Λήψη αρχείου



Λήψη αρχείου



Λήψη αρχείου

Του ΣΤΑΥΡΟΥ ΤΖΙΜΑ

Την επομένη της φετινής «πορείας μνήμης στη Θεσσαλονίκη», με αφορμή τη συμπλήρωση 75 χρόνων από την αναχώρηση του πρώτου από τους δεκατρείς συρμούς που μετέφεραν Εβραίους της πόλης προς εξόντωση στο Άουσβιτς – Μπίρκεναου, έλαβα ένα e-mail: «Αγαπητέ κ. Τζίμα. Έμεινα έκπληκτος όταν είδα στις ειδήσεις ότι στην εκδήλωση στον Σιδηροδρομικό Σταθμό της Θεσσαλονίκης έλειπαν εκπρόσωποι της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τι μπορούμε να κάνουμε για να διορθώσουμε αυτή την απαράδεκτη, για μένα, συμπεριφορά; Ως εκπρόσωπος της Ιεράς Μητροπόλεως Γερμανίας στα Βαυαρικά Στρατόπεδα Συγκέντρωσης και ως αρμόδιος ορθόδοξος κληρικός για  το Στρατόπεδο Νταχάου, αισθάνομαι λύπη και οργή. Πατήρ Απόστολος».

Τον αποστολέα, πρωτοπρεσβύτερο στη Βαυαρία της Ορθοδόξου Μητροπόλεως Γερμανίας, Απόστολο Μαλαμούση, τον είχα γνωρίσει στο Μόναχο και είχα εκπλαγεί από την ακάματη δράση του για τον συνάνθρωπο. Πρώτος στο πλευρό των εχόντων ανάγκη, ανεξαρτήτως χρώματος, θρησκείας, εθνικότητας. Όταν έφταναν οι πρόσφυγες από τη Συρία στην ιστορική «γραμμή 11», στον σταθμό του Μονάχου –όπου κατά τη δεκαετία του ’60 αποβιβάζονταν οι αποστολές με τους Έλληνες gastarbeiter–, αυτός ήταν εκεί, για να μοιράσει τρόφιμα και να εμψυχώσει τους κατατρεγμένους.

Σπεύδει με κάθε ευκαιρία στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης για να τελέσει τρισάγιο υπέρ αναπαύσεως των ψυχών που εξοντώθηκαν εκεί. Μαζί με τον μουφτή και τον ραββίνο του Μονάχου οργανώνουν εκδηλώσεις, διαλέξεις και πορείες εναντίον του ρατσισμού. Φαίνεται όμως ότι αλλιώς «διαβάζει» η Ορθόδοξη Εκκλησία στη Γερμανία το Ευαγγέλιο και αλλιώς στην Ελλάδα.

Ο ίδιος φρόντισε να μου υπενθυμίσει την «γκρίζα» στάση της Εκκλησίας στο θέμα των Εβραίων, αποστέλλοντας απόσπασμα από πρόσφατη ομιλία του μητροπολίτη Δημητριάδος Ιγνατίου. «Με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι χριστιανικές κοινότητες, οι εκκλησίες στη Δύση και την Ανατολή, ελάχιστα έπραξαν, αν δεν συνεργάστηκαν ανοιχτά με τους χιτλερικούς δολοφόνους. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, δυστυχώς, δεν ξέφυγε κατά πολύ από αυτό τον κανόνα. Οι φωτεινές μορφές του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Δαμασκηνού, του μητροπολίτη Ζακύνθου Χρυσοστόμου, του μητροπολίτη Χαλκίδας Γρηγορίου και του προκατόχου μας μητροπολίτη Δημητριάδος Ιωακείμ φωτίζουν τα σκότη εκείνα και μας γεμίζουν ελπίδα». Και του π. Απόστολου, θα προσθέταμε εμείς, αναφερόμενοι στο σήμερα.

ΠΗΓΗ

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Το Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας του ΕΚΠΑ, στο πλαίσιο των επίσημων εορτασμών για τα 180 χρόνια από την ίδρυση του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, διοργανώνει διεθνές συνέδριο με θέμα: «Το Ολοκαύτωμα. Διαχρονικές και Διεπιστημονικές Προσεγγίσεις» στις 3-­5 Οκτωβρίου 2017. Η δράση τελεί υπό την αιγίδα της EUNIC (European Union National Institutes for Culture/Ένωση Μορφωτικών Ινστιτούτων της Ε.Ε.), και διοργανώνεται σε συνεργασία και με την υποστήριξη των Instituto Cervantes de Atenas, Goethe-Institut Athen, των Πρεσβειών του Ισραήλ, της Πολωνίας και της Ρουμανίας. Η προβολή στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων οργανώνεται με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Άθλησης και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων.

11a0afd90d

Το Συνέδριο, που θα λάβει χώρα στις 3, 4 και 5 Οκτωβρίου, έχει ως σκοπό τη διεπιστημονική προσέγγιση του Ολοκαυτώματος και την παρουσίαση της ιστορίας των εβραϊκών πληθυσμών της Ευρώπης, από την αρχαιότητα έως και σήμερα. Συμμετέχουν ακαδημαϊκοί και ερευνητές από την Ελλάδα, τη Γερμανία, το Ισραήλ, την Ισπανία, την Πολωνία και τη Ρουμανία, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν ένα ευρύ φάσμα γνωστικών αντικειμένων: φιλολογία, θρησκειολογία, τέχνη, θέατρο, ιστορία, αρχαιολογία, κοινωνιολογία, εκπαίδευση για το Ολοκαύτωμα. Οι ομιλητές κατανέμονται σε τέσσερεις γενικές ενότητες: α) θυσία, ανατροπή και δίωξη: από την Ελληνιστική περίοδο έως και τον Μεσαίωνα, β) το Ολοκαύτωμα: ιστορικές, πολιτικές και κοινωνικές προσεγγίσεις, με έμφαση στην Ελλάδα, γ) η επιρροή του Ολοκαυτώματος στη λογοτεχνία και στην τέχνη, δ) σύγχρονη κοινωνία και εκπαίδευση.

Στο πλαίσιο του Συνεδρίου, και σε συνεργασία με τον Οργανισμό Πολιτισμού, Άθλησης και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων, θα γίνει προβολή με δωρεάν είσοδο της ταινίας «Η ανάκριση» (Erez Pery, Ισραήλ-Γερμανία, 2016, 84’, Ελληνικοί–Αγγλικοί υπότιτλοι). Το 1946, ο Ρούντολφ Φραντς Φέρντιναντ Ες, ο διοικητής με τη μεγαλύτερη θητεία στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς, περιμένει σε μια Πολωνική φυλακή την δίκη του. Έχει ανατεθεί στον Άλμπερτ, έναν νεαρό Πολωνό επιθεωρητή, να ανακρίνει τον Ες και να του αποσπάσει μια ομολογία. Η συνάντηση τους θα βγάλει στην επιφάνεια την τρομακτική ρουτίνα του στρατοπέδου καθώς και τον ευτελισμό της βίας. Με την εισαγωγή του θανατηφόρου αερίου Zyklon B, ο Ες διεξήγαγε τον πιο αποτελεσματικό τρόπο μαζικής θανάτωσης ανθρώπων, με αριθμούς θυμάτων που αγγίζουν το 1.1 εκατ. ανθρώπους. Η ταινία βασίζεται στα απομνημονεύματα που έγραψε ο Ες στην φυλακή πριν την εκτέλεσή του. Η προβολή θα πραγματοποιηθεί στις 4 Οκτωβρίου, στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων (Ακαδημίας 50).

Το Συνέδριο θα λάβει χώρα στο κτήριο Κωστής Παλαμάς (Ακαδημίας 48, 3 Οκτωβρίου–19:00) στο κεντρικό κτήριο του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 31, 4 Οκτωβρίου–10:30) και στο αμφιθέατρο του Ινστιτούτο Goethe (Ομήρου 14-16, 5 Οκτωβρίου–13:00).

Οι ομιλίες θα πραγματοποιηθούν στην Αγγλική και θα διανεμηθούν ελληνικές μεταφράσεις/περιλήψεις των εισηγήσεων στους συμμετέχοντες. Επίσης, με σχετική αίτηση στη γραμματεία του Συνεδρίου, θα δοθούν βεβαιώσεις παρακολούθησης. Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Περισσότερες λεπτομέρειες και το αναλυτικό πρόγραμμα μπορείτε να βρείτε στην επίσημη ιστοσελίδα του Συνεδρίου.

Στις 22 Φεβρουαρίου 1944, 650 άνθρωποι στάλθηκαν στο Άουσβιτς στοιβαγμένοι σε δώδεκα τρένα για εμπορεύματα. Μόνο ο Πρίμο Λέβι και δύο άλλοι επέζησαν, έπειτα από παραμονή ενός έτους, πριν την απελευθέρωσή τους από τον ρωσικό στρατό τον Ιανουάριο του 1945.

Στο στρατόπεδο ο Λέβι παρατηρεί τα πάντα, θα θυμηθεί τα πάντα, θα αφηγηθεί τα πάντα: το στρίμωγμα στους κοιτώνες· τους συντρόφους που ανακάλυπταν το πρωί νεκρούς από την πείνα και το κρύο· τους εξευτελισμούς και την καθημερινή εργασία, κάτω απ’ τα χτυπήματα των «Κάπος»· τις περιοδικές «επιλογές» όπου ξεχώριζαν τους αρρώστους από τους υγιείς για να τους στείλουν στο θάνατο· τους απαγχονισμούς για παραδειγματισμό· τα τρένα γεμάτα Εβραίους και τσιγγάνους, που οδηγούνταν με την άφιξή τους στα κρεματόρια…

Κι όμως, στην αφήγηση αυτή κυριαρχεί η πλέον εντυπωσιακή αξιοπρέπεια· καμία εκδήλωση μίσους, καμία υπερβολή, καμία εκμετάλλευση των προσωπικών ταλαιπωριών, αλλά ένας ηθικός προβληματισμός πάνω στον πόνο, εξυψωμένος από ένα όραμα ζωής.

Το Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος, γραμμένο το 1947, θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας με θέμα τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και μία από τις πλέον συγκλονιστικές μαρτυρίες των καιρών μας. Στην Ιταλία από τη δεκαετία του ’60 διδάσκεται στα σχολεία.

Η έκδοση περιλαμβάνει Παράρτημα με συνέντευξη του Πρίμο Λέβι στον Philip Roth (La Stampa, 26, 27 Νοεμβρίου 1986), ένα κείμενο του Πρίμο Λέβι, Η Μαύρη τρύπα του Άουσβιτς, Πολεμική στους Γερμανούς ιστορικούς, δημοσιευμένο στην εφημερίδα La Stampa, 22 Ιαν. 1987, ένα κείμενο του Claudio Magris, Έπος και μυθιστόρημα στον Πρίμο Λέβι, δημοσιευμένο στην εφημερίδα Il Corriere della Sera, 13 Ιουνίου 1982, και αναλυτική εργοβιογραφία.

ΕΛΙ ΒΙΖΕΛ, Ο καιρός των ξεριζωμένων, μτφρ. Γιώργος Ξενάριος, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2003.

Ο καιρός των ξεριζωμένων

Ο Γκαμλιέλ, ένα μικρό Εβραιόπουλο θα χάσει τους οικείους του, την πίστη του, ακόμα και το όνομά του, όταν η μητέρα του, για να τον σώσει από τους Ούγγρους φασίστες θα τον εμπιστευτεί στα χέρια της Ιλόνκα, μιας νεαρής τραγουδίστριας που δουλεύει σε καμπαρέ της Βουδαπέστης. Τα χρόνια που θα ακολουθήσουν του επιφυλάσσουν όμως κι άλλες επώδυνες περιπλανήσεις. Ώσπου, στα τέλη του 20ού αιώνα, ο Γκαμλιέλ Φρίντμαν βρίσκεται στη Νέα Υόρκη και έχει αποκτήσει πλέον αμερικανική υπηκοότητα. Όταν η γιατρός Λίλι Ρόζενκρατς του ζητά να τη βοηθήσει με μια ηλικιωμένη ουγγαρέζα ασθενή της, η οποία μιλά μόνο ουγγρικά, το παρελθόν του ξυπνά. Η τρελή σκέψη ότι η άρρωστη μπορεί να είναι η Ιλόνκα, που έχει να τη δει από το 1956, όταν οι κάτοικοι της Βουδαπέστης εξεγέρθηκαν εναντίον των σοβιετικών δυνάμεων, θα σταθεί η αφορμή για να τον κατακλύσουν οι αναμνήσεις: τα παιδικά του χρόνια, ο αποτυχημένος γάμος του με την Κολέτ, οι δυο του κόρες, με τις οποίες δεν έχει πια καμία επαφή, οι παλιοί του φίλοι, οι σύντροφοι με τους οποίους μοιράζεται τη σκληρή μοίρα του ξεριζωμού, αλλά και οι ατάλαντοι συγγραφείς στους οποίους ο Γκαμλιέλ δανείζει τα κείμενα και το ταλέντο του, ενώ μοναδική του έγνοια είναι να τελειώσει το Μυστικό Βιβλίο του.

Μέσα σε μία μέρα ο Γκαμλιέλ, αυτός ο ισόβια ξεριζωμένος, συνειδητοποιεί ότι πρέπει να συμφιλιωθεί με το παρελθόν του, να ριζώσει κάπου. Πρέπει να πείσει τον εαυτό του ότι υπάρχει ακόμη χώρος στην καρδιά των ανθρώπων για το όνειρο και την ελπίδα.

Για τον Ελί Βιζέλ βλ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ