σου πω μια …Ιστορία:
Κεφάλαιο 30α: Η τέταρτη σταυροφορία και η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους
Παρουσίαση
Σχεδιάγραμμα
Ερωτήσεις
Εκπαιδευτικό βίντεο από Να σου πω μια …Ιστορία:
Κεφάλαιο 30β: Τα ελληνικά κράτη μετά την άλωση της Πόλης
Παρουσίαση
Σχεδιάγραμμα
Ερωτήσεις
Εκπαιδευτικό βίντεο από Να σου πω μια …Ιστορία:
Εκπαιδευτικό παιχνίδι από Wordwall: Σύρε κάθε κουτί στη σωστή θέση και κέρδισε!
Κεφάλαιο 31:Η ανάκτηση της Πόλης από τον Μιχαήλ Η΄, τον Παλαιολόγο
Παρουσίαση
Σχεδιάγραμμα
Ερωτήσεις
Εκπαιδευτικό βίντεο από Να σου πω μια …Ιστορία:
Κεφάλαιο 32: Η Θεσσαλονίκη γνωρίζει μεγάλη ακμή
Παρουσίαση
Σχεδιάγραμμα
Ερωτήσεις
Εκπαιδευτικό βίντεο από Να σου πω μια …Ιστορία:
Κεφάλαιο 33: Οι Οθωμανοί Τούρκοι κατακτούν βυζαντινά εδάφη
Παρουσίαση
Σχεδιάγραμμα
Ερωτήσεις
Εκπαιδευτικό βίντεο από Να σου πω μια …Ιστορία:
Κεφάλαιο 34: Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος προσπαθεί να σώσει την πρωτεύουσα
Παρουσίαση
Σχεδιάγραμμα
Ερωτήσεις
Κεφάλαιο 35: Οι Τούρκοι πολιορκούν την Κωνσταντινούπολη
Παρουσίαση
Σχεδιάγραμμα
Ερωτήσεις
Κεφάλαιο 36: Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους
Παρουσίαση
Σχεδιάγραμμα
Ερωτήσεις
Εκπαιδευτικό παιχνίδι από Wordwall: Βρες τη σωστή απάντηση!
Διαφορετικές εκφράσεις των αριθμών
Α. Στατικός ηλεκτρισμός
Ο ηλεκτρισμός είναι δημιούργημα της φύσης. Δεν τον έφτιαξε ο άνθρωπος. Ηλεκτρικά φαινόμενα υπάρχουν, όσο υπάρχει και η Γη.
Το ηλεκτρικό ρεύμα όμως είναι ανθρώπινη εφεύρεση. Το ηλεκτρικό ρεύμα μεταφέρει ενέργεια από τα εργοστάσια της ΔΕΗ στα σπίτια μας. Εκεί με τις διάφορες ηλεκτρικές συσκευές, η ηλεκτρική ενέργεια μετατρέπεται σε άλλες μορφές εξυπηρετώντας τις διάφορες ανάγκες μας.
π.χ. Η ηλεκτρική ενέργεια μετατρέπεται σε θερμότητα στο μάτι της κουζίνας και μπορούμε να μαγειρέψουμε.
Έτσι, μπορούμε να έχουμε φως, ζέστη, να μαγειρέψουμε, να δούμε τηλεόραση, να πλύνουμε τα ρούχα στο πλυντήριο κ.α.
Όπως ξέρουμε, τα άτομα αποτελούνται από τον πυρήνα και τα ηλεκτρόνια, τα οποία κινούνται γύρω από τον πυρήνα. Ο πυρήνας αποτελείται από πρωτόνια και νετρόνια.
Τα πρωτόνια έχουν θετικό φορτίο, τα ηλεκτρόνια έχουν αρνητικό φορτίο και τα νετρόνια είναι ουδέτερα.
Σε ένα άτομο, ο αριθμός των πρωτονίων είναι ίσος με τον αριθμό των ηλεκτρονίων. Άρα, το άτομο είναι ηλεκτρικά ουδέτερο (δεν έχει ηλεκτρισμό).
Πότε ένα σώμα ηλεκτρίζεται;
Όταν χάνει ή παίρνει ηλεκτρόνια από ένα άλλο σώμα.
ΠΡΟΣΟΧΗ! Μόνο τα ηλεκτρόνια μπορούν να μεταφερθούν από το ένα σώμα στο άλλο και όχι τα πρωτόνια.
Έτσι, λοιπόν:
- Αν ένα άτομο προσελκύσει 1 ή περισσότερα ηλεκτρόνια (τα ηλεκτρόνια είναι περισσότερα από τα πρωτόνια) φορτίζεται αρνητικά.
- Αν ένα άτομο χάσει 1 ή περισσότερα ηλεκτρόνια (τα πρωτόνια είναι περισσότερα από τα ηλεκτρόνια) τότε το άτομο είναι φορτισμένο θετικά.
Πώς μπορούμε να μεταφέρουμε ηλεκτρόνια από το ένα σώμα στο άλλο;
Όταν τρίψουμε 2 αντικείμενα μαζί, το ένα παίρνει ηλεκτρόνια και το άλλο χάνει ηλεκτρόνια. Το ένα φορτίζεται αρνητικά και το άλλο θετικά. Τότε λέμε ότι τα 2 αντικείμενα είναι ετερώνυμα, γιατί έχουν διαφορετικό ηλεκτρικό φορτίο.
Αντίθετα, αν έχουμε 2 αντικείμενα με ίδιο ηλεκτρικό φορτίο λέμε ότι τα 2 αντικείμενα είναι ομώνυμα (και τα δύο θετικά ή και τα δύο αρνητικά φορτισμένα).
Τα ομώνυμα απωθούνται (απομακρύνονται) και τα ετερώνυμα έλκονται (πλησιάζουν).
π.χ. Αν τρίψουμε το μπαλόνι με τα μαλλιά μας, θα μεταφερθούν ηλεκτρόνια από τα μαλλιά στο μπαλόνι. Το μπαλόνι θα αποκτήσει περισσότερα ηλεκτρόνια (αρνητικό φορτίο), τα μαλλιά λιγότερα ηλεκτρόνια (θετικό φορτίο). Έτσι, τα μπαλόνι και τα μαλλιά θα έλκονται.
Τα ηλεκτρόνια που μεταφέρονται από το ένα σώμα στο άλλο είναι σταθερά (δε ρέουν μέσα στο σώμα). Αυτά τα φορτία ονομάζονται στατικά και τα φαινόμενα που οφείλονται σε αυτά ονομάζονται στατικός ηλεκτρισμός.
Β. Το ηλεκτρικό ρεύμα
Σε κάποια υλικά, όπως τα μέταλλα, ορισμένα ηλεκτρόνια απομακρύνονται από τα άτομα. Έτσι, δεν κινούνται γύρω από τον πυρήνα αλλά ελεύθερα μέσα στον χώρο του υλικού. Τα ηλεκτρόνια αυτά ονομάζονται ελεύθερα ηλεκτρόνια. Η ροή των ελεύθερων ηλεκτρονίων προς μια ορισμένη κατεύθυνση ονομάζεται ηλεκτρικό ρεύμα.
Η ροή των ηλεκτρονίων έχει πάντα φορά από τον αρνητικό προς τον θετικό πόλο μιας ηλεκτρικής πηγής.
Γ. Το ηλεκτρικό κύκλωμα
Για να λειτουργήσει μια συσκευή χρειαζόμαστε ένα κύκλωμα.
Ηλεκτρικό κύκλωμα: είναι μια κλειστή διαδρομή μέσω της οποίας μπορεί να διέλθει ηλεκτρικό ρεύμα.
Κλειστό κύκλωμα: αυτό που διαρρέεται από ρεύμα και η συσκευή λειτουργεί.
Ανοικτό κύκλωμα: αυτό που δε διαρρέεται από ρεύμα και η συσκευή δε λειτουργεί.
π.χ. Το κύκλωμα είναι κλειστό όταν το λαμπάκι που φαίνεται στην παρακάτω εικόνα ανάβει αφού περνάει ηλεκτρικό ρεύμα ενώ το κύκλωμα είναι ανοικτό όταν το λαμπάκι είναι σβηστό αφού δεν περνάει ηλεκτρικό ρεύμα.
Τα βασικά στοιχεία του ηλεκτρικού κυκλώματος είναι:
- η πηγή που αναγκάζει τα ελεύθερα ηλεκτρόνια να κινηθούν
- οι αγωγοί, μέσα από τους οποίους διέρχεται το ηλεκτρικό ρεύμα
- ο διακόπτης με τον οποίο μπορούμε να διακόπτουμε τη ροή του ηλεκτρικού ρεύματος και
- η ηλεκτρική συσκευή.
π.χ. Στη παραπάνω εικόνα παρατηρούμε ότι το ηλεκτρικό κύκλωμα αποτελείται από τη μπαταρία (πηγή), τα καλώδια (αγωγοί), τον διακόπτη και τη λάμπα (συσκευή).
Η πηγή
Για τη ροή του ηλεκτρικού ρεύματος σε ένα κύκλωμα είναι απαραίτητη μια ηλεκτρική πηγή. Ηλεκτρικές πηγές είναι οι μπαταρίες που χρησιμοποιούμε στα μικρά κυκλώματα και στις ηλεκτρικές συσκευές και οι γεννήτριες των εργοστασίων της ΔΕΗ που χρησιμοποιούνται στο τεράστιο κύκλωμα του δικτύου της χώρας μας. Οι ηλεκτρικές πηγές, οι μπαταρίες και οι γεννήτριες, δεν «παράγουν» ηλεκτρόνια, αλλά αναγκάζουν τα ελεύθερα ηλεκτρόνια των αγωγών να κινούνται ομαδικά προς μια κατεύθυνση.
Αγωγοί και μονωτές
Αγωγοί: ονομάζονται τα υλικά μέσα από τα οποία είναι δυνατή η ροή του ηλεκτρικού ρεύματος. Αυτά είναι όλα τα μέταλλα, όπως ο σίδηρος, το αλουμίνιο, ο χαλκός αλλά και ο γραφίτης.
Μονωτές: ονομάζονται τα υλικά μέσα από τα οποία δεν είναι δυνατή η ροή του ηλεκτρικού ρεύματος, όπως το ύφασμα, το ξύλο, το γυαλί, το πλαστικό κ.α.
π.χ. Στο σπίτι μας οι πρίζες είναι φτιαγμένες από πλαστικό για να μην μας χτυπάει το ρεύμα όταν τις πιάνουμε.
Για την κατασκευή των κυκλωμάτων είναι απαραίτητοι τόσο οι αγωγοί όσο και οι μονωτές. Οι αγωγοί χρησιμοποιούνται, όταν είναι επιθυμητή η εύκολη ροή των ελεύθερων ηλεκτρονίων, ενώ οι μονωτές χρησιμοποιούνται για την προστασία μας από αυτή. Από αγωγούς κατασκευάζεται, λοιπόν, το εσωτερικό των καλωδίων, για να μπορεί να ρέει το ηλεκτρικό ρεύμα μέσα από αυτά, ενώ οι μονωτές μας προστατεύουν περιβάλλοντας τους αγωγούς.
Διακόπτης
Με τον διακόπτη κλείνουμε ή ανοίγουμε το ηλεκτρικό κύκλωμα, δηλαδή αφήνουμε ή διακόπτουμε να περάσει το ρεύμα.
- Όταν ο διακόπτης είναι κλειστός το ηλεκτρικό ρεύμα φτάνει στη λάμπα και ανάβει.
- Όταν ο διακόπτης είναι ανοιχτός το ηλεκτρικό ρεύμα δε φτάνει στη λάμπα και δεν ανάβει.
Ηλεκτρικές συσκευές
Οι ηλεκτρικές συσκευές μπορούν να συνδέονται σε ένα κύκλωμα σε σειρά ή παράλληλα.
Σύνδεση σε σειρά: Οι ηλεκτρικές συσκευές συνδέονται η μία μετά την άλλη. Αν αποσυνδέσουμε μία συσκευή, η ροή του ηλεκτρικού ρεύματος διακόπτεται και οι υπόλοιπες συσκευές σταματούν να λειτουργούν.
Παράλληλη σύνδεση: Οι ηλεκτρικές συσκευές συνδέονται παράλληλα έτσι ώστε οι επαφές κάθε συσκευής να συνδέονται απευθείας με τους πόλους της πηγής. Έτσι, δημιουργούνται πολλά ανεξάρτητα ηλεκτρικά κυκλώματα. Αν αποσυνδέσουμε μια συσκευή, οι υπόλοιπες εξακολουθούν να λειτουργούν. Στο σπίτι μας, χρησιμοποιούμε την παράλληλη σύνδεση. Αν κλείσουμε την τηλεόραση, το πλυντήριο συνεχίζει να λειτουργεί.
Δ. Ηλεκτρικό ρεύμα – Μια επικίνδυνη υπόθεση
Η ροή ηλεκτρικού ρεύματος με μικρή ένταση είναι πολύτιμη για τον άνθρωπο. Το ανθρώπινο σώμα διαρρέεται συνεχώς από ρεύμα. Μέσω του νευρικού συστήματος, το ηλεκτρικό ρεύμα μεταφέρει εντολές και πληροφορίες από και προς τον εγκέφαλο. Ό,τι βλέπουμε και ό,τι ακούμε μετατρέπεται σε ηλεκτρικά σήματα, που μεταδίδονται στον εγκέφαλο. Οι εντολές στους διάφορους μυς μεταφέρονται επίσης με ηλεκτρικά σήματα. Στην ιατρική τα ηλεκτρικά σήματα στο ανθρώπινο σώμα αξιοποιούνται και δίνουν στους γιατρούς χρήσιμες πληροφορίες. Με το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα εντοπίζονται τα ηλεκτρικά σήματα στον εγκέφαλο, ενώ στο ηλεκτροκαρδιογράφημα αποτυπώνεται το ηλεκτρικό ρεύμα που διεγείρει τον μυ της καρδιάς. Σε κάθε σύσπαση που κάνει ο μυς σχηματίζεται ένα «αιχμηρό σημείο». Όταν η καρδιά είναι υγιής, τα «αιχμηρά» αυτά σημεία είναι ομοιόμορφα, κάτι που δε συμβαίνει, όταν υπάρχουν καρδιακά προβλήματα.
Ωστόσο, η ροή του ηλεκτρικού ρεύματος μέσα από το σώμα μας, όταν η ένταση είναι μεγάλη, είναι πολύ επικίνδυνη. Το ανθρώπινο σώμα είναι αγωγός του ηλεκτρικού ρεύματος. Αν ακουμπήσουμε ένα καλώδιο στο οποίο έχει φθαρεί ο μονωτής, το σώμα μας γίνεται μέρος του κυκλώματος. Αν το ρεύμα που διαρρέει το σώμα μας είναι ισχυρό, ο μυς της καρδιάς δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά. Το φαινόμενο ονομάζεται ηλεκτροπληξία και μπορεί να έχει ως συνέπεια την αναισθησία ή ακόμη και τη διακοπή της λειτουργίας της καρδιάς.
Τι κάνουμε σε αυτήν την περίπτωση;
Σε περίπτωση ηλεκτροπληξίας πρέπει να προσφέρουμε γρήγορα βοήθεια. Προσοχή όμως, δεν πλησιάζουμε ποτέ τον άνθρωπο που διαρρέεται από ρεύμα, πριν κατεβάσουμε τον γενικό διακόπτη. Αλλιώς, κινδυνεύουμε και οι ίδιοι. Αν δεν ξέρουμε πού είναι ο γενικός διακόπτης, απομακρύνουμε τον άνθρωπο που κινδυνεύει από το ηλεκτρικό κύκλωμα χρησιμοποιώντας έναν μονωτή όπως ένα σκουπόξυλο ή μία ξύλινη καρέκλα. Στη συνέχεια πρέπει να καλέσουμε τις Πρώτες Βοήθειες και να φωνάξουμε κάποιον μεγαλύτερο.