Ψηφιακή Ελευθερία και Δικαίωμα στην Πληροφορία: με αφορμή την 12η Μαρτίου – Παγκόσμια Ημέρα κατά της Λογοκρισίας στο ΔιαδίκτυοΗ 12η Μαρτίου έχει καθιερωθεί ως η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Λογοκρισίας στο Διαδίκτυο, μιαΠερισσότερα

Η ΚΥΡΙΑ ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ 

Η σιωπηλή λογοκρισία και η αφανής Ορθοδοξία στην ψηφιακή εποχή 01.07.2025 Πέτρος Δ. Δαμιανός, Δρ. Φιλοσοφίας – Διδακτικό Προσωπικό ΕΜΠ Στην ψηφιακή εποχή, ο έλεγχος της πληροφορίας δεν γίνεται […]

Η ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑΑν και μικροί ασχοληθήκαμε μέσα από το παιχνίδι μας και με την έννοια της λογοκρισίας!!! Ιδού το αποτέλεσμα της ενασχόλησης…

Ρατσισμός Ρατσισμός και λογοκρισία στο Διαδίκτυο To Διαδίκτυο είναι ένα μέσο το οποίο επιτρέπει στους χρήστες του να καταθέτουν την άποψη τους, όπο […]

Μια μαρτυρία για τη ζωή στη δικτατορία και για τα γεγονότα στο Πολυτεχνείο   Γιώργος Γαβριήλ, Η λάθος πληροφορία που οδήγησε στο «Πολυτεχνείο»   Ο Γιώργος Γαβριήλ ήταν φοιτητής της Φυσικομαθηματικής Σχολής και έλαβε ενεργό μέρος στις καταλήψεις της Νομικής   Από τα παιδιά της σημερινής εποχής κανένα δεν μπορεί να καταλάβει το κλίμα της δικτατορίας. Δεν υπήρχε καμία έκφραση της προσωπικής ή κοινωνικής μου ζωής όπου να μην ένιωθα το βάρος της δικτατορίας. Ήταν μια ταφόπλακα που μας πλάκωνε. Έπρεπε να λειτουργείς πάντα με τον τρόπο που εκείνη απαιτούσε. Καθετί που έκανες, είτε πήγαινες σε σινεμά, σε βιβλιοθήκη ή σε ταβέρνα, είχες πάντα το άγχος ότι δεν ήταν αποδεκτό από τη δικτατορία, και οποιαδήποτε στιγμή θα μπορούσε να το πληρώσεις. Ο Παττακός τα είχε βάλει κάποια στιγμή με όσες φορούσαν μίνι φούστα. Ακόμη και την αμφίεση των νέων ελέγχανε. Όπως και ο έρωτας, ήταν υπό επιτήρηση και συνεπώς μίζερος. Γιατί δεν υπήρχε η ελευθερία που απαιτείται για να μπορέσει να εκδηλωθεί. Ήταν έρωτας ανάμεικτος με φόβους. Θυμάμαι ότι ως φοιτητές είχαμε πάει μια εκδρομή, και όλο αυτό το παιχνίδι του έρωτα και της διάθεσης για αντίσταση, τα οποία περιπλέκονται μεταξύ τους, επηρεαζόταν από τον φόβο. Οι σχέσεις μας δεν ήταν ελεύθερες. Εγώ, ας πούμε, είχα πάει με την μετέπειτα γυναίκα μου μια εκδρομή στην Καστοριά και συνεχώς σκεφτόμουν εάν έκανα κάτι που δεν έπρεπε να έχω κάνει. Ακόμα και στο δωμάτιο μέσα σκεφτόμουν ότι κάποιος με παρακολουθούσε. Επίσης, η δικτατορία δεν έδινε καμία ελπίδα διαφυγής. Δεν ήταν ότι θα τελείωνε σε έναν μήνα, πίστευες ότι θα συνεχίζεται για πάντα. Και έπρεπε να κάνεις τους προγραμματισμούς της ζωής σου, να παντρευτείς, να πιάσεις δουλειά, να κάνεις παιδιά, να διαβάσεις, πάντα υπό τον φόβο ότι η ζωή σου θα είναι γεμάτη συμβιβασμούς. Και γι’ αυτό, η μεγαλύτερη ανακούφιση που ένιωσα μετά την πτώση της δικτατορίας ήταν αυτός ο φρέσκος αέρας που μπήκε μέσα στα πνευμόνια μας, η αίσθηση ότι πλέον μπορούμε να αναπνέουμε. Εγώ τότε ζούσα στον Ωρωπό και είχαμε, με τον αδελφό μου και τη μάνα μου, ένα μικρό ουζερί, το οποίο είχε πάρα πολλή δουλειά. Αναγκαστήκαμε όμως να το κλείσουμε «σε μια βραδιά», διότι η Αστυνομία απαιτούσε να βάλουμε μια ταμπέλα που θα έλεγε «Ναι στον Παπαδόπουλο». Και από το να γίνουμε περίγελως σε όλο το χωριό, και μάλιστα εγώ, που ήμουν φοιτητής στο πανεπιστήμιο με δημοκρατικές απόψεις, συμφωνήσαμε και το κλείσαμε. Να μείνεις ξαφνικά χωρίς δουλειά, εξαιτίας της πράξης ενός χωροφύλακα! Μετά, αναγκάστηκα να δουλεύω ως σερβιτόρος, για να μπορέσω να τελειώσω το πανεπιστήμιο. Και στεναχωριέμαι και πληγώνομαι κάθε φορά που ορισμένοι προσπαθούν να την «περάσουν» τη δικτατορία σαν ένα διάλειμμα όπου τάχα διάβαζαν και καλλιεργούνταν η υψηλή κουλτούρα. Είναι σίγουρο ότι η στεναχώρια και η θλίψη γεννούν βαθιές σκέψεις, και κάποιοι γίνανε συγγραφείς μέσα από την εμπειρία της δικτατορίας. Η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων, όμως, σημαδεύτηκαν για όλη τους τη ζωή. Η δικτατορία ήταν μια εξαιρετικά σκληρή περίοδος για τους Έλληνες. Μια περίοδος που μας σημάδεψε και ακόμα μας σημαδεύει. Ακόμα και σήμερα, σε κάθε ενέργεια της γενιάς μου υπάρχει το σημάδι της δικτατορίας, και ίσως γι’ αυτό και ορισμένες ενέργειές μας είναι βεβιασμένες και ανελεύθερες. Από την πρώτη στιγμή που ήμασταν στο πανεπιστήμιο, ψάχναμε να βρούμε κωδικούς επικοινωνίας για να καταλάβουμε τελικά εάν κάποιος συμφοιτητής μας ήταν δημοκρατικός ή, ακόμα-ακόμα εάν θα μπορούσε να κάνει και κάποια αντιδικτατορική πράξη. Υπήρχε ο φόβος του χαφιέ, η χούντα είχε ερείσματα και μέσα στους φοιτητές και μέσα στην κοινωνία. Υπήρχαν πολλοί φοιτητές που εξυμνούσαν και στήριζαν τη δικτατορία. Είχε τους ανθρώπους της που μας καρφώνανε. Άσχετα αν μετά το «Πολυτεχνείο» έγιναν αντιστασιακοί όλοι οι Έλληνες.       Πολλά ξεκινάγαν από τις κοινωνικές συναναστροφές. Δηλαδή όταν πηγαίναμε για ένα κρασάκι, εντοπίζαμε εκείνον που θα πέταγε πρώτος ένα αντιστασιακό τραγουδάκι. Αντιστασιακά τραγούδια ήταν τότε όλα τα τραγούδια του Θεοδωράκη, τα ωραία του Χατζιδάκι, αυτά δηλαδή που είχαν κάποιο προβληματισμό -όχι σαν το «Κυρα-Γιώργαινα» [1], ας πούμε. Τραγουδούσαμε και αντάρτικα, και αυτά τα αυτοσχέδια γλέντια άρεσαν πάρα πολύ στον κόσμο, γι’ αυτό όπου πηγαίνανε οι φοιτητές, ακολουθούσαν όλοι οι άλλοι. Γιατί μέσα από τους φοιτητές ο πολιτικοποιημένος πολίτης, που τότε ήταν κατατρομαγμένος, έπαιρνε μια αντιστασιακή ανάσα. Σιγά σιγά γνωριζόμαστε και ξεθαρρεύουμε. Είχαμε βάλει στις τσέπες όλων των συμφοιτητών μας, στα εργαστήρια της Χημείας, ένα κείμενο του Γληνού περί δημοκρατίας. Είχαν κρεμάσει τα παλτά τους απέξω και βρίσκανε ξαφνικά μέσα ένα κείμενο που αναφερότανε στην ανάγκη της Δημοκρατίας. Την ενέργεια αυτή την είχα οργανώσει εγώ, ο Διονύσης Μαυρογένης, η Άννα Στεφάνου από τη Θεσσαλονίκη και ο Στρατής Πάλλης [2]. Η Άννα Στεφάνου είχε καταφέρει να περάσει μέσα στο πανεπιστήμιο το κείμενο το οποίο είχαμε βγάλει σε πολύγραφο. Ήταν μια πρώτη αντιστασιακή πράξη, μικρή όπως το βλέπουμε τώρα, αλλά για την εποχή της τεράστια. Διότι ακόμα κι ένα στραβοκοίταγμα στους διάφορους ασφαλίτες [3] που κυκλοφορούσαν ελεύθεροι μέσα στο πανεπιστήμιο ήταν αρκετό για να σου πούνε: «Για έλα μέσα, μικρέ». Εμένα, μια φορά, με συνέλαβαν και με πήγαν στην Ασφάλεια, επειδή κρατούσα έναν πάκο τυλιγμένο με μια εφημερίδα, όπου μέσα είχα κάτι άσχετα πράγματα, τα οποία πέρασαν για προκηρύξεις. Σε κάθε συγκέντρωση για φοιτητικά προβλήματα ήταν μέσα και από ένας ασφαλίτης -είτε τον λέγανε Κανούση, είτε τον λέγανε Μαρκονίκο [4]-, ο οποίος μάλιστα προσπαθούσε να αποκτήσει και φιλικές σχέσεις με τους φοιτητές. Είχε γίνει ένα κομμάτι της ζωής μας. Βέβαια, οι περισσότεροι ήταν ανεγκέφαλοι. Θυμάμαι τότε που πήγαν να μας στρατεύσουνε όλους, πήγα και τους είπα: «Εάν με στρατεύσετε, εγώ θα αυτοπυρποληθώ μπροστά στα Προπύλαια». Φυσικά δεν θα το έκανα, δεν υπήρχε περίπτωση. Αλλά τελικά αυτό έπιασε, διότι είπαν: «Για κάτσε, μήπως αυτός μας κάνει καμιά τρέλα», και τη γλύτωσα. Πηγαίναμε συνέχεια σινεμά, ιδίως στο «Στούντιο» [5]. Δεν πηγαίναμε για την ταινία, αλλά επειδή ξέρουμε ότι στο «Στούντιο» θα μαζευόντουσαν όλοι οι αμφισβητίες της δικτατορίας, υπήρχε μια αύρα μεταξύ μας. Ωσάν να λέγαμε ότι «όλοι όσοι είμαστε εδώ μέσα, αυτοί οι 300-400, θέλουμε να φύγει η δικτατορία». Μετά πηγαίναμε να πιούμε ένα κρασάκι ή να οργανώσουμε κάποια πολιτιστική εκδήλωση, όπως με τα Δεκαοχτώ Κείμενα [6]. Αυτά τα βιβλία μάς έδωσαν την ευκαιρία να επικοινωνήσουμε πιο άμεσα με πνευματικούς ανθρώπους, κι έτσι να αρχίσει να αναπτύσσεται μια άλλη κουλτούρα, η οποία αποτίναζε πλέον την απαγόρευση του διαβάσματος. Φυσικά, τα βιβλία δεν τα διαβάζαμε δημοσίως. Όμως, εκείνος που κρατούσε τα βιβλία στο χέρι ήταν σαν να έλεγε: «Είμαι διαθέσιμος. Είμαι έτοιμος για μια αντιστασιακή πράξη». Εάν δηλαδή, έξω-έξω, πέρα από τα φοιτητικά βιβλία, κράταγε και κανένα λογοτεχνικό, θα έλεγα: «Α, δικός μας είναι αυτός, πρέπει να του πιάσουμε κουβέντα». Ήταν κωδικοί επικοινωνίας αυτοί. Όταν μαθαίναμε ότι υπήρχε ένα βιβλιοπωλείο που είχε έστω πέντε ποιήματα του Ρίτσου, κάναμε όλοι ουρά για να τα βρούμε. Κι ευτυχώς που υπήρχαν ορισμένοι άξιοι εκδότες, πραγματικά παλικάρια, που μέσα σε εκείνο το σκοτάδι βγάζανε, μερικές φορές, κάποια τέτοια βιβλία και μας δίνανε τη δυνατότητα να αναπνέουμε μέσα από την ποίηση. Το ίδιο συνέβαινε όταν ορισμένοι φίλοι φέρνανε από το εξωτερικό κασέτες και δίσκους του Θεοδωράκη. Θυμάμαι ότι η γυναίκα μου είχε πάει ένα ταξίδι που μου έφερε έναν καταπληκτικό δίσκο του Θεοδωράκη, κρυμμένο μέσα σε ένα εξώφυλλο της Μαρινέλας. Έπαιζε, επίσης, σημαντικό ρόλο το πού πηγαίναμε να πιούμε καφέ. Ας πούμε, στα καφενεδάκια του Σόλωνος πήγαιναν όσοι είχαν διάθεση για αντιστασιακή κουβέντα. Οι άλλοι που θέλανε μόνο καμάκι, φεύγανε και πηγαίνανε στο Κολωνάκι. Εγώ, ας πούμε, ήμουν φοιτητής από τον Ωρωπό. Δηλαδή τελείως άσχετους με τους Αθηναίους. Κανείς δεν μου μίλαγε, παρότι είχα διάθεση να οργανωθώ, να παλέψω. Το μόνο λοιπόν που μου απέμενε ήταν να συχνάζω σε χώρους όπου υποπτευόμουνα ότι θα γινόταν κάτι. Έτσι, άρχισα να πηγαίνω στη Φοιτητική Λέσχη. Εκεί, χωρίς να το περιμένω, στην επέτειο της 21ης Απριλίου το 1972 ήταν συνεννοημένοι γύρω στους πενήντα με εβδομήντα ανθρώπους να κάνουν μια διαδήλωση. Θυμάμαι μεταξύ αυτών τον Γιώργο Κοτανίδη, που ήταν στο Ελεύθερο Θέατρο. Μπήκα κι εγώ μέσα. Με το που αρχίζουμε τα συνθήματα «Κάτω η Χούντα» κ.λπ., ορμάνε οι αστυνομικοί με τα περιπολικά και συλλαμβάνουν πολλά από τα παιδιά και τα πηγαίνουν μέσα. Ήταν η πρώτη διαδήλωση κατά της χούντας, προηγουμένως μόνο μερικές κηδείες [7] είχαν μετατραπεί σε αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις. Από το 1972 και μετά, άρχισε πραγματικά κάτι να κινείται. Ακόμη κι αν ξεκινούσε κάτι με άλλη αφορμή, μετατρεπόταν γρήγορα σε αντιδικτατορική διαδήλωση. Όπως π.χ. έκαναν οι Κρήτες φοιτητές, που πάντα βρίσκανε ευκαιρία, ακόμα και με τα κρητικά γλέντια. Κάθε φορά που ερχόταν από την Κρήτη ένα καλάθι με τρόφιμα, μαζευόντουσαν άλλοι σαράντα εκεί, και σιγά-σιγά αυτό εξελισσόταν σε αντιστασιακή εκδήλωση. Οι Κρητικοί έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο στην ανάπτυξη του αντιδικτατορικού κινήματος, γιατί αυτοί έχουν αντιστασιακή ψυχοσύνθεση από μόνοι τους. Από την Κρήτη ήταν και το σημαντικότερο όνομα, αν και καθόλου προβεβλημένο, του φοιτητικού αντιστασιακού κινήματος, η «πασιονάρια» της αντίστασης, η Ιωάννα Καρυστιάνη. Το φλογερό αυτό κορίτσι της εποχής εκείνης είχε τρομερό πάθος και παλμό, καθώς και έναν εκπληκτικό πολιτικό λόγο. Ήταν σκληρή, ανιδιοτελής και φλογερή.   ❧   Η νοθεία στις πρώτες φοιτητικές εκλογές τις οποίες επέτρεψε η χούντα, στα τέλη του 1972, εξόργισε και ριζοσπαστικοποίησε τους φοιτητές. Στη Φαρμακευτική την ανακάλυψε ο Διονύσης Μαυρογένης. Αμέσως μόλις έκλεισαν οι κάλπες, κάποιος πήγε κρυφά, αφαίρεσε ψηφοδέλτια και έριξε μέσα κάποια άλλα. Το βράδυ, στην καταμέτρηση, ο Διονύσης Μαυρογένης, που δεν του ξέφευγε τίποτα, παρατήρησε ότι τα ψηφοδέλτια των διορισμένων από τη δικτατορία είχαν τη σφραγίδα στο κάτω μέρος, ενώ όλα τα άλλα ψηφοδέλτια της Εφορευτικής Επιτροπής είχαν τη σφραγίδα στο επάνω μέρος. Ξέσπασε μεγάλο σκάνδαλο και εγώ είχα την ιδέα να καλέσω όσους συμφοιτητές μου με ψήφισαν να το δηλώσουν ενυπογράφως. Τελικά, μάζεψα πολύ περισσότερες υπογραφές από τις ψήφους που είχαν καταμετρήσει, μετά τη νοθεία. Το κατήγγειλα σε εφημερίδες, αλλά υπήρχε λογοκρισία. Η μόνη εφημερίδα που το δημοσίευσε τότε, στην πρώτη σελίδα μάλιστα, ήταν η Ακρόπολις. Ήταν βέβαια μεγάλο σοκ τότε για την Ασφάλεια που τους ξέφυγε μια τέτοια δημοσίευση, και δέχτηκα μεγάλη πίεση από τον Κανούση, επικεφαλής του Σπουδαστικού της Ασφάλειας για τη Φαρμακευτική και όλη τη Φυσικομαθηματική Σχολή, και τους άλλους ασφαλίτες, να αποσύρω την παραίτηση -είχα παραιτηθεί από μέλος του Συλλόγου- όπως και να ανασκευάσω το κείμενο που είχα στείλει στις εφημερίδες. Αλλά είχα στοιχεία, είχα τις υπογραφές των συμφοιτητών μου. Σε μια συναυλία του Μαρκόπουλου, την οποία είχαν οργανώσει οι Κρήτες φοιτητές (τον Βασίλη Πεντάρη [8], που ήταν από τους επικεφαλής, τον συνέλαβαν μια-δυο μέρες μετά) «έπεσε» για πρώτη φορά από μία ομάδα της Φαρμακευτικής στην κερκίδα, στην οποία ήμουν και εγώ, το σύνθημα «Κάτω η χούντα». Τραγουδήσαμε το περίφημο «Πότε θα κάνει ξαστεριά» και φύγαμε έξω διαδηλώνοντας. Ήταν δύο με τρεις χιλιάδες άτομα, η πρώτη μεγάλη οργανωμένη διαδήλωση -μαζί με την πορεία που κάναμε για φοιτητικά αιτήματα από την Πανεπιστημιούπολη στην Αθήνα. Οι ασφαλίτες εξοργίστηκαν και, όταν έφτασαν, φάγαμε πολύ ξύλο. Ακόμα θα με δέρνανε εάν δεν το παίζαμε ξαφνικά ερωτευμένοι με τη γυναίκα μου, και δεν καθόμασταν κάτω από ένα δέντρο, μέχρι να φύγουν.     Στην πρώτη και τη δεύτερη κατάληψη της Νομικής, ήμουν στη Συντονιστική Επιτροπή [9], ως εκπρόσωπος της Φυσικομαθηματικής. Στην πρώτη «Νομική» ήμασταν απροετοίμαστοι ψυχολογικά, κι έτσι υπήρχαν μεγάλες αντιδράσεις από τα παιδιά που ήταν μέσα, για να τερματίσουμε την κατάληψη. Οι γονείς τους δεν ήταν ενήμεροι, ήρθαν πάρα πολλά άτομα χωρίς φαγητό, ήταν Φλεβάρης κι έκανε κρύο. Η έννοια της κατάληψης, ότι ίσως χρειαστεί να θυσιαστούμε μένοντας μέσα, δεν είχε ακόμα ωριμάσει. Άρα, σωστά η Συντονιστική Επιτροπή -παρόλο που εγώ έλεγα «όχι, να μείνουμε μέσα»- αποφάσισε τελικά να φύγουμε. Στη δεύτερη κατάληψη, έναν μήνα μετά, συμμετείχαν μόνο οι αποφασισμένοι. Και γι’ αυτό μείναμε μέχρι το τέλος. Βέβαια, και τότε είχε συνέλθει η Συντονιστική Επιτροπή, προτείνοντας να ξαναφύγουμε, αλλά εγώ, ο Διονύσης Μαυρογένης και γενικά οι άνθρωποι που πρόσκειντο στην εξωκοινοβουλευτική Αριστερά είπαμε: «Όχι, θα μείνουμε μέχρι τέλους». Φάγαμε πάρα πολύ ξύλο. Μας είχαν στριμώξει σε μια γωνία της Νομικής -καμιά δεκαπενταριά με είκοσι άτομα- και βγάλανε τα γκλομπς. Εμένα, θυμάμαι, με είχαν πιάσει από τα μαλλιά τέσσερις χωροφύλακες και με δέρναμε επί ένα τέταρτο της ώρας τουλάχιστον. Λίγο πριν πέσω, τους είπα: «Φτάνει, δεν με λυπάστε, φτάνει». Το ξύλο εκείνο θα το θυμάμαι μέχρι να πεθάνω. Αλλά έτσι έκανε η δικτατορία, έδερνε. Αλλιώς, τη δικτατορία θα ήταν εάν δεν έδερνε; Στην περίοδο πριν από τα γεγονότα στο Πολυτεχνείο, το φοιτητικό κίνημα πήγαινε να χάσει τον προσανατολισμό του. Με την κυβέρνηση Μαρκεζίνη είχε ξεκινήσει η υποτιθέμενη φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος, και πολλοί φοιτητές επηρεάζονταν από τα προδικτατορικά πολιτικά κόμματα. Σκεφτόντουσαν τότε να δώσουν μία ευκαιρία στον Μαρκεζίνη. Βέβαια, εμείς της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, πέρα από τα δύο ΚΚΕ, αναζητούμε τρόπους για μια μετωπική αντιπαράθεση με τη χούντα. Μια Τετάρτη πρωί, λοιπόν, είχαμε τη γενική συνέλευση της Φυσικομαθηματικής, στη Νομική, για διάφορα φοιτητικά ζητήματα. Θυμάμαι ότι ήταν ουσιαστικά μια εκδήλωση-«σούπα», δεν είχε ούτε παλμό ούτε τίποτα. Εκεί, λοιπόν, καθώς μίλαγε κάποιος, νομίζω ήταν ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, έρχεται σε μένα ένας φοιτητής και μου λέει: «Γαβριήλ, στο Πολυτεχνείο γίνονται φασαρίες». Στο Πολυτεχνείο οι φοιτητές είχαν επίσης γενικές συνελεύσεις για φοιτητικά αιτήματα. Και του λέω εγώ: «Τι φασαρίες;». Μου απαντάει: «Σφάζονται. Έχουν πέσει οι μπάτσοι και δέρνουν κόσμο». Οπότε εγώ σταματάω τον ομιλητή, βγαίνω στη σκάλα και λέω: «Συνάδελφοι, είναι δυνατόν να μιλάμε εμείς εδώ για συγκέντρωση για φοιτητικά προβλήματα, όταν έχουν μπει οι αστυνομικοί στο Πολυτεχνείο και σαπίζουν τα αδέρφια μας στο ξύλο;». Ρίχνω λοιπόν το σύνθημα, φωνάζει και ο Μαυρογένης: «Όλοι στο Πολυτεχνείο! Να πάμε να προασπίσουμε τα αδέρφια μας». Οργανώνεται λοιπόν μια πορεία όχι πολλών ατόμων, αλλά πολύ δυναμική, που άρχισε να κατεβαίνει την οδό Σόλωνος. Αστυνομικοί δεν υπήρχαν και δεν μας μπλόκαρε κανείς. Μόλις βγαίνουμε στην Πατησίων, από την οδό Στουρνάρη, ανακαλύπτουμε ότι δεν υπήρχε κανείς στο Πολυτεχνείο, παρά μόνο μια συνέλευση των Μηχανολόγων. Ρωτήσαμε: «Πού είναι οι άλλοι;». Μας λένε: «Φύγανε». Δεν υπήρχαν άλλοι φοιτητές μέσα στο Πολυτεχνείο. Και πριν προλάβουμε να πούμε: «Α, ρε παιδιά, δεν ήταν τίποτα, λάθος η πληροφορία» και να φύγουμε, εμφανίζεται μία κλούβα με αστυνομικούς με γκλομπς. Αμέσως, για να μη μας πλακώσουνε, τρέχουμε και μπαίνουμε μέσα στο Πολυτεχνείο. Βεβαίως, δεν είχαμε καμία διάθεση να μείνουμε. Με άλλα λόγια, το «Πολυτεχνείο» στηρίχθηκε σε μία λαθεμένη πληροφορία. Το τυχαίο μπορεί να πυροδοτήσει εξελίξεις οι οποίες είναι ασύλληπτες, εάν βέβαια υπάρχουν συνθήκες.       Η όλη ιστορία του «Πολυτεχνείου» ξεκινάει από ένα ακόμη τυχαίο γεγονός, όταν εκείνη τη στιγμή, ένας συμφοιτητής μας, νομίζω ήταν της Φυσικομαθηματικής, πέταξε ένα νεράντζι σε έναν αστυνομικό, από αυτούς που είχαν φτάσει έξω από το Πολυτεχνείο. Ο αστυνομικός παίρνει το νεράντζι και του το ξαναπετάει. Το παιχνίδι μάς άρεσε, αρχίσαμε λοιπόν να κόβουμε νεράντζια και να τα πετάμε στους αστυνομικούς, κι εκείνοι μας τα επέστρεφαν. Βλέπει ο κόσμος αυτό το νταραβέρι, αρχίζουν να έρχονται και άλλοι φοιτητές και να γεμίζει το Πολυτεχνείο. Οι αστυνομικοί του είχαν μπλοκάρει, αλλά έμπαιναν από άλλες πόρτες. Οπότε γίνεται μια συνέλευση, το βράδυ στις εφτά. Στη συνέλευση ήταν γύρω στα 300 άτομα, οι περισσότεροι ήταν αυτόνομοι συνδικαλιστές, μη εξαρτώμενοι από κόμματα. Αυτοί είναι οι περίφημοι «300 προβοκάτορες» τους οποίους κατήγγειλε το ΚΚΕ μετά τη σφαγή, ότι είχαν οργανώσει την κατάληψη για να χτυπηθεί το κίνημα. Παραμύθια της Χαλιμάς: το «Πολυτεχνείο» είναι δημιούργημα μιας τελείως αυθόρμητης κατάστασης! Οι οργανωμένοι στον χώρο της «επίσημης» Αριστεράς πρότειναν τότε να φύγουμε, να μη γίνει κατάληψη, γιατί αυτό θα δημιουργούσε πρόβλημα στη φιλελευθεροποίηση Μαρκεζίνη. Βγήκα επάνω στις σκάλες και φώναξα ποτέ ότι «εάν θέλετε να συνεχίσετε τον αγώνα σας μέσα από αιτήσεις στα υπουργεία, να πάτε στους διαδρόμους των υπουργείων. Εμείς θα μείνουμε εδώ, γιατί τώρα γίνεται κίνημα». Ήταν πομπώδης η έκφρασή μου, αλλά φυσικά ούτε μου περνούσε από το μυαλό ότι από αυτά τα διακόσια-τριακόσια άτομα που ήμασταν εκεί θα ξεκινήσει το πιο ιστορικό γεγονός της Ελλάδας μετά τον πόλεμο. Μετά αρχίσανε όλα: Η οργάνωση της ζωής μέσα στην κατάληψη, οι γενικές συνελεύσεις για να βγει η Συντονιστική Επιτροπή. Στις γενικές συνελεύσεις υπήρχαν μεγάλες αντιπαραθέσεις. Υπήρχε δηλαδή η διάθεση των απλών φοιτητών, οι οποίοι διακατέχονταν από το πάθος για την ανατροπή, και αυτών που είχαν σχέση με τα κόμματα και επεδίωκαν να στρέψουν την κατάληψη σε άλλες κατευθύνσεις. Γενικώς, η κατάσταση ήταν μεγαλειώδεις εκεί μέσα. Οι φοιτητές ζήσαμε κάτι που τα σημερινά παιδιά δεν θα το ζήσουν ποτέ: την αλληλεγγύη, την αγάπη, το πάθος για μια μεγάλη και ηρωική πράξη, ότι είσαι στο επίκεντρο γεγονότων που έχουν σχέση με τη ζωή όλου του ελληνικού λαού, ίσως και όλου του κόσμου. Και γι’ αυτό το «Πολυτεχνείο» είναι, τόσα χρόνια μετά, ζωντανό στις μνήμες των ανθρώπων. Ήταν μια ηρωική στιγμή, έδειξε τη δυνατότητα της αυθόρμητης πάλης των νέων παιδιών, όταν αυτά έχουν ένα στόχο στο μυαλό τους. Διότι στο «Πολυτεχνείο» θα μπορούσε να είναι ο καθένας. Στο «Πολυτεχνείο» δεν υπήρχαν ήρωες, αλλά παιδιά που τα είχα δει το προηγούμενο καλοκαίρι να διασκεδάζουν ξέφρενα στις ντισκοτέκ του Ωρωπού, να κάνουν την πλάκα τους με τα ποδηλατάκια τους, με τα μηχανάκια τους, και να αναρωτιέσαι: «Μα, αυτή είναι η νεολαία;». Ναι, αυτή ήταν η νεολαία, που όταν χρειάστηκε, έδειξε πραγματικά τη μεγάλη της δύναμη. Όταν μας περικύκλωσαν τα τανκς, ο Λαλιώτης κι ο Σταμέλος βγήκανε να διαπραγματευτούν την ασφαλή έξοδό μας. Ήμουνα μπροστά στις διαπραγματεύσεις, οι εκπρόσωποί μας ζητούσαν εγγυήσεις για την αποχώρηση, δηλαδή ή να ερχόντουσαν κάποιοι να μας παίρνανε ή να κάνανε έναν κλοιό για να προστατευτούμε από τους αστυνομικούς. Όλοι μας θέλαμε πια να φύγουμε, να πάμε σπίτια μας. Μας περίμεναν οι μανάδες μας και κλαίγανε. Ήμασταν μπλοκαρισμένοι, δεν θέλαμε να πεθάνουμε. Αλλά πώς θα φεύγαμε; Όποιος έκανε να φύγει θα τον τσακίζανε στο ξύλο οι αστυνομικοί. Κάποια στιγμή, ο επικεφαλής αξιωματικός είπε: «Ο στρατός δεν μπορεί να κάθεται να μιλάει μαζί σας με τις ώρες». Και διέταξε το τανκς: «Έλα και άνοιξε την πόρτα με το ζόρι». Θυμάμαι ότι αφού μπήκε το τανκς μέσα, έρχεται ένας φαντάρος με το αυτόματο και, όπως ήμασταν καμιά τριανταριά στριμωγμένοι σε ένα τοίχο, λέει: «Θα βγείτε;». Εγώ ήμουν μπροστά του και του λέω: «Ναι, ναι, θα βγούμε». Αμέσως φάνηκε η ανακούφιση στο πρόσωπό του. Γιατί εάν του λέγαμε «όχι», τι θα έκανε; Ούτε κι αυτός δεν ήξερε. Ήταν πιο τρομαγμένος από μας. Αρχίσαμε να τρέχουμε προς τις πίσω μεριές του κτιρίου. Εγώ έφυγα προς τα αριστερά, προς τη Σχολή Καλών Τεχνών, με τη γυναίκα μου χέρι-χέρι. Έπαθα πανικό. Ακούγοντας τους πυροβολισμούς νόμιζα ότι μας πυροβολούν πίσω και πέφτουν άνθρωποι. Ήταν τέτοιος ο πανικός μου, που πίστευα ότι μπορούσαμε να πηδήξουμε τα κάγκελα του Πολυτεχνείου, τα οποία είναι τρία μέτρα. Κάποιοι, με την πίεση του βάρους τους, ρίξανε τα κάγκελα στην οδό Στουρνάρη και μπήκα απέναντι σε μια πολυκατοικία. Μας φιλοξένησε στο σπίτι του, εμένα και πολλούς φοιτητές, ένας εξαιρετικός άνθρωπος, ο εκδότης Πεχλιβανίδης. Οι περιβόητοι «τριακόσιοι προβοκάτορες» είναι μια θλιβερή ιστορία που έχει σημαδέψει, γενικώς, την υπόθεση του «Πολυτεχνείου». Δείχνει ότι τελικά τα κόμματα, πέρα από το γεγονός ότι είναι πολιτικοί σχηματισμοί, είναι και μνημεία ανοησίας. Το ΚΚΕ εκείνη την περίοδο δεν έπαιξε και δεν μπορούσε να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο, αλλά αυτό δεν το άντεχε. Έτσι, προτίμησε να ονομάσει τους φοιτητές που ήρθαν στη Νομική ως «300 προβοκάτορες», πιστεύοντας ότι η δικτατορία θα διαρκούσε για πολύ καιρό, κι έτσι κανείς δεν θα μάθαινε την αλήθεια. Το μεγαλύτερο έγκλημα που μπορούσαν να κάνουν σε ένα νέο παιδί ήταν ότι παρουσίασαν τον Διονύση Μαυρογένη, ένα από τα πιο γνήσια και πιο αγωνιστικά στελέχη του φοιτητικού κινήματος, ως πράκτορα της Ασφάλειας. Μόνο και μόνο για τις προωθημένες του απόψεις, επειδή ήταν πιο μπροστά από τους άλλους. Γιατί όταν οι άλλοι λέγανε «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία», εκείνος έλεγε «Επανάσταση, λαέ». Άλλο το ένα, άλλο το άλλο. Άντε τώρα εσύ να κρύβεσαι μέσα στη χούντα, να είσαι ο υπ’ αριθμόν ένα καταζητούμενους λόγω ακριβώς του «Πολυτεχνείου», και να αποδείξεις συγχρόνως ότι δεν είσαι ελέφαντας. Στέλιος Κούλογλου, Μαρτυρίες από τη δικτατορία και την αντίσταση, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2019, σελ.417-424   Σημειώσεις [1] Το τραγούδι «Κυρα-Γιώργαινα» (1970) είναι των Γ. Κατσαρού-Πυθαγόρα. [2] Ο Στρατής Πάλλης ήταν στέλεχος της ΚΝΕ, εξελέγη δήμαρχος Μυτιλήνης μετά τη μεταπολίτευση. [3] Το Σπουδαστικό [τμήμα] της Ασφάλειας ήταν ειδική υπηρεσία με σκοπό την πολιτική παρακολούθηση των φοιτητών και των σπουδαστών στους πανεπιστημιακούς χώρους. [4] Ο Μαρκονίκος ήταν στέλεχος του Σπουδαστικού τμήματος της Ασφάλειας. [5] Ο κινηματογράφος Studio λειτουργούσε σαν κινηματογράφος τέχνης υπό τη διεύθυνση του Σ. Καψάσκη, αρχικά στο πρώην θέατρο Πορεία επί της 3ης Σεπτεμβρίου (1967-1972) και έπειτα στην οδό Κ. Σταυροπούλου στην Πλ. Αμερικής, μέχρι το 2005. [6] Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε από τον Κέδρο το 1970 -αφότου είχε αρθεί η προληπτική λογοκρισία- και περιελάμβανε 18 κείμενα (λογοτεχνία και δοκίμια) από τους σημαντικότερους πνευματικούς ανθρώπους της εποχής: Γιώργος Σεφέρης, Μανόλης Αναγνωστάκης, Νόρα Αναγνωστάκη. Αλέξανδρος Αργυρίου, Θανάσης Βαλτινός, Λίνα Κάσδαγλη, Νίκος Κάσδαγλης, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Τάκης Κουφόπουλος, Μένης Κουμανταρέας, Δ. Ν. Μαρωνίτης, Σπύρος Πλασκοβίτης, Ρόδης Ρούφος, Τάκης Σινόπουλος, Καίη Τσιτσέλη, Θ. Δ. Φραγκόπουλος, Στρατής Τσίρκας, Γιώργος Χειμωνάς. Την επιμέλεια είχαν οι Μανόλης Αναγνωστάκης, Αλέξανδρος Αργυρίου, Ρόδης Ρούφος, Θ. Δ. Φραγκόπουλος. Δίπλα στα ονόματά τους αναγραφόταν και η διεύθυνση της κατοικίας τους. Τον επόμενο χρόνο κυκλοφόρησαν δύο ακόμα τόμοι που περιείχαν κείμενα και άλλων λογοτεχνών: Νέα κείμενα, Κέδρος, Χειμώνας 1971 (όπου συμπεριλήφθηκε και η δήλωση του Σεφέρη εναντίον της δικτατορίας, που έγινε τον Μάρτιο του 1969 στο βρετανικό ραδιοφωνικό σταθμό BBC) και τα Νέα Κείμενα 2, Κέδρος, Φθινόπωρο 1971. [7] Προφανώς γίνεται αναφορά στην κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου (1968) και στην κηδεία του Γιώργου Σεφέρη (1971). [8] Ο Βασίλης Πεντάρης ήταν πρόεδρος της Φοιτητικής Ένωσης Κρητών. [9] Στην πρώτη κατάληψη της Νομικής, τη Συντονιστική Επιτροπή της Φυσικομαθηματικής αποτελούσαν οι Δ. Μαυρογένης, Γ. Γαβριήλ, Π. Λαφαζάνης, Σ. Αδαμόπουλος και Σ. Κούλογλου.   ♦   Θέλω κι άλλο! Ο διάσημος επιδημιολόγος και το ιατρείο του Πολυτεχνείου (μιλά ο Γιώργος Παυλάκης σε podcast της ΚαθηΣυνεχίστε την ανάγνωση

Στο μάθημα της Γλώσσας μάθαμε να ευχόμαστε για κάτι καλύτερο. Έτσι λοιπόν, συγκεντρώσαμε τις ευχές των παιδιών της τάξης μας (χωρίς λογοκρισία από τη δασκάλα!)

Το σχολείο μας θα παρουσιάσει φέτος στα πλαίσια της εορτής της 17 Νοεμβρίου το θεατρικό μονόπρακτο «Γραφείο Λογοκρισίας» του Ιάκωβου Καμπανέλλη. Οι πρόβες έχουν ήδη αρχίσει εδώ και δύο εβδομάδες κ […]

Υπάρχουν πάρα πολλές περιπτώσεις στις οποίες το γυμνό σώμα στα αρχαιοελληνικά αγάλματα θεωρήθηκε προκλητικό και για αυτό έπεσε θύμα λογοκρισίας ουκ ολίγες φορές. Με αφορμή λοιπόν αυτήν την γυμνοφοβία, η οποία […]

Eκδήλωση  Δικτατορία – Λογοτεχνία –  Λογοκρισία, την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2015 και ώρα 10.00, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Βουλής των Ελλήνων (Αμαλίας 22-24, είσοδος από την οδό Σουρή). Για το πρόγραμμα Κλικ εδώ <a style="color: #0000ff" […]

Σε αυτό το blog θα μπορέσετε να βγάλετε τα απωθημένα σας, χωρίς λογοκρισία και κριτική. Μπορείτε να αξιοποιήσετε όποια πληροφορία θέλετε!

Ο άνθρωπος που λάτρεψε την αλήθεια ως τη μόνη αξιόλογη θεότητα, πέθανε μέσα στο ψέμα του οράματός του για μια πολιτεία, που, ευτυχώς για το γένος των ανθρώπων, ούτε υπήρξε ούτε θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει. Γεννήθηκε το 428 και πέθανε το 347 π.Χ. στα βαθιά γεράματα των 81 χρόνων. Ως τα είκοσί του, κανένας δε θα μπορούσε να φανταστεί ότι θα εξελισσόταν στον βαθυστόχαστο σοφό μαθητή του Σωκράτη και δάσκαλο του Αριστοτέλη. Ήταν γόνος οικογένειας αριστοκρατών με γαλαζοαίματες ρίζες. Ο πατέρας του υπερηφανευόταν ότι κατάγεται από τους πρώτους βασιλιάδες της Αθήνας κι ήταν κατά κάποιο τρόπο απόγονος του Ποσειδώνα. Η μητέρα του είχε οικογενειακές ρίζες που έφταναν ως τον Σόλωνα και ήταν ανιψιά του Κριτία, του αδίστακτου μελλοντικού αρχηγού των «Τριάκοντα Τυράννων», που με τα όπλα των Σπαρτιατών εγκατέστησαν δικτατορία τρόμου και αίματος στη νικημένη Αθήνα (404 π.Χ.).
Στα νιάτα του, ο Πλάτωνας διδάχθηκε μουσική, μαθηματικά, ρητορική και ποίηση, έγραψε ερωτικά ποιήματα, επιγράμματα και μια τετραλογία με τραγικό χαρακτήρα. Εξελίχθηκε σε γόη της Αθήνας, μετείχε ως παλαιστής στους αγώνες των Ίσθμιων κι έγινε βετεράνος τριών μαχών, κερδίζοντας κι ένα βραβείο ανδρείας. Έτσι που πήγαινε, κανένας ποτέ δε θα μάθαινε γι’ αυτόν αλλ’ ο ίδιος θα είχε γλεντήσει τη ζωή του ως το μεδούλι. Όμως, εκεί γύρω στα 407 π.Χ., η τύχη τα ’φερε να γνωρίσει τον διάσημο γέρο Σωκράτη.

Τα επόμενα οκτώ χρόνια, η διδασκαλία και η φιλοσοφία του μεγάλου σοφού της αρχαιότητας άσκησαν επάνω του καταλυτική επίδραση. Εγκατέλειψε τον αθλητισμό και τον ποδόγυρο, πέταξε τα ποιήματά του κι έγινε σκιά του Σωκράτη καταγράφοντας ό,τι έλεγε κι ό,τι έκανε ο γέρος, που συνήθιζε να ανακατεύεται, όπου υπήρχε πολύς κόσμος, και να ξεκινά κουβέντες, οι οποίες οδηγούνταν πάντα σε φιλοσοφικές αναζητήσεις και διδασκαλία. Γι’ αυτό κι όλα τα έργα του Πλάτωνα (με εξαίρεση την «Απολογία του Σωκράτη») είναι γραμμένα με τη μορφή διαλόγων.
Βυθισμένος στα έργα και τις συζητήσεις του δασκάλου του, πέρασε μάλλον παθητικά τις περιπέτειες της πόλης του που νικήθηκε στον Πελοποννησιακό πόλεμο. Όμως, ένα από τα μεγάλα θύματα των εμφύλιων σπαραγμών ήταν κι ο ίδιος ο Σωκράτης που θεωρήθηκε φιλοολιγαρχικός, κατηγορήθηκε ότι «εισάγει καινά δαιμόνια» και καταδικάστηκε σε θάνατο. Για τον 29χρονο τότε Πλάτωνα, το χτύπημα ήταν παραπάνω από οδυνηρό.
Έφυγε στα Μέγαρα, από εκεί στην Αίγυπτο όπου μελέτησε μαθηματικά και Ιστορία και το 395 π.Χ. ξαναγύρισε στην Αθήνα. Οκτώ χρόνια αργότερα (387 π.Χ.), ξανάφυγε. Πέρασε από τους Λοκρούς, επισκέφτηκε την Κάτω Ιταλία και τη Σικελία, έμπλεξε και βρέθηκε να έχει πουληθεί ως δούλος. Κάποιος Κυρηναίος, ο Αννίκερις ο Λίβυος, πλήρωσε 3.000 δραχμές και εξαγόρασε την ελευθερία του. Ο Πλάτων επέστρεψε στην Αθήνα το 386 π.Χ. Οι φίλοι του έκαναν έρανο, μάζεψαν τα λεφτά του χρέους και τα πρόσφεραν στον ευεργέτη. Αυτός αρνήθηκε να τα δεχτεί. Η ευγενική του χειρονομία έμελλε να είναι μια από τις πιο μεγάλες ευεργεσίες στην ανθρωπότητα: Οι φίλοι του Πλάτωνα, αντί να ξαναβάλουν τα χρήματα στην τσέπη τους, αγόρασαν ένα άλσος αφιερωμένο στον ήρωα Ακάδημο και το πρόσφεραν στον φιλόσοφο. Ο Πλάτωνας ίδρυσε εκεί ένα πανεπιστήμιο: Την Ακαδήμεια ή Ακαδημία που έμελλε να ζήσει εννιακόσια ολόκληρα χρόνια, ως το 529 μ.Χ. όταν έκλεισε επί αυτοκράτορα του Βυζαντίου Ιουστινιανού.
 
Η Ακαδημία:
Ένα πανέμορφο άλσος ήταν η Ακαδήμεια, στα ΝΑ του Κολωνού. Υπήρχαν εκεί ναός της Αθηνάς περιστοιχισμένος από 12 ιερές ελιές, ναός του Προμηθέα, βωμοί του Μόριου Δία, του Ερμή, του Ηρακλή, των Μουσών και του Έρωτα. Πολυτελή κτίσματα κι ένας χαμηλός περίβολος στόλιζαν την περιοχή, που δεντροφυτεύτηκε από την εποχή του Κίμωνα κι αποτελούσε αγαπημένο τόπο περιπάτου για τους Αθηναίους. Εκεί ξημεροβραδιαζόταν ο Πλάτωνας και οι φίλοι του, εκεί του αγόρασαν ένα κομμάτι γης που έγινε το σπίτι του. Το πανεπιστήμιό του έμελλε να επιζήσει 900 χρόνια.
Τυπικά, η Ακαδημία του Πλάτωνα ήταν ένα θρησκευτικό σωματείο, αφιερωμένο στη λατρεία των Μουσών. Όταν τα πρώτα χρήματα εξαντλήθηκαν, το ίδρυμα συνέχισε να ζει με δωρεές πλουσίων, χορηγίες και κληροδοτήματα. Ο Διονύσιος Β’ των Συρακουσών, για παράδειγμα, δώρισε 80 τάλαντα. Μαθητές μπορούσαν να είναι άνδρες και γυναίκες, σε απόλυτη ισοτιμία, και ξεχώριζαν από τους άλλους Αθηναίους, καθώς χρησιμοποιούσαν ειδική περιβολή. Αυτός ήταν και ο λόγος, που συχνά τους έπαιρναν στο ψιλό και τους κορόιδευαν. Τα μαθήματα περιελάμβαναν διαλέξεις, διαλόγους και φιλοσοφικά προβλήματα. Κυρίως, η Ακαδημία έμεινε στην ιστορία ως φιλοσοφική σχολή. Στη μακραίωνη ζωή της, όμως, άλλαξε φιλοσοφικές κατευθύνσεις και γι’ αυτό χωρίζεται σε τρεις κύριες περιόδους, που είναι:
Η Αρχαία (386 – 250 π.Χ.) με κύριους εκπροσώπους τον ιδρυτή της, Πλάτωνα, και τους Σπεύσιππο, Ξενοκράτη και Κράτητα.
Η Μέση (250 – 160 π.Χ.) με κύριο εκπρόσωπο τον Καρνεάδη, που αρνιόταν ότι είναι δυνατή η απόλυτη γνώση και δεχόταν τρεις κατηγορίες παραστάσεων: Τις πιθανές, τις πιθανές σε σχέση με άλλες και τις μη υποκείμενες σε αντίφαση.
Η Νεότερη (160 π.Χ. – 529 μ.Χ.) με κύριους εκπροσώπους τον Λαρισαίο και τον Αντίοχο τον Ασκαλωνίτη που είχε μαθητές του τον Κικέρωνα, τον Λούκουλλο, τον Βρούτο κ.ά. Στα χριστιανικά χρόνια, στον πλατωνισμό αναμίχθηκαν και στοιχεία ανατολικής θεοσοφίας.
Μια προσπάθεια να αναβιώσει η σχολή έγινε από τον Γεώργιο Πλήθωνα Γεμιστό αλλά σε λάθος εποχή: Ο νεοπλατωνισμός καταπολεμήθηκε από τον Γεννάδιο Σχολάριο στη γέννησή του, λίγο πριν από την άλωση της Κωνσταντινούπολης στο πρώτο μισό του ΙΕ΄ αι. μ.Χ. Από την πλατωνική σχολή έμεινε μόνο το όνομα, που χαρακτηρίζει κάθε εκδήλωση του πνεύματος: Ακαδημία Αθηνών, Ακαδημία Παρισίων, ακαδημαϊκός πολίτης κ.λπ.
 
Η διδασκαλία:
Οι θέσεις του Πλάτωνα δεν είναι άλλες από τη διδασκαλία του Σωκράτη, συμπληρωμένη και συστηματοποιημένη. Σκοπός, η προαγωγή και βελτίωση των ενστίκτων του ανθρώπου. Μέθοδος, η διαλεκτική:
Η ψυχή του ανθρώπου είναι το κύριο αντικείμενο έρευνας. Και, κατ’ αυτόν, τα επίπεδα της ψυχής είναι τρία: Η επιθυμία, η θέληση και η σκέψη. Κάθε επίπεδο πρέπει να χαρακτηρίζεται από επίσης τρεις ιδιότητες: Μετριοπάθεια, θάρρος και φρόνηση. Χρέος κάθε ανθρώπου είναι η ευλάβεια και η δικαιοσύνη, που εκφράζονται με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων προς τους γονείς και τους θεούς. Υπέρτατο καλό είναι η καθαρή γνώση των αιώνιων μορφών και νόμων. Και ανώτατο καλό είναι η δύναμη να αγαπάς την αλήθεια και να κάνεις τα πάντα γι’ αυτήν. Αυτός, που αγαπά την αλήθεια, δεν ενδιαφέρεται να ανταποδώσει το κακό που του έγινε. Τετρακόσια χρόνια αργότερα, την ίδια θέση αλλά με άλλα λόγια θα διατύπωνε κι ο Ιησούς Χριστός, σε αντίθεση με το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού» των Εβραίων.
Όσο, όμως, ο Πλάτων γερνούσε, τόσο πιο απόλυτος γινόταν. Άρχισε να απορρίπτει εκείνους από τους θεούς, που δεν του φαίνονταν και τόσο υπηρέτες της αλήθειας. Έφτασε να απορρίπτει ακόμα και τον Όμηρο, να αντιμάχεται κάθε νεωτερισμό. Στα βαθιά του γεράματα, εκείνο που τον έκανε να λατρεύει την ομορφιά, ήταν η συμμετρία. Οι απόψεις του για το πώς θα φτάναμε στην τέλεια πολιτεία έκαναν κάποιους ερευνητές να διατυπώσουν την άποψη ότι καλύτερα για τον ίδιο και για την υστεροφημία του θα ήταν να είχε πεθάνει νωρίτερα!…
 
Η τέλεια πολιτεία:
Μια κοινωνία χωρίς διαφθορά, χωρίς φτώχεια, χωρίς τυράννους και χωρίς πολέμους ονειρευόταν ο Πλάτωνας για τις μέλλουσες γενεές και ανακάλυψε τον χειρότερο τρόπο για να οδηγηθεί εκεί. Ως γνήσιος αριστοκράτης από ευγενική γενιά, ανατρίχιαζε στην ιδέα ότι η εξουσία γινόταν αντικείμενο διαμάχης ανάμεσα στην αριστοκρατία του πλούτου και στη δημοκρατία. Θεωρούσε εξίσου βλαβερούς τους πλουτοκράτες και τους δημοκράτες κι έγραψε ολόκληρες πραγματείες εναντίον τους. Η λύση του ήταν ριζική και οριστική, περίπου σαν αυτή που ονειρεύονταν οι ναζί 25 αιώνες αργότερα, αλλά πιο περίπλοκη και πιο εξευγενισμένη. Ήταν, όμως, ο πρώτος διδάξας:
Πρώτη επιλογή ήταν να βρεθεί ένας καλός βασιλιάς, ένας άνδρας πρόθυμος να δεχτεί και να εφαρμόσει όλους τους καλούς νόμους, που θα του πρότεινε ένας σοφός νομοθέτης. Στη συνέχεια, θα έπρεπε να απομακρυνθούν από την πολιτεία όλοι οι ενήλικοι, εκτός από τους δασκάλους και τους άνδρες των σωμάτων ασφαλείας, καθώς η ησυχία, τάξη και ασφάλεια είναι οι ιδανικές συνθήκες για να ανθίσει η νέα τάξη πραγμάτων. Στη νέα πολιτεία, δε θα υπάρχουν δούλοι και οι άνδρες θα έχουν ακριβώς τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις με τις γυναίκες. Αργότερα, στις τροποποιήσεις που επέφερε στις αρχικές του προτάσεις, η δουλεία επανήλθε ως αναγκαίο κακό.
Από την ώρα που θα γεννηθούν κι ως τα είκοσί τους χρόνια, όλοι (αγόρια και κορίτσια) υπόκεινται σε υποχρεωτική εκπαίδευση, που περιλαμβάνει κυρίως το μάθημα της υπακοής στους γονείς και στις αποφάσεις της πολιτείας. Στα είκοσι, όλοι και όλες περνούν από τεστ σωματικής, διανοητικής και ηθικής κατάστασης. Όσοι απορρίπτονται, προορίζονται να γίνουν έμποροι, εργάτες κι αγρότες με ατομική περιουσία ικανή να τους συντηρεί. Όσοι πετυχαίνουν, έχουν μπροστά τους άλλα δέκα χρόνια εκπαίδευσης. Στα τριάντα τους, όλοι και όλες περνούν από δεύτερο τεστ. Όσοι απορρίπτονται, πάνε στον στρατό, απαγορεύεται να έχουν περιουσία και γίνονται τρόφιμοι της πολιτείας, την οποία υπηρετούν σ’ όλη τους τη ζωή. Για τους επιτυχόντες υπάρχει ακόμα μια πενταετία εκπαίδευσης στη θεία φιλοσοφία: Σ’ όλες δηλαδή τις επιστήμες, από τα μαθηματικά ως την πολιτική. Στα 35, ώριμοι πια, είναι έτοιμοι να ριχτούν στη βιοπάλη. Για δεκαπέντε χρόνια. Στα 50, όσοι έχουν καταφέρει να επιζήσουν, μπαίνουν χωρίς εξετάσεις στην ιθύνουσα τάξη και παίρνουν στα χέρια τους την εξουσία με τον όρο ότι δε θα έχουν καθόλου περιουσία.
Σ’ αυτό το τρελό, για την εποχή μας, σύστημα, ο εξουσιαζόμενος λαός έχει το χρήμα, ο στρατός τα όπλα και η αριστοκρατία του πνεύματος και της επιστήμης την εξουσία αλλά χωρίς περιουσία. Μόλις φτάσουμε στην πρώτη πλήρη ανάπτυξη της νέας κοινωνίας, καταργούνται αυτόματα βασιλιάς και νόμοι. Τα πάντα διοικούνται από την ιθύνουσα τάξη και αντιμετωπίζονται με βάση τα πραγματικά δεδομένα κι όχι με αυτά που ο νόμος ορίζει.
Παρ’ όλ’ αυτά, γενικοί νόμοι εξακολουθούν να υπάρχουν. Ένας από αυτούς ορίζει ότι ο γάμος δεν είναι παρά μια ακόμα κρατική υπόθεση:
Οι καλύτεροι πρέπει να παντρεύονται με τις καλύτερες και οι κατώτεροι με τις κατώτερες. Η ανατροφή των νέων είναι καθαρά υπόθεση του κράτους, που παρέχει σε όλους ίσες ευκαιρίες, έχει την Παιδεία υπό έλεγχο και επιβάλλει έλεγχο σε όλες τις δημοσιεύσεις. Υπάρχει με άλλα λόγια πλήρης εξίσωση των δύο φύλων και ευγονική που, επί ναζισμού, μάθαμε πού μπορεί να οδηγήσει. Και λογοκρισία εντελώς ασυμβίβαστη με τη νοοτροπία των ανθρώπων που, ενάμισι αιώνα νωρίτερα, είχαν εφεύρει τη Δημοκρατία.

Στις τροποποιήσεις που επέφερε αργότερα στο μοντέλο του, εισηγήθηκε να ορίζεται από το κράτος, ποιοι θεοί θα λατρεύονται και ποιοι όχι. Όποιος θα είχε αντίρρηση, θα δεχόταν τις συνέπειες. Κι αν εξακολουθούσε να επιμένει, θα θανατωνόταν. Κι αυτό το αόρατο κράτος του ζόφου θα φρόντιζε, ώστε να μη γίνεται από τους πολίτες κατάχρηση της ελευθερίας. Είναι το αιώνιο άλλοθι που ο σοφός Πλάτων πρόσφερε στους δικτάτορες όλων των κατοπινών αιώνων.
 
(Έθνος της Κυριακής, 2001 – 2002) (τελευταία επεξεργασία, 17.3.2010)
Πηγή : http://historyreport.gr

Σοφία Μάνιου
Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ
 ΚΑΙ
 Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ
       Μετά την κατανόηση του θέματος και την επισήμανση των ζητουμένων, ακολουθεί η διαδικασία της συγκέντρωσης των ιδεών – επιχειρημάτων με τα οποία θα αναλύσουμε το θέμα μας. Περνάμε, λοιπόν, στην πλέον κρίσιμη και σημαντική φάση της συγγραφής. Στο σημείο αυτό ακούμε πολύ συχνά τα ερωτήματα: «Τι να γράψω, για να γεμίσουν οι λευκές σελίδες;» ή «Πώς να βρω ιδέες;».

Κι όμως… Η αναζήτηση ιδεών δεν πρέπει να μας αγχώνει. Ο εγκέφαλός μας δεν είναι «άγραφος πίνακας». Έχει καταγεγραμμένες πολλές πληροφορίες και άφθονες ιδέες για τη συγκρότηση της επιχειρηματολογίας μας. Τα περιστατικά της καθημερινής ζωής, οι σχέσεις με τα πρόσωπα που μας περιβάλλουν ή τα κακώς κείμενα στην κοινωνία που ζούμε όλους μας προβληματίζουν, μας ευαισθητοποιούν και μας διδάσκουν. Οι εμπειρίες που έχουμε ως όντα κοινωνικά είναι ανεξάντλητη πηγή προβληματισμού και γνώσης. Ωστόσο, οι απόψεις που σχηματίζουμε για τη ζωή είναι και απόρροια των γνώσεων που αντλούμε από το βιβλίο, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ή το διάλογο. Αυτές οι γνώσει μάλιστα διαδραματίζουν ρόλο καταλυτικό στον εμπλουτισμό της σκέψης και αποτελούν προϋπόθεση για την ανάπτυξη μιας ικανοποιητικής επιχειρηματολογίας.

Το υλικό, συνεπώς, που απαιτείται για την ανάπτυξη του θέματός μας υπάρχει στη συνείδησή μας, έστω και σε λανθάνουσα κατάσταση, και μπορεί εύκολα και αποτελεσματικά να αξιοποιηθεί. Αρκεί μόνο να θέσουμε στον εαυτό μας τα κατάλληλα ερωτήματα, να εφαρμόσουμε ένα μεθοδικό τρόπο σκέψης. Στο σημείο αυτό θα μας βοηθήσουν ιδιαίτερα δύο μέθοδοι που παρουσιάζονται αναλυτικά στις επόμενες σελίδες. Αυτές είναι:
 Α) Τα κοινά λογικά σημεία και
            Β)  Ο επιμερισμός ατόμου – κοινωνίας
            Τα δύο αυτά «παιχνίδια» εύρεσης επιχειρημάτων κατευθύνουν με ασφάλεια τη σκέψη μας και την οργανώνουν, της προσφέρουν ένα μεθοδικό σύστημα ενεργοποίησης. Παράλληλα, χαράσσουν νέους δρόμους γι’  αυτήν, νέα πεδία αναζήτησης ιδεών.

Καλό είναι, βέβαια, να μην ξεχνάμε πως, εκτός από τη θεωρητική αξιοποίηση των βιωμάτων μας με την εκμετάλλευση των μεθόδων που προαναφέρθηκαν, σκόπιμο είναι να τροφοδοτούμε συνεχώς το πνεύμα μας με νέες γνώσεις, με πρωτότυπα επιχειρήματα, αλλά και να καλλιεργούμε το ύφος μας. Κι είναι κοινοτοπία πια πως τούτο είναι εφικτό μόνο με την εντρύφησή μας σε σοβαρά αναγνώσματα.
 Α.                     Τ Α     Κ Ο Ι Ν Α     Λ Ο Γ Ι Κ Α      Σ Η Μ Ε Ι Α
             Τα «κοινά λογικά σημεία» («κοινοί τόποι» ονομάζονται αλλιώς) είναι ιδιαίτερα χρήσιμα στη φάση της αναζήτησης επιχειρημάτων. Η πρακτική των κοινών τόπων βασίζεται ως επί το πλείστον στην αριστοτελική φιλοσοφία. Ο Αριστοτέλης προσπάθησε να ερμηνεύσει τον κόσμο που μας περιβάλλει κατατάσσοντας τα πάντα (άψυχα και έμψυχα, φαινόμενα, έννοιες) σε κατηγορίες. Προσπάθησε, δηλαδή, να «βάλει μια τάξη στον κόσμο» χρησιμοποιώντας τη λογική του. Έθετε στον εαυτό του ερωτήματα, όπως: «Ποια είναι η ουσία ή το ποιόν του όντος αυτού»; «Πού εντοπίζεται το φαινόμενο αυτό»; «Πότε συμβαίνει»; Έτσι και ο μαθητής πρέπει να θέτει σε λειτουργία τη λογική του σκέψη. Προκειμένου να ερμηνεύσει το φαινόμενο ή να εξετάσει την κύρια έννοια του θέματος, πρέπει να θέτει ερωτήματα, όπως τα ακόλουθα.

 

1. Τι είναι;  Να ορίσει την κύρια έννοια, να εντοπίσει τα βασικά             ΟΡΙΣΜΟΣ

γνωρίσματα ή τη λειτουργία της, να εξηγήσει πώς

αντιλαμβάνεται την έννοια.

 

2. Με ποιες μορφές εμφανίζεται; Ποια είναι τα είδη της έννοιας      ΕΙΔΗ

ή σε ποιους τομείς εντοπίζεται, ποιες είναι οι εκφάν-                                     ΜΟΡΦΕΣ

σεις της;

3. Πώς σχετίζεται με τις άλλες έννοιες του θέματος                            ΣΥΓΚΡΙΣΗ

    ή με άλλες ομοειδείς;                                                                        

4. Υπάρχουν τεκμήρια για την ύπαρξή της; (Παραδείγματα,            ΤΕΚΜΗΡΙΑ

στατιστικές, έρευνες, πειράματα κλπ.)

 

5. Πού εμφανίζεται; Ποιος είναι ο χώρος εκδήλωσης του φαινο-         ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ

μένου; Η οικογένεια, το σχολείο, η μεγαλούπολη, η επαρχία, η

Ελλάδα, η Ευρώπη, οι αναπτυγμένες χώρες, ο Τρίτος κόσμος;

 

6. Πότε εμφανίζεται; Σε ποια εποχή; Στο παρόν, στο παρελθόν,            ΕΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ

στο μέλλον; Είναι διαχρονική η έννοια, σύγχρονη ή ανήκει

αποκλειστικά στο παρελθόν; Πώς αντιλαμβάνομαι την εξέλιξη

της έννοιας στο μέλλον;

 

7. Γιατί υπάρχει; Ποια είναι τα βαθύτερα αίτια γένεσης του                         ΑΙΤΙΑ

προβλήματος ή ύπαρξης της έννοιας; Ποιες είναι οι αφορμές

για την εκδήλωση του φαινομένου;

 

8. Τι συνεπάγεται η ύπαρξή της; Ποιες είναι οι συνέπειες, οι                ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

επιπτώσεις, τα αποτελέσματα;

 

9. Αν δεν υπήρχε, τι θα συνέβαινε; Ποιες θα ήταν οι συνθήκες             ΑΝΤΙΘΕΣΗ

στην αντίθετη περίπτωση;

 

10. Υπάρχουν περιπτώσεις εκτροπής; Η έννοια ή οι συνέπειές της       ΕΚΤΡΟΠΗ

ισχύουν σε κάθε περίπτωση; Τι συμβαίνει στην περίπτωση

υπέρβασης του μέτρου ή απομάκρυνσης από τον αρχικό της

στόχο; Ποιες είναι οι επιφυλάξεις μας;

 

11. Ποιες  οι προϋποθέσεις ύπαρξής της; Ποιοι είναι οι                    ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ

όροι ή οι παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η

ύπαρξη ή η ισχύς της έννοιας;

 

12. Τι πρέπει να γίνει; Ποιες είναι οι προτάσεις μας για τη                  ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

διασφάλιση μιας αξίας; Ποιοι είναι οι τρόποι αντιμετώπισης

ενός προβλήματος; Ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν;

Τι επιθυμούμε ή τι είναι εφικτό να γίνει; Ποιους στόχους

Πρέπει να θέσουμε;
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
 ΘΕΜΑ: «Η Δημοκρατία είναι το μόνο πολίτευμα που διασφαλίζει την ελευθερία   και  την αξιοπρέπεια του ανθρώπου»

 Ορισμός: Τι είναι η δημοκρατία;

Το πολίτευμα στο οποίο τη νομοθετική εξουσία ασκεί ο «δήμος», ο λαός.

Μορφές:  Ποιες είναι οι μορφές της;

Άμεση στο παρελθόν (στην αρχαία Αθήνα), έμμεση σήμερα, Κοινοβουλευτική, Αντιπροσωπευτική.

Σύγκριση: Σύγκριση με άλλα πολιτεύματα ή/και συσχετισμός της  με την ελευθερία και την αξιοπρέπεια.

Τεκμήρια: Παραδείγματα, η αρχαία Αθήνα και τα σύγχρονα δημοκρατικά πολιτεύμα-

τα, που κατοχυρώνουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ελευθερίες του   πολίτη.

Αίτια:       Γιατί γεννήθηκε η Δημοκρατία;

Η οικονομική και, συνεκδοχικά, η πολιτιστική ανάπτυξη οδήγησαν στη

μόρφωση, στην πνευματική και ηθική χειραφέτηση των πολιτών, στη

διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους για αυτοπροσδιορισμό.

Συνέπειες: Για το άτομο: ευκαιρίες ανάπτυξης και ολοκλήρωσης, υπευθυνότητα, κοινωνική συνείδηση, ελευθερία και αξιοπρέπεια.

Για την κοινωνία: ευημερία, δικαιοσύνη, αξιοκρατία, έλεγχος των κυβερνώντων, πλουραλισμός, ισότητα, ειρήνη κτλ.

Αντίθεση:  Τι συμβαίνει στα ολοκληρωτικά καθεστώτα;

Φαλκίδευση των δικαιωμάτων, αυταρχισμός, πολιτικές διώξεις, βασανι-

στήρια, πολιτικός ρατσισμός, δουλικό φρόνημα, εξευτελισμός, ταπείνωση.

 

Εκτροπή:   Τι συμβαίνει όταν δυσλειτουργεί το δημοκρατικό πολίτευμα;

Αποπολιτικοποίηση, χειραγώγηση του λαού, φανατισμός, οχλοκρατία κ.ά.

 

Προϋποθέσεις: Οικονομική ανάπτυξη, συμμετοχή στα κοινά, συλλογική συνείδηση,

πολιτική πληροφόρηση, πλουραλισμός, πολυκομματισμός, διάλογος κτλ.

Προτάσεις: Πώς μπορεί να διασφαλιστεί το δημοκρατικό πολίτευμα;

Παγίωση της ήδη κεκτημένης πολιτικής δημοκρατίας και διεύρυνσή της,

εξυγίανσή της με την πάταξη όλων των αρνητικών φαινομένων που την

υπονομεύουν, πολιτική ευθύνη και δράση των πολιτών, ηθικοποίηση των πολιτικών, παιδεία.
Πώς αξιοποιούνται στην πράξη τα κοινά λογικά σημεία;
 1.  Σε μια έκθεση ζητούμενο είναι η ανάπτυξη κάποιου ή κάποιων από τα κοινά λογικά σημεία (συνήθως ζητούμενα είναι τα αίτια, οι συνέπειες, οι προϋποθέσεις, οι προτάσεις). Οφείλουμε, μάλιστα, να μην ξεχνάμε ότι το μεγαλύτερο μέρος της έκθεσης πρέπει να είναι αφιερωμένο στην ανάλυση των ζητουμένων. Αν, για παράδειγμα, ζητούμενο είναι τα αίτια ενός φαινομένου, πρέπει να τα αναπτύξουμε διεξοδικά, σε αρκετές παραγράφους, δίνοντας έμφαση και έκταση στις απαντήσεις που πηγάζουν από το ερώτημα: «Γιατί υπάρχει;». Η έκθεσή μας, όμως, δεν μπορεί ν’  αρχίζει και να τελειώνει με τα αίτια. Πρέπει να παρουσιάσουμε μια σφαιρική, όσο γίνεται πολύπλευρη θεώρηση της έννοιας, να πλαισιώσουμε την ανάπτυξη των ζητουμένων με συμπληρωματικές παραγράφους, να εξετάσουμε, πάντα εν συντομία, και άλλες πτυχές της, δηλαδή να την ορίσουμε, να εξετάσουμε το παρελθόν της, να εκθέσουμε τα αποτελέσματά της και να κάνουμε στο τέλος τις προτάσεις μας. Τα κοινά λογικά σημεία μας βοηθούν, επομένως:

v    Να καταστρώσουμε το βασικό σχεδιάγραμμα της έκθεσής μας.

v    Να εντοπίσουμε τις συμπληρωματικές έννοιες που θα συνοδεύσουν τα ζητού-

μενα συμπληρώνοντάς τα.

v    Να προχωρήσουμε ομαλά στην ανάπτυξη των ζητουμένων και να κλείσουμε

αρμονικά το κείμενό μας, να συνθέσουμε πρόλογο και επίλογο.

v    Να οργανώσουμε μεταβατικές παραγράφους, για να συνδέσουμε τα ζητούμενά μας (στην περίπτωση, για παράδειγμα, που τα ζητούμενα είναι τα αίτια ενός προβλήματος και οι προτάσεις μας για την αντιμετώπισή του, μπορούμε να σχηματίσουμε μια σύντομη μεταβατική παράγραφο με συνέπειες, προκειμένου από τα αίτια να περάσουμε αβίαστα στις προτάσεις).

 

2.  Συχνά δεν μπορούμε να απαντήσουμε σε όλα τα ερωτήματα ούτε χρειάζεται, βέβαια. Μπορεί να μην υπάρχει απάντηση, να μην τη γνωρίζουμε ή να την παραλείπουμε, γιατί δεν εξυπηρετεί τους στόχους μας. Εξάλλου, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή να μην επεκταθούμε στην ανάπτυξη εννοιών που δε μας ζητούνται, γιατί θα βγούμε εκτός θέματος, έχοντας αναπτύξει άλλες ιδέες εις βάρος των ζητουμένων.

 

3.  Σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να αλληλοκαλύπτονται οι απαντήσεις που δίνονται σε διαφορετικά ερωτήματα, να ταυτίζονται, για παράδειγμα, τα αίτια γένεσης μιας έννοιας με κάποιες από τις συνέπειές της.

 

4.  Δεν είναι απαραίτητο πάντα να ακολουθούμε στη συγγραφή τη σειρά των ερωτημάτων, έτσι όπως αυτά ταξινομούνται στον πίνακα των κοινών λογικών σημείων. Αν και η ταξινόμηση του πίνακα εξυπηρετεί την πλειοψηφία των θεμάτων, πρέπει να προσαρμόζουμε τους κοινούς τόπους στις απαιτήσεις του θέματος, στις ιδέες και στους στόχους μας. Για παράδειγμα, το ερώτημα «αν υπάρχουν τεκμήρια» μπορεί να αναφέρεται και στις μορφές και στα αίτια και στις συνέπειες  μιας έννοιας αλλά και αλλού. Ακόμη, ο εγχρονισμός της έννοιας μπορεί να γίνει και στην αρχή (παρουσιάζοντας το παρελθόν της έννοιας με μια ιστορική αναδρομή) αλλά και στο τέλος (απαντώντας στο ερώτημα: «Πώς αντιλαμβάνομαι την έννοια στο μέλλον;»).

Ας τονίσουμε, όμως, πως δεν είναι λογικό να τροποποιήσουμε τη σειρά ανάπτυξης των βασικών λογικών σημείων: Ορισμός, Αίτια, Συνέπειες, Προτάσεις. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς πως δεν μπορούμε ν’ αναπτύξουμε τις προτάσεις μας στον πρόλογο!

 

5.   Μπορούμε να συνδυάζουμε τις απαντήσεις που απορρέουν από δύο ή και περισσότερα σημεία, να τις συσχετίζουμε και να τις εκθέτουμε σε μια παράγραφο. Για παράδειγμα:

•   Ορισμός της έννοιας + Μορφές της

•   Εντοπισμός + Εγχρονισμός + Τεκμήρια για την ύπαρξή της.

•   Συνέπειες + Τεκμήρια

Στην περίπτωση αυτή ουσιαστικά συνδυάζουμε τις μεθόδους ανάπτυξης της παραγράφου, που σχετίζονται στενά με τα κοινά λογικά σημεία.

 

6.        Τα κοινά λογικά σημεία αποδεικνύονται πολύ χρήσιμα όχι μόνο στον εμπλουτισμό της επιχειρηματολογίας σε ένα κείμενο, αλλά και στον εμπλουτισμό των σχολίων μιας παραγράφου.
B.   T O     A T O M O     K A I     H     K O I N Ω Ν Ι Α
            Τα κοινά λογικά σημεία βοηθούν στην εύρεση ιδεών για μια σφαιρική ανάπτυξη ενός θέματος, συχνά όμως δεν επαρκούν για τη διεξοδική ανάπτυξη των ζητουμένων του θέματος. Έτσι, λοιπόν, καταφεύγουμε και σε μια δεύτερη μέθοδο αναζήτησης ιδεών/επιχειρημάτων, προκειμένου να αναλύσουμε διεξοδικά τα ζητούμενα: στον επιμερισμό του ατόμου και της κοινωνίας. Εφαρμόζουμε και πάλι την πρακτική της λογικής διαίρεσης, της «κατηγοριοποίησης», των δύο κυριότερων εννοιών του πολιτισμού μας, του ατόμου και της κοινωνίας. Η σχέση αλληλεξάρτησης και αλληλεπίδρασης αυτών είναι το θεμέλιο της ανάπτυξης οποιουδήποτε θέματος.
 Τ Ο     Α Τ Ο Μ Ο
             Κάθε άνθρωπος είναι μια πολυδιάστατη οντότητα. Την προσωπικότητά του συγκροτούν όχι μόνο τα σωματικά του γνωρίσματα, αλλά και οι πνευματικές δυνάμεις, τα ψυχικά του χαρίσματα, όπως και η ηθική του καλλιέργεια. Είναι ένα σύνολο διαφορετικών δυνάμεων, που συμπληρώνουν, ωστόσο, η μια την άλλη και βρίσκονται σε σχέση δυναμικής αλληλεπίδρασης. Μπορούμε να διακρίνουμε πέντε κύριες διαστάσεις της ανθρώπινης οντότητας. Αυτές είναι:

α) Η υλική διάσταση

β) Η πνευματική διάσταση

γ) Η ψυχική διάσταση

δ) Η ηθική διάσταση

ε) Η κοινωνική διάσταση

α) Η υλική διάσταση του ατόμου περιλαμβάνει τις έννοιες που σχετίζονται με τη σωματική του υγεία, τις υλικές συνθήκες διαβίωσής του, την υλική-οικονομική του ανάπτυξη.

β) Η πνευματική διάσταση περιλαμβάνει τις έννοιες που σχετίζονται με τον πνευματικό κόσμο του ατόμου, όπως είναι οι γνώσεις, η κριτική και λογική του ικανότητα, η πνευματική του ελευθερία.

γ) Η ψυχική διάσταση του ατόμου συγκροτείται από τα συναισθήματα και τον ψυχισμό του, από έμφυτα στοιχεία, όπως είναι τα ένστικτα και οι παρορμήσεις, από ψυχικά φαινόμενα, όπως η καταπίεση των ενστίκτων από το υπερεγώ, η αλλοτρίωση, το άγχος, από ψυχολογικά συμπλέγματα, τέλος, όπως η ανασφάλεια, το αίσθημα της κατωτερότητας και άλλα που προσβάλλουν την ψυχική υγεία του ανθρώπου.

δ) Η ηθική διάσταση αναφέρεται στην ηθική συγκρότηση του ατόμου, δηλαδή στην ύπαρξη αξιών, ηθικών αρχών, ιδανικών και στόχων, στη συνείδηση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών του, στο αίσθημα της ευθύνης απέναντι στον εαυτό του και στους συνανθρώπους του.

ε) Η κοινωνική διάσταση του ατόμου. Κάθε «εγώ» εντάσσεται στο «εμείς». Κάθε άνθρωπος εντάσσεται σε διάφορες κοινωνικές ομάδες, συνάπτει σχέσεις με τους ανθρώπους που τον περιβάλλουν, αναλαμβάνει το δικό του ρόλο στη λειτουργία της κοινωνικής μηχανής.

 
Ο     ΑΝΘΡΩΠΟΣ     ΚΑΙ     ΤΟ     ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ     ΤΟΥ
 
                                                                                      ΦΥΣΙΚΟ
ΤΕΧΝΗΤΟ
                                                                                   ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ

Ο άνθρωπος δεν είναι μονάδα αυτόνομη. Από τη στιγμή της γέννησής του βρίσκεται σ’ ένα δεδομένο περιβάλλον, φυσικό και κοινωνικό. Η αρμονική ψυχοσωματική του ανάπτυξη εξαρτάται στο μεγαλύτερο βαθμό από το περιβάλλον του, καθώς αυτό ανιχνεύει, μορφοποιεί και καλλιεργεί τα έμφυτα στοιχεία της ατομικότητάς του και την εμπλουτίζει παράλληλα με νέα, επίκτητα στοιχεία, μεταλλάσσοντάς την έτσι σε προσωπικότητα.

Το περιβάλλον του ανθρώπου διακρίνεται σε φυσικό, τεχνητό και κοινωνικό. Ό,τι περιβάλλει τον άνθρωπο είναι η φύση, το τεχνητό περιβάλλον – το διαμορφωμένο δηλαδή με την επέμβαση του ανθρώπου- και η κοινωνία του.

Η σωματική και ψυχική υγεία του ανθρώπου διασφαλίζεται, μόνον όταν αυτός αναπτύσσεται σ’ ένα υγιεινό φυσικό περιβάλλον ή σ’ ένα τεχνητό περιβάλλον που σέβεται τον ιερό δεσμό του με τη φύση. Γι’ αυτό και συχνά ως αίτιο δυσαρμονίας στη σωματική και ψυχική λειτουργία του ατόμου θεωρείται η τσιμεντένια μεγαλούπολη με την απάνθρωπη, α-φύσικη οικιστική της που τον έχει αποσυνδέσει από τη μητέρα φύση. Η φύση, εξάλλου, προσφέρει στον άνθρωπο τα αγαθά της, τις πλουτοπαραγωγικές πηγές, την ενέργεια, αποτελώντας έτσι τη βάση της οικονομικής – υλικής ανάπτυξης κάθε κοινωνίας.

Η οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας, αναμφισβήτητα, αποτελεί βασική προϋπόθεση για περαιτέρω ανάπτυξη, κοινωνική και πολιτισμική. Και το σύνολο του κοινωνικού οργανισμού διαδραματίζει ρόλο καταλυτικό στην πολύπλευρη ανάπτυξη (σωματική, πνευματική, ψυχική, ηθική) της προσωπικότητας κάθε ατόμου, δεδομένου ότι καθορίζει το βιοτικό του επίπεδο, την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών, την κοινωνική του τάξη, τις δυνατότητές του για μόρφωση, τη διασφάλιση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών του, τους στόχους που θέτει στη ζωή του, καθώς επίσης τις ηθικές βάσεις πάνω στις οποίες θα θεμελιώσει τις σχέσεις του με τους συνανθρώπους του.

Τα προηγούμενα δε σημαίνουν, βέβαια, ότι ο καθένας από εμάς δέχεται παθητικά τις κοινωνικές επιδράσεις και αναθέτει εξ ολοκλήρου το έργο της διαμόρφωσης της προσωπικότητάς του στο κοινωνικό σύνολο. Αντίθετα, κάθε άνθρωπος συμμετέχει ενεργητικά στη διάπλαση της οντότητάς του, στη διαμόρφωση των όρων της ζωής του, στην κοινωνική και πολιτισμική εξέλιξη. Μέσω των θεσμών η κοινωνία του τον υποχρεώνει άμεσα ή έμμεσα να αποδεχτεί κάποιους ρόλους, όπως για παράδειγμα το ρόλο του εργαζόμενου, του γονέα, του πολίτη, του Έλληνα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η κοινωνική συνοχή, η αρμονική λειτουργία του κοινωνικού συστήματος και η ανάπτυξή του, αφού κάθε μέλος της κοινωνίας έχει καθορισμένες ευθύνες απέναντι στους συνανθρώπους του και δικαιώματα που αξιώνει να γίνονται σεβαστά. Όπως γίνεται αντιληπτό, κάθε μέλος του κοινωνικού συνόλου συμβάλλει δυναμικά στη διαμόρφωση των κοινωνικών συνθηκών, στην κατοχύρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, στην παγίωση της δημοκρατίας, στην περιφρούρηση της εθνικής κληρονομιάς και, γενικότερα, στην εξέλιξη του πολιτισμού, υλικού και πνευματικού. Επομένως, όπως χαρακτηριστικά τόνιζε ο Emile Durkheim, «ο άνθρωπος είναι προϊόν, αλλά και δημιουργός της κοινωνίας του».

Με βάση το γενικό αυτό σχήμα της κοινωνικής δομής θα επιχειρήσουμε το σχηματισμό κάποιων επιμέρους ενοτήτων που θα μας βοηθήσουν να αντιληφθούμε σχηματικά την κοινωνία μας και σε συνδυασμό με τις διαστάσεις του ατόμου θα μας προσφέρουν πολλές δυνατότητες εύρεσης, αλλά και οργάνωσης των επιχειρημάτων που είναι αναγκαία για μια επαρκή, διεξοδική ανάπτυξη των ζητουμένων.

 

ΑΤΟΜΟ                                                                        ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ – ΚΟΙΝΩΝΙΑ

1. Υλική διάσταση

2. Πνευματική διάσταση

3. Ψυχική διάσταση

4. Ηθική διάσταση

5. Κοινωνική διάσταση

(σημείο 8 του     διπλανού πίνακα)

6. Φυσικό Περιβάλλον

 

7. Τεχνητό Περιβάλλον (Μεγαλούπολη – Επαρχία)

 

8. Υλικός Πολιτισμός (Τεχνολογία – Οικονομία)

 

9. ΚΟΙΝΩΝΙΑ

α) Κοινωνικότητα – Ανθρώπινες σχέσεις

β) Κοινωνικοποίηση – Ρόλος φορέων κοινων/σης

Οικογένεια

Εκπαίδευση

Μ. Μ. Ε.

Πνευματική Ηγεσία (βλ.10)

Εκκλησία

Πολιτική Ηγεσία (βλ. 9)

γ) Κοινωνική οργάνωση – λειτουργία / ρόλοι

– καταμερισμός κοινωνικού έργου

– κοινωνική συνείδηση

-κοινωνικές αρετές     ή     έλλειψή τους

â                                â

κοινωνική ευρυθμία         κοινωνική παθογένεια

 

δ) Κοινωνικοί αγώνες

 

10. Πολιτική, Πολίτευμα, Δημοκρατία, ρόλος

å æ

πολιτικών    πολιτών

11. Πνευματικός Πολιτισμός

(Επιστήμες, Τέχνες, Γράμματα κτλ.)

Ρόλος Πνευματικής Ηγεσίας και Επιστήμης

 

12. Παράδοση – Έθνος

 

13. Διεθνείς σχέσεις

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
ΥΛΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Θετικές έννοιες                                                                                Αρνητικές έννοιες

 

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ, άσκηση, αθλητισμός, επαφή με τη φύση, υγιεινές συνθήκες διαβίωσης.

 

 

ΕΡΓΑΣΙΑ – ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ, επαγγελματικός προσανατολισμός, ορθή επιλογή επαγγέλματος, κατάρτιση, εξειδίκευση, επαγγελματική αποκατάσταση, οικονομική καταξίωση / χειραφέτηση.

 

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΒΙΟΠΟΡΙΣΜΟΥ, κάλυψη υλικών αναγκών, αγαθά, ανέσεις, ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο, αφθονία, πλούτος, ευμάρεια και ευημερία.

Προβλήματα σωματικής και ψυχικής υγείας,

Αδυναμία υγιούς/αρμονικής ψυχοσωματικής ανάπτυξης.

 

Αποτυχημένος επαγγελματικός προσανατολισμός

 

ΑΝΕΡΓΙΑ, ανέχεια, φτώχεια, εξαθλίωση, παρασιτισμός.

 

ΥΠΕΡ-ΕΡΓΑΣΙΑ

ΥΛΙΚΟΣ ΕΥΔΑΙΜΟΝΙΣΜΟΣ, προσήλωση στα υλικά αγαθά.

ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΣ, δημιουργία πλαστών αναγκών, ευζωία και ευμάρεια (που δε συνοδεύεται από πνευματική και ηθική ανάπτυξη ή ψυχική υγεία).

ΧΡΗΜΑΤΟΘΗΡΙΑ, θεοποίηση του χρήματος, η ευτυχία και η καταξίωση ως αποτέλεσμα της οικονομικής δύναμης, αποπροσανατολισμός από τις ανθρωπιστικές αξίες.

 

 

 

 

 

2. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ  ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Θετικές έννοιες                                                            Αρνητικές έννοιες

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ: κριτική ικανότητα, ορθολογισμός, μνήμη, πρωτοβουλία,

επινοητικότητα-δημιουργικότητα, οξύνοια, έμπνευση, φαντασία.

Ενεργοποίηση/αφύπνιση/καλλιέργεια των πνευματικών δυνάμεων.

ΕΜΦΥΤΕΣ ΚΛΙΣΕΙΣ, ταλέντα, εφέσεις, ενδιαφέροντα, ανίχνευση/καλλιέργειά τους.

 

ΓΝΩΣΕΙΣ, μόρφωση, καλλιέργεια, ευρυμάθεια, φιλομάθεια.

ΠΑΙΔΕΙΑ: πολύπλευρη, σφαιρική, γενική, ανθρωπιστική.

Τεχνοκρατική-ειδικευμένη γνώση.

 

 

 

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑ, συνεχής επιμόρφωση, αυτομόρφωση.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ, ευστροφία, αγχίνοια, προβληματισμός, αξιολόγηση ερεθισμάτων/φαινομένων/καταστάσεων, εμβάθυνση, έρευνα, κριτικός έλεγχος, εις βάθος κατανόηση των πραγμάτων.

ΛΟΓΙΚΗ, έλλογη σκέψη, ορθός λόγος ορθοφροσύνη, διανοητική διαύγεια,διαλογισμός, σύνεση, φρόνηση, πνευματική ωριμότητα.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ, σεβασμός των αντίπαλων ιδεών, σκεπτικισμός, πίστη στο πνεύμα του διαλόγου.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ, διαλλακτικότητα, μετριοπάθεια.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, εξέλιξη του πνεύματος, προοδευτικότητα, δεκτικότητα στις νέες ιδέες, πνευματική εγρήγορση, γόνιμη αμφιβολία, ανήσυχο πνεύμα, θετική αμφισβήτηση.

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, σφαιρική, πολύπλευρη πληροφόρηση, έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωση

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, πνευματική χειραφέτηση, αυτεξουσιότητα, αυτοπροσδιορισμός.

ΑΥΤΕΝΕΡΓΕΙΑ, πρωτοβουλία.

 

 

 

Απονέκρωση/αχρήστευση/αδρανοποίηση των πνευματικών δυνάμεων.

 

 

 

ΑΠΑΙΔΕΥΣΙΑ, αμορφωσιά, αμάθεια, αγραμματοσύνη, αναλφαβητισμός.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΜΟΝΟΜΕΡΕΙΑ, εγκλωβισμός στην ειδικευμένη γνώση,

ΕΛΛΕΙΨΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

και πολύπλευρης καλλιέργειας,

ΧΡΗΣΙΜΟΘΗΡΙΑ ΣΤΗ ΓΝΩΣΗ.

 

Αδιαφορία, εφησυχασμός.

 

ΑΚΡΙΣΙΑ, αδυναμία κριτικής σκέψης, πνευματική αδράνεια/χαύνωση, παθητικοποίηση της σκέψης, παθητική αποδοχή ερεθισμάτων/μηνυμάτων, τυποποίηση της σκέψης.

ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ, δογματισμός, ιδεοληψία, απολυτότητα, προκαταλήψεις δεισιδαιμονίες, πίστη σε αυθεντίες.

ΜΙΣΑΛΛΟΔΟΞΙΑ, αδιαλλαξία, απολυτότητα, πνευματική αγκύλωση.

 

 

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΣΤΑΣΙΜΟΤΗΤΑ,συντηρητισμός, αναχρονιστική σκέψη, πνευματική ακαμψία.

 

 

ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, προπαγάνδα, πλύση εγκεφάλου.

ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ, ετεροκαθορισμός, αθυρματοποίηση, πνευματική υποτέλεια, αφιονισμός.

ΜΑΖΟΠΟΙΗΣΗ,τυποποίηση.

3. ΨΥΧΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Θετικές έννοιες                                                       Αρνητικές έννοιες

ΨΥΧΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ, ψυχική υγεία/γαλήνη/ηρεμία/ευστάθεια/ευεξία, εσωτερική πληρότητα, αίσθημα ασφάλειας.

 

 

ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΡΕΤΕΣ: θάρρος, αγωνιστικότητα, μαχητικότητα, τόλμη, υπομονή, καρτερικότητα, ψυχραιμία, επιμονή, θέληση, πείσμα, προσπάθεια.

ΑΥΤΟΠΕΠΟΙΘΗΣΗ, αυτοεκτίμηση, πίστη στην αξία του εαυτού μας, αίσθημα αναγνώρισης και καταξίωσης, αποδοχής και εκτίμησης από τους άλλους.

ΥΓΙΗΣ ΕΓΩΙΣΜΟΣ

ΑΓΑΠΗ για τον εαυτό μας και το συνάνθρωπο

ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ, συναισθηματική πληρότητα, λεπτά/πλούσια/ευγενή αισθήματα, συμπάθεια, κατανόηση, συγκίνηση.

 

Αισιοδοξία/Οπτιμισμός

 

ΕΥΤΥΧΙΑ, αγάπη για τη ζωή, ενθουσιασμός.

 

 

ΧΑΡΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ, άντληση ευχαρίστησης από την εργασία, πληρότητα.

 

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

 

ΓΝΗΣΙΑ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ (αγωγή ψυχής), γόνιμη αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου.

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣΕσωτερική αγωνία, πίεση, ΑΓΧΟΣ, φόβος, δυσφορία, δυσθυμία, ΝΕΥΡΙΚΟΤΗΤΑ, πανικός απόγνωση, ψυχική εντροπία, ανασφάλεια, ΨΥΧΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ, ψυχώσεις, νευρώσεις, ψυχικό αδιέξοδο.

Φόβος, δειλία, ατολμία.

 

Έξαψη, οργή, ταραχή, πανικός, ανυπομονησία.

Ηττοπάθεια, έλλειψη αυτοεκτίμησης, αίσθημα κατωτερότητας, περιφρόνηση του εαυτού μας, φόβος της απόρριψης και της μοναξιάς.

 

ΑΤΟΜΙΣΜΟΣ, νοσηρός εγωισμός.

ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ, αποξένωση από τον εαυτό μας και τους συνανθρώπους μας.

ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ, απευαισθητοποίηση, μηχανοποίηση/αυτοματοποίηση του ανθρώπου, τυποποίηση των συναισθημάτων του, συναισθηματικός μαρασμός.

Απαισιοδοξία, πεσσιμισμός, μοιρολατρία, ομφαλοσκοπία.

ΔΥΣΤΥΧΙΑ, απογοήτευση, πλήξη, ανία, μονοτονία, ψυχικό κενό, αίσθημα ανεπάρκειας.

Αλλοτρίωση από το αντικείμενο εργασίας, ψυχική αποσύνδεση από το δημιούργημα, καταπίεση, νευρικότητα.

ΠΑΘΗ, τυραννικές ανάγκες, υπερβολικές επιθυμίες.

ΝΟΘΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ,  ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗ,

Άγονη διασπάθιση/κατασπατάληση του εαυτού μας και του χρόνου μας.

ΕΛΛΕΙΨΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
4. ΗΘΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
 Θετικές έννοιες                                                         Αρνητικές έννοιες

ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ, αυτεπίγνωση, αυτοκριτική, αυτοέλεγχος, ενδοσκόπηση, ανάπτυξη προτερημάτων, απάλειψη ελαττωμάτων, αυτοβελτίωση.

ΑΥΤΟΠΕΙΘΑΡΧΙΑ, αυτοκυριαρχία, εγκράτεια, αυτοέλεγχος, ηθικό έρμα, ηθικοί φραγμοί, ηθική ελευθερία, χαλιναγώγηση/τιθάσευση ζωωδών ενστίκτων και παθών.

ΗΘΙΚΟΠΟΙΗΣΗ, διάπλαση ήθους, ηθική συγκρότηση, εξευγενισμός/εκλέπτυνση ηθών.

ΗΘΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

ΑΞΙΕΣ, ΙΔΑΝΙΚΑ

 

 

ΗΘΙΚΕΣ ΑΡΕΤΕΣ

ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

Φιλανθρωπία, αλτρουισμός, φιλαλληλία, αγάπη για τον πλησίον.

ΑΥΤΟΣΕΒΑΣΜΟΣ, σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Αυτοθυσία, αυταπάρνηση, ανιδιοτέλεια

Αξιοπρέπεια, κοσμιότητα, ευγένεια ήθους.

Ειλικρίνεια, ευθύτητα, φιλαλήθεια.

 

Αμεροληψία, αντικειμενικότητα.

Σοβαρότητα, ηθική ακεραιότητα/ωριμότητα, εντιμότητα, ευσυνειδησία, χρηστότητα, δικαιοσύνη.

ΗΘΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ, αίσθημα καθήκοντος, συνείδηση του χρέους, συνέπεια τόσο στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων όσο και στην εκπλήρωση των υποχρεώσεων.

ΠΡΟΤΥΠΑ, παραδειγματισμός, μίμηση και υπέρβασή τους, υιοθέτηση υγιών αξιών και αρχών.

Αυταπάτη, βαυκαλισμός, ελαττώματα, αδυναμίες, πάθη, καταστροφικές έξεις.

 

 

ΗΘΙΚΗ ΑΠΟΧΑΛΙΝΩΣΗ, έλλειψη ηθικών φραγμών, κυριαρχία παθών, αρχέγονων ζωικών ενστίκτων και παρορμήσεων, ασυδοσία, ανερμάτιστη συμπεριφορά.

 

Έλλειψη ηθικών αρχών, εξαχρείωση ηθών, ηθική σήψη, ηθικολογία, απαξίες.

ΜΗΔΕΝΙΣΜΟΣ, ΑΜΟΡΑΛΙΣΜΟΣ, Ανηθικότητα, απεμπόληση/κατάρρευση/εκφυλισμός/

ΚΡΙΣΗ ΑΞΙΩΝ  και ΙΔΑΝΙΚΩΝ

 

Έλλειψη ανθρωπιστικών αξιών, μισανθρωπία

ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟΣ, φιλαυτία, εγωπάθεια, εγωλατρία.

 

Εγωκεντρισμός, ωφελιμισμός, ΙΔΙΟΤΕΛΕΙΑ, χρησιμοθηρία, συμφεροντολογία.

Μικροπρέπεια, χαμέρπεια, ποταπότητα.

Προσποίηση, ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ, δολιότητα, προσωπείο, φενάκη.

Προκατάληψη, εμπάθεια.

Σοβαροφάνεια, επιπολαιότητα, ελαφρότητα.

Ανεντιμότητα, αχρειότητα, φαυλότητα,

ΑΔΙΚΙΑ

Ηθική δουλεία/υποτέλεια/εξάρτηση

ΑΝΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ, ανωριμότητα, απέκδυση της ευθύνης.

 

 

ΕΙΔΩΛΑ, δουλική μίμηση, πιθηκισμός, απώλεια της προσωπικότητας, ενστερνισμός απαξιών, ηθικός εκφυλισμός, αποπροσανατολισμός.
5. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Θετικές έννοιες                                                        Αρνητικές έννοιες

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ = ανάγκη για τον άνθρωπο, διαπροσωπικές/κοινωνικές, γνήσιες ανθρώπινες σχέσεις, συναισθηματικοί δεσμοί.

 

 

 

 

 

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΡΕΤΕΣ

Αγάπη, ενδιαφέρον, υπευθυνότητα, σεβασμός, κατανόηση, διάλογος, αλληλεγγύη, συνεργασία  (και όλες οι ηθικές αρετές)Αντικοινωνική συμπεριφορά, ΜΟΝΑΞΙΑ, απομόνωση, περιθωριοποίηση ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ από το συνάνθρωπο,

ΚΡΙΣΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ,

Σχέσεις τυπικές/συμβατικές ή συμφεροντολογικές, εμπορευματοποίηση των ανθρώπινων σχέσεων, σχέσεις «δούναι και λαβείν».

 

ΑΤΟΜΙΣΜΟΣ, εκμετάλλευση των συνανθρώπων, ιδιοτέλεια, «ανθρωποφαγία»,

Αδιαφορία, αδυναμία επαφής/προσπέλασης/κατανόησης, καχυποψία, επιφυλακτικότητα, φόβος, ανασφάλεια.
6. ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Θετικές έννοιες                                                              Αρνητικές έννοιες

ΦΥΣΗ = βάση της οικονομικής ανάπτυξης

Καθυπόταξη και εκμετάλλευση της φύσης.

Διαμόρφωση του φυσικού περιβάλλοντος.

Εκμετάλλευση/αξιοποίηση πλουτοπαραγωγικών πηγών, φυσικών πόρων, ενεργειακών πηγών.

 

 

 

 

 

 

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΗ

 

ò

-αρμονική ανάπτυξη

-σωματική υγεία

-ψυχική ισορροπία

-γνώσεις

-ευαισθητοποίηση

ò

 

Η φύση «πηγή ζωής»

 

 

 

Ασύστολη, υπέρμετρη εκμετάλλευση της φύσης, εξάντληση των φυσικών πόρων/των πρώτων υλών/των πηγών ενεργείας.

 

Ρύπανση του περιβάλλοντος, διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας.

 

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ

 

 

ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ του ανθρώπου από τη φύση, απομάκρυνση και αποξένωση από το φυσικό περιβάλλον.

ò

Αδυναμία αρμονικής/υγιούς ψυχοσωματικής ανάπτυξης.
ΤΕΧΝΗΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ – ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΜΕΓΑΛΟΥΠΟΛΗ
 Θετικές έννοιες                                           Αρνητικές έννοιες

 

 

Οικονομική-κοινωνική-πολιτισμική ανάπτυξη των μεγαλουπόλεων

Δυνατότητες εργασίας, υγείας, μόρφωσης, ψυχαγωγίας κτλ.

Παροχή μέσων και ευκαιριών πολύπλευρης ανάπτυξης.

Ανεβασμένο βιοτικό επίπεδο, ανέσεις αγαθά.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Κατάργηση του ασφυκτικού κοινωνικού ελέγχου της επαρχίας/της καταπίεσης από τον κλειστό κοινωνικό περίγυρο και τη συντηρητική τοπική κοινωνία,

Ελεύθερη έκφραση και ανάπτυξη.

ΑΣΤΥΦΙΛΙΑ, ΥΔΡΟΚΕΦΑΛΙΣΜΟΣ,

Υπερανάπτυξη της μεγαλούπολης, γιγαντισμός των αστικών κέντρων και μαρασμός/εγκατάλειψη της επαρχίας.

Μαζική οικιστική, κάθετη δόμηση, πολεοδομική αναρχία, διαμερίσματα-«φυλακές», αποπνικτικό και αντιαισθητικό περιβάλλον.

ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ από τη ΦΥΣΗ, αποξένωση από τη Μητέρα-Φύση, έλλειψη χώρων πρασίνου – «πνευμόνων» στη μεγαλούπολη, έλλειψη ζωτικού χώρου.

ΑΝΘΥΓΙΕΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, νέφος, καυσαέρια, ηχορύπανση, σκουπίδια.

ΤΑΧΥΣ ΡΥΘΜΟΣ ΖΩΗΣ, ένταση, βιασύνη, πίεση χρόνου, χρονοβόρες μετακινήσεις, κυκλοφοριακό πρόβλημα. Προβλήματα στη σωματική και ψυχική υγεία.

ΑΓΧΟΣ, ψυχικό άσθμα.

ΑΙΣΘΗΜΑ ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑΣ, εγκλωβισμός, νευρικότητα, τάσεις φυγής – απόδρασης, τάσεις επιθετικότητας (ο συνάνθρωπος αφόρητα ενοχλητικός).

 

ΥΠΕΡΠΛΗΘΥΣΜΟΣ – ΜΑΖΟΠΟΙΗΣΗ

ΕΚΜΗΔΕΝΙΣΜΟΣ του ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ,  ΑΝΩΝΥΜΙΑ, απώλεια της προσωπικότητας, απομόνωση, μοναξιά, ανηθικότητα, αντικοινωνική συμπεριφορά, έξαρση εγκληματικότητας, ανασφάλεια, φόβος, καχυποψία, επιφυλακτικότητα,

ΚΡΙΣΗ στις ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ.

 

ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ από την ΠΑΡΑΔΟΣΗ

 
ΥΛΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ – ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Θετικές έννοιες                                                                                Αρνητικές έννοιες

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ: είσοδος των μηχανών στην παραγωγή, αύξηση της παραγωγικότητας, μείωση του κόστους κατασκευής και αγοράς των αγαθών, βελτίωση της ποιότητας αγαθών και υπηρεσιών, πληθώρα αγαθών, αφθονία, ΑΝΟΔΟΣ του ΒΙΟΤΙΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ, βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας.

 

ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ, οργάνωση της παραγωγής, προγραμματισμός, περιορισμός του μόχθου/της χειρωνακτικής εργασίας –αλλά και της πνευματικής.

 

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ

 

Μείωση ωραρίου εργασίας,

 

ΑΥΞΗΣΗ του ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

 

ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ, Καταμερισμός εργασίας.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ/ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ/ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: με τη βοήθεια Επιστήμης και Τεχνολογίας πρόοδος του πολιτισμού. Η τεχνολογία μέσο παιδείας, εξανθρωπισμού και απελευθέρωσης του ανθρώπου.

ΥΠΕΡΠΑΡΑΓΩΓΗ =

ανάγκη ΥΠΕΡΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ, ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΣ, επιβολή πλαστών αναγκών, τεχνητή ένδεια, αξία το «έχειν» και όχι το «είναι», προσήλωση στα αγαθά και στις ανέσεις, αδιαφορία για πολύπλευρη ανάπτυξη, ΥΛΙΚΟΣ ΕΥΔΑΙΜΟΝΙΣΜΟΣ, ΠΟΣΟΤΗΤΑ –ΟΧΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΖΩΗΣ.

 

ΑΥΤΟΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ του ίδιου του ανθρώπου, μηχανοποίηση της ανθρώπινης οντότητας, ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ, ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ, ΠΑΘΗΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ – αναίρεση των πνευματικών δυνάμεων/της δημιουργικότητας, σωματική και πνευματική αδράνεια, η μηχανή αντικαθιστά όχι μόνο τα ανθρώπινα χέρια αλλά και την ανθρώπινη σκέψη, αχρήστευση του εργάτη,

ΑΝΕΡΓΙΑ.

 

ΥΠΕΡΕΝΤΑΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΡΓΑΣΊΑΣ, περιορισμός του ελεύθερου χρόνου. Εγκλωβισμός σε τμήμα μόνο του έργου/της παραγωγής, στέρηση της δυνατότητας καθολικής εποπτείας, μηχανιστική επανάληψη τυποποιημένων κινήσεων, ρομποτοποίηση για το  εργάτη ή ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΜΟΝΟΜΕΡΕΙΑ για τον επιστήμονα, στέρηση της χαράς της δημιουργίας, αλλοτρίωση από το αντικείμενο εργασίας και τους σκοπούς της Επιστήμης.

ΤΕΧΝΟΚΡΑΤΙΑ, «η υλική πρόοδος για την υλική πρόοδο», η μηχανή ως μέσο υποδούλωσης του ανθρώπου, αδιαφορία για τον πνευματικό πολιτισμό, πλήγμα στον κοινωνικό Ανθρωπισμό, Η ΥΛΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ ΕΙΝΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΕΣΟ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Πρωτογενής παραγωγή:γεωργία, αλιεία, κτηνοτροφία, δάση, ορυκτός πλούτος.

Δευτερογενής παραγωγή: βιοτεχνία, βιομηχανία.

Τριτογενής παραγωγή: διοίκηση, εμπόριο, υπηρεσίες, τουρισμός, ναυτιλία.

 

Σταθεροποίηση, ΑΝΑΚΑΜΨΗ της εθνικής οικονομίας.

Τεχνολογικός και διοικητικός ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ, σύγχρονες μέθοδοι /μέσα /μηχανές στην παραγωγική διαδικασία

 

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΝΕΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Διεύρυνση της αγοράς εργασίας, αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος, ΑΝΟΔΟΣ ΒΙΟΤΙΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ.

 

Ιδιωτικές και κρατικές ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ κεφαλαίων, ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, κίνητρα για νέες παραγωγικές επενδύσεις, προσέλκυση ξένων κεφαλαίων.

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ της δημόσιας διοίκησης /της επιχειρηματικής δραστηριότητας /της οικονομίας.

 

 

Ορθολογιστική διαχείριση του δημόσιου χρήματος.

 

Ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή και στη ζήτηση προϊόντων, ενεργητικό εμπορικό ισοζύγιο, ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΕΞΑΓΩΓΩΝ, ενίσχυση της παραγωγικότητας, εισροή συναλλάγματος στη χώρα.

 

Υψηλή ανταγωνιστικότητα των προϊόντων.

Αξιοκρατία, εργατικότητα, υπευθυνότητα.

 

Θεμιτός ανταγωνισμός, ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

 

 

 

 

 

 

 

 

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ  ΚΡΑΤΩΝ,

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

Αλληλοβοήθεια, συνεργασία, εμπορικές συναλλαγές.

 

 

 

 

 

 

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ / οικονομικής ελευθερίας,

Συνδικαλισμός, προστασία των εργαζομένων από την πολιτεία, δίκαιη κατανομή του κοινωνικού / δημόσιου πλούτου.

 

 

 

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ, κυριαρχία των μεγάλων πολυεθνικών επιχειρήσεων στον πλανήτη και έλεγχος /εκμετάλλευση των εθνικών οικονομιών.

 

 

 

 

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ, Εθνική και Διεθνής ΥΦΕΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, μαρασμός της εθνικής οικονομίας.

Καθυστέρηση εκσυγχρονισμού, ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑ στη διοίκηση, δυσλειτουργία του κρατικού μηχανισμού.

ΑΝΕΡΓΙΑ, έλλειψη κρατικών προγραμμάτων για νέες θέσεις εργασίας, φτώχεια, μετανάστευση, υποαπασχόληση, πολυθεσία, παραοικονομία, παρασιτικά επαγγέλματα.

 

ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ / καχεξία.

 

 

 

Αστυφιλία, ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΣΜΟΣ της δημόσιας διοίκησης και της οικονομικής δραστηριότητας στην πρωτεύουσα, οικονομικός μαρασμός της επαρχίας, αναξιοποίητος εθνικός πλούτος.

Διασπάθιση / κατασπατάληση του δημόσιου χρήματος, ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ, ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΣΙΟΥ.

 

ΠΑΘΗΤΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ, ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΩΝ, ξενομανία στην κατανάλωση προϊόντων, ενίσχυση των ξένων οικονομιών, υποχώρηση της παραγωγικότητας.

Μείωση της ανταγωνιστικότητας.

Αναξιοκρατία, οκνηρία, ανευθυνότητα.

 

Αθέμιτος, άνισος ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ, μονοπώλια, ολιγοπώλια, οικονομικά τραστ, αφανισμός ή συρρίκνωση των μικρών επιχειρήσεων.

 

 

 

 

 

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ, κυριαρχία των μεγάλων πολυεθνικών επιχειρήσεων στον πλανήτη και έλεγχος /εκμετάλλευση των εθνικών οικονομιών, οικονομική διείσδυση.

 

ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ, ΧΡΕΟΣ

 

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ / ΥΠΟΔΟΥΛΩΣΗ, έλεγχος της εθνικής οικονομίας αλλά και της εθνικής πολιτικής.

 

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ, εκμετάλλευση, πλουτισμός εις βάρος του συνανθρώπου και του συνόλου.

 

1. ΚΟΙΝΩΝΙΑ

 Θετικές έννοιες                                                               Αρνητικές έννοιες

Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ, οικογενειακές, διαπροσωπικές, φιλικές σχέσεις, συναναστροφές àβλ. πίν.5

 

Β. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ: ομαλή διαδικασία ένταξης στο κοινωνικό σύνολο, υιοθέτηση κοινωνικής συμπεριφοράς.

ΦΟΡΕΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ

• Οικογένεια
• Εκπαίδευση
• Φιλική παρέα
• Μ.Μ.Ε.
• Πνευματική Ηγεσία
• Εκκλησία
• Πολιτεία – Κράτος

ΕΥΡΥΘΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΘΕΣΜΩΝ

Προϋπόθεση ελευθερίας, αξιοπρέπειας, πολύπλευρης ανάπτυξης ð ατόμου

ð κοινωνίας

 

 

 

 

 

 

Γ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ – ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

Κοινωνική συνοχή /αρμονία /γαλήνη /ευταξία

ΚΑΤΑΜΕΡΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ

Εργασία: Παραγωγή αγαθών, υπηρεσίες, Υγεία, Εκπαίδευση, Άμυνα, Κοινωνική μέριμνα.

â

Εξειδίκευση, αλληλεξάρτηση των μελών της κοινωνίας, συνεργασία, συμβίωση, αρμονική συνύπαρξη, συλλογική πρόοδος.

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ, συνείδηση κοινωνικού ρόλου, κοινωνική ευθύνη, οργανικός /λειτουργικός /υπεύθυνος κοινωνικός ρόλος.

 

 

 

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΡΕΤΕΣ

Δημιουργία, εργατικότητα, προσφορά στο κοινωνικό σύνολο.

Πρόταξη του συλλογικού συμφέροντος.

Υπευθυνότητα, συνέπεια, ωριμότητα.

ΣΕΒΑΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΥΠΑΚΟΗ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ, νομιμοφροσύνη, συνείδηση των ορίων της ελευθερίας.

Συνεργασία, αλληλεγγύη, άμιλλα / ευγενής συναγωνισμός.

Ομόνοια, ομοψυχία, συναίνεση.

Διαλλακτικότητα, πίστη στο διάλογο.

Αγωνιστικότητα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ για την άμβλυνση της κοινωνικής ανισότητας, την ποιοτική ανάπλαση της κοινωνικής δομής, τη βελτίωση της λειτουργίας των θεσμών, την κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την πρόοδο της κοινωνίας μας.

Αγωνιστικότητα, διεκδίκηση δικαιωμάτων / ελευθεριών.

ΘΕΤΙΚΗ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟΥ, γόνιμη, εποικοδομητική, κριτική άρνηση μόνον των κακώς κειμένων.

Εξυγίανση της λειτουργίας των θεσμών.

Επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων.

 

 

 

Διασφάλιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, ειδικότερα, των κοινωνικών (παιδεία, υγεία, εργασία, στέγη, υγιεινό περιβάλλον).

Κατοχύρωση κοινωνικών αγαθών / ελευθεριών (ελευθερία, ισονομία, δικαιοσύνη, αξιοκρατία κτλ.) =

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

 

ΙΔΑΝΙΚΟ:

Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

Η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και η πολύπλευρη ανάπτυξη του ανθρώπου πρέπει να είναι ο στόχος κάθε κοινωνικής δραστηριότητας / λειτουργίας.

 

ΚΡΙΣΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

 

 

Προβληματική κοινωνικοποίηση, αρνητικές επιδράσεις, αδυναμία διάπλασης ολοκληρωμένης, ελεύθερης και υπεύθυνης προσωπικότητας.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΘΕΣΜΩΝ και

ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ

 

ΠΕΡΙΘΩΡΙΟΠΟΙΗΣΗ, άρνηση ένταξης στο κοινωνικό σώμα, αρνητική αμφισβήτηση θεσμών / κατεστημένου, φαινόμενα αναρχίας και χουλιγκανισμού ή

ΠΑΘΗΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ, ανευθυνότητα, τυποποίηση, μαζοποίηση, χειραγώγηση.

 

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ατομισμός, κοινωνική ανευθυνότητα, χαλαρή / ανύπαρκτη κοινωνική συνείδηση, αναλγησία / αδιαφορία.

 

 

 

 

 

 

Καταστροφικές ενέργειες, παρασιτισμός, αεργία.

Συμφεροντολογία, αναξιοκρατία, ατομισμός.

Κοινωνική ανευθυνότητα, άλλοθι ανωνυμίας.

ΦΑΛΚΙΔΕΥΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ,   ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ.

Παρανομία, ΒΙΑ – ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ,

απάτη κτλ.

 

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ, συγκρούσεις, «ο άνθρωπος λύκος για το συνάνθρωπο».

Διχόνοια, αλληλοϋπονόμευση, ΑΡΡΙΒΙΣΜΟΣ

 

 

ΚΟΜΦΟΡΜΙΣΜΟΣ, Παθητικοποίηση, εφησυχασμός, συντηρητισμός, διατήρηση / ΔΙΑΙΩΝΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟΥ.

 

 

 

 

 

ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟΥ, απόλυτη άρνηση ακόμη και των θετικών στοιχείων.

Επίταση της δυσλειτουργίας των θεσμών.

Πολλαπλασιασμός των κοινωνικών προβλημάτων. Διόγκωση της κοινωνικής παθογένειας.

 

Καταπάτηση/ στέρηση/ φαλκίδευση δικαιωμάτων.

 

Άνισες ευκαιρίες στα κοινωνικά δικαιώματα / αγαθά / ελευθερίες, ανισότητα στο δικαίωμα για ανάπτυξη και ολοκλήρωση =

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΔΙΚΙΑ / ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ

 

 

 

 

 

1. ΠΟΛΙΤΙΚΗ – ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ

Θετικές έννοιες                                                                         Αρνητικές έννοιες

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ, γνήσια, ουσιαστική δημοκρατία (πολιτική, κοινωνική, πνευματική), Πολυκομματισμός, ΠΟΛΥΦΩΝΙΑ /Πλουραλισμός, ελεύθερη διακίνηση και αντιπαράθεση ιδεών, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, ελευθερία σκέψης και έκφρασης.

Διάκριση των εξουσιών.

ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΩΝ, σεβασμός της αξιοπρέπειας των πολιτών.

 

 

 

 

ΕΥΡΥΘΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΡΟΛΟΣ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΑ ΚΟΙΝΑ, ενημέρωση για την πολιτική ζωή, έλεγχος της εξουσίας, πολιτικοποίηση, διαμόρφωση πολιτικής συνείδησης, υγιής κομματικοποίηση, πολιτικοί αγώνες, ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ, ανάληψη πολιτικών ευθυνών, διεκδίκηση δικαιωμάτων.

Εμπιστοσύνη στην πολιτεία, συνεργασία πολιτών – κράτους.

Καθυπόταξη του ατομικού στο συλλογικό συμφέρον.

Υπακοή στους νόμους, στη βούληση της πλειοψηφίας.

ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΦΡΟΝΗΜΑ, διαμόρφωση υπεύθυνης προσωπικής άποψης, αυτοπροσδιορισμός, ελεύθερη σκέψη, αυτόνομη και υπεύθυνη πολιτική βούληση.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ μεταξύ των πολιτών.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΡΟΛΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ

 

ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΛΑΪΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ

 

 

Ευθύτητα, αξιοπιστία, ευσυνειδησία, εντιμότητα, υπευθυνότητα, ειλικρίνεια, καλοπιστία, συνέπεια,

υψηλό ΑΙΣΘΗΜΑ ΕΥΘΥΝΗΣ

 

ΙΣΟΤΗΤΑ, ισονομία, ευνομία, ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑ

 

 

ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ, διάλογος μεταξύ των κομμάτων, συνεργασία κομμάτων, αλληλοσεβασμός, διαλλακτικότητα.

 

 

 

 

 

Σύνεση, σοβαρότητα, ικανότητα χειρισμού των εθνικών προβλημάτων, διορατικότητα, διπλωματικότητα,

ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΣ και ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ

 

ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΣ, δικτατορία, φασισμός, τυραννικά καθεστώτα, ολιγαρχία, συγκεντρωτισμός, κατάχρηση εξουσίας.

Μονοκομματισμός, μονοκρατορία, φίμωση των ελεύθερων φωνών, ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ, ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ.

 

Συγκεντρωτισμός, κατάχρηση εξουσίας.

ΣΤΕΡΗΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΩΝ

Κατ’ επίφαση ή κατ’ όνομα δημοκρατία, πλειοψηφία που εξασφαλίζεται με την πλύση εγκεφάλου, ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ – «ΦΕΝΑΚΗ».

ΤΕΧΝΟΚΡΑΤΙΑ, «αριστοκρατία»/ολιγαρχία των ειδικών /τεχνοκρατών.

ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ

 

Εφησυχασμός πολιτών, πολιτική αδράνεια,

ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΚΟΙΝΑ, «άχρηστοι» πολίτες, ανευθυνότητα, αποποίηση πολιτικών ευθυνών(αλλά και δικαιωμάτων), πολιτική ανωριμότητα, χαλαρή /ανύπαρκτη πολιτική συνείδηση, αποπολιτικοποίηση,

ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ.

Σχέσεις ανταγωνισμού /αντιπαλότητας πολιτών και πολιτείας.

Πρόταξη ιδιωτικού οφέλους εις βάρος του συλλογικού, ιδιοτελής κομματικοποίηση.

Οχλοκρατία.

 

Κομματικός / πολιτικός ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ,

ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ του λαού, αγελοποίηση, αφιονισμός του πλήθους.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ικανοποίηση προσωπικών φιλοδοξιών, εξυπηρέτηση προσωπικών συμφερόντων,

Αρχομανία, κερδομανία, ιδιοτέλεια, κατάχρηση εξουσίας.

ΔΗΜΑΓΩΓΙΑ, δημοκοπία, υποκρισία, αναξιοπιστία, ψεύτικες προεκλογικές υποσχέσεις, ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΑΜΟΡΑΛΙΣΜΟΣ

ΛΑΪΚΙΣΜΟΣ, κολακεία του λαού.

 

ΚΟΜΜΑΤΙΚΟΚΡΑΤΙΑ, ΑΝΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑ,

Ρουσφέτι, πελατειακό σύστημα, εξαγορά ψήφων και συνειδήσεων,ευνοιοκρατία, νεποτισμός.

Απουσία ώριμου πολιτικού διαλόγου, αδυναμία συνεργασίας των κομμάτων, συγκρούσεις, πολιτικός ρατσισμός, ΑΘΕΜΙΤΟΣ ΚΟΜΜΑΤΙΚΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ, εκμετάλλευση εθνικών ζητημάτων για την εξυπηρέτηση μικροκομματικών σκοπιμοτήτων, αδιαλλαξία, απολυτότητα, φανατισμός.

ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑ πολιτικών ηγετών, σοβαροφάνεια, ανυποληψία,

ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΙΔΕΟΛΟΓΙΩΝ / ΕΥΓΕΝΩΝ ΟΡΑΜΑΤΩΝ.

 

1. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Θετικές έννοιες                                                                    Αρνητικές έννοιες

ΕΠΙΣΤΗΜΗ  àΘετικές Επιστήμες

à Ανθρωπιστικές Σπουδές

 

ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΘΕΤΙΚΩΝ και ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Προαγωγή Υλικού και Πνευματικού Πολιτισμού

 

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ = επιτακτική ανάγκη.

 

 

 

 

 

 

Συνδυασμός επιστημονικής – ειδικής γνώσης και σφαιρικής / γενικής / ανθρωπιστικής καλλιέργειας, συνύπαρξη ειδικευμένης γνώσης με την πνευματική και ηθική καλλιέργεια, ο ανθρωπισμός γνώμονας για την επιστημονική έρευνα / το έργο του επιστήμονα,

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ.

 

ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ

 

 

Αντικειμενικότητα, ΑΛΗΘΕΙΑ, λογική, κρίση, ΔΙΑΛΟΓΟΣ, ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ, απελευθέρωση από προλήψεις και δεισιδαιμονίες, αυθεντίες, δόγματα, στερεότυπα κτλ., ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ.

 

Οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική ανάπτυξη, άνοδος του βιοτικού επιπέδου, ποιότητα ζωής, ΠΡΟΟΔΟΣ ατόμων και λαών.

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ, κοινωνικό λειτούργημα. Υψηλό ήθος, ιερή υποχρέωση, δεσμευτικός όρκος.

 

 

ΑΣΥΜΜΕΤΡΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΘΕΤΙΚΩΝ και ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Προαγωγή Υλικού πολιτισμού,

ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ.

 

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΜΟΝΟΜΕΡΕΙΑ, εγκλωβισμός στην ειδίκευση, διάσπαση της οργανικής ενότητας της Επιστήμης, αποπροσανατολισμός από τον καθολικό στόχο της Επιστήμης (τον Άνθρωπο), «η Επιστήμη για την Επιστήμη», τεχνοκρατία, «η πρόοδος για την πρόοδο και όχι για τον άνθρωπο».

ΜΟΝΟΜΕΡΗΣ ΤΕΧΝΟΚΡΑΤΙΚΗ ΓΝΩΣΗ = καταστροφική δύναμη, όταν δε συνοδεύεται από ηθική συνείδηση, ανθρωπιστικές αξίες, σεβασμό για τον Άνθρωπο.

 

 

 

 

 

Απομόνωση από το κοινωνικό γίγνεσθαι, ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ,

ΣΤΡΑΤΕΥΜΕΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ, εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπιμοτήτων.

 

 

 

 

 

 

ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ, η επιστήμη ως επάγγελμα, κερδοσκοπία.

ΤΕΧΝΗ – ΚΑΛΕΣ ΤΕΧΝΕΣ

 

Έκφραση, ηθική τελείωση, εσωτερική λύτρωση, εξευγενισμός ψυχής, ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ, παροχή προτύπων, πνευματική, ηθική και αισθητική καλλιέργεια του λαού, προβληματισμός, πνευματικές αναζητήσεις και απολαύσεις, ιδεολογική /πνευματική / ηθική καθοδήγηση του λαού.

 

 

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ – ΚΟΙΝΟΥ, επαφή του λαού με την υψηλή- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ.

 

ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ, καλλιτεχνική αγωγή.

 

 

 

 

Γενικότερα,

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΗΓΕΣΙΑΣ

(άνθρωποι των γραμμάτων, λόγιοι, διανοούμενοι, καλλιτέχνες ολκής, επιστήμονες)

ΜΟΡΦΩΣΗ, ΔΙΑΦΩΤΙΣΗ, άνοδος του πνευματικού επιπέδου του λαού.

ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ / ΠΟΔΗΓΕΤΗΣΗ του λαού, ιδεολογική /πνευματική /ηθική/ κοινωνική /πολιτική αφύπνιση του πλήθους.

ΗΘΙΚΟΠΟΙΗΣΗ του λαού, διοχέτευση υγιών προτύπων, ιδανικών, αξιών, ηθικών αρχών.

ΘΕΤΙΚΗ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ του ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟΥ, προοδευτικότητα, πρωτοπορία.

 

ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΕΥΘΥΝΗΣ κοινωνικής /πολιτικής.

 

 

 

 

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ

ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Κερδοσκοπικός χαρακτήρας,

ΜΑΖΙΚΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ, ιδεολογικός / ηθικός / αισθητικός /κοινωνικός / πολιτικός αποπροσανατολισμός του λαού, καλλιτεχνική τυποποίηση.

ΣΤΡΑΤΕΥΜΕΝΗ ΤΕΧΝΗ, προώθηση κομματικών συμφερόντων, διάδοση κομματικής ιδεολογίας.

«Η ΤΕΧΝΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ», ελιτισμός των καλλιτεχνών, αποθέωση του υποκειμενισμού, αδυναμία επαφής με το κοινό.

ΕΛΛΕΙΨΗ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ του λαού, κενό αισθητικής αγωγής.

 

ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ, υλιστική – χρησιμοθηρική στάση ζωής του σύγχρονου ανθρώπου.

 

 

 

 

 

 

 

ΕΛΙΤΙΣΜΟΣ, αδιαφορία για το λαό.

 

 

ΜΗΔΕΝΙΣΜΟΣ, συμβολή στην κατάρρευση αξιών και ιδανικών, αρνητική αμφισβήτηση θεσμών /αρχών/ αξιών /ιδεολογιών.

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΣΜΟΣ, εξυπηρέτηση του κατεστημένου και των κυρίαρχων συμφερόντων.

ΑΝΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ, ατομισμός, εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπιμοτήτων (στράτευση) και προσωπικών συμφερόντων ή φιλοδοξιών (ανώτατες θέσεις, διακρίσεις, εξουσία), κερδοσκοπία.

 

ΑΠΟΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ

 

1. ΠΑΡΑΔΟΣΗ – ΕΘΝΟΣ

Θετικές έννοιες                                                                     Αρνητικές έννοιες

ΠΑΡΑΔΟΣΗ  ð Λαϊκή

ð Λόγια

Ήθη – Έθιμα, Ιστορία, Γλώσσα, Θρησκεία, Τέχνη, Εθνικά Ιδανικά και αξίες κτλ.

 

ΛΑΪΚΟΤΗΤΑ, γνήσια /αυθεντική λαϊκή έκφραση.

Παράδοση = ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ, γνώμονας για το παρόν και το μέλλον, διδάγματα, πρότυπα, αρχές, αξίες, ιδανικά.

ΠΙΣΤΗ ΣΤΗΝ ΑΞΙΑ ΤΗΣ εθνικής κληρονομιάς, εθνική υπερηφάνεια,

ΑΝΑΝΕΩΣΗ /ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ  της Παράδοσης με γόνιμη /κριτική αμφισβήτηση.

ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΣ, φιλοπατρία, εθνισμός.

 

 

 

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ, συλλογική συνείδηση του κοινού παρελθόντος, ιστορική μνήμη, γνώση της ιστορίας.

ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

 

 

 

 

 

 

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ,

Ενδιαφέρον για τα εθνικά θέματα και την εξωτερική πολιτική, συνυπευθυνότητα, ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ /ΕΝΟΤΗΤΑ.

 

ΕΘΝΙΚΑ ΙΔΑΝΙΚΑ:

Οικονομική ανάπτυξη

Κοινωνική ανάπτυξη

Εθνική ενότητα

Περιφρούρηση εθνικής ανεξαρτησίας

Διατήρηση πολιτιστικής ταυτότητας

Πνευματική ανάπτυξη – Παιδεία

Διασφάλιση και εξυγίανση Δημοκρατίας

Ειρήνη, φιλία, συνεργασία με τους άλλους λαούς.

 

 

 

 

 

ΛΑΪΚΙΣΜΟΣ, επιφανειακή μίμηση του λαϊκού χαρακτήρα, άγονη προσπάθεια τεχνητής αναβίωσης της παράδοσης.

 

 

 

ΠΡΟΓΟΝΟΠΛΗΞΙΑ, άγονη προγονολατρία, συντηρητισμός, πολιτιστική απομόνωση, στασιμότητα, τροχοπέδη στην ανάπτυξη.

 

ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ, σωβινισμός, υπερπατριωτισμός, εθνικός φανατισμός, εθνικός ρατσισμός, ιδέα εθνικής υπεροχής.

 

Κενό ιστορικής γνώσης και συνείδησης, αδυναμία συνειδητοποίησης της αξίας της παράδοσής μας.

Έλλειψη εθνικής συνείδησης.

 

ΞΕΝΟΜΑΝΙΑ, ΠΡΟΟΔΟΠΛΗΞΙΑ,

Απώλεια εθνικής ταυτότητας, νόθευση του εθνικού πολιτισμού, πολιτιστική / εθνική μαζοποίηση, ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑΣ.

Αδιαφορία /ολιγωρία των πολιτών για τα εθνικά θέματα, εθνική ομφαλοσκοπία, ΑΠΕΜΠΟΛΗΣΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΙΔΑΝΙΚΩΝ και εθνικών συμφερόντων.

 

ΕΘΝΙΚΗ ΥΠΟΔΟΥΛΩΣΗ /εξάρτηση /υποτέλεια με την οικονομική, πολιτισμική και πολιτική διείσδυση των αναπτυγμένων κρατών.

 

1. ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

Θετικές έννοιες                                                                   Αρνητικές έννοιες

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΛΑΩΝ, αλληλεπίδραση, αλληλεξάρτηση.

ΥΓΙΗΣ ΚΟΣΜΟΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, πολιτιστικές ανταλλαγές, γόνιμα πολιτιστικά δάνεια.

 

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΛΑΩΝ = πρόοδος ολόκληρης της Ανθρωπότητας:

Οικονομική (εμπόριο, τουρισμός, δάνεια κ.ά)

Κοινωνική (επίλυση κοινωνικών προβλημά-

των, διασφάλιση ανθρωπίνων δι-

καιωμάτων)

Πολιτική (διεθνής διάλογος, διπλωματία, δια-

φύλαξη παγκόσμιας ειρήνης, σεβα-

σμός διεθνούς δικαίου, διεθνείς ορ-

γανισμοί)

 

 

 

Πολιτιστική (πολιτιστικές, καλλιτεχνικές, επι-

στημονικές ανταλλαγές)

 

 

 

ΦΙΛΙΑ, συναδέλφωση, ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ, ενότητα, αδελφότητα των λαών.

 

 

 

ΕΙΡΗΝΗ

 

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ – ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ

 

Απομόνωση, περιχαράκωση έθνους /εθνικού πολιτισμού, ξενοφοβία.

Κίνδυνοι – Ζημίες Κοσμοπολιτισμού

 

 

Σκληρός ΔΙΑΚΡΑΤΙΚΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ

 

Οικονομική διείσδυση Μ. Δυνάμεων, εκμετάλλευση ασθενέστερων  λαών.

 

 

Πολιτική εξάρτηση, επέμβαση των Μ. Δυνάμεων στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική, οι ισχυρές χώρες ελέγχουν τους Διεθνείς Οργανισμούς και επιβάλλουν τα συμφέροντά τους, μυστικές υπηρεσίες, μυστική διπλωματία.

 

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΑΦΟΜΟΙΩΣΗ /ΜΑΖΟΠΟΙΗΣΗ, αλλοτρίωση των εθνικών ταυτοτήτων, κίνδυνος οικονομικής και πολιτικής εξάρτησης.

 

Εθνικισμός, σωβινισμός, ξενοφοβία, ρατσισμός, περιθωριοποίηση των μειονοτήτων, στέρηση των δικαιωμάτων των προσφύγων και των μεταναστών.

 

ΠΟΛΕΜΟΣ, ΨΥΧΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

 

Ο Διεθνισμός «χίμαιρα», η Διεθνής Ειρήνη ανεφάρμοστη στην πράξη, αδυναμία του Ο.Η.Ε. να επιβληθεί στα συμφέροντα των ισχυρών.

 
 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΜΕΡΙΣΜΟΥ ΑΤΟΜΟΥ – ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
΄
                  Το άτομο, όπως εξηγήσαμε, συνδέεται με το περιβάλλον του (φυσικό και κοινωνικό) με μια σχέση δυναμικής αλληλεπίδρασης. Για να καταδειχθεί παραστατικά η άρρηκτη σχέση ατόμου – κοινωνίας, θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε την κοινωνία με μια τεράστια καλοφτιαγμένη μηχανή και κάθε άτομο με γρανάζι της. Αν και η αναλογία αυτή αποτελεί μια επικίνδυνη απλούστευση, είναι χρήσιμη, για να συνειδητοποιήσει κανείς πως, όταν παρουσιαστεί πρόβλημα στο μέρος, δυσλειτουργεί το όλον και αντίστροφα. Συνεκδοχικά, κάθε πρόβλημα στο άτομο επηρεάζει αρνητικά και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον και, αντίστροφα, κάθε κοινωνικό πρόβλημα ή αρνητικό φαινόμενο του πολιτισμού μας θα έχει, αναμφίβολα, επιπτώσεις και στη ζωή του ατόμου.

Όταν, επομένως, αναζητούμε τις συνέπειες ενός φαινομένου, θα πρέπει να καταφεύγουμε σ’ όλες τις διαστάσεις του ατόμου και σ’ όλα τα επίπεδα της κοινωνικής δομής. Δεν είναι σίγουρο, βέβαια, ότι θα βρούμε επιπτώσεις σε όλους ανεξαιρέτως τους πίνακες. Οι περισσότεροι, όμως, θ’ αποδειχθούν χρήσιμοι. Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση της αναζήτησης των αιτίων ενός προβλήματος. Αίτια θα εντοπίσουμε και στο άτομο (π.χ. πνευματικά, ψυχολογικά κτλ.) αλλά και στην κοινωνία (π.χ. οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά κ.ά.). Αλλά και στη διατύπωση των προτάσεων για την αντιμετώπιση ενός φαινομένου, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφερθούμε τόσο στο άτομο όσο και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο και, ειδικότερα, στους φορείς κοινωνικοποίησης.
 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
 1.   Αν οικειοποιηθούμε γόνιμα τους πίνακες (δεν εννοείται, βέβαια η αποστήθισή τους, αλλά η εξοικείωση με τον επιμερισμό ατόμου – κοινωνίας, η αφομοίωση της  βασικής κατηγοριοποίησης), θα έχουμε τη δυνατότητα να αντλήσουμε πολλά και ποικίλα επιχειρήματα και να παρουσιάσουμε μια πολυπρισματική ανάλυση του θέματος.

2.   Πρέπει να επιλέγουμε, όμως, τις κατάλληλες κάθε φορά έννοιες, αυτές δηλαδή που σχετίζονται άμεσα με τα ζητούμενα του θέματός μας ή εξυπηρετούν τους στόχους μας.

3.   Δεν είναι απαραίτητο να αντλήσει κανείς πάση θυσία επιχειρήματα από όλους τους τομείς. Αρκεί να αξιοποιήσει τις έννοιες που είναι σε θέση να τεκμηριώσει και να συσχετίσει λογικά με τα ζητούμενα του θέματος.

4.   Η σειρά με την οποία είναι ταξινομημένοι οι πίνακες δεν είναι δεσμευτική για την οργάνωση των ιδεών μας, για το διάγραμμα δηλαδή του κειμένου. Αν και συνήθως η σειρά αυτή είναι η περισσότερο ενδεδειγμένη για την ανάπτυξη της επιχειρηματολογίας μας ( αφού η σκέψη μας καλό είναι να ευρύνεται από το ειδικό στο γενικό, από το λιγότερο στο περισσότερο σημαντικό), σκόπιμο είναι, όταν οργανώνουμε το σχεδιάγραμμά μας, να προσέχουμε την αρμονική σύνδεση των εννοιών, τη συνεκτικότητα των ιδεών μας. Χάρη της συνεκτικότητας, επομένως, μπορεί, για παράδειγμα, να χρειάζεται να εκθέσουμε πρώτα τις συνέπειες στον ψυχισμό του ατόμου και ακολούθως τις συνέπειες στον πνευματικό του κόσμο.

5.   Σε αρκετές περιπτώσεις επιβάλλεται να συμπτύξουμε ή να συνδυάσουμε και να εκθέσουμε στην ίδια παράγραφο επιχειρήματα που αντλούμε από διαφορετικούς τομείς, για ν’ αποφύγουμε τον κίνδυνο των επαναλήψεων. Μπορεί, για παράδειγμα, σε μια παράγραφο με θέμα την ανεργία να συνδυάσουμε ιδέες από τους τομείς «υλική διάσταση του ατόμου» και «οικονομικό επίπεδο της κοινωνίας» ή να συσχετίσουμε την κοινωνικοποίηση του ατόμου (από τον τομέα της κοινωνίας)  με την ηθικοποίησή του (από την «ηθική διάσταση») ή, ακόμη, την έννοια της ψυχαγωγίας (από την «ψυχική διάσταση») με την Τέχνη (από τον Πνευματικό πολιτισμό).

6.   Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στους πίνακες να τυποποιήσουν τη σκέψη μας. Ας τους θεωρήσουμε ως ένα βοηθητικό γνώμονα που θα καθοδηγεί τη σκέψη μας, χωρίς όμως να την περιορίζει. Οι πίνακες αποτελούν αφορμή για προβληματισμό, έναυσμα για ενεργοποίηση και διεύρυνση της σκέψης.

7.   Τέλος, οι πίνακες προσφέρουν την ευκαιρία να εμπλουτίσουμε το λεξιλόγιό μας με όρους και εκφράσεις, να μάθουμε συνώνυμους και αντίθετους όρους, να συσχετίσουμε την έννοια που μας ενδιαφέρει με άλλες έννοιες.

Συμπερασματικά, με τον επιμερισμό ατόμου – κοινωνίας η εύρεση επιχειρημάτων αλλά και η οργάνωσή τους γίνεται ένα παιχνίδι αναζήτησης ιδεών, εύστοχων επιλογών, κατάλληλων συσχετισμών. Για να κερδίσει κανείς σ’ αυτό το παιχνίδι, πρέπει να γνωρίζει καλά τους κανόνες του και να μάθει να αποφεύγει τις παγίδες. Κι όσο περισσότερες «παρτίδες» παίξει, τόσο πιο καλός «παίκτης» θα γίνει και τόσο πιο σίγουρη θα πρέπει να θεωρεί την τύχη, καθώς σ’ αυτό το παιχνίδι τη νίκη δεν την καθορίζει η τύχη, αλλά η γνώση και η πείρα, η δεξιότητα στους χειρισμούς.

Ακολουθούν παραδείγματα εφαρμογής.
 ΠΑΡ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Α
 

Α. Θέμα: «Στην εποχή μας άτομα και κοινωνικά σύνολα έχουν αναγάγει τον πλούτο σε αυτοσκοπό, γεγονός που συχνά επιφέρει τον ηθικό εξανδραποδισμό και υπονομεύει την κοινωνική ανάπτυξη».

      Κύρια έννοια: Η αναγωγή του πλούτου σε αυτοσκοπό, η χρηματοθηρία.

      Ζητούμενα: Οι αρνητικές συνέπειες του φαινομένου στα άτομα και στα κοινωνικά σύνολα.
 Επιχειρήματα
1. Υλική διάσταση του ατόμου

• Υλικός ευδαιμονισμός.
• Καταναλωτισμός, πλαστές ανάγκες.
• Θεοποίηση του χρήματος – το χρήμα μέσο «ευτυχίας», «καταξίωσης», «πληρότητας».
• Αποπροσανατολισμός από τις πραγματικές αξίες της ζωής.

 

2. Υλική και Ψυχική διάσταση του ατόμου

•  Επιλογή επαγγέλματος βάσει οικονομικών κριτηρίων àεσφαλμένος επαγγελματικός προσανατολισμός.
• Στέρηση του αισθήματος της δημιουργίας και της πληρότητας.
• Αλλοτρίωση από το αντικείμενο της εργασίας (στόχος: το χρήμα και όχι η δημιουργία ή η κοινωνική προσφορά).

 

3. Ψυχική διάσταση του ατόμου

• Άγχος, καταπίεση, ανασφάλεια, αγωνία.
• Ψυχικό κενό, αίσθημα ανεπάρκειας (το χρήμα δε φέρνει την πληρότητα).
• Ψυχαγωγία à έλλειψη ελεύθερου χρόνου λόγω υπερεργασίας.

à αδυναμία δημιουργικής αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου, άγονη διασκέδαση (αδιαφορία για το πνεύμα, την τέχνη ή οτιδήποτε άλλο βρίσκεται έξω από τη σφαίρα του υλικού κέρδους).

• Αλλοτρίωση.

 

4. Πνευματική διάσταση του ατόμου

• Αδιαφορία για πνευματική ανάπτυξη, περιορισμός γνωστικών ενδιαφερόντων.
• Έλλειψη πολύπλευρης καλλιέργειας – ανθρωπιστικής παιδείας.
• Άμβλυνση κριτικής σκέψης, ευχερής χειραγώγηση, φανατισμός, μαζοποίηση.
• Αδυναμία αυτεξουσιότητας – πνευματικής ελευθερίας.

 

5. Ηθική διάσταση του ατόμου

• Αδιαφορία για την ηθική συγκρότηση.
• Απουσία ηθικών αρχών, φραγμών, κατάρρευση αξιών – ιδανικών.
• Κυριαρχία αμοραλισμού, αχρειότητας, υποκρισίας, αναξιοπρέπειας, ατομικισμού, ιδιοτέλειας.
• Ανευθυνότητα.

 

6. Φυσικό περιβάλλον

• Υπέρμετρη εκμετάλλευση φυσικών πόρων – εξάντληση πρώτων υλών.
• Ρύπανση του περιβάλλοντος.
• Διατάραξη οικολογικής ισορροπίας.
• Περιορισμός της δυνατότητας για αρμονική ψυχοσωματική ανάπτυξη.

7. Τεχνητό περιβάλλον – Μεγαλούπολη

• Πυκνή δόμηση, απάνθρωπη οικιστική, στενά διαμερίσματα.
• Κακοποίηση της αισθητικής του περιβάλλοντος χώρου

 

8. Υλικός πολιτισμός – Οικονομία

• Υπερπαραγωγή – υπερκατανάλωση.
• Παρασιτικά επαγγέλματα, παραοικονομία, πολυθεσία.
• Αθέμιτος ανταγωνισμός, μεγάλα οικονομικά τραστ – αφανισμός μικρών επιχειρήσεων àανεργία.
• Οικονομική ανισότητα, αδικία, εκμετάλλευση των συνανθρώπων.
• Πλουτισμός εις βάρος του συνόλου (π.χ. φοροδιαφυγή).

 

9. Κοινωνία

• Κρίση στις ανθρώπινες σχέσεις, εμπορευματοποίηση σχέσεων
• Δυσλειτουργία – διάβρωση κοινωνικών θεσμών
• Αδιαφορία / αναλγησία για τα κοινωνικά προβλήματα.
• Ατομικισμός, χαλαρή κοινωνική συνείδηση, ανευθυνότητα, ανταγωνισμός .
• Καταπάτηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου, κοινωνικός ρατσισμός.
• Παρανομία, κοινωνική παθογένεια, βία – εγκληματικότητα, κοινωνική νοσηρότητα.
• Αρνητική αμφισβήτηση του κατεστημένου από τους νέους.
• Πλήγμα στον κοινωνικό ανθρωπισμό, τροχοπέδη στην κοινωνική ανάπτυξη.

 

10. Πολίτευμα – Δημοκρατία

α) Πολιτική ηγεσία:

• Πρόταξη προσωπικών βλέψεων, φιλοδοξιών, συμφερόντων.
• Κερδομανία.
• Διασπάθιση δημόσιου χρήματος
• Φαινόμενα κατάχρησης εξουσίας
• Αναξιοκρατία, ρουσφετολογία, πελατειακές σχέσεις.

β)  Πολίτες:

• Ανευθυνότητα πολιτών, αδιαφορία για τα κοινά, αποπολιτικοποίηση ή ιδιοτελής κομματικοποίηση.

 

11. Πνευματικός πολιτισμός

• Αδιαφορία για τις ανθρωπιστικές σπουδές (υπερανάπτυξη του τεχνολογικού πολιτισμού, στόχος του πολιτισμού η οικονομική ανάπτυξη και όχι ο άνθρωπος).
• Εμπορευματοποίηση της Επιστήμης, κερδοσκοπικά φαινόμενα.
• Ανευθυνότητα των επιστημόνων απέναντι στο κοινωνικό λειτούργημα.
• Εμπορευματοποίηση της Τέχνης – μαζική κουλτούρα.
• Ιδεολογικός, ηθικός, κοινωνικός, αισθητικός αποπροσανατολισμός του κοινού
• Αδιαφορία του σύγχρονου ανθρώπου για την τέχνη.

 

12. Έθνος – Παράδοση

• Αδυναμία σεβασμού της παράδοσης, των αξιών, των προτύπων κτλ.
• Εμπορευματοποίηση της παράδοσης.
• Αλλοτρίωση εθνικής φυσιογνωμίας, έλλειψη εθνικής συνείδησης και συνοχής.
• Αδιαφορία για τα εθνικά θέματα.
• Απεμπόληση εθνικών συμφερόντων (προδοσία, αρχαιοκαπηλία κ.ά.).

1. Διεθνείς σχέσεις

• Σκληρός διακρατικός ανταγωνισμός
• Οικονομική διείσδυση των Μ. Δυνάμεων στα ασθενέστερα κράτη, εκμετάλλευση των υπανάπτυκτων χωρών, οικονομική και πολιτική εξάρτησή τους.
• Επεκτατικές βλέψεις, ιμπεριαλισμός, πόλεμος.
• Χίμαιρα ο Διεθνισμός, ο υγιής Κοσμοπολιτισμός, η Ειρήνη.

 

 Θέμα: «Υποστηρίζεται ότι στην εποχή μας οι σχέσεις των ανθρώπων χάνουν τη ζεστασιά και    τη γνησιότητά τους. Ποιοι παράγοντες νομίζετε πως ευθύνονται για το φαινόμενο»;

 Ζητούμενα: Αίτια της κρίσης των ανθρώπινων σχέσεων
 Επιχειρήματα

1. Υλική και Κοινωνική διάσταση του ατόμου

• Υλικός ευδαιμονισμός, προσήλωση στο χρήμα και θεοποίησή του
• Εμπορευματοποίηση των ανθρώπινων σχέσεων, συμφεροντολογία, σχέσεις «δούναι και λαβείν».

1. Υλική και Ψυχική διάσταση του ατόμου

• Καταναλωτισμός
• Υπερεντατικοποίηση της εργασίας με σκοπό την απόκτηση υλικών αγαθών.
• Έλλειψη ελεύθερου χρόνου για επαφή με τους συνανθρώπους μας (τα αγαθά μονοπωλούν το ενδιαφέρον μας και η προσπάθεια για απόκτησή τους κατακαλύπτει το χρόνο μας).

1. Ψυχική διάσταση

• Άγχος, δυσθυμία, εσωτερική καταπίεση à έλλειψη διάθεσης και ψυχικού σθένους για επικοινωνία.
• Ψυχολογικά προβλήματα, ψυχολογικά πλέγματα, εσωστρέφεια.
• Νευρικότητα –που μεταλλάσσεται σε επιθετικότητα.
• Απευαισθητοποίηση / μηχανοποίηση του ανθρώπου, τυποποίηση των συναισθημάτων του.
• Νόθη ψυχαγωγία – άγονη διασκέδαση που δεν ευνοεί την προσπέλαση του πλησίον.

1. Πνευματική διάσταση

• Κενό ανθρωπιστικής παιδείας –που σημαίνει κενό υγιών αξιών και ηθικών αρχών, αδυναμία συνειδητοποίησης της ανάγκης και της αξίας των ανθρώπινων σχέσεων.

1. Ηθική διάσταση

• Ηθική αποχαλίνωση, αμοραλισμός, κρίση αξιών.
• Έλλειψη ηθικών αρετών
• Ατομικισμός, ιδιοτέλεια
• Αδυναμία αυτοπειθαρχίας – χαλιναγώγησης των παθών.
• Ανευθυνότητα, διεκδίκηση των δικαιωμάτων χωρίς παράλληλη εκπλήρωση των υποχρεώσεων απέναντι στο συνάνθρωπο.

1. Συνθήκες ζωής στη μεγαλούπολη

• Αστυφιλία, αστικοποίηση της ζωής.
• Υπερπληθυσμός, μαζοποίηση.
• Ανωνυμία, χαλάρωση του κοινωνικού ελέγχου.
• Έξαρση της ανηθικότητας και της εγκληματικότητας.
• Ανασφάλεια, καχυποψία, δυσπιστία, επιφυλακτικότητα, φόβος για το συνάνθρωπο.

1. Οικονομία

• Αθέμιτος οικονομικός ανταγωνισμός
• Οικονομική ανισότητα
• Πλουτισμός εις βάρος του συνανθρώπου
• Εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

1. Κοινωνία

• Δυσλειτουργία των φορέων κοινωνικοποίησης, αρνητικές επιδράσεις (π.χ. οικογενειακό περιβάλλον που δεν καλλιεργεί την κοινωνικότητα, μέσα μαζικής ενημέρωσης που με την προβολή των διαφημίσεων αλλοτριώνουν τον άνθρωπο, αλλοιώνουν τις σχέσεις του και μειώνουν τη δυνατότητα των ανθρώπινων επαφών).
• Αδυναμία των φορέων αγωγής να διαπλάσουν υπεύθυνες προσωπικότητες που θα στέκονται με σεβασμό και συνέπεια απέναντι στο συνάνθρωπο.
• Έλλειψη κοινωνικών αρετών: αδυναμία συνεργασίας, έλλειψη αλληλεγγύης, πίστης στο διάλογο, σεβασμού των δικαιωμάτων των συνανθρώπων, ελευθερίας και όχι ασυδοσίας.
• Ανταγωνισμός, διχόνοια, αρριβισμός.

 

 Θέμα: «Η τάση για κριτική είναι γνώρισμα κάθε κοινωνικού όντος. Όλοι μας καθημερινά ασκούμε κριτική στον εαυτό μας και στους άλλους, αλλά και δεχόμαστε την κριτική τους». α) Με ποιες μορφές εκδηλώνεται η κριτική;

                        β) Με ποιες προϋποθέσεις μπορεί η κριτική να αποβεί γόνιμη, τόσο για τα

                            άτομα που τη δέχονται όσο και για το κοινωνικό σύνολο;

 Κύρια έννοια: Η Κριτική

Ζητούμενα: α) Οι Μορφές της Κριτικής

                     β) Οι Προϋποθέσεις της γόνιμης Κριτικής

                     γ) Οι Συνέπειες της γόνιμης Κριτικής για το άτομο και την κοινωνία.

 
Επιχειρήματα
α) Μορφές                                                                                       

1. Άτομο       -Αυτοκριτική (ενδοσκόπηση, αυτοέλεγχος)

2. Κοινωνία  -Κοινωνική κριτική                                                  +Θετική (έπαινος)

-Πολιτική κριτική                                                      +Αρνητική (ψόγος)

-Επιστημονική κριτική                                            & Γόνιμη (εποικοδομητική)

-Καλλιτεχνική κριτική                                             & Άγονη (ανώφελη)

 

β) Προϋποθέσεις

1. Κοινωνικές – Πολιτικές: εύρυθμη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, πολυφωνία, ελευθερία σκέψης και έκφρασης.

2.   Ατομικές

• Πνευματική διάσταση

–  Ευρύτητα πνεύματος, προοδευτικότητα, πνεύμα δεκτικό στις νέες ιδέες, απαλλαγμένο από συντηρητισμό /προκαταλήψεις /αυθεντίες /δογματισμό = πνευματική χειραφέτηση.

–  Γνώσεις, παιδεία, πείρα (υπεύθυνη, εμπεριστατωμένη άποψη /κρίση).

–  Κριτική ικανότητα, οξύνοια, ευθυκρισία.

–  Λογική ικανότητα, ορθολογισμός, αντικειμενικότητα.

–  Πίστη στο πνεύμα του διαλόγου, διαλλακτικότητα, πνευματική ανεκτικότητα.

 

• Ηθική διάσταση – ηθικές αρετές

–  Αυτοσεβασμός και σεβασμός στον κρινόμενο

–  Σοβαρότητα, ηθική ακεραιότητα, εντιμότητα στις προθέσεις, ανιδιοτέλεια.

–  Ειλικρίνεια, ευθύτητα, φιλαλήθεια.

–  Αμεροληψία, αντικειμενικότητα, δικαιοσύνη.

–  Υψηλό αίσθημα ευθύνης απέναντι στον κρινόμενο και, γενικότερα, απέναντι στο κοινωνικό σύνολο.

 

γ) Συνέπειες εποικοδομητικής Κριτικής

• Πνευματική διάσταση του ατόμου

–  Ενίσχυση της εμπιστοσύνης στον ορθό λόγο, πάταξη της εμπάθειας /του φανατισμού / της προκατάληψης, κατάρριψη των αυθεντιών, πνευματική ελευθερία.

–  Ανάπτυξη του κριτικού πνεύματος.

 

• Ψυχική διάσταση του ατόμου

–  Ενίσχυση της αυτοεκτίμησης / της αυτοπεποίθησης, ζωογόνηση της δημιουργικότητας /του «φιλοπρόοδου» (όταν είναι θετική).

 

• Ηθική διάσταση του ατόμου

–  Καταπολέμηση της εγωπάθειας, της αλαζονείας, της υπερτίμησης των προσωπικών δυνατοτήτων (όταν είναι αρνητική).

–  Με τον εντοπισμό των λαθών και την παρουσίαση αντιπροτάσεων για τη διόρθωσή τους βοηθά τον κρινόμενο να ασκήσει  αυτοκριτική, τον οδηγεί στην αυτογνωσία και στην αυτοβελτίωση (επαγγελματική, πνευματική, ηθική, ψυχική, κοινωνική).

–  Υπευθυνοποίηση του κρινόμενου: ο φόβος της κοινωνικής κριτικής καλλιεργεί τον αυτοσεβασμό και το σεβασμό των συνανθρώπων, την υπευθυνότητα, τη σοβαρότητα και αποτρέπει από φαινόμενα αμοραλισμού, εξαχρείωσης των ηθών κτλ.

 

• Κοινωνία – Κοινωνική διάσταση του ατόμου

–  Εξυγίανση και βελτίωση των διαπροσωπικών και, γενικότερα, των ανθρώπινων σχέσεων.

–  Αναβάθμιση της λειτουργίας των θεσμών (οικογένεια, εκπαίδευση κτλ.)-ü  Θετική αμφισβήτηση του κατεστημένου

–  Ορθή αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων.

 

• Πολιτική – Πολίτευμα

–  Αφύπνιση κοινωνικής /πολιτικής συνείδησης

–  Πολυφωνία, αντικειμενική /πολύπλευρη ενημέρωση.

–  Έλεγχος των ηγετών από το λαό (κριτική στην κυβερνητική πολιτική και στη δράση των κομμάτων).

–  Υπεύθυνη, υγιής πολιτικοποίηση.

–  Εξυγίανση του πολιτικού βίου, περιφρούρηση της Δημοκρατίας.

 

• Πνευματικός πολιτισμός

–  Προαγωγή των Γραμμάτων, των Επιστημών, των Τεχνών.

–  Ειδικότερα η καλλιτεχνική κριτική γνωστοποιεί το έργο του καλλιτέχνη στο κοινό, φέρνει σε επαφή το λαό με την Τέχνη.

Θέμα: «Ο διάλογος εκφράζει (ρητά ή σιωπηρά) την ανάγκη σύμπραξης για την εύρεση της αλήθειας, για τη διατύπωση της πιο σωστής γνώμης και απόφασης μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες, είναι έκφραση ζωτικής λειτουργίας για την απόκτηση περισσής βεβαιότητας και τη χάραξη προγράμματος δράσης…». Φ. Κ. Βώρος

 Κύρια έννοια: Ο Διάλογος

Ζητούμενα: Οι θετικές συνέπειες του Διαλόγου
 Επιχειρήματα
Για το Άτομο:

• Πνευματική διάσταση

–  Γνώσεις, μόρφωση, πολύπλευρη ενημέρωση, επαναπροσδιορισμός /τροποποίηση /εμπλουτισμός απόψεων, διά βίου παιδεία, πνευματική εξέλιξη και όχι στασιμότητα.

–  Αποτροπή φανατισμού – δογματισμού, κατάργηση των αυθεντιών.

–  Καλλιέργεια της κριτικής σκέψης.

–  Γενικότερα, ενεργοποίηση όλων των πνευματικών δυνάμεων του ανθρώπου, πνευματική εγρήγορση, ανάπτυξη προβληματισμού για την αξιολόγηση φαινομένων /καταστάσεων, εμβάθυνση, έρευνα με στόχο την αλήθεια.

 

• Ηθική διάσταση – Ηθικοποίηση του ατόμου

–  Αυτο-διάλογος και διάλογος με τους άλλους = ενδοσκόπηση /αυτοέλεγχος /αυτογνωσία /αυτοσυνείδηση = αυτοβελτίωση.

–  Καλλιέργεια της υπευθυνότητας, του αυτοσεβασμού και του σεβασμού με την αναγνώριση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων που επιβάλλει το πνεύμα του διαλόγου.

 

• Ψυχική διάσταση του ατόμου

–  Γόνιμη αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου. Ο διάλογος είναι μορφή γνήσιας ψυχαγωγίας, αφού είναι άσκηση για το πνεύμα και ευφορία για την ψυχή.

–  Ψυχική υγεία /ισορροπία, εκτόνωση της ψυχής και αποφόρτιση με την έκφραση των συναισθημάτων.

–  Αυτοσεβασμός, αυτοπεποίθηση, συνείδηση της αξίας του πνεύματός μας.

 

• Κοινωνική διάσταση

–  Καλλιέργεια της κοινωνικότητας

– Υγιείς ανθρώπινες σχέσεις, αλληλοκατανόηση, επίλυση διαπροσωπικών προβλημάτων.

–  Αδιάλειπτη κοινωνικοποίηση, ενημέρωση για κοινωνικές και πολιτιστικές εξελίξεις.

 

Για την κοινωνία

• Κοινωνία

–  Εξυγίανση της λειτουργίας των φορέων κοινωνικοποίησης και, γενικότερα, των θεσμών.

–  Ανάπτυξη κοινωνικής συνείδησης και καλλιέργεια των κοινωνικών αρετών (συνεργασία, ομαδικότητα κτλ.)

–  Προϋπόθεση της ευαισθητοποίησης για τα κοινωνικά προβλήματα, της ανάληψης ενεργού κοινωνικού ρόλου και της συμμετοχής σε κοινωνικούς αγώνες.

–  Θετική αμφισβήτηση του κατεστημένου.

–  Επίλυση ή άμβλυνση των κοινωνικών προβλημάτων, διασφάλιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων (με το διάλογο και τη συνεργασία πολιτών – κράτους, κοινωνικών ή συνδικαλιστικών οργανώσεων και πολιτείας).

 

 

• Πολιτική – Πολίτευμα (με την προϋπόθεση της Δημοκρατίας / του πλουραλισμού /του πολυκομματισμού)

–  Πολύπλευρη και αντικειμενική ενημέρωση των πολιτών.

–  Υπεύθυνη συμμετοχή στα κοινά, έλεγχος της πολιτικής εξουσίας.

–  Κατοχύρωση της Δημοκρατίας.

–  Πολυκομματισμός = Διάλογος των κομμάτων στη Βουλή = αλήθεια, διαφάνεια, ορθοτόμηση των προβλημάτων, εύρεση λύσεων.

 

• Πνευματικός πολιτισμός

–  Ανάπτυξη Γραμμάτων, Επιστημών, Τεχνών με το διάλογο των πνευματικών ανθρώπων.

–  Διάλογος μεταξύ των πνευματικών ταγών και του λαού = ευαισθητοποίηση, προβληματισμός, μόρφωση, ηθικοποίηση και καθοδήγηση του λαού.

 

• Παράδοση

–  Εμπλουτισμός και ανανέωση της εθνικής φυσιογνωμίας /της πολιτιστικής παράδοσης.

–  Απαλλαγή από προλήψεις, δεισιδαιμονίες, αντιανθρωπιστικές νοοτροπίες του παρελθόντος, εξέλιξη στα ήθη και στον τρόπο ζωής (με προϋπόθεση τη θετική αμφισβήτηση).

 

• Διεθνείς σχέσεις

–  Διάλογος – συνεργασία κρατών σε όλα τα επίπεδα (οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό, πολιτισμικό) = ώσμωση πολιτισμών, πανανθρώπινη πρόοδος.

–  Πολιτική συνεργασία των κρατών, διπλωματία, εξωτερική πολιτική (οι διαφορές επιλύονται με το διάλογο ð σχέσεις φιλίας, αλληλεγγύης, ισοτιμίας και αδελφοσύνης των λαών.

–  Παγίωση της παγκόσμιας ειρήνης.

ΑΣΚΗΣΗ: Να εφαρμόσετε τη μέθοδο Επιμερισμού Ατόμου – Κοινωνίας στην εύρεση επιχειρημάτων για την ανάπτυξη των ζητουμένων των ακόλουθων θεμάτων.

 

1. Τα αίτια του άγχους στην κοινωνία μας.
2. Τα αίτια του οικολογικού προβλήματος.
3. Προσδιορισμός της κρίσης στις ανθρώπινες σχέσεις (ορισμός – γνωρίσματα).
4. Οι θετικές και οι αρνητικές συνέπειες της ζωής στη μεγαλούπολη.
5. Η αξία του Δικαίου (γραπτών και άγραφων νόμων).
6. Η σημασία της τεχνολογικής ανάπτυξης (θετικός και αρνητικός ρόλος).
7. Οι μορφές του ρατσισμού.
8. Βία: οι συνέπειες του φαινομένου και προτάσεις για την αντιμετώπισή του.
9. Οι προϋποθέσεις για το σεβασμό και την περιφρούρηση της Παράδοσής μας.
10. Τα αίτια της αμφισβήτησης του κατεστημένου από τους νέους.
11. Ο ρόλος των Μ.Μ.Ε. στην κοινωνία μας (θετικός και αρνητικός).
12. Τα αποτελέσματα της ομαλής ένταξης των νέων στο κοινωνικό σύνολο.
13. Οι μορφές της Ελευθερίας.
14. Οι προϋποθέσεις της ατομικής προόδου.
15. Οι μορφές και τα αίτια της αλλοτρίωσης του σύγχρονου ανθρώπου.
16. Η σημασία της επιστημονικής ανάπτυξης.
17. Οι μορφές του φανατισμού και οι συνέπειές του.
18. Η αναγκαιότητα της δια βίου παιδείας (αίτια και συνέπειες).
19. Οι καταστροφικές συνέπειες του πολέμου.

20. Η σημασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (θετικές και αρνητικές συνέπειες)
Σοφία Μάνιου

Το Μεγάλο μας τσίρκο του Ιάκωβου Καμπανέλη σε σκηνοθεσία Μαρίας Γκούφα  παρουσίασαν τα παιδιά της ΣΤ τάξης στο Θεατρικό Σταθμό Ηρακλείου, στο πλαίσιο του Θεατρικού φεστιβάλ που τα τελευταία 20 χρόνια διοργανώνει ο σύλλογος Εκπαιδευτικών Ν. Καζαντζάκης. 

Απολαυστικές ερμηνείες, αστείοι διάλογοι,  καλός φωτισμός, και μουσική!  

Δεν είχε σε τίποτα να ζηλέψει η συγκεκριμένη παράσταση από μια επαγγελματική!  Δείτε την και θα καταλάβετε!

 

Λίγα λόγια για την υπόθεση:

Ένα αλληγορικό έργο που διηγείται την ιστορία και τις ταλαιπωρίες του ελληνικού κράτους από τον ερχομό του Όθωνα το 1833 μέχρι την Κατοχή και το Πολυτεχνείο. 

 Μέσα από σατιρικά και δραματικά νούμερα και τραγούδια γίνεται μια αναδρομή στην ιστορία της Ελλάδας από την Τουρκοκρατία, τον Όθωνα και τους υπόλοιπους κυβερνήτες της ανεξάρτητης Ελλάδας ως την Μικρασιατική καταστροφή, τον πόλεμο του ’40 και το –τότε– σήμερα.

Σκοπός  του συγγραφέα, ήταν να παραπλανηθεί η λογοκρισία της Χούντας αλλά και να περάσουν μηνύματα αφύπνισης στον ήδη αγανακτισμένο ελληνικό λαό. 

“… Και στους πιο ζοφερούς καιρούς έχουμε το δικαίωμα να περιμένουμε μιαν έκλαμψη. Ενδέχεται κάλλιστα να έρθει από το αβέβαιο, τρεμουλιάρικο και συχνά ασθενικό φως, που ορισμένοι άνθρωποι θ΄ ανάψουν με τη ζωή τους και το έργο τους και θα το σκορπίζουν όσο ζουν”  Χάννα Άρεντ

Κατεβάσαμε και τυπώσαμε τις μάσκες του Αντιφασιστικού Φεστιβάλ Παραστατικών Τεχνών στη συνέχεια γράψαμε τα δικά μας συνθήματα!

 

 

 
Iqbal Masih
Παιδί από το Πακιστάν, σύμβολο της καταχρηστικής παιδικής εργασίας στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Πουλημένος ως δούλος από την οικογένειά του, προκειμένου να αποπληρώθει ένα χρέος 600 ρουπίες ($ 16), υποχρεούνταν να εργάζεται ως υφαντής χαλιών, 14 ώρες την ημέρα, επτά ημέρες την εβδομάδα, δεμένος με αλυσίδες. Στην ηλικία των 10, διέφυγε, συνελήφθη από την αστυνομία και εστάλη πίσω στο εργοστάσιο. Απέδρασε για δεύτερη φορά. 
Κατάφερε να βοήθησει πάνω από 3.000 παιδιά στο Πακιστάν υπό καθεστώς δουλείας να  ελευθερωθούν. Πυροβολήθηκε θανάσιμα στην ηλικία των 12.

 

Bertolt Brecht
Γερμανός δραματουργός, σκηνοθέτης και ποιητής. Το 1933, με την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία, ο Μπρεχτ αυτοεξορίστηκε μέχρι το έτος 1948. Έζησε πρώτα στη Δανία και τη Φινλανδία και μετά στις ΗΠΑ καθ” όλη τη διάρκεια του πολέμου. Στην Αμερική, όπου έζησε το κύριο μέρος της ζωής του, δέχθηκε έντονες διώξεις από το Μακαρθικό καθεστώς.
 

 

 

 
George Orwell
Βρετανός συγγραφέας και δημοσιογράφος.
Πολέμησε και τραυματίστηκε στον ισπανικό Εμφύλιο. Ανάμεσα στα δημοφιλέστερα έργα του ανήκουν Η Φάρμα των Ζώων και το τελευταίο του έργο, το περίφημο 1984, όπου με τη δράση τοποθετημένη στο μελλοντικό τότε έτος 1984, σκιαγραφεί αριστουργηματικά όσο και εφιαλτικά, το ολοκληρωτικό  όπου τα πάντα εξελίσσονται υπό τη διαρκή παρακολούθηση του Μεγάλου Αδελφού.

 

Έλλη Παππά
 

Αγωνίστρια της Αντίστασης κατά της Γερμανικής Κατοχής. Δημοσιογράφος και συγγραφέας, σύντροφος του Νίκου Μπελογιάννη. Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Η ίδια και ο σύντροφός της καταδικάστηκαν σε θάνατο αλλά η δική της ποινή της δεν εκτελέστηκε. Παρέμεινε στη φυλακή ως το 1964. Με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 συνελήφθη και εξορίστηκε στη Γυάρο. Στη φυλακή φιλοτέχνησε για τον γιο της βιβλία, που αποτελούν ακραία μορφή αντίστασης στη βαρβαρότητα της φυλάκισης για πολιτικούς λόγους.

 

 Sophie Scholl

Γερμανίδα φοιτήτρια και επαναστάτρια, που δραστηριοποιήθηκε στο πλαίσιο της μη βίαιης αντιστασιακής ομάδας “Λευκό Ρόδο” στη ναζιστική Γερμανία. Καταδικάστηκε για εσχάτη προδοσία, αφού βρέθηκε να διανέμει αντιπολεμικά φυλλάδια στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου με τον αδελφό της Hans. Ως αποτέλεσμα, εκτελέστηκαν και οι δύο στη λαιμητόμο.

 

Rosa Parks

Μητέρα του σύγχρονου κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων. Μοδίστρα, που έμελλε να μείνει στην ιστορία όταν, το 1955, στο Μοντγκόμερυ της Αλαμπάμα, αρνήθηκε να δώσει τη θέση της στο λεωφορείο σε έναν λευκό, αντιστεκόμενη στην τότε πολιτική φυλετικού διαχωρισμού των ΗΠΑ. Η πράξη αυτή πολιτικής ανυπακοής γέννησε ένα κίνημα κατά του φυλετικού διαχωρισμού, που άμεσα εκφράστηκε με μποϊκοτάζ των λεωφορείων από τους έγχρωμους επί 381 ημέρες.

 

Μάνος Λοΐζος

Κυπριακής καταγωγής συνθέτης που έζησε αρχικά στην Αλεξάνδρεια και αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Έγραψε πολιτικά τραγούδια και έδρασε ενάντια στη λογοκρισία της δικτατορίας των Συνταγµαταρχών.

 

 Rosa Luxemburg

Γερμανίδα, πολωνοεβραϊκής καταγωγής. Μέλος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος του Βασιλείου της Πολωνίας και της Λιθουανίας (SDKPiL), του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Γερμανίας (SPD), του Ανεξάρτητου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Γερμανίας (USPD) και του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας (KPD). Η Λούξεμπουργκ όπως  και εκατοντάδες άλλοι συνελήφθησαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν για τα πολιτικά τους φρονήματα.

 

Νίκος Μπελογιάννης
Αγωνιστής της αντίστασης κατά της Γερμανικής Κατοχής. Εκτελέστηκε το 1952. Η δίκη και η εκτέλεσή του έλαβαν μεγάλη δημοσιότητα και προκάλεσαν διεθνείς αντιδράσεις, ενώ έμειναν στην ιστορία ως παράδειγμα της υπερβολικής σκληρότητας των μετεμφυλιοπολεμικών αντικομμουνιστικών διώξεων.

Έμεινε γνωστός ως «ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο».

 

Victor Jara
Χιλιανός δάσκαλος, σκηνοθέτης θεάτρου, ποιητής, τραγουδοποιός. Αμέσως μετά το πραξικόπημα στη Χιλή, στις 11 Σεπτεμβρίου 1973,συλλαμβάνεται, βασανίζεται και τέλος εκτελείται με άγριο τρόπο. Η αντίθεση μεταξύ των θεμάτων των τραγουδιών του που μιλούσαν για αγάπη, ειρήνη και κοινωνική δικαισύνη και του άγριου τρόπου με τον οποίο εκτελέστηκε τον κατέστησαν σύμβολo του αγώνα υπέρ των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης, διεθνώς.

 

Dario Fo

Ιταλός νομπελίστας θεατρικός συγγραφέας, ευθυμογράφος, ηθοποιός, θεατρικός σκηνοθέτης και συνθέτης.
Στα έργα του έχει ασκήσει κριτική, μεταξύ άλλων,στις πολιτικές δολοφονίες,στο οργανωμένο έγκλημα, στην πολιτική διαφθορά, στον πόλεμο του Βιετνάμ, στο Μεσανατολικό, στην κατάχρηση εξουσίας του συστήματος δικαιοσύνης και φυσικά στον φασισμό. Απειλήθηκε και λογοκρίθηκε κατεπανάληψη, μιας και η σάτιρά του σκανδάλισε κυβερνήσεις.

 

Nicholas Tucker (Βρετανία)
Μετάφραση: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου
Πολλές διαμαρτυρίες ακούγονται τελευταία σχετικά με το ρατσισμό στην Παιδική Λογοτεχνία. Σε κοινωνίες όπου συνυπάρχουν πολλές φυλές, παρατηρείται το άτοπο να βρίσκουν ελάχιστα βιβλία τα μαύρα παιδιά με ήρωες μαύρους, πέρα από τα ξεπερασμένα στερεότυπα του αρχηγού των κανίβαλων ή του πιστού μαύρου υπηρέτη που ακολουθεί τα βήματα του λευκού αφέντη του. Μελέτες πάνω στα αποτελέσματα της μαζικής αυτής προκατάληψης έδειξαν ότι συχνά η αντίδραση των μικρών μαύρων παιδιών ήταν να αρνούνται το χρώμα τους. Για παράδειγμα, όταν τους ζητούσαν να διαλέξουν μια κούκλα που να τους μοιάζει, προτιμούσαν συστηματικά μια λευκή αντί για μια μαύρη, ή ζωγράφιζαν τον εαυτό τους με χαρακτηριστικά ευρωπαϊκά. Σήμερα, πάντως, ύστερα από την πίεση που έχει ασκηθεί, βρίσκει κανείς περισσότερα βιβλία όπου τα μαύρα παιδιά μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους μέσα σ’ έναν σύγχρονο αστικό περίγυρο. Τα ίδια αυτά βιβλία μπορούν να βοηθήσουν και τα λευκά παιδιά να συνηθίσουν στην ιδέα της συνύπαρξης, είτε συνυπάρχουν στο καθημερινό τους περιβάλλον με μαύρα παιδιά είτε όχι.

Οι περισσότεροι θα συμφωνήσουν ότι είναι χρήσιμα για κάθε βιβλιοθήκη τα βιβλία που αντικατοπτρίζουν τις νέες καταστάσεις, όπως τις βιώνουν τα παιδιά, αρκεί να έχουν, βέβαια, λογοτεχνική αξία. Το πρόβλημα είναι κάπως διαφορετικό όταν πρόκειται για αναγνωστικό υλικό που υφίσταται ήδη και που τάσσεται ξεκάθαρα υπέρ των φυλετικών διακρίσεων. Οι παραδοσιακοί παιδικοί στίχοι μπορούν να διασκευαστούν με αντικατάσταση κάποιων λέξεων, όπως έγινε πολλές φορές στο παρελθόν, με το πέρασμα των αιώνων. Αυτό είναι κάτι πολύ σημαντικό, γιατί τα παιδιά δεν είναι σε θέση να ξέρουν το ότι ορισμένες εκφράσεις για νέγρους ή για εβραίους ή άλλες μειονότητες είναι φορείς προκαταλήψεων. Τέτοια επικίνδυνα μηνύματα είναι καλύτερα να μην περνούν στα παιδιά, που εύκολα τα μιμούνται. Η δυσκολία είναι μεγαλύτερη όταν πρόκειται για έργα κλασικά. Οι περιπέτειες του Χάκλμπερυ Φιν είναι ένα έργο σημαντικό, και η συμπεριφορά ή το λεξιλόγιο του Χακ δεν γίνεται να διαχωριστεί από την ιστορία ή τον περίγυρο. Παρόλ’ αυτά, σε μια πρόσφατη αμερικανική έκδοση, ο χαρακτηρισμός «μια νέγρα» αντικαταστάθηκε με «μια από τις υπηρέτριες», όπως και το «ένας λευκός κύριος» έγινε «ένας νεαρός κύριος». ΄Ετσι, κάποιες βελτιώσεις στις φυλετικές σχέσεις αντισταθμίζουν τις απώλειες ως προς την πιστότητα του λογοτεχνικού κειμένου.

Τέτοιου είδους λογοκρισία είναι συχνή στη λογοτεχνία που απευθύνεται ειδικά σε παιδιά. Για παράδειγμα, οι εκδότες της ΄Ενιντ Μπλάιτον προσπαθούν τώρα να διορθώσουν, διακριτικά, ορισμένα σημεία των βιβλίων της. Παρόμοια, ο Ρόαλ Νταλ περιέκοψε μερικά κομμάτια από το διάσημο μυθιστόρημά του Ο Τσάρλι και το εργοστάσιο σοκολάτας, που ήταν γραμμένο με πνεύμα υπεροψίας προς τους Πυγμαίους.
Διαφωνίες για τις επεμβάσεις στα κλασικά έργα θα υπάρχουν πάντα, όμως κανέναν δεν φαίνεται να ενοχλεί ή κατά περίπτωση λογοκρισία σ’ ένα λιγότερο απαιτητικό επίπεδο λογοτεχνίας για παιδιά. Τα πράγματα δυσκολεύουν όταν οι ρατσιστικές προκαταλήψεις παίζουν τόσο σημαντικό ρόλο, ώστε η διόρθωση να καθίσταται αδύνατη. Τότε πια, το ερώτημα είναι αν πρέπει τέτοια βιβλία να φτάνουν ή όχι στα παιδιά. Πάντως, καλό θα ήταν να παραμείνει η λογοτεχνία όσο το δυνατόν ανεξάρτητη από πολιτικές παρεμβάσεις. Σε περιπτώσεις, άλλωστε, που οι πληγές του ρατσισμού έχουν επουλωθεί, δεν υπάρχει λόγος να συνεχίζεται η προσπάθεια για προστασία της ευαισθησίας εκείνων που θίγονται. Η ύπαρξη πρωτόγονων στερεοτύπων στην παλαιότερη λογοτεχνία, όσο κι αν τώρα τα απορρίπτουμε, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ιστορική ανασκόπηση σχετικά με τις ρίζες και την απήχηση που είχαν τέτοιες λαθεμένες αντιλήψεις.
Η σεξιστική λογοτεχνία για παιδιά δέχτηκε και αυτή επιθέσεις πρόσφατα. Βιβλία που παρουσιάζουν γυναίκες παθητικές, κλεισμένες στο σπίτι, και άντρες κυρίαρχους επαγγελματίες, κατηγορήθηκαν ότι βοηθούν στο να διαιωνίζονται στο μυαλό των παιδιών στερεότυπα ξεπερασμένα και κοινωνικά απαράδεκτα. Οι εκδότες παρακινούνται τώρα να εξετάσουν προσεκτικά κάθε νέο βιβλίο που εκδίδουν, ώστε να μην περιέχει τέτοιου είδους μηνύματα. ΄Ετσι, ακόμη και παραδοσιακά παραμύθια γίνονται στόχοι επιθέσεων, όπως π.χ. η Κοιμισμένη Βασιλοπούλα. Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στην επίθεση με στόχο τα αναγνωστικά ή τα εικονογραφημένα βιβλία και στην επίθεση με στόχο τα πιο γνωστά παραμύθια, που έβρισκαν πάντοτε βαθιά συναισθηματική απήχηση – κάτι πολύ σημαντικό. Αν υπήρχε μια αναμφισβήτητη απόδειξη ότι η Κοιμισμένη Βασιλοπούλα είχε κάποια σεξιστική επίδραση στους μικρούς αναγνώστες, το ζήτημα θα ήταν ίσως διαφορετικό. Οι αντιλήψεις όμως των παιδιών για το ρόλο του φύλου τους διαμορφώνονται από ποικίλους παράγοντες, και έτσι είναι άδικο να γίνονται τα βιβλία οι αποδιοπομπαίοι τράγοι. Οπωσδήποτε, η Κοιμισμένη Βασιλοπούλα δεν σχετίζεται μόνο με τους ρόλους των φύλων. Μπορεί να διαβαστεί και ως παραβολή για τις διάφορες πλευρές της ανθρώπινης προσωπικότητας – τον animus και την anima, σύμφωνα με τους όρους του Γιουνγκ, το αρσενικό και το θηλυκό στοιχείο που υπάρχει στον καθένα μας. Υπ’ αυτή την έννοια, όλοι οι αναγνώστες θα μπορούσαν να ταυτιστούν τόσο με την Κοιμισμένη Βασιλοπούλα όσο και με τον πρίγκιπά της. Επομένως, η απλουστευτική ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων και των εικονογραφήσεων σύμφωνα με τη σύγχρονη πρακτική είναι αψυχολόγητη.

Στις περιπτώσεις που το γυναικείο κίνημα προσπάθησε να επηρεάσει ή να εμπνεύσει τη νέα λογοτεχνία, αντί απλώς να επιδιώξει την εξαφάνιση παλαιότερων βιβλίων, είχε αρκετές επιτυχίες. Αναγνωστικά που προηγουμένως παρουσίαζαν τους ρόλους των φύλων κατά τρόπο απολιθωμένο αναθεωρήθηκαν και παρουσιάζουν περισσότερο προοδευτικές αντιλήψεις. Δημιουργήθηκαν, έπειτα, μερικά ζωντανά και ενδιαφέροντα νέα βιβλία με εικόνες, όπου συγγραφείς και εικονογράφοι εκμεταλλεύτηκαν τη ριζική αυτή αλλαγή νοοτροπίας. ΄Ετσι, στα βιβλία αυτά, οι μητέρες εργάζονται, παίζουν ποδόσφαιρο με τα παιδιά τους και μοιράζονται το νοικοκυριό με έναν τύπο συζύγου που ασχολείται περισσότερο –τώρα πια– με τις δουλειές του σπιτιού.
Βέβαια, τα βιβλία για παιδιά συχνά είναι εμπνευσμένα από το παρελθόν, μιας και απεικονίζουν μνήμες των ίδιων των συγγραφέων και των εικονογράφων. Στις περιπτώσεις αυτές μερικές υποδείξεις από ομάδες πίεσης για προσαρμογή στον σύγχρονο τρόπο ζωής είναι οπωσδήποτε ευπρόσδεκτες, όταν είναι σωστές. Η ευρύτερη απαίτηση όμως που διατυπώνεται μερικές φορές για λογοκρισία κάθε βιβλίου που μπορεί να θεωρηθεί σεξιστικής νοοτροπίας είναι ένα ζήτημα διαφορετικό.
Η λογοτεχνία οποιασδήποτε αξίας δεν είναι συνώνυμη με το μάθημα της κοινωνιολογίας, και οι κοινωνικές παρεμβάσεις πρέπει να γίνονται μόνο με ακραίες περιπτώσεις.
Οι συγγραφείς και οι εκδότες είναι φυσικό να ακούν και πολλές φορές να επηρεάζονται από τις διάφορες πιέσεις που δέχονται. Τελικά όμως, πρέπει να είναι ελεύθεροι να βγάζουν τα δικά τους συμπεράσματα. Αν λοιπόν εκδοθεί ένα βιβλίο που περιέχει ρόλους «κλισέ», χωρίς φαντασία, σίγουρα θα είναι –με τα κοινά κριτήρια– ένα έργο μάλλον βαρετό και κακογραμμένο. Αν όμως ένας συγγραφέας γράψει ένα βιβλίο για παιδιά που διαθέτει καλλιτεχνική και λογοτεχνική αξία και συμβεί να μεταφέρει μια εικόνα της κοινωνίας που δεν αρέσει σε μικρά μέλη κάποιας ομάδας πίεσης, τότε ο δημιουργός θα πρέπει ασφαλώς να διεκδικήσει το δικαίωμά του να απεικονίζει την κοινωνία με τον δικό του τρόπο. Άλλωστε, όλες σχεδόν οι ιστορίες μπορεί να θεωρηθούν προσβλητικές από κάποια ομάδα. Φυσικά, μερικές ομάδες θα ισχυριστούν ότι έχουν υποστεί περισσότερες μειώσεις από άλλες. Πάντως και οι οδοντογιατροί έχουν διαμαρτυρηθεί για τα βιβλία που παρουσιάζουν παιδιά να τρώνε καραμέλες, και οι περιβαλλοντολόγοι για τα παιχνίδια που επιτείνουν τη μόλυνση, και οι αγρότες για τη συμπάθεια προς τα κουνέλια που καλλιεργούν οι ιστορίες της Μπέατριξ Πότερ, ενώ τα εργα-τικά συνδικάτα ήθελαν να πετάξουν από τις βιβλιοθήκες τα βιβλία της ΄Ενιντ Μπλάιτον εξαιτίας του σνομπισμού της. Όμως, το να λαμβάνει κανείς υπόψη του όλες αυτές τις πιέσεις (και περισσότερες ακόμα) όταν γράφει ένα βιβλίο για παιδιά, είναι ασφαλώς αδύνατο.
Η λογοτεχνία για παιδιά θα δέχεται πάντα μεγαλύτερες επιθέσεις απ’ ό,τι η λογοτεχνία για μεγάλους, επειδή ενδέχεται να ασκήσει κακή επίδραση. Η τάση αυτή φανερώνει την επιθυμία της κοινωνίας να προβάλλει στις μελλο-ντικές γενιές το δικό της είδωλο, με τις πιο θετικές αξίες της, όχι όμως και με τα λάθη της. Κάθε λογοτέχνημα για παιδιά που αμφισβητεί ριζικά αυτές τις αξίες είναι φυσικό να υπόκειται σε λογοκρισία, είτε σταδιακά, όπως έγινε με τα παραμύθια στο πέρασμα των αιώνων, είτε με την επέμβαση της δικαιοσύνης, όπως στην περίπτωση ακατάλληλων κόμικς. Από την άλλη πλευρά, αν οι συγγραφείς δεν έχουν μια σχετική ελευθερία στο να γράφουν όπως εκείνοι νομίζουν, αμφισβητώντας τους αυστηρούς ορισμούς για το τι πρέπει και τι δεν πρέπει να λέγεται στα παιδιά, είναι αμφίβολο αν πολλοί καλοί συγγραφείς θα θελήσουν ποτέ να γράψουν παιδικά βιβλία.
(Από το βιβλίο The Child and the Book, Cambridge University Press, 1981)

Πηγή: Περιοδικό  «διαδρομές» τεύχος 109