8lykkall's blog

 Πελεκάνου Έλενα, Πλέσσα ΜαρίαΗ ΤΥΧΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ“Αυτοί που έκτισαν εδώ από γρανίτη, που τοίχισαν μια αίθουσα στην πυραμίδα, που δημιούργησαν το Ωραίο σε αυτή την όμορφη δουλειά οι βωμοί τους είναι τόσο άδειοι όσο οι βωμοί των κουρασμένων που πεθαίνουν στην όχθη της διώρυγας, χωρίς να αφήσουν κανέναν και τίποτα πίσω τους”, μας αναφέρει ένα αρχαιότατο αιγυπτιακό ρητό. Ετούτοι οι λιγοστοί στίχοι δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια λογοτεχνική απόδοση του ανθρώπινου φόβου για την ιδέα του θανάτου, κάνοντας σαφές ότι οι αρχαίοι αιγύπτιοι ήταν ιδιαίτερα απαισιόδοξοι ως προς το μεγάλο ταξίδι της ψυχής, μετά από την εγκατάλειψή του φθαρτού σώματος.Πράγματι, ο άνθρωπος ανέκαθεν ενδιαφερόταν για την τύχη του νεκρού συνανθρώπου του. Αναπτύσσονταν έτσι, στο πέρασμα του χρόνου, ποικίλες νεκρικές δεισιδαιμονίες, εκπορευόμενες πρωτίστως από την ανάγκη για την μετά θάνατον ελπίδα και από την πίστη ότι η ζωή δεν τελειώνει όταν οι ζωτικές λειτουργίες του ανθρώπου σταματούν. Έτσι, σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας, ο άνθρωπος αναπτύσσει και ακολουθεί διαφόρων τύπων ταφικές και νεκρικές πρακτικές. Κι ενώ ο πρωτόγονος άνθρωπος, στους γνωστούς ή λιγότερο γνωστούς σε εμάς πολιτισμούς, άλλοτε θάπτει το πτώμα, άλλοτε το εγκαταλείπει σε σπήλαιο είτε ακόμα το καταβροχθίζει (sic), οι αρχαίοι αιγύπτιοι έκριναν ότι έπρεπε, όχι να εξαλείψουν το νεκρό σώμα, αλλά να το διατηρήσουν! Γεννιέται έτσι η μεγαλοπρεπής ιδέαγια την μέλλουσα ζωή, ένα είδος νεκρολατρείας και ταφολατρείας, που βρίσκει πρακτική εφαρμογή στα χιλιάδες μαυσωλεία, στους σκαλισμένους τάφους στον βράχο, στα επιχθόνια ή καταχθόνια ταφικά κτίσματα και κυρίως στις, γνωστές σε όλους μας, αιγυπτιακές πυραμίδες, περίπου 100 σε αριθμό διατηρούμενες σήμερα, στην επικράτεια της Αιγύπτου. Αλλά ας δούμε πως έχουν τα πράγματα από την αρχή. Η νεκρική δοξασία που επικρατεί στην αρχαία Αίγυπτο είναι η εξής: το νεκρό σώμα του αρχαίου αιγυπτίου, μετά τον θάνατο, καλείται να πραγματοποιήσει ένα μεγάλο ταξίδι. Μάλιστα, στην αρχαία αιγυπτιακή γλώσσα και γραφή η έννοια “νεκρός” δεν υφίσταται. Αντικαθίσταται από την λιγότερο απαισιόδοξη έννοια “δυτικός”, και πράγματι, οι νεκρικές σωροί ταξίδευαν ως τη δυτική όχθη του Νείλου, για να ακολουθηθούν έπειτα οι συνήθεις νεκρικές φροντίδες. Στο σημείο εκείνο, δηλαδή στην δυτική όχθη, βρίσκονται όλες οι εγκαταστάσεις, καθώς και οι άνθρωποι που καλούνται να φροντίσουν τις τύχες των νεκρών συνανθρώπων τους. Διότι στην αρχαία Αίγυπτο ο νεκρός ταριχεύεται, στολίζεται με πολύτιμα κοσμήματα, καλλωπίζεται, εξαγνίζεται κι έπειτα θάπτεται με τα πράγματά του, και ίσως με τους δούλους και τις γυναίκες του. Το σώμα, ήδη από την νεολιθική εποχή, αν και νεκρό, διαφυλάσσεται για μια επόμενη ζωή, ελπιδοφόρα. Σκοπός των νεκρικών εφαρμογών γίνεται, όχι μόνο η διατήρηση του σκελετού, αλλά κυρίως η διατήρηση του σώματος εξ ολοκλήρου, ή μάλλον, πολλών εκ των μαλακών του ιστών.Εισάγεται έτσι στην επιστημονική, ιατρική, ψυχολογική και αρχαιολογική ορολογία, ο όρος “ταρίχευση” ή “μουμιοποίηση”. Μουμιοποίηση ανθρώπων και ζώων, διότι οι αρχαίοι αιγύπτιοι ταρίχευαν και ιερά ζώα, π. χ. τον ιερό ιέρακα (γεράκι) Αλλά ας δούμε μία σύντομη ετοιμολογία της λέξης μουμιοποίηση. Η λέξη “μούμια”, μουμί-γ-ια” είναι αραβική, θηλυκού γένους ουσιαστικό. Σημαίνει “πίσσα” και “άσφαλτος”, και ακριβέστερα είναι ένας συνδυασμός από πίσσα και μύρο, που τον χρησιμοποιούσαν, ακόμη και ως τον 16ο μ.Χ. αιώνα, για ιατρικούς, αντισηπτικούς σκοπούς και για την θεραπεία των καταγμάτων. Μια δεύτερη ερμηνεία της λέξης έχει να κάνει με τα κομμένα μαλλιά και νύχια από τους ζωντανούς, κατάλληλα για μάγεμα και ξόρκια. Άσχετα πάντως με την ιστορική εννοιολογία της λέξης, σήμερα μούμια σημαίνει το νεκρό, βαλσαμωμένο σώμα. 

Αν θέλουμε μάλιστα να ήμαστε πλέον ακριβείς στους εννοιολογικούς διαχωρισμούς μας, θα πρέπει να προσθέσουμε ότι η μουμιοποίηση είναι είτε τεχνητή, είτε φυσική. Ως εκ τούτου, η φυσική μουμιοποίηση είναι η φυσική διατήρηση του νεκρού σώματος υπό τις κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες. Για παράδειγμα, η διατήρηση της μούμιας του Φαραώ Τουταγχαμών οφείλεται κυρίως στις άριστες για τη συντήρηση περιβαλλοντικές συνθήκες και λιγότερο στην τεχνική της βαλσάμωσης (δηλαδή στο εξαιρετικά στεγνό κλίμα της Αιγύπτου και στην έλλειψη βακτηριδίων στον αέρα και στην άμμο, μέσα στον χώρο της ταφής). Έτσι, χάρη στις κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες, από την αρχαιολογική σκαπάνη έχουν έρθει στο φως μούμιες άψογα διατηρημένες, χωρίς το παραμικρό ίχνος απομάκρυνσης των εντοσθίων. 

Για την μουμιοποίηση των αιγυπτίων αντλούμε πληροφορίες από το περίφημο αρχαίο αιγυπτιακό “βιβλίο των νεκρών”, από συλλογές παπύρων καθώς και από αρχαίους και παλαιότερους έλληνες και αιγυπτίους συγγραφείς. Ο δικός μας Πατέρας της Ιστορίας, ο Ηρόδοτος, αναφέρει: “όταν πεθάνει κάποιος επίσημος, οι γυναίκες του σπιτιού αλείφουν τα κεφάλια τους με χώμα. Έπειτα εγκαταλείπουν τη νεκρή σωρό, βγαίνουν από τα σπίτια με ανασηκωμένους χιτώνες, ξεσκεπάζουν τα στήθη τους και χτυπιούνται. Μετά από αυτές τις τελετές στέλνουν το σώμα για βαλσάμωμα”. 

Ο ίδιος συγγραφέας, μάλιστα, δίνει και μία λεπτομερή εικόνα της τεχνικής της μουμιοποίησης. Διαχωρίζει, έπειτα, την μουμιοποίηση σε τρία είδη:την ακριβή, την μέτρια σε τιμή και την πολύ οικονομική μουμιοποίηση. Είναι σαφές ότι οι άνθρωποι του λαού , μετά τον θάνατό τους αφήνονταν στη μοίρα τους, χωρίς πιθανότατα να υποστούν αυτή την νεκρική τεχνική. Οι βασιλείς και ευγενείς αντίθετα, έχαιραν του αγαθού αυτού, ενώ ίσως το ίδιο συνέβαινε και στους κρατικούς υπαλλήλους και ιερείς. 

Οι συντεχνίες και οι εργάτες της μουμιοποίησηςΣτα δυτικά του Νείλου μεταφέρονταν μετά τον θάνατό τους οι δυτικοί, δηλαδή οι νεκροί που έπρεπε να προετοιμαστούν για το μεγάλο ταξίδι σε μιαν άλλη ζωή Φανταστείτε ότι λίγο ως πολύ η πλωτή πομπή του νεκρού σώματος ως την δυτική όχθη θα είχε έντονο το στοιχείο της μελαγχολίας. Γυναίκες θα θρηνούσαν, άντρες θα απέδιδαν τιμές, έθιμα θα εφαρμόζονταν, ξόρκια και προσευχές θα διαβάζοντανΟ τελικός προορισμός λοιπόν, ένα βήμα πριν από την ταφή στην τελευταία κατοικία, η δυτική όχθη Στο σημείο εκείνο, έδρευαν οι τεχνίτες της μουμιοποίησης, που αποτελούσαν στην αρχαία Αίγυπτο μία άρτια οργανωμένη συντεχνία. Ήταν σεβαστοί από τον λαό και κατείχαν ιερές δυνάμεις και εξουσία. Γνώριζαν προφανώς πολύ καλά την ανατομία του ανθρώπινου σώματος καθώς και μαντικά ξόρκια κι επωδούς. Εκεί, στην δυτική όχθη του Νείλου, υπήρχαν τα εργαστήρια της μουμιοποίησης καθώς και τα σπίτια των κρατικών αυτών τεχνιτών, μιας και βρίσκονταν στις υπηρεσίες των Φαραώ και του λαού, που ήταν σε θέση όμως να διαθέσει χρήματα και αγαθά για την ιδιαίτερη αυτή μεταχείριση του νεκρού συγγενούς. Πιθανότατα καταλαβαίνετε τον λόγο αυτής της αποστασιοποίησης από την άλλα πόλη: μια αποστασιοποίηση και απομόνωση των εργατών αυτών, της συντεχνίας τους και των “πελατών” τους επιβαλλόταν για λόγους υγιεινής κι επειδή η δυσοσμία των πτωμάτων ήταν έντονη. Η τεχνική της μουμιοποίησηςΔυστυχώς, ακόμα και σήμερα δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια την τεχνική της μουμιοποίησης. Υποθέσεις μόνο μπορούμε να κάνουμε, τόσο για την τεχνική
διαδικασία της, όσο και για τις θρησκευτικές τελετές που τη συνόδευαν. Μάλιστα, οι θρησκευτικές αυτές διαδικασίες ήταν, για τον αρχαίο αιγύπτιο, ίσως μεγαλύτερης σημασίας από την χημική-τεχνική αποτελεσματικότητα. Σαφέστατα πάντως, η τεχνική μεταβαλλόταν και βελτιωνόταν με το πέρασμα του χρόνου. Στις πρώτες χρονολογικά αρχαίες αιγυπτιακές μούμιες οι τεχνίτες και ιερείς της μουμιοποίησης φαίνεται ότι δεν είχαν βρει τον τρόπο να διατηρούν την επιδερμίδα του νεκρού σε καλή κατάσταση, και να αποφεύγουν τη χαλάρωσή της. Έτσι, χάρη σε μία μέτρια τεχνική, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προσώπου αλλοιώνονταν και δια τούτο δεν είναι σήμερα εύκολη η ταύτισή τους με διάσημα ιστορικά πρόσωπα από τους αρχαιολόγους. Με το πέρασμα των αιώνων όμως, μία καλύτερη τεχνική συντήρησης προσδίδει περισσότερη ατομικότητα στο αποτέλεσμα και οι ταυτίσεις γίνονται πιο εύκολες με βάση τα ατομικά χαρακτηριστικά των νεκρών και εικονογραφικά παράλληλα έργων τέχνης. Ο αιγυπτιακός πάπυρος Ρίντ αναφέρει ότι για την συντήρηση του νεκρού σώματος απαιτείτο το νερό της Ελεφαντίνης (=ρετσίνι), το νάτριο της πόλης Νεκχαβίτ (=άσφαλτος και πίσσα) και το γάλα της πόλης Κιμ (=αρωματικό λάδι).Ο νεκρός λοιπόν παραδίδεται στα χέρια των τεχνιτών της μουμιοποίησης. Πιθανότατα το νεκρό σώμα πλενόταν και αρωματιζόταν με αρωματικά έλαια και αλατούχες και ασφαλτούχες ουσίες, πριν ξεκινήσει η κυρίως διαδικασία. Το νεκρό σώμα, στη συνέχεια, τοποθετείται στο τραπέζι της ανατομίας, και γίνεται μικρή τομή στην αριστερή κοιλιακή χώρα, όχι μεγαλύτερη από 10 εκατοστά. Το εργαλείο της τομής είναι ένα απλό λίθινο κοφτερό εργαλείο, ενώ, ακολούθως, με ειδικό ορειχάλκινο εργαλείο το χέρι του ειδικού αφαιρεί τα εντόσθια και με τομή το διάφραγμα, τους πνεύμονες και την καρδιά. Τα εντόσθια διατηρούνταν σε τέσσερα δοχεία, ενίοτε και πολυτελή αλαβάστρινα, τα λεγόμενα ΚΑΝΩΒΙΚΑ αγγεία, παραγεμισμένα με άλμη, ή ακόμη και σε δέματα στα οποία μάλιστα συνηθέστατα τοποθετούνταν και κέρινα ειδώλια του πτηνόμορφου θεού Ώρου, ως αποτρόπαιου εναντίον του θεού Τυφώνος (Σηθ). Έπειτα, ακολουθεί η απόπλυση του εσωτερικού του σώματος με άσφαλτο, ρητίνες, αρώματα, σόδα και μύρα. Η σόδα έχει διπλό χημικό αποτέλεσμα: από τη μία έχει αντισηπτικές ικανότητες και από την άλλη απορροφά τις ανεπιθύμητες μυρωδιές. Μετά την περιποίηση των κοιλοτήτων του σώματος και κυρίως της κοιλιακής χώρας, εγκλείονταν τα αγγεία ή δέματα μέσα στα παραπάνω. Ακολούθως, πτώμα και σπλάχνα παρέμεναν μέσα σε άλμη και νίτρο επί 40 έως 70 μέρες. Στα νεότερα χρόνια, χωρίς ραφή της κοιλιακής χώρας, οι τεχνίτες τοποθετούσαν εντός αυτής άμμο, ρητίνες, ακόμα και μικρά ειδώλια θεών. Από την αρχαιολογική σκαπάνη έχουν έρθει στο φως μούμιες γεμισμένες και με άλλα παράξενα υλικά, όπως, πηλό, πριονίδι, άχυρα, μπάλες από βαμβάκι και άλλα αρωματικά υλικά, ανάμεσα στα οποία και κρεμμύδια. Η τύχη του περιεχόμενου του εγκεφάλου είναι σαφώς διαφορετική: με ειδικές μακρές κοπίδες , εισαγόμενες από την μύτη, ο τεχνίτης ρευστοποιούσε τον εγκέφαλο που έτσι αυτός διέρρεε από τα ρουθούνια, καθώς οι υμένες του κατασχίζονταν. Στη συνέχεια, η κρανιακή κοιλότητα πλενόταν με νερό και κρασί και παραγεμιζόταν με ρητίνες. Κι αν αναρωτιέστε που κατέληγε το περιεχόμενο του εγκεφάλου, εκεί που στην σημερινή επιστημονική θεωρία εδρεύει η γνώση και η ευφυΐα, δεν είναι δύσκολο να καταλάβετε ότι τότε απλά κατέληγε στα σκουπίδια

Όταν είχε περάσει το απαιτούμενο περιθώριο των ημερών, ώστε τα χημικά υλικά να λειτουργήσουν, γινόταν η περιτύλιξη του νεκρού με υφάσματα και επιδέσμους, που περιείχαν ξόρκια σε ιερογλυφική γραφή , ενώ στο μέρος της καρδιάς οι τεχνίτες και ιερείς τοποθετούσαν τον σκαραβαίο (βλ. παρακάτω) , ως φυλακτό. Οι λινοί επίδεσμοι βελτίωναν ακόμη περισσότερο το αποτέλεσμα της διατήρησης, καθώς τα αντισηπτικά υλικά τους διαπότιζαν, με αποτέλεσμα να γίνονται μία μάζα με το σώμα, και να αποτρέπουν την εισχώρηση της υγρασίας και των βακτηριδίων. Πιθανότατα τα ξόρκια λειτουργούσαν αποτρεπτικά: έδιωχναν το κακό, τη σήψη, τους σκορπιούς και τα φίδιααλλά και όπλιζαν τον ίδιο τον νεκρό με μαγικές δυνάμεις ώστε να μπορεί να αντεπεξέλθει στο ταξίδι του σε μιαν άλλη ζωή.

Η διακόσμηση των νεκρών μουμιοποιημένων σωμάτων Οι αρχαίοι αιγύπτιοι έδιναν ιδιαίτερη σημασία στην εξωτερικήεμφάνισή τους, και τοιουτοτρόπως και στην εξωτερική εμφάνιση και στον καλλωπισμό των νεκρών τους. Η ανάγκη της περιποίησης των νεκρών έχει μια βασική αιτία:το σώμα έτσι αποκτά περισσότερη ζωντάνια, ή-αν θέλετε-ζωτικότητα. Τα νύχια των νεκρών βάφονταν κόκκινα ή χρυσά, το πρόσωπο βαφόταν με πούδρες και σκόνες, τα μάτια ζωγραφίζονταν με μολύβια και αλοιφές χρωματιστές. Συχνά στα πτώματα προστίθενται και τεχνητοί οφθαλμοί από πολύτιμα υλικά. Οι νεκροί φορούν τα πιο πολύτιμα κοσμήματά τους, και τοποθετούνται σε χρυσές σαρκοφάγους, που συχνότατα έχουν τον τύπο πλουσιότατων φέρετρων με ανθρώπινη μορφή. Το σώμα τοποθετείται σχεδόν πάντα σε ύπτια στάση μέσα στα φέρετρα-θήκες, ενώ τα χέρια σταυρώνονταν στο στήθος. Τα μαλλιά στους άντρες κόβονταν κοντά, ενώ στις γυναίκες αφήνονταν στο φυσικό τους μήκος και οι τεχνίτες τα κατσάρωναν και τα χτένιζαν περίτεχνα.  Οι συμβολισμοί της μουμιοποίησηςΑπό την ως τώρα σύντομη αναφορά στη μουμιοποίηση ίσως βγάλατε κάποια πρόχειρα συμπεράσματα για τους συμβολισμούς της. Αρκεί εδώ να θυμηθούμε κάποια πολύ σπουδαία σημεία. Καταρχήν η καρδιά αφαιρείται και αντικαθίσταται από το μικρό, γλυπτό, πολύτιμο κομψοτέχνημα του σκαραβαίου. Ετούτο το γλυπτό έχει να κάνει με την αθανασία και με την θεϊκή εύνοια. Ο εγκέφαλος, αντίθετα από τα σπλάχνα, καταλήγει στα απορρίμματα. Ένας πάπυρος της εποχής μας δίνει τη λύση στις απορίες μας, εξηγώντας ότι η ψυχή και η πνοή μπαίνουν από τη μύτη και φτάνουν στη καρδιά και στους πνεύμονες…Η πνοή για την οποία μιλούσαν οι αιγύπτιοι είναι κάτι το άπιαστο, είναι ίσως το πνεύμα και η πνοή της ζωής. Η ζωή η ίδια είναι γεμάτη μυστήριο και γι’ αυτό πρέπει να γίνεται σεβαστή ακόμα και στον θάνατο. Για τους αρχαίους αιγυπτίους-προσοχή!- η καρδιά είναι η έδρα της εξυπνάδας και όχι ο εγκέφαλος. Δια τούτο κακομεταχειρίζονταν, λοιπόν, το περιεχόμενό του εγκεφάλου Όσο για τη ψυχή, είναι γνωστό ότι στην αρχαία Αίγυπτο έχει πρωταρχική σημασία. Σημαντικότατοι αρχαίοι αιγυπτιακοί θεοί την προστατεύουν, την κατακρίνουν αν πρέπει, την ζυγίζουν μετά θάνατον, τη δικάζουν. Αν καταστραφεί το σώμα, τότε καταστρέφεται και η ψυχή. Δια τούτο, δεν πρέπει να καταστραφεί το σώμα, αλλά αντίθετα να διατηρηθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Μερικά συμπληρωματικά ιστορικά στοιχεία για την ύστερη πορεία της μουμιοποίησηςΣτην αρχαία Αίγυπτο, καθώς προείπαμε, ταριχεύονταν Φαραώ, κρατικοί υπάλληλοι, ιερείς Ο απλός, πολύ φτωχός κόσμος, απείχε από αυτή τη μετά θάνατον διαδικασία. Στους Μετά Χριστόν αιώνες οι μουμιοποιήσεις λιγοστεύουν διαρκώς, ώστε οι τελευταίες να τοποθετούνται γύρω στο 700 μ.Χ.?
Παραδοσιακά, οφείλω να κάνω εδώ μια ενδιαφέρουσα παρένθεση: το νεκρό σώμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου υπέστη ένα είδος μουμιοποίησης, σύμφωνα με τις πηγές, τοποθετημένο μέσα σε κερί και μέλι, στοιχεία με έντονες αντισηπτικές ικανότητες.?
Στην επιστημονική πορεία του χρόνου έγιναν αρκετά πειράματα, ώστε να ανακαλυφθούν περισσότερα για την τεχνική της μουμιοποίησης. Ο Σωσσιέ, το 1800, χρησιμοποιούσε την άχνη του υδραργύρου για την διατήρηση των πτωμάτων. Επιπλέον, η αρχαιότερη τεχνική της μουμιοποίησης έχει και σήμερα επαληθευτεί εμπράκτως, από βρετανικές ιατρικές σχολές, που το προσωπικό τους ακολούθησε πιστά τις οδηγίες και το τελετουργικό των αρχαίων αιγυπτίων εργατών της ταρίχευσης. Η σπουδαιότητα της μουμιοποίησης στις μέρες μας είναι μοναδική για την αρχαιολογική επιστήμη, διότι για πρώτη φορά ο επιστήμων αρχαιολόγος έχει να κάνει όχι με ένα τέχνεργο εύρημα, ούτε με έναν ανθρώπινο σκελετό, αλλά με ένα σχεδόν “ζωντανό” εύρημα με ατομικά χαρακτηριστικά, σάρκα (!) και οστά! Από την άλλη, η επιστήμη της ιατρικής έχει πολλά να κερδίσει από την παρατήρηση της πορείας της ταρίχευσης πτωμάτων στη διάρκεια του χρόνου. Αν η διατήρηση του πτώματος είναι καλή, ακόμα και σήμερα πολλοί ιστοί είναι ακόμα μαλακοί, και το δέρμα διασώζεται σε καλή κατάσταση. Τοιουτοτρόπως, οι παθήσεις των αρχαίων αιγυπτίων γίνονται πιο εύκολα αντιληπτές με την παρατήρηση, ενώ σκιαγραφείται και η καθημερινή ζωή των ανθρώπων αυτών. Μερικά παραδείγματα μουμιοποίησης και τι μας διδάσκουνΤο σύντομο αυτό άρθρο για την μουμιοποίηση θα κλείσει με μερικά παραδείγματα μουμιοποίησης, που τα έκρινα αρκετά ενδιαφέροντα για να τα παραθέσω. ·Η μούμια του Σεκενέρλα-Καα, που πέθανε το 1560 π.Χ. είναι ακόμα και σήμερα αρκετά καλά διατηρημένη. Φέρει τραύμα στο φρύδι και πολλαπλά τραύματα στο σώμα, καθώς και χτυπήματα στο λαιμό. Ένα χτύπημα από πέλεκυ στο κρανίο δεν ήταν η αιτία του θανάτου, μιας και το οστό στο σημείο του χτυπήματος “έθρεψε” πράγμα το οποίο σημαίνει ότι ο δύστυχος ηγέτης έμεινε κατάκοιτος και υπέφερε ζωντανός για περίπου έναν με δύο μήνες ώσπου να ξεψυχήσει.·Η μούμια του Ραμσή του πέμπτου μας παρέχει άλλες πολύ σημαντικές πληροφορίες. Ο άνθρωπος αυτός πέθανε-όπως φαίνεται-γύρω στα τριάντα από μια αρκετά σοβαρή ασθένεια, της οποίας τα ίχνη είναι ακόμα και σήμερα φανερά στα μάγουλα και στο πρόσωπο. Ο ίδιος άνθρωπος υπέφερε και από υδροκήλη. Για να βελτιωθεί η όψη του μαυρισμένου από τις μακροχρόνιες θεραπείες προσώπου, το πρόσωπο βάφτηκε επίτηδες κόκκινο από τους τεχνίτες της ταρίχευσης.?
·Μια μούμια πλούσιας γυναίκας της εποχής, διατηρούμενη ακόμα και σήμερα σε πολύ καλή κατάσταση, φέρει τεχνητά όμορφα μάτια και περούκα! Η μούμια του Σέχου Α’ διατηρείται επίσης σήμερα πολύ καλά. Το πρόσωπο φανερώνει την ατομικότητα του ηγέτη. Πέθανε γύρω στα σαράντα, ενώ τα δόντια του και οι ιστοί του στόματος αποκαλύπτουν τις άσχημες συνθήκες υγιεινής της εποχής. Μια προχωρημένη αρθρίτιδα στο μηριαίο οστό θα έκανε τον άνθρωπο να υποφέρει, ενώ μια σοβαρή αρτηριοσκλήρωση με δυσκολία θα επέτρεπε το περπάτημα. ·Από τη μελέτη της μούμιας του Φαραώ Αμενόφεως Β, που έζησε τον 15ο π.Χ. αιώνα, παρατηρήθηκε ότι κάποια δόντια του ήταν σφραγισμένα από ταρταρούγα! Η μούμια επίσης έφερε οστικές βλάβες στην κάτω γνάθο και αποστήματα στους κάτω τομείς. Ίσως γίνονταν προσθετικές οδοντικές εργασίες στις μούμιες, για καλλωπιστικούς λόγους! 

Πληροφορίες για τη μουμιοποίηση και την ιατρική της αρχαίας Αιγύπτου συναντάμε στους περίφημους παπύρους των Ebers και Smith. Άλλα συμπεράσματα που πηγάζουν από τις μούμιες των αρχαίων αιγυπτίων είναι τα ακόλουθα: η περιτομή ήταν συχνή σε όλες τις τάξεις των αιγυπτίων, ενώ οι όγκοι ήταν συνήθεις, καθώς και οι δερματικού τύπου παθήσεις. Από την ανάλυση της χημικής σύστασης των ιστών, ακόμη και σήμερα μπορούμε να βγάλουμε σημαντικά συμπεράσματα για τις φαρμακευτικές και -ως εκ τούτου- χειρουργικές πρακτικές που ακολουθούνταν. Τα δόντια, ιστοί και οστά μας πληροφορούν επίσης για τις συνθήκες υγιεινής και διαβίωσης, αλλά και για την διατροφή της εποχής. 

Άλλο στοιχείο που βρέθηκε στα δόντια των αρχαίων αιγυπτίων-και ακόμα και σήμερα μελετάται επιμελώς στις μούμιες- είναι η καταστροφή των φυμάτων της μασητικής επιφάνειας, η αποτριβή δηλαδή των δοντιών στην επιφάνειά τους. Αυτή πιθανότατα να οφειλόταν στις ιδιαίτερα σκληρές τροφές που κατανάλωναν οι αρχαίοι αιγύπτιοι. Με απλό συλλογισμό θα μπορούσαμε να καταλήξουμε στο εξής συμπέρασμα: οι αιγύπτιοι των χαμηλών τάξεων, που κατοικούσαν στα αφορά εδάφη του Νείλου, τρέφονταν κυρίως με χόρτα που ίσως περιείχαν ποσότητα άμμου, που με τη σειρά της προκαλούσε μικρές καταστροφές στην μασητική επιφάνεια των δοντιών. Αντιθέτως, οι μούμιες των ανώτερων τάξεων μαρτυρούν από την παρατήρηση των δοντιών τερηδόνες, φατνιακά αποστήματα, συσσώρευση τρυγίας (πέτρα στα δόντια, όπως λέμε). Οπωσδήποτε, η τροφή των ανθρώπων αυτών θα περιείχε περισσότερους υδατάνθρακες και σάκχαρα.

Κλείνοντας, θα παραθέσω, τέλος, μία επιγραφή που περιέχεται στον τάφο του Φαραώ Τουταγχαμών. Φαίνεται ότι οι επικλήσεις του για την αιώνια ζωή και υστεροφημία εισακούστηκαν, όταν ο ίδιος πρόσταξε να γραφτεί στο φέρετρό του η φράση: “Ω, μάνα Νουτ! Άπλώσε τις φτερούγες σου επάνω μου, σαν τα αιώνια αστέρια!” Το σώμα του, διατηρείται σήμερα, μαζί με την υστεροφημία του, σε πολύ καλή κατάσταση, χάρη στη μουμιοποίησή του. 

Συμπληρωματικά στοιχεία της έρευνας.?
Ένα σύντομο οδοιπορικό στον κόσμο της μουμιοποίησης των αρχαίων αιγυπτίων, όπως το έζησα κατά την επίσκεψή μου στο Βρετανικό Μουσείο.

Τέλη Σεπτεμβρίου 2004. Επίσκεψή μου στο βρετανικό μουσείο. Έκπληκτη ανακαλύπτω πόσα πολλά καινούρια στοιχεία θα μπορούσε να παραθέσει στην έρευνά μου η νέα τεχνολογία της πληροφορικής. Σας μεταφέρω με λεπτομέρεια την εμπειρία που έζησα, σχολιάζοντας όμως με καυστικό τρόπο κάποια μεγάλα λάθη του British Museum. 

Το ΒΜ , στα πλαίσια της μόνιμης του έκθεσης των ευρημάτων του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού, παρουσιάζει αυτή την εποχή, μετά τιμής, ένα 3D film, με τίτλο “Mummy: The inside story”, στο οποίο και παρουσιάζεται, μέσω virtual reality, η “απογύμνωση” της μούμιας του Νεσπερενούμπ, από τις νεκρικές της γάζες. 

Ο Νεσπερενούμπ, μία πραγματική μούμια ενός ιερέα των Θηβών, έζησε 2.800 χρόνια πριν. Στην εποχή μας καταλήγει, μέσω της νέας ταινίας μικρού μήκους που προβάλλεται από το ΒΜ, να αποκτήσει τη διασημότητα ενός σύγχρονου ηθοποιού βεληνεκούς, καθώς και να αποκαλύψει τα μυστικά του, ότι δηλαδή οι υπεύθυνοι εργάτες για την μουμιοποίησή του κατά λάθος κόλλησαν ένα αγγείο στο κεφάλι του!

Πράγματι, οι ακτίνες Χ, το 1960, αποκαλύπτουν ένα παράξενο αντικείμενο προσκολλημένο στο κεφάλι της μούμιας, κάτι το οποίο, οι συνάδελφοι, ερευνητές της εποχής, σχολίασαν ως απαραίτητο συνοδευτικό ενδύματος για τη μετά-θάνατον ζωή. Σήμερα, χάρη στο σύστημα CT scanning (computerized tomography) που υπέστη η μούμια στο National Hospital for neurology and neurosurgey του Λονδίνου, αποκαλύφθηκε η απερισκεψία των εργατών της μουμιοποίησης.

Η ταινία μικρού μήκους έχει διάρκεια περίπου 20 λεπτά, κατά την προβολή της οποίας απαραίτητο είναι οι θεατές να φορούν τα 3D γυαλιά οράσεως. Αφηγητής της είναι ο Ian McKellen, γνωστός ηθοποιός από παραγωγές επιστημονικής φαντασίας. Ομολογουμένως η αίθουσα ήταν γεμάτη, παρά το ακριβό, ανά άτομο, κατά τη γνώμη μου, εισιτήριο των 6 λιρών Αγγλίας.

Καθώς περιμένεις στην ουρά για να μπεις στο Great Court, όπου και προβάλλεται η ταινία, έχεις την ευκαιρία να θαυμάσεις και να αγοράσεις αναμνηστικά που συσχετίζονται με την αρχαία Αίγυπτο. Το ΒΜ παρουσιάζει, δυστυχώς, όλα τα συμπτώματα της αγοραστικής αιγυπτιομανίας: ακόμη και τα εισιτήρια για την ταινία είναι τυπωμένα σε χαρτί που θυμίζει πάπυρο, ενώ οι διαφημίσεις για την αγοραστική κατανάλωση των αναμνηστικών ξεπερνούν ακόμα και αυτές μιας κάποιας μεγάλης αλυσίδας πολυκαταστημάτων

Στην ταινία, ο θεατής έχει τη δυνατότητα, μέσω συστήματος 1.500 cross-sectional CT scans ενός υπολογιστή, να δει με λειτουργία “zoom” στο εσωτερικό της σαρκοφάγου του Νεσπερενούμπ, κάτω από τις νεκρικές του γάζες, ακόμη και μέσα στο σώμα του
Μετά από την μελέτη των οστών του Νεσπερενούμπ, το μουσείο κατέληξε ότι αυτός απεβίωσε στην ηλικία των 30 ετών, μία δηλαδή πολύ ικανοποιητική ηλικία για τα δεδομένα της εποχής εκείνης. Επιπλέον μελέτη του κρανίου αποκάλυψε ότι ο δύστυχος νεκρός υπέφερε από σοβαρούς πονοκεφάλους, που αποδόθηκαν τελικά σε όγκο στον εγκέφαλο, σύμφωνα με σαφή σημάδια στο κρανιακό οστό. Οι θεατές, μάλιστα έχουν την δυνατότητα να δουν με τα μάτια τους αυτές τις απτές αποδείξεις του θανάτου, καθώς και μια αναπαράσταση του περιβάλλοντος στο οποίο έζησε και εργάστηκε, αλλά και θάφτηκε ο Νεσπερενούμπ, τα ιερογλυφικά, το ιερό του Καρνάκ, τον θεό Κονς, που λατρευόταν εκεί, και πολλά πολλά άλλα

Φαίνεται ότι η ανακατασκευή των αρχαίων προσώπων ανέκαθεν ήταν συγκλονιστική. Την ηλεκτρονική αυτή, υποθετική ανακατασκευή, με βάση τα οστά του κρανίου, υπόκειται μέσω υπολογιστή και ο Νεσπερενούμπ.?
Το πρόσωπο ανά-δομείται τμηματικά, ώσπου να λάβει την τελική του ηλεκτρονική μορφή, και να θυμίζει πλέον άνθρωπο, με σάρκα και οστά, έτοιμο να ανοίξει το στόμα του και να σου μιλήσει Αλλά και το σώμα, μπροστά στα μάτια των θεατών, υπόκειται στην ίδια ακριβώς διαδικασία αναδόμησης, με μία συγκλονιστική αποκάλυψη: το ύψος του Νεσπερενούμπ ήταν περίπου 1 μέτρο και 40 εκατοστά, καθώς ο μέσος όρος του ύψους ενός ανθρώπου της εποχής εκείνης ήταν πολύ μικρότερος από τον αντίστοιχο σημερινό, στο συγκεκριμένο γεωπεριβάλλον. 

Θεωρώ ότι η παραγωγή της ταινίας ήταν πραγματικά αξιέπαινή Συμπερασματικά, η νέα τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει το κλειδί της σύγχρονης έρευνας στην αρχαιολογία. Και αυτή ακριβώς την αξία θα ήθελα να επισημάνω και να επαινέσω εδώ. 

Από την άλλη πλευρά οφείλω να κατακρίνω την εμπορικότητα που έχει αποδοθεί στο όλο θέμα. Μόλις μερικά μέτρα από την αίθουσα προβολής, το κατάστημα που πουλά αναμνηστικά περιμένει τους μαγεμένους πελάτες να ακουμπήσουν τον οβολό τους. Κούπες με τη μορφή του Νεσπερενούμπ, μπλουζάκια χριστουγεννιάτικα στολίδια αρχαίου αιγυπτιακού τύπου ακόμα και υπνόσακοι με σχεδιασμένη, σε όλο το μήκος του υφάσματος, μια αυθεντική αναπαράσταση της σαρκοφάγου του Τουταγχαμών για τις ταξιδιάρες ψυχές

Από το διαδίκτυο: http://www.eternalegypt.org

 Νεφερτίτι
Βρετανός αιγυπτιολόγος πιστεύει πως έχει ανακαλύψει τη μούμια της θρυλικής βασίλισσας της Αιγύπτου Νεφερτίτης, μετέδωσε χθες το αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο Discovery Channel, το οποίο είχε χρηματοδοτήσει και την αποστολή. Εάν η ταυτοποίηση της επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για τη σημαντικότερη ανακάλυψη για την Αιγυπτιολογία μετά τον εντοπισμό του τάφου του φαραώ Τουταγχαμών το 1992, τονίζει το δίκτυο, που όμως τηρεί προσεκτική στάση απέναντι στα αποτελέσματα της αποστολής, η οποία θα αποτελέσει και το θέμα δίωρου ντοκυμαντέρ που θα προβάλλει τον Αύγουστο. Η Τζόαν Φλέτσερ, υπεύθυνη του Παν/μίου Γιόρκ στη Βρετανία για την έρευνα στις μούμιες, εκτιμά πως εντόπισε τη μούμια της Νεφερτίτης σε έναν τάφο στην Κοιλάδα των Βασιλέων, κοντά στο Λούξορ.Καταχωρημένη με την ένδειξη ¨μούμια υπ΄ αριθ. 61072¨ κειτόταν στο έδαφος μίας αίθουσας παρακείμενης στον ταφικό θάλαμο του φαραώ, μαζύ με άλλες δύο μούμιες, ενός παιδιού κι άλλης μίας γυναίκας, όπως αναφέρεται στο ανακοινωθέν του αμερικανικού δικτύου.Οι τρείς αριθμημένες μούμιες είχαν ανακαλυφθεί το 1898 στον τάφο 35 της Κοιλάδας από τον γάλλο αρχαιολόγο Βικτόρ Λορέ.Η βρετανή ερευνήτρια οδηγήθηκε σε αυτόν τον τάφο από την αναγνώριση μίας περούκας νουβικού ύφους, το οποίο ήταν εξαιρετικά διαδεδομένο στις γυναίκες της βασιλικής οικογένειας κατά τη διάρκεια της βασιλείας του φαραώ Αμένοφις Ακενατόν (1353-1336 πΧ), συζύγου της Νεφερτίτης. Η περούκα είχε ανακαλυφθεί κοντά στις τρεις μούμιες.

Μεταξύ των άλλων ενδείξεων, που παραθέτει η βρετανή αρχαιολόγος, βρίσκονται και ο λοβός του αυτιού που είναι διπλά τρυπημένος, πράγμα εξαιρετικά σπάνιο στην αρχαία Αίγυπτο, το ξυρισμένο κρανίο και ένα διάδημα που έφεραν τα μέλη της βασιλικής οικογένειας.

Τον σκεπτικισμό της εξέφρασε η Σούζαν Τζέιμς, αιγυπτιολόγος του Παν/μιου Κέιμπριτζ, η οποία εξέτασε τις τρείς μούμιες. ¨Από τα γνωστά και δημοσιευμένα δεδομένα είναι πολύ απίθανο να πρόκειται για τη μούμια της Νεφερτίτης. Χωρίς σύγκριση του DNA, οι δηλώσεις προς αυτή την κατεύθυνση δεν έχουν μεγάλη αξία¨, τόνισε στο ίδιο δίκτυο. Ταυτοποιήθηκε η μούμια της Χατσεπσούτ, της μοναδικής γυναίκας Φαραώ!Αρχαιολογική ανακάλυψη ίσως πιο σημαντική κι από τον τάφο του Τουταγχαμών, ανακοινώθηκε αιφνιδιαστικά στο Κάιρο! Μια ανώνυμη μούμια που ανακαλύφθηκε το 1903 αναγνωρίστηκε ως η μούμια της μοναδικής γυναίκας Φαραώ της αρχαίας Αιγύπτου.Το Ανώτατο Συμβούλιο Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων ανακοίνωσε ότι ταυτοποιήθηκε η μούμια της βασίλισσας Χατσεπσούτ ανατρέποντας έτσι, πολλά ιστορικά στοιχεία από την ιστορία της Αιγύπτου.Αρχαιολογική ανακάλυψη ίσως πιο σημαντική κι από τον τάφο του Τουταγχαμών, ανακοινώθηκε αιφνιδιαστικά στο Κάιρο. Μια ανώνυμη μούμια που ανακαλύφθηκε το 1903 αναγνωρίστηκε ως η μούμια της μοναδικής γυναίκας Φαραώ της αρχαίας Αιγύπτου. Ο υπουργός Πολιτισμού της Αιγύπτου Φαρούκ Χόσνι ανακοίνωσε σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Καΐρου την ταυτοποίηση βάσει αναλύσεων DNA της μούμιας της βασίλισσας Χατσεψούτ, της διασημότερης γυναίκας Φαραώ που κυβέρνησε στην αρχαία Αίγυπτο.Στη συνέντευξη Τύπου ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων, δρ Ζάχι Χαουάς, ανακοίνωσε ότι ένα δόντι και συγκεκριμένα ένας τραπεζίτης, ήταν το καθοριστικό στοιχείο για την ταυτοποίηση της αρχαίας μούμιας ως αυτής της Χατσεψούτ που βασίλεψε στην Αίγυπτο πριν από 3.500 χρόνια.Ο δρ Χαουάς διευκρίνισε ότι η μια από τις δύο σαρκοφάγους που ανακαλύφθηκαν πριν από έναν αιώνα σε ένα μικρό τάφο της Κοιλάδας των Βασιλέων στο Λούξορ ταυτοποιήθηκε ως εκείνη της μούμιας της βασίλισσας Χατσεπσούτ. Με αυτό τον τρόπο επιβεβαίωσε πληροφορία που μεταδόθηκε χθες, Τρίτη, από το αμερικανικό δίκτυο Discovery Channel για την ταυτοποίηση της μούμιας της πιο διάσημης γυναίκας Φαραώ.

Η ταυτοποίηση βασίζεται στο αποτελέσματα επιστημονικών εξετάσεων που πραγματοποίησε ομάδα υπό τον δρα Ζάχι Χαουάς σε τέσσερις γυναικείες μούμιες που χρονολογούνται στην περίοδο της νέας αυτοκρατορίας, σύμφωνα με έγγραφο του Ανώτατου Συμβουλίου Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων.

Δύο μούμιες ανακαλύφθηκαν το 1903 από τον βρετανό αρχαιολόγο Χάουαρντ Κάρτερ στον αποκαλούμενο KV60, στενό τάφο 40 τετραγωνικών μέτρων. Η μια είναι της τροφού της Χατσεψούτ. Η άλλη, άγνωστη έως πρότινος, μιας παχύσαρκης γυναίκας ηλικίας περίπου 50 ετών, αποδεικνύεται ότι είναι της βασίλισσας.

Το δόντι, ο τραπεζίτης που βρέθηκε σε ταφικό βάζο πάνω στο οποίο ήταν χτυπημένο το όνομα της Χατσεψούτ στο ναό του Ντέιρ ελ Μπάρχι ταιριάζει στον τραπεζίτη που έλειπε από το σαγόνι της μούμιας, διευκρίνισε ο δρ Χαουάς. Επί ένα χρόνο η επιστημονική ομάδα εργαζόταν για να αποδείξει την ταυτότητα της μούμιας με εξετάσεις DNA και σάρωση (σκάνινγκ) στο πρώτο ερευνητικό κέντρο αυτού του είδους στην Αίγυπτο. Ένα ξύλινο κουτί που περιείχε ένα ήπαρ και ένα δόντι που αργότερα αποδείχθηκε ότι ανήκαν στην Χατσεψούτ, βρέθηκε δίπλα στη μούμια.

Το Κέντρο σάρωσης και εξετάσεων DNA είναι το πρώτο στον κόσμο και δωρίθηκε από το Discovery Channel στην Αίγυπτο, ενώ το μηχάνημα σάρωσης ήταν δώρο του National Geographic στη χώρα αυτή.

Ο Χαουάς, που δεν συμφωνεί με την μέθοδο της ανάλυσης DNA γιατί η μέθοδος αυτή δεν μπορεί να προσαρμοστεί στην εξέταση της μούμιας, είπε ότι η περίπτωση αυτή ήταν διαφορετική.
Σύμφωνα με το Discovery Channel, πρόκειται για το σημαντικότερο εύρημα στην Κοιλάδα των Βασιλέων μετά την ανακάλυψη του τάφου του Τουταγχαμών.

Κόρη του Τούθμωση Α?, η Χατσεπσούτ βασίλευσε 21 χρόνια από το 1479 έως το 1458 π.Χ. στη λαμπρή 18η δυναστεία. Επί της βασιλείας της οικοδομήθηκε ο μεγαλοπρεπής ναός του Ντέιρ αλ Μπάχρι στη δυτική όχθη του Νείλου, τόπος μιας αιματηρής επίθεσης το 1997.

Ανδρέας Ροδίτης

Πηγή:
Pathfinder.grΟΙ ΜΟΥΜΙΕΣΟι Αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν στη ζωή μετά το θάνατο.  Θεωρούσαν λοιπόν ότι η μουμιοποίηση θα εγγυούταν τη μετάβαση στην άλλη ζωή.Σε κανέναν άλλο πολιτισμό δεν έχουν γίνει τόσο επιμελείς προετοιμασίες για τη μετά θάνατον ζωή.Οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι με το θάνατο η ψυχή του ανθρώπου πετούσε για αλλού.  Κι αυτό διότι θεωρούσαν την ψυχή σαν ένα πουλί με το πρόσωπο τού αποθανόντος.  Κατά τη διάρκεια της ζωής του, το πουλί αυτό κατοικούσε μέσα του -πιθανώς στην κοιλιά ή την καρδιά- αλλά μετά από το θάνατο άφηνε το σώμα, βρίσκοντας καταφύγιο στον τάφο τη νύχτα, όταν τα κακά πνεύματα περιφερόντουσαν στην περιοχή με απειλητικές διαθέσεις.  Αλλά, προκειμένου να βρει το σωστό τάφο, ήταν απαραίτητο η ψυχή να είναι σε θέση να αναγνωρίσει το σώμα από το οποίο είχε προέλθει.  Ως εκ τούτου, το σώμα του νεκρού έπρεπε να συντηρηθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.  Έπρεπε να μουμιοποιηθεί.Η διαδικασία διέπονταν από καθορισμένο θρησκευτικό τελετουργικό.  Κάθε βήμα της συντονιζόταν με τις σχετικές ιερατικές τελετές.  Το μέρος όπου γινόταν η μουμιοποίηση μπορεί να είχε μια σταθερή θέση (όπως στην περίπτωση των χώρων που συνδέθηκαν με τους μεγαλύτερους ναούς), εντούτοις συχνά ήταν μια κινητή σκηνή που στηνόταν κοντά στο σπίτι του εκλιπόντος. Σύμφωνα με τα πιστεύω των αρχαίων Αιγυπτίων, ο ενταφιασμός της μούμιας δεν εξασφάλιζε αυτομάτως την είσοδο στον “άλλον κόσμο”.  Ο αποθανών έπρεπε πρώτα να περάσει από μια επιτροπή, να εμφανιστεί δηλαδή ενώπιον μιας ομάδας σαράντα δύο πνευματικών αξιολογητών και να τους πείσει ότι είχε ζήσει μια δίκαιη ζωή στη Γη.   Κατόπιν, σε μια τελική δοκιμή πριν από τον Όσιρι, βασιλιά του Κάτω Κόσμου, η καρδιά του τοποθετούνταν σε μια μεγάλη ζυγαριά και έπρεπε να ισορροπήσει με ένα φτερό, σύμβολο της δίκαιας αλήθειας.  Το ζύγισμα πραγματοποιούσε ο θεός Άνουβις που προήδρευε πέρα από το βαλσάμωμα, ενώ ο Τρωθ, ο γραφέας των θεών, κατέγραφε το αποτέλεσμα σε μια ταμπέλα.  Αν η καρδιά του αποθανόντος περνούσε αυτή τη δοκιμασία, αναγνωριζόταν στον ουρανό.  Αν όχι, η ψυχή του ήταν καταδικασμένη να περιπλανάται για πάντα στη Γη. Ο προ-δυναστικός Αιγύπτιος (3000 π.Χ.) θαβόταν στην άμμο και περιβαλλόταν με βάζα που περιείχαν τρόφιμα.  Αργότερα τοποθετούνταν μέσα σε καλάθια ή σε φέρετρα αγγειοπλαστικής τα οποία στη συνέχεια θάβονταν στην άμμο ή τοποθετούνταν σε σε μικρές φυσικές σπηλιές στη βάση των απότομων βράχων στην κοιλάδα του Νείλου.  Από το 3000 π.Χ. και μετά, άτομα κάποιας σπουδαιότητας θάβοντας μέσα σε μικρές αίθουσες που σκάβονταν στους βράχους για να δεχθούν τα φέρετρα.  Από εκεί άρχισε να εξελίσσεται ο χαρακτηριστικός αιγυπτιακός τάφος που αποτελείται από δυο ουσιαστικά μέρη: την αίθουσα ενταφιασμού και ένα δωμάτιο όπου τοποθετούνταν οι προσφορές στους νεκρούς.  Για να βοηθηθούν οι αιγύπτιοι βασιλιάδες να εισέλθουν στους ουρανούς αλλά και για να κερδίσουν μια εξυψωμένη μετά θάνατον ζωή, χαράσσονταν πάνω στους εσωτερικούς τοίχους των τάφων τους διάφορα θρησκευτικά κείμενα.Τι ακριβώς είναι μια μούμια; Θα μπορούσε να πει κανείς σαν έναν γενικό ορισμό, ότι μούμια είναι ένα παλαιό, νεκρό σώμα. Σε αντίθεση όμως με έναν σκελετό ή ένα απολίθωμα, η μούμια εξακολουθεί  να διατηρεί κάποια τμήματα από τον μαλακό ιστό που είχε σαν ζωντανός οργανισμός -τμήματα του δέρματος -, αλλά πολλές φορές διατηρούνται και κάποια όργανα και μύες. Αυτό το γεγονός της συντήρησης του ιστού συμβαίνει είτε τυχαία είτε μέσω της ανθρώπινης  επέμβασης.  Πάντως αυτό που είναι δεδομένο και για τις δύο περιπτώσεις είναι ότι η διατήρηση του ιστού επιτυγχάνεται όταν τα βακτηρίδια και οι μύκητες που δραστηριοποιούνται για την διαδικασία της αποσύνθεσης δεν μπορούν να αυξηθούν.
?
Η ιστορία έδειξε ότι η καλύτερη μέθοδος μουμιοποίησης-διατήρησης (όσον το δυνατόν) – ενός σώματος, είναι η γρήγορη ξήρανση.  Και αυτό διότι η ανάπτυξη  βακτηριδίων και μυκήτων είναι αδύνατη ελλείψει νερού ή υγρασίας. Οι μούμιες (τα προς μουμιοποίηση σώματα), μπορούν να ξηρανθούν από τον ήλιο, την πυρκαγιά, τον καπνό, τις διάφορες χημικές ουσίες.  Επίσης επειδή τα βακτηρίδια και οι μύκητες δεν μπορούν να επιζήσουν σε θερμοκρασίες πάγου, το μόνιμο πάγωμα μπορεί επίσης να διατηρήσει τις μούμιες. ΄Άλλος τρόπος είναι η τοποθέτηση ενός νεκρού σώματος σε ένα περιβάλλον ελεύθερο από οξυγόνο. Π.χ. ένα έλος τύρφης. Και αυτό διότι οι μικροοργανισμοί δεν επιζούν χωρίς αέρα. Ακόμα μπορεί να  επιτευχθεί μουμιοποίηση με το θάψιμο του σώματος σε χώμα που περιέχει χημικές ουσίες θανατηφόρες για βακτήρια και μύκητες.

Αρκετές από τις πιο γνωστές παγκοσμίως περιπτώσεις διατήρησης σωμάτων (μούμιες) έγιναν εντελώς τυχαία, με κάποιον από τους τρόπους που περιγράψαμε προηγουμένως. Πολλοί όμως στον ανά τον κόσμο και τους αιώνες πολιτισμοί, επιχείρησαν και κατάφεραν να διατηρήσουν μούμιες, χρησιμοποιώντας  μια τεχνική παρέμβασης πάνω στα άψυχα κορμιά που λέγεται “βαλσάμωμα”.  Οι παραλλαγές αυτής της μεθόδου είναι πολλές όσο και οι πολιτισμοί οι ίδιοι.Αρχαίοι Αιγύπτιοι: οι καλύτεροι στη μουμιοποίηση Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, θεωρούνται οι καλύτεροι και οι γνωστότεροι “κατασκευαστές” μούμιας.  Αν και αρχικά, ήταν οι κλιματολογικές συνθήκες της Αιγύπτου αυτές που το πέτυχαν  και όχι τόσο η ικανότητά τους. Οι ξηροί άνεμοι της ερήμου και η καυτή άμμος, θα μπορούσαν να ξεράνουν πολύ γρήγορα τα σώματα. Η πιο παλαιά Αιγυπτιακή μούμια , χρονολογίας περίπου 3500 π.Χ., θεωρείται ότι προήλθε από μια τέτοια φυσική διαδικασία.Οι πρώτες αιγυπτιακές μούμιες, αποτέλεσμα της ανθρώπινης παρέμβασης, υπολογίζονται περίπου στο 3000 π.χ. Αυτές οι πρώτες προσπάθειες δεν είχαν και πολύ καλό αποτέλεσμα. Παρόλα αυτά απεικονίζονται οι αναδυόμενες πεποιθήσεις του πολιτισμού των αρχαίων Αιγυπτίων για την συντήρηση των νεκρών, ώστε να πετύχουν την αιώνια ζωή.

Στην αρχή, η μουμιοποίηση ήταν τόσο ακριβή, ώστε οι μόνοι που μπορούσαν να την έχουν προνομιακά ήταν οι Φαραώ και οι γύρω από αυτούς.  Όλοι οι άλλοι κάτοικοι της Αιγύπτου, περιορίζονταν σε έναν απλό, σοβαρό ενταφιασμό, σε ένα από τα αμέτρητα απέραντα νεκροταφεία – νεκροπόλεις.  Όμως η υπόσχεση για την αιώνια ζωή, ήταν τόσο δελεαστική, που δεν άργησε το προνόμιο αυτό να περάσει σε όλους τους πλούσιους Αιγυπτίους. Και από το 1550 π.Χ., κάθε Αιγύπτιος που θα μπορούσε να αντέξει οικονομικά την διαδικασία μουμιοποίησης, την είχε. ( Εννοούμε φυσικά για τους συγγενείς των νεκρών, αν και κάποιοι φρόντιζαν γι’ αυτό πριν τον θάνατό τους ).Το βαλσάμωμαΤο βαλσάμωμα έγινε μια τέχνη που ασκήθηκε στους θαλάμους-εργαστήρια που ιδρύθηκαν κατά μήκος των όχθων του ποταμού Νείλου.  Μια κορυφαία εργασία βαλσαμώματος-εγκοπών διαρκούσε εβδομήντα ημέρες. Τις πρώτες σαράντα, τις αφιέρωναν στο στέγνωμα του στομάχου. Η διαδικασία άρχιζε με την αφαίρεση των πνευμόνων, του στομαχιού, του συκωτιού και των εντέρων μέσω μιας κοιλιακής τομής στην αριστερή πλευρά του σώματος.  Ο εγκέφαλος αφαιρέθηκε μέσω της μύτης με ένα εργαλείο που το αποκαλούσαν γάντζο εγκεφάλου και το οποίο έμοιαζε σαν μια βελόνα τσιγγέλι. Την καρδιά που την θεωρούσαν πηγή της σκέψης, την άφηναν μέσα στο σώμα.Αφού λοιπόν αφαιρούσαν τα όργανα, ξέπλεναν το σώμα με κρασί προκειμένου να σκοτώσουν κάθε υπόλοιπο βακτηριδίων.  Στην συνέχεια το συσκεύαζαν αφού προηγουμένως το κάλυπταν με μια μορφή άλατος που την έλεγαν natron και το άφηναν πάνω στο τραπέζι της “εγχείρησης” για να ξεραθεί.  Σαράντα μέρες μετά, αυτό είχε μαυρίσει και ζαρώσει αλλά ήταν έτοιμο για την αποκατάσταση και τη συνέχεια της διαδικασίας.

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι η ζωτικής σημασίας δύναμη και η προσωπικότητα ενός ατόμου εγκατέλειπε το σώμα κατά την διάρκεια του θανάτου.  Πίστευαν όμως ακόμη ότι αυτά θα μπορούσαν να “ξεγελαστούν” και να επιστρέψουν σ’ αυτό αν κατάφερναν να του προσδώσουν μιας μορφής “αναζωογόνηση”. Αυτή η επανένωση του σώματος και του πνεύματος ήταν το εισιτήριο για τον κάτω κόσμο. Για να μπορέσει το πνεύμα να συναντήσει το σώμα, έπρεπε να υπάρχει μια διαδικασία δυναμικής του ανανέωσης, ένας καλλωπισμός του. Το δέρμα του πτώματος  τρίφτηκε για να καταστεί εύπλαστο, το σώμα γεμίστηκε και αρωματίστηκε. Το γέμισμα έφτασε κάτω από το δέρμα, στην παχουλή σάρκα. Επίσης βάφτηκε με διάφορα χρώματα, πριν περαστεί με ένα στρώμα ζεστής ρητίνης. Στο τέλος όλο το σώμα, από  το κεφάλι μέχρι τα πόδια τυλίχθηκε με ένα στρώμα από λουρίδες λινού υφάσματος.  Οι Αιγύπτιοι σταμάτησαν να φτιάχνουν μούμιες, σταδιακά ανάμεσα στον τέταρτο και  έβδομο αιώνα, όταν πολλοί από αυτούς έγιναν χριστιανοί. Πάντως υπολογίζεται ότι κατά την διάρκεια μιας περιόδου 3000 ετών, στην Αίγυπτο κατασκευάσθηκαν περίπου 70 εκατομμύρια μούμιες.?

Οι πρώτες μούμιες στη Νότιο Αμερική. Οι Ινκας

Ενώ οι αρχαίοι Αιγύπτιοι θεωρούνται οι πιο γνωστοί κατασκευαστές μουμιών, ωστόσο δεν ήταν οι πρώτοι. Μια πολύ περίεργη φυλή αλιέων που λεγόταν Chinchoros και ζούσε στην ακτή, στο βόρειο άκρο της Νοτίου Αμερικής, εκεί που τώρα βρίσκεται η Χιλή, βαλσάμωνε τους νεκρούς της από το 5000 π.Χ. ?
Οι ταριχευτές των Chinchoros διέλυαν τα νεκρά σώματα, επεξεργάζονταν με διάφορα χημικά τα εσωτερικά όργανα για να αποτρέψουν την αποσύνθεση, και στην συνέχεια συναρμολογούσαν από την αρχή τα κομμάτια.  Χρησιμοποιούσαν συχνά και ξύλινες υποστηρίξεις κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης, των ποδιών και των χεριών. Το εσωτερικό των σωμάτων το γέμιζαν με πανιά ή φτερά, ενώ το εξωτερικό του σώματος το κάλυπταν με άργιλο που τον έβαφαν.

Στον υπόλοιπο Βορρά, μια άλλη φυλή, αυτή των Palomas βαλσάμωνε τους νεκρούς της από το 4000 π.χ.  Οι Palomas χρησιμοποιούσαν το αλάτι για να σταματήσουν την αποσύνθεση και τοποθετούσαν προσεκτικά το σώμα φέρνοντας τα γόνατα κοντά στο στήθος και τα χέρια.  Στη συνέχεια τύλιγαν τα σώματα με μια ψάθα από καλάμια και τα έθαβαν κάτω από το πάτωμα των σπιτιών που κατοικούσαν.

5000 χιλιάδες χρόνια αργότερα,  κατά την διάρκεια της κυριαρχίας των Ίνκας (ανάμεσα στο 1100 με 1500), η παράδοση που επικρατούσε στις Άνδεις για την συντήρηση των νεκρών εξακολουθούσε να παραμένει άθικτη.  Οι περισσότερες μούμιες των Ίνκας  τοποθετούνταν τυλιγμένες με δέρμα ή ύφασμα κάτω από καλάθια ή τεράστια κεραμικά βάζα, πάντα στην γνωστή εμβρυακή στάση.  Οι μούμιες αυτές θάβονταν λαμπρά διακοσμημένες, μαζί με τρόφιμα, ρούχα και άλλα αντικείμενα.  Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι αυτό γινόταν για όλους τους Ίνκας και όχι μόνο για την ελίτ.

Οι Ισπανοί κατακτητές, ανάμεσα στο 1500 με 1600 απαγόρευσαν την μουμιοποίηση, χαρακτηρίζοντας την πρακτική αυτή ειδωλολατρική. Οι Ισπανοί κατέστρεψαν μεγάλο μέρος από τις ατέλειωτες περιοχές ταφής των Ίνκας τόσο για θρησκευτικούς λόγους, όσο και για να πάρουν τον χρυσάφι που υπήρχε σ’ αυτές και θαβόταν μαζί με τους νεκρούς Ίνκας. Επομένως λίγες περιοχές ταφής Ίνκας παραμένουν άθικτες ή λιγότερο κατεστραμμένες.

Το 1875, οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως μια τεράστια περιοχή ενταφιασμών στην περιοχή Ancon στην ακτή του Περού. Ατέλειωτες σειρές από καλοδιατηρημένες μούμιες. Είναι πιθανόν το ξηρό κλίμα της περιοχής και το πολύ αλατισμένο περιβάλλον να βοήθησαν αποτελεσματικά στην αποτροπή της αποσύνθεσης. Οι μούμιες τυλίχθηκαν με ύφασμα, φύκια, χλόη και γούνες. Σε πολλές από τις μούμιες τοποθετήθηκε κάποιο ψεύτικο κεφάλι (στις περιπτώσεις που δεν μπορούσε αυτό να συντηρηθεί), που διακοσμήθηκε με μάτια που κοιτούσαν επίμονα έξω από το σκοτάδι του τάφου. 

Ίσως οι πιο σημαντικές από τις μούμιες των Ίνκας να βρίσκονται πάνω στις ψηλές κορυφές των βουνών, στα μέρη όπου οι Ίνκας τελούσαν ανθρωποθυσίες, προσφορές στους θεούς τους. Κατά τη διάρκεια των ερευνών τα τελευταία χρόνια έχουν βρεθεί 115 μούμιες στις κορυφές των Άνδεων που θεωρείται ότι σχετίζονται με ανθρωποθυσίες.  Το 1995 ο καθηγητής Johan Reinhard βρήκε εντελώς συμπτωματικά (σκόνταψε επάνω), τη μούμια ενός νεαρού κοριτσιού, στην εφηβική ηλικία. Η ανακάλυψη έγινε στην περιοχή Ampato στις Περουβιανές Άνδεις. Την ονόμασε “Juanita” και είναι ίσως η πιο καλοδιατηρημένη μούμια που ανακαλύφθηκε ποτέ.  Είχε μακριά μαύρα μαλλιά και λεπτό λαιμό.  Η Juanita βρέθηκε τυλιγμένη σε ένα κουκούλι από λεπτά κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Γύρω της υπήρχαν χρυσά και ασημένια αγάλματα, τσάντες με καλαμπόκι, και πολλές άλλες προσφορές. Σε μια άλλη αποστολή με επικεφαλής πάλι τον καθηγητή Reinhard ανακαλύφθηκε η “Sarita” μια άλλη μούμια αποτέλεσμα θυσίας. 

Άλλοι τρόποι ταρίχευσης

Οι τρόποι ταρίχευσης συνήθως απεικονίζουν τα υλικά και τα εργαλεία που ήταν διαθέσιμα σε κάθε υπαρκτό πολιτισμό.  Για παράδειγμα ο πολιτισμός των Aleut, οι οποίοι έζησαν στα Aleutian νησιά στην περιοχή της Αλάσκας, αφαιρούσαν από τους νεκρούς τους τα εσωτερικά όργανα και γέμιζαν την κοιλότητα με ξερό χορτάρι.  Στη συνέχεια έβαζαν το σώμα σε ένα ρέμα τρεχούμενου νερού το οποίο διέλυε και απομάκρυνε το λίπος του σώματος, αφήνοντας μόνο τους μύες και το δέρμα. Έπειτα έδεναν το σώμα σε θέση οκλαδόν και το ξήραιναν στην ύπαιθρο. Μόλις αυτό γινόταν, τύλιγαν το σώμα με διάφορα στρώματα αδιάβροχου δέρματος και ρούχων και το τοποθετούσαν σε μια υγρή σπηλιά.  Εκεί ή το κρεμούσαν από την οροφή της σπηλιάς ή το τοποθετούσαν σε μια πλατφόρμα έτσι ώστε αυτό να βρίσκεται σε κάποια απόσταση από το υγρό πάτωμα. Σε μια τέτοια σπηλιά οι αρχαιολόγοι βρήκαν περισσότερες από 50 τέτοιες μούμιες. Στη Νέα Γουινέα – Παπούα, οι νεκροί “καπνίζονταν” και στη συνέχεια τοποθετούνταν σε ξύλινες σκαλωσιές αφού προηγουμένως καλύπτονταν από άργιλο. 

Σε πολλές περιπτώσεις μούμιες τυλιγμένες σε γούνες ή στρώσεις δερμάτων βρέθηκαν τοποθετημένες σε κοιλώματα σπηλιών και τρύπες βράχων. Κάποιες φορές μάλιστα δίπλα στα άψυχα σώματα βρέθηκαν ζευγάρια από σανδάλια, προφανώς για την χρήση στην επόμενη ζωή. 

Πολλές από τις πιο εντυπωσιακά διατηρημένες μούμιες βρέθηκαν συμπτωματικά . Το 1991, γερμανοί ορειβάτες βρήκαν ένα παγωμένο σώμα μέσα σε έναν παγετώνα κοντά στα Αύστρο-ιταλικά σύνορα.  Αρχικά η αστυνομία και οι ιατροδικαστές που έφθασαν δεν μπόρεσαν να καταλάβουν πόσο παλιό ήταν το σώμα παρόλο που αυτό φορούσε ένα ρούχο από χορτάρι, είχε τόξο και βέλη και τα παπούτσια του ήταν γεμισμένα από χορτάρι για να έχουν ζεστασιά.  Με την γνωστή μέθοδο του άνθρακα-14 η ηλικία του σώματος προσδιορίστηκε μεταξύ 3350 με 3300 π.χ.  Έτσι δικαιολογημένα θεωρήθηκε  η παλαιότερη-διατηρημένη  μούμια στον κόσμο.?
Το 1972, κυνηγοί βρήκαν τους καλύτερα συντηρημένους ανθρώπινους οργανισμούς στη Βόρεια Αμερική  σε μια εγκαταλειμμένη περιοχή που λέγεται Qilakitsoq στη Γροιλανδία. Οι “μούμιες” της Γροιλανδίας που πέθαναν πριν από 500 περίπου χρόνια, αποτελούνταν από ένα μωρό 6 περίπου μηνών, ένα αγόρι 4 ετών, και έξι γυναίκες διαφόρων ηλικιών. Προστατευμένοι από ένα βράχο που προεξείχε από μια μικρή σπηλιά, σε θερμοκρασίες υπό το μηδέν, οι ανθρώπινοι αυτοί οργανισμοί ξηράθηκαν και αφυδατώθηκαν από τους ανέμους. Μαζί με τα σώματα βρέθηκαν και 78 κομμάτια από διάφορα υφάσματα.

Κατά την διάρκεια των εργασιών εξόρυξης τύρφης στα έλη (τύρφης) στη βορειοδυτική Ευρώπη έχουν βρεθεί εκατοντάδες μούμιες.  Το σπογγώδες επιφανειακό στρώμα σε ένα έλος τύρφης εμποδίζει το οξυγόνο να φτάσει στα κατώτερα στρώματα.  Αυτό σε συνδυασμό με το όξινο περιβάλλον ενός τέτοιου έλους βοηθούσε στο να δημιουργηθούν μούμιες, ενώ ταυτόχρονα έδινε σ’ αυτές μια καφετιά δερματοειδή και αληθοφανή εμφάνιση. Οι παλαιότερες “μούμιες ελών”, προέρχονται από την εποχή του σιδήρου -γύρω στο 400 π.χ.- και είναι από κέλτες ή γερμανούς. Πολλές από αυτές τις μούμιες που βρίσκονται στα ευρωπαικά έλη, έχουν στοιχεία των βίαιων θανάτων τους . Με σχισμένους τους λαιμούς και σπασμένα κρανία, αυτά τα άτομα μπορεί να ήταν θύματα της τελετουργικής θυσίας, ακριβώς όπως στις μούμιες της ερήμου Talka Makan της Κίνας.

                 ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΕΣ ΜΟΥΜΙΕΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟΟι μούμιες Chinchorro ταξίδεψαν από τη Χιλή στην Αθήνα 

Ο προκολομβιανός Πολιτισμός Τσιντσόρρο (Chinchorro) αναπτύχθηκε στη βόρεια Χιλή περίπου το 9.000 π.Χ. κατά μήκος της άγονης ακτής της ερήμου Ατακάμα, της πιο ξηρής ερήμου στον κόσμο.Το χαρακτηριστικό που μας εκπλήσσει περισσότερο στον πολιτισμό Τσιντσόρρο είναι η τεχνική μουμιοποίησης των νεκρών τους, η αρχαιότερη στον κόσμο. Οι μούμιες Τσιντσόρρο “ταξίδεψαν” από την Χιλή στην Αθήνα. Πιστά αντίγραφα από μούμιες του πολιτισμού Τσιντσόρρο παρουσιάστηκαν στο χώρο Εκθέσεων στο Μετρό του Συντάγματος στην Αθήνα στις 9-16 Ιανουαρίου 2006.

Η θεώρηση του θανάτου Μεταξύ των υλικών που χρησιμοποιούσαν για να συντηρήσουν τα σώματα περιλαμβάνονται ο άργιλος, τα δοκάρια, ο πηλός και φυσικές χρωστικές ουσίες. Σε μερικές περιπτώσεις κάλυπταν το σώμα με το δέρμα και τα μαλλιά του ίδιου του νεκρού. Η σχέση του πολιτισμού Τσιντσόρρο με την φύση, τον θάνατο και πολλές άγνωστες πτυχές του θεωρούνται ιδιαίτερου ενδιαφέροντος από τους ερευνητές.Το πώς αντιμετωπίζει κανείς τον θάνατο είναι ένα καθαρά φιλοσοφικό, κοινωνικό και θρησκευτικό θέμα. Κάποιοι προσπαθούν να απομακρύνουν τους νεκρούς τους το συντομότερο, θάβοντας ή καίγοντας τους, ενώ άλλοι συντηρούσαν τους νεκρούς μουμιοποιώντας τους.

Η μουμιοποίηση στους Ίνκας και τους ΑιγυπτίουςΑντίθετα από την δυτική θεώρηση, άλλοι πολιτισμοί έδωσαν ιδιαίτερη σημασία στις νεκρώσιμες τελετουργίες και την μεταχείριση του νεκρού. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα των Ίνκας (1400-1500 μ.Χ.) που διατηρούσαν κάποια λείψανα σε ναούς ενώ συνήθιζαν να εκταφιάζουν, να ντύνουν και να ταϊζουν τους νεκρούς τους κάθε Νοέμβριο, μήνα των νεκρών. Αυτό το έθιμο έχει επιζήσει σε μεγάλο βαθμό στο Μεξικό, συνδιασμένο με κάποιες χριστιανικές παραδόσεις.

Οι αρχαίο Αιγύπτιοι διέπρεπαν στις τεχνικές ταρίχευσης που εφάρμοζαν ειδικά στους σημαντικούς ή πλούσιους νεκρούς τους, πιστεύοντας ότι η ψυχή δεν μπορούσε να επιζήσει αν το σώμα καταστρεφόταν. Τι είναι μούμιες;Μούμιες θεωρούνται τα σώματα για τα οποία η αποσύνθεση έχει σταματήσει είτε χάρη σε κάποια φυσική διαδικασία είτε με τεχνητό τρόπο. Σώματα που θάβονται σε πολύ ξηρά ή και κρύα κλίματα υφίστανται φυσική μουμιοποίηση και μένουν ανέπαφα για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν «το παιδί του Cerro del Plomo» που βρέθηκε στους λόφους γύρω από την πρωτεύουσα της Χιλής Σαντιάγο το 1954, ο «άνθρωπος των πάγων» που βρέθηκε στις Άλπεις το 1991, και οι μούμιες των Ίνκας που βρέθηκαν στο Περού το 1995.Η τεχνητή μουμιοποίηση περιελάμβανε μια σειρά από διαδικασίες όπως αφαίρεση όλων των εσωτερικών οργάνων και γέμισμα του σώματος με κάποιο υλικό, στην περίπτωση των αιγυπτιακών με ένα αποξηραντικό άλας. Έπειτα το σώμα καλυπτόταν με βάλσαμο και λινό ύφασμα, εξ ου και η λέξη βαλσάμωμα. Τέλος, το σώμα μπορούσε να καλυφθεί με χρώμα από κάποιο υλικό που έμοιαζε με πίσσα, το «βιτούμιο» από όπου προήλθε και η λέξη μούμια. Ο Πολιτισμός Τσιντσόρρο

Στη Νότιο Αμερική υπήρξε ένας πολιτισμός που μεταχειρίστηκε τους νεκρούς του με ιδιαίτερη προσοχή φροντίζοντας για την διατήρηση τους 3000 χρόνια πριν από τους Αιγύπτιους! Ο πολιτισμός των Τσιντσόρρο έγινε ιδιαίτερα γνωστός στην επιστημονική κοινότητα για τις εξεζητημένες μεθόδους μουμιοποίησης που χρησιμοποιούσε.Οι Τσιντσόρρο εμφανίστηκαν πολύ πριν από την ανακάλυψη της γεωργίας. Ήταν λαός ψαράδων και κυνηγών που ζούσαν στα παράλια της ερήμου, από το νότιο Περού μέχρι την Αντοφαγκάστα στη βόρειο Χιλή, καλύπτοντας μια απόσταση 900 χιλιομέτρων. Ήταν μια κοινωνία πολύ απλή όσον αφορά την κοινωνικο- πολιτική δομή της. Οι μέθοδοι μουμιοποίησης

Ανέπτυξαν όμως εξαιρετικά πολύπολκες μεθόδους μουμιοποίησης των νεκρών τους, γύρω στο 5.000 π.Χ. και η πρακτική αυτή ακολουθήθηκε για περίπου 4.000 χρόνια έως ότου γύρω στα 1.700- 1.100 π.Χ. την εγκατέλειψαν για λόγους που δεν είναι γνωστοί, ίσως γιατί οι θρησκευτικές πεποιθήσεις τους άλλαξαν στο μεταξύ.
Διακρίνουμε πολλές διαφορετικές τεχνικές μουμιοποίησης που διαδέχθηκαν η μία την άλλη.Οι μούμιες μαύρου χρώματος, οι μούμιες κόκκινου χρώματος, οι μούμιες με επιδέσμους και οι μούμιες με λάσπη.
Ενδεικτικά, οι μαύρες μούμιες που έχουν βρεθεί χρονολογούνται από το 4.000 ? 2.800 π.Χ. και επιδεικνύουν την μεγαλύτερη τεχνική πολυπλοκότητα. Αρχικά, ο σκελετός εξαρθρωνόταν και το σώμα απαλλασσόταν από το δέρμα, τα εσωτερικά όργανα και τους μυς.Έπειτα ο σκελετός συναρθρωνόταν και ενισχυόταν με κλαριά και τοπικά φυτά βάλτων, ενώ το σώμα και το κεφάλι παραγεμίζονταν με στάχτες και ξερά χόρτα. Έπειτα επανακολλούνταν το δέρμα του ιδίου του νεκρού ή δέρμα ζώων και το κεφάλι ντυνόταν με μια περούκα από κοντά μαύρα μαλλιά. Τέλος σχηματίζονταν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (πρόσωπο, φύλο) του νεκρού και το σώμα βαφόταν με μια μπλε- μαύρη χρωστική ουσία από μαγγάνιο.

Πολυπλοκότητα που εκπλήσσει

Σε κάθε περίπτωση, αυτό που ξαφνιάζει είναι ότι ενώ τα υλικά και τα εργαλεία που χρησιμοποιούσαν κατά την διάρκεια της μουμιοποίησης ήταν απλά στοιχεία του άμεσου περιβάλλοντος των Τσιντσόρρο, το αποτέλεσμα ήτα ιδιαίτερα πολύπλοκο και εξεζητημένο, τόσο ανατομικά όσο και εμφανισιακά. Για να ετοιμαστεί μια μούμια χρειαζόταν μέρες ίσως και εβδομάδες δουλειάς. Όταν ολοκληρωνόταν την τοποθετούσαν σε κάποιο ιερό χώρο μαζί με άλλες μούμιες, όπου λατρεύονταν σε θρησκευτικές τελετές, για πολλά χρόνια μετά τον θάνατο των νεκρών.

Οι αρχαιότερες μούμιες στον κόσμο

Οι μούμιες δεν αφορούσαν όμως μόνο την ζωή μετά θάνατον. «Αλληλεπιδρούσαν» με τους ζωντανούς στην καθημερινότητα τους, για αυτό και οι μάσκες που κάλυπταν τα πρόσωπα τους είχαν ανοικτά μάτια και στόμα, σαν να είχαν και εκείνοι ζωή. Είναι πραγματικά εξαιρετικά σημαντικό ότι αυτές είναι οι αρχαιότερες μούμιες στον κόσμο και από πολλές απόψεις παραμένουν πραγματικά μοναδικές.            

 Ανακαλυπτοντας τις μουμιες  Την τεχνολογία και τις εφαρμογές της στο χώρο της ιατρικής εμπιστεύθηκε το Βρετανικό Μουσείο, προκειμένου να αποκαλύψει και τα τελευταία μυστικά των αρχαίων Αιγυπτίων. Πριν από λίγες ημέρες εγκαινιάστηκε μια διαφορετική έκθεση, που μας επιτρέπει να «δούμε» στο εσωτερικό μιας μούμιας. Όπως εξήγησε ο υπεύθυνος της έκθεσης, Τζον Τέιλορ, η μούμια μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο, όπου «υποβλήθηκε» σε αξονική τομογραφία.Στη συνέχεια, η ακτινογραφία τοποθετήθηκε σε υπολογιστή δημιουργώντας μια μοναδική τρισδιάστατη εικόνα. «Η χρήση του αξονικού τομογράφου δεν είναι καινούργια μέθοδος για τις μούμιες, αφού χρησιμοποιείται εδώ και 15 χρόνια. Ωστόσο, είναι η πρώτη φορά που το όλο αποτέλεσμα γίνεται τρισδιάστατο» εξήγησε ο κ. Τέιλορ.Σημειώνεται ότι το Μουσείο έχει στην κατοχή του 100 μούμιες: «Αποφασίσαμε να χρησιμοποιήσουμε μία που ονομάζεται Νεσπερενούμπ. Έζησε περί το 800 π.Χ. και διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Δεν την έχουμε ανοίξει ποτέ και τα μόνα στοιχεία που είχαμε στη διάθεσή μας προέρχονταν από τα ιερογλυφικά. Μάλλον πρόκειται για ιερέα που πέθανε σε ηλικία 40 ετών» κατέληξε.Οι επισκέπτες της έκθεσης Mummy: The Inside Story θα μπορούν να παρακολουθούν την όλη διαδικασία σε μια ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα σε περιβάλλον τρισδιάστατο. Η προβολή διαρκεί 20 λεπτά και θα υπάρχουν πληροφορίες για το πώς διατηρούνται οι μούμιες και πολλά άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία.   Η ΜΟΥΜΙΑ ΤΟΥ ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ 

Αντικείμενα από το χώρο ταφής του Αιγυπτίου νεαρού βασιλιά των αρχαίων χρόνων Τουταγχαμών επέστρεψαν στις Ηνωμένες Πολιτείες για πρώτη φορά μετά από τριάντα χρόνια.   Τα εγκαίνια της έκθεσης, που περιέχει περισσότερα από 130 αντικείμενα, έγιναν τη Δευτέρα στο Μουσείο Τέχνης του Λος Άντζελες στη Καλιφόρνια.  Ο Τουταγχαμών ανέλαβε το βασιλικό θρόνο της Αιγύπτου σε ηλικία  μόλις εννέα ετών και πέθανε 10 χρόνια αργότερα.Ο αρχισυντάκτης του περιοδικού Νάτιοναλ Τζιογκράφικ κ. Κρίς Τζόνς είπε: «Ο βασιλιάς ήταν ένας απερίσκεπτος έφηβος, ο οποίος έτρεχε πάνω στο δίτροχο άρμα του και ίσως λόγω αυτής της απερισκεψίας του να είχε αυτή την τραγική κατάληξη». Πολλοί πιστεύουν ότι η κύρια αιτία θανάτου του Αιγύπτιου βασιλιά ήταν το σπασμένο πόδι του. Πάντως η τύχη του θρυλικού βασιλιά Τουταγχαμών παραμένει άλυτο μυστήριο για έναν ολόκληρο αιώνα. Ο τάφος του ήταν ο πρώτος βασιλικός Αιγυπτιακός τάφος που βρέθηκε ανέπαφος. Η συγκεκριμένη μούμια προκαλεί πόλο έλξης όλου του πλανήτη εξαιτίας του μυστηριώδη θανάτου της, καθώς επίσης και της κατάρας που φημολογείται ότι δόθηκε σε αυτούς που ανακάλυψαν τον τάφο της. Σύμφωνα με τη νομοθεσία της Αιγύπτου η μούμια και η σαρκοφάγος του Τουταγχαμών δεν μπορούν να απομακρυνθούν από το αιγυπτιακό έδαφος. Η έκθεση όμως θα περιλαμβάνει και μία μικρή σαρκοφάγο με το συκώτι του θρυλικού βασιλιά.  Μέσα στα επόμενα δύο χρόνια η έκθεση αντικειμένων απ? τον τάφο του Τουταγχαμών θα περιοδεύσει στο Φόρτ Λοτερντεϊλ της Φλόριδα, το Σικάγο και τη Φιλαδέλφεια.  ΠΟΙΟΣ ΣΚΟΤΩΣΕ ΤΟΝ ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ ; Έπειτα από 83 χρόνια, η μούμια… βγήκε από τον τάφο
«Θάνατος θα έρθει με γοργά φτερά σε αυτόν που θα διακόψει τη γαλήνη του Βασιλιά…». Αυτή είναι η επιγραφή στο εξωτερικό του τάφου του Τουταγχαμών… Θεός να φυλάει την ομάδα των γιατρών και αρχαιολόγων, που όχι μόνο μπήκαν στον τάφο αλλά έβγαλαν και τη μούμια έξω!

Ο Ζάχι Χάουας, ο επικεφαλής αρχαιολόγος της Αιγύπτου, ετοιμάζεται να βάλει τη μούμια του Τουταγχαμών στον τομογράφοΤο μόνο που μπορεί να τους σώσει από την κατάρα των Φαραώ, είναι πως έχουν καλό σκοπό: να διαπιστώσουν τις συνθήκες θανάτου του Τουταγχαμών, διαλευκάνοντας έτσι ένα μυστήριο 3.300 ετών. Δολοφονήθηκε πράγματι; Κι αν ναι, σε τι ηλικία; Όταν ήταν ακόμα έφηβος; Όπως λέει ο Ζάχι Χάουας, ο επικεφαλής αρχαιολόγος της Αιγύπτου, «υπάρχουν τόσες πολλές ιστορίες όσον αφορά τον θάνατο και την ηλικία του. Τώρα θα ανακαλύψουμε την αλήθεια».Ο Τουταγχαμών διαδέχθηκε τον Ακενατών, ο οποίος ίσως να ήταν πατέρας του, σε ηλικία περίπου οκτώ ετών. Ο Ακενατών είχε απαγορεύσει την λατρεία των αρχαίων θεών της Αιγύπτου προς όφελος ενός και μόνο θεού, του Ατόν. Ο Τουταγχαμών επρόκειτο αργότερα να απαρνηθεί τον Άτονα και να επαναφέρει τον Άμμωνα-Ρα. Προσπάθησε παράλληλα να ενισχύσει τη θέση του με το να παντρευτεί την κόρη του Ακενατών – ο ρόλος του, ωστόσο, παρέμεινε διακοσμητικός. H πραγματική εξουσία βρισκόταν στα χέρια του ηλικιωμένου αυλικού Άι, ο οποίος ανήλθε στον θρόνο αμέσως μετά τον ύποπτο και πρώιμο θάνατο του Τουταγχαμών – εκτιμάται πως πέθανε σε ηλικία 18 ετών.Το 1968, μία ακτινοσκόπηση της μούμιας, από επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Λίβερπουλ, είχε αποκαλύψει κομμάτια οστού μέσα στο κρανίο του Τουταγχαμών: η εξήγηση που δόθηκε ήταν ότι είχε ενδεχομένως χάσει τη ζωή του από ένα χτύπημα στο πίσω μέρος της κεφαλής. H αξονική τομογραφία, όμως, εντοπίζει συχνά λεπτομέρειες που οι απλές ακτινογραφίες χάνουν, και έχει βοηθήσει τους επιστήμονες να «αποκρυπτογραφήσουν» πολλές αιγυπτιακές μούμιες, συμπεριλαμβανομένου και του Ραμσή του A’. H ίδια τεχνική είχε χρησιμοποιηθεί και στο λείψανο ενός άνδρα από την Εποχή του Χαλκού, «ηλικίας» 5.200 ετών, που είχε ανακαλυφθεί μέσα σε έναν παγετώνα στις ιταλικές Άλπεις το 1991: αποκάλυψε στο σώμα του το κεφάλι ενός βέλους.Ο τομογράφος. H εξέταση του Τουταγχαμών ξεκίνησε με την απομάκρυνση του ξύλινου κιβωτίου που περιέχει τη μούμια του από την πέτρινη σαρκοφάγο του υπόγειου τάφου. Οι επιστήμονες έβγαλαν το κουτί έξω από την κρύπτη και το τοποθέτησαν στο μηχάνημα του αξονικού τομογράφου, μέσα σε ένα ειδικά εξοπλισμένο φορτηγό το οποίο είχε σταθμεύσει στην Κοιλάδα των Βασιλέων, κοντά στο Λούξορ. Ο τομογράφος είχε σταλεί στην περιοχή από την Γερμανία, και την εταιρεία τεχνολογίας Siemens. Τράβηξε περισσότερες από 1.700 φωτογραφίες της σορού. Κατόπιν, η μούμια επανατοποθετήθηκε στον τάφο – ήταν η πρώτη φορά που είχε βγει από αυτόν τα τελευταία 83 χρόνια. H κατάρα του ΦαραώH ανακάλυψη, το 1922, του τάφου του Τουταγχαμών ήταν ένα από τα μεγαλύτερα και ενδοξότερα επιτεύγματα της αγγλικής αρχαιολογίας. Οφείλεται σε δύο σχεδόν ερασιτέχνες, τον αρχαιολόγο Χάουαρντ Κάρτερ και τον -χρηματοδότή του – λόρδο Κάρναρβον. Πρώτος εισήλθε στον τάφο ο λόρδος. Ήταν και ο πρώτος που πέθανε, στις 5 Απριλίου του 1923. Ακολούθησε ο πρόωρος θάνατος είκοσι μελών της αποστολής. Ο μύθος της κατάρας των Φαραώ, ήταν γεγονός. Αν και πολλές έρευνες αποδεικνύουν πως ο θάνατος κάποιων από εκείνους που μπήκαν στον τάφο ήταν τυχαίος, πολλοί πιστεύουν ακόμα σε αυτήν την κατάρα. H ομάδα των γιατρών και αρχαιολόγων που υπέβαλαν τη μούμια του Τουταγχαμών σε αξονική τομογραφία, πάντως, δεν συμπεριλαμβάνονται σε αυτούς. Χρηματοδότης του όλου σχεδίου είναι, για τα ερχόμενα πέντε χρόνια, το National Geographic. Τα αποτελέσματα της αξονικής τομογραφίας του Τουταγχαμών αναμένεται να ανακοινωθούν στο Κάιρο εντός του μήνα. Έπονται, ωστόσο, εξετάσεις και σε άλλες μούμιες.

Ο θρυλικός βασιλιάς

Ετικέτες: Εργασίες μαθητών, ιστορία