5o Γυμνάσιο Χαϊδαρίου

Ιαν 2020 14

Διονύσης Π. Σιμόπουλος-Ο Μήνας Ιανουάριος

Κατηγορία ΝΕΑ           Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Διονύσης Π. Σιμόπουλος-Ο Μήνας Ιανουάριος

Με την αρχή του νέου έτους ο αστερισμός του Ωρίωνα είναι ο απόλυτος κυρίαρχος του νυχτερινού ουρανού καθ’ όλο το χειμώνα, ιδιαίτερα στη διάρκεια των πρώτων μηνών του έτους αφού η Πρωτοχρονιά μας σήμερα γιορτάζεται την 1η Ιανουαρίου.

Δεν συμβαίνει, όμως, το ίδιο σε όλες τις χώρες του κόσμου. Πάρτε για παράδειγμα την Κίνα. Παρ’ όλο που επίσημα η χώρα αυτή χρησιμοποιεί το Γρηγοριανό ημερολόγιο, όπως και οι δυτικές χώρες, εντούτοις η Κινεζική Πρωτοχρονιά δεν συμπίπτει την 1η Ιανουαρίου αλλά γιορτάζεται σε διαφορετικές ημερομηνίες κάθε χρόνο, αφού βασίζεται ακόμη και σήμερα στο αρχαίο κινεζικό ημερολόγιο που έχει τις ρίζες του βαθιά στο παρελθόν, όταν, σύμφωνα με την παράδοση, το ημερολόγιο αυτό επινοήθηκε και εγκαθιδρύθηκε από τον Κινέζο αυτοκράτορα Χουανγκντί το 2637 π.Χ.

Όπως και πολλά άλλα ημερολόγια του κόσμου, το κινεζικό είναι κι αυτό ένας συνδυασμός ηλιακού και σεληνιακού ημερολογίου και βασίζεται μερικώς τουλάχιστον στις φάσεις της Σελήνης, ένα μηνιαίο φαινόμενο που είναι εμφανές σε όλους. Στο κινεζικό ημερολόγιο η Πρωτοχρονιά γιορτάζεται σε διαφορετικές ημερομηνίες, που επαναλαμβάνονται σε μια περίοδο 60 ετών. Στην περίπτωση του αραβικού-μουσουλμανικού ημερολογίου, που κι αυτό είναι σεληνιακό με διάρκεια 354 ημερών, δεν προστίθεται ποτέ κάποιος επί πλέον μήνας, με αποτέλεσμα οι διάφορες θρησκευτικές εορτές των μουσουλμάνων να μετακινούνται δια μέσου των εποχών.

Στην Ιαπωνία γιορταζόταν ανέκαθεν η φύση, όπως, για παράδειγμα, η ημερομηνία άνθισης των κερασιών. Το ημερολόγιό τους ήταν παρόμοιο με το κινεζικό, χωριζόταν σε 24 δεκαπενθήμερες περιόδους και ήταν συνδεδεμένο με τις αγροτικές εργασίες. Από το 1873 όμως η Ιαπωνία εισήγαγε το Γρηγοριανό ημερολόγιο, με διαφορετική όμως χρονολόγηση που συνεχίζεται από το 660 π.Χ. Επίσης, πολλοί λαοί της νοτιοανατολικής Ασίας χρησιμοποιούν το σεληνο-ηλιακό βουδιστικό ημερολόγιο 12 μηνών, 29 ή 30 ημερών, με ένα δίσεκτο μήνα 30 ημερών που προστίθεται σε κανονικά διαστήματα. Και σ’ αυτές όμως τις περιπτώσεις αλλάζει κι εδώ η χρονολόγηση.

Για τους Δυτικούς λαούς πάντως το ημερολογιακό έτος αρχίζει με τον Ιανουάριο από την εποχή των Ρωμαίων ακόμη, αφού η ονομασία που είχε δοθεί στο μήνα αυτό προς τιμήν του θεού Ιανού, του θεού κάθε αρχής. Όπως αναφέρει σχετικά και ο Ηλίας Αναγνωστάκης: «… ο Ιανός ήταν θεός δίμορφος, που παριστάνεται πότε με κλειδιά ή με τριακόσιες ψήφους στο δεξί του χέρι και εξήντα πέντε στο αριστερό, όσες οι μέρες του ενιαυτού. Εκκαλείτο δε και “Αιωνάριος” αντί Ιανουάριος, επειδή τον θεωρούσαν του αιώνος πατέρα. Είχαν μάλιστα οριστεί δώδεκα πρυτάνεις να τον υμνούν και υπήρχε δωδεκάβωμον στο ναό του, όσοι και οι μήνες του έτους».

Στον Ιανουάριο ο λαός μας έχει δώσει διάφορες ονομασίες, όπως «Γενάρης» επειδή τότε γεννούν τα γιδοπρόβατα, και «Μεσοχείμωνας» επειδή είναι ο μεσαίος από τους μήνες του χειμώνα, όπως δηλώνει και η παροιμία «ως τ’ Αϊ-Γιαννιού, τρυγόνα, είναι η φούρια του χειμώνα». Είναι επίσης και ο μήνας με το λαμπρότερο φεγγάρι: «Του Γενάρη το φεγγάρι παρά ώρα μέρα μοιάζει». Ονομάζεται και «Γατόμηνας» επειδή στη διάρκειά του ζευγαρώνουν οι γάτες, και «Μεγαλομηνάς» γιατί είναι ο πρώτος μήνας του έτους και σε αντιπαράθεση με τον Φεβρουάριο, που είναι «κουτσός» (Κουτσοφλέβαρος). Οι αλκυονίδες ημέρες του έχουν δώσει και την ονομασία «Γελαστός», αλλά είναι επίσης γνωστός και ως «Κλαδευτής»: «Γενάρη μήνα κλάδευε, φεγγάρι μη γυρεύεις». Τέλος, άλλη ονομασία του είναι «Καλαντάρης» από τα κάλαντα της αρχιχρονιάς και τα δώρα των Καλενδών του Ιανουαρίου.

Στη βυζαντινή εποχή  τα δώρα αυτά είχαν την εξής προέλευση: «Με την αρχή του χρόνου άρχιζε η θητεία των υπάτων, οι οποίοι σε σχετική πομπή στους δρόμους σκορπούσαν νομίσματα, που αρχικώς ήταν χρυσά, αλλά αργότερα, επί Ιουστινιανού, περιορίστηκαν σε αργυρά. Μικρά νομίσματα συνέλεγαν και τα παιδιά, που περιέρχονταν σε σπίτια συγγενών και φίλων για να ευχηθούν. Έτσι γεννήθηκαν τα «Κάλαντα», που φτάνουν μέχρι τις μέρες μας, αλλά αφετηρία τους υπήρξαν οι Καλένδες του Ιανουαρίου, άσχετα αν σταδιακά επεκτάθηκαν από τα παιδιά σε όλες τις εορταστικές ημέρες του Δωδεκαημέρου».

Δεκ 2019 01

Ο ΜΗΝΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ

Κατηγορία ΝΕΑ           Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ο ΜΗΝΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ

Και τι δεν είχαμε στη διάρκεια του μήνα που σήμερα φεύγει: ήλιο, βροχές αλλά και απρόσμενη ζέστη! Τη μεταβολή άλλωστε του καιρού προς το χειρότερο «μηνάει» κάθε χρόνο στο λαό η γιορτή του αγίου Μηνά, στις 11 Νοεμβρίου, ενώ σήμερα στη γιορτή του αγίου Αντρέα, το κρύο πραγματικά «αντριεύει». Οι ακατάστατες αυτές καιρικές συνθήκες που επικρατούν έδωσαν στον Νοέμβριο το όνομα «Ανακατωμένος».

Με την άφιξη, όμως, του Δεκεμβρίου, τελειώνουν πια τα ψέματα αφού το κρύο άρχισε να είναι αρκετά τσουχτερό ανακοινώνοντάς μας τον ερχομό του Χειμώνα και την επέλαση του χιονιού. Γι’ αυτό, άλλωστε ο Δεκέμβριος λέγεται και «Άσπρος μήνας», «Ασπρομηνάς» αλλά και «χιονιάς». Στο καλαντάρι του λαού μας ο Δεκέμβριος θεωρείται ιδιαίτερα «γιορτινός» λόγω των πολλών θρησκευτικών εορτών του όπως του Αγίου Διονυσίου στις 17 του μήνα. Ο Δεκέμβρης ονομάζεται, μεταξύ άλλων, και «κυρ Λευτέρης» από την γιορτή του αγίου Ελευθερίου στις 15 του μήνα που χαρίζει «καλή λευτεριά» στις έγκυες γυναίκες. Στης αγίας Άννας, στις 9 του μήνα, «η μέρα παίρνει ανάσα», ενώ στις 12, στην εορτή του αγίου Σπυρίδωνα «η μέρα παίρνει ένα σπυρί», αρχίζει δηλαδή να μεγαλώνει.

Δεν υπάρχει διαθέσιμη περιγραφή για τη φωτογραφία.

Στις αρχές, όμως, του μήνα έχουμε τα «Νικολοβάρβαρα» οπότε «κάνει νερά και χιόνια» όπως λέει ο λαός μας, ενώ οι ναυτικοί συμπληρώνουν: «Τ’ αϊ-Νικολοβάρβαρα, κατεβασιές και χιόνια, μπουράσκας και τελώνια». Για τον χειμώνα γίνεται και η εξής αναφορά: «Αν τ’ Αγιού Φιλίππου λείπω, τ’ Άγια των Αγιών δε λείπω, κι αν λείπω τ’ Άγια των Αγιών τ’ Αϊνικολοβάρβαρα είμαι εδώ». Άλλες παρόμοιες παροιμίες αναφέρουν επίσης ότι «Η αγία Βαρβάρα βαρβαρώνει (το κρύο), ο αϊ-Σάββας σαβανώνει κι ο αϊ-Νικόλας παραχώνει». Σύμφωνα με τον Γεώργιο Ν. Αικατερινίδη: «…οι γιορτές της αγίας Βαρβάρας, του αγίου Σάββα και του αγίου Νικολάου (4,5 και 6 Δεκεμβρίου) παρουσιάζουν μια αγιωνυμική ενότητα. Ενότητα χρονική, που δημιουργείται από τις συνήθως ακραίες καιρικές συνθήκες τις μέρες αυτές: «Τ’ Αγιονικολοβάρβαρα, ή βρέχει ή χιονίζει», λέγουν στη Σίφνο. Την κλιμακωτή επέλαση του κρύου εκφράζει παραστατικά και ο ποντιακός λόγος: «άε-Βάρβαρα φύσα, άε-Σάββα βρέξαν, άε-Νικόλα σόντσον (χιόνισε)». Υπάρχουν όμως και αντίθετες δοξασίες, ότι τότε μπορεί να επικρατεί και καλοκαιρία: «Τα Νικολοβάρβαρα κι οι τοίχοι βράζουν» (Χίος)».

Στις 4 Δεκεμβρίου τιμάται επίσης και η μνήμη του αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού (674-749) που χαρακτηρίζεται ως «οικουμενικός διδάσκαλος» και με γνώσεις τόσες «ώστε με τίποτα δεν θα μπορούσε να καταταγεί δεύτερος όσων είναι ονομαστοί». Ο δε Νικόλαος Γ. Πολίτης μας λέει ότι: «Σχετικώς με την συνεισφορά του στις καθημερινές λειτουργικές ανάγκες θυμίζουμε πως ολόκληρο το εικοσιτετράωρο η Εκκλησία αναπέμπει ύμνους που έχει γράψει ο Δαμασκηνός… Αντί άλλης κρίσεως για το ποιητικό του έργο, αρκεί να ανφερθεί πως το τροπάριο που ακούγεται σήμερα κυρίως στις νεκρώσιμες ακολουθίες, το ‘‘πάντα ματαιότης τα ανθρώπινα, όσα ουχ υπάρχει μετά θάνατον’’, είναι από τα πρώτα που έγραψε».

Έχουμε, όμως, κι άλλα να πούμε για τον Δεκέμβρίο και τα επερχόμενα Χριστούγεννα σε μερικές ημέρες.

Σιμόπουλος, Διονύσης Π. Οι Μήνες Νοέμβριος και Δεκέμβριος, Γεωτρόπιο Ελευθεροτυπίας, Τεύχος 498 (31 Οκτωβρίου 2009)

Οκτ 2019 29

Ο ΜΗΝΑΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-Σιμόπουλος Διονύσης

Κατηγορία ΝΕΑ           Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ο ΜΗΝΑΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-Σιμόπουλος Διονύσης

Ο ΜΗΝΑΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ

Ένα ιδιαίτερα θεαματικό, πολλές φορές, ουράνιο φαινόμενο συμβαίνει γύρω στις 17 Νοεμβρίου κάθε χρόνου οπότε μια ετήσια «βροχή διαττόντων» στολίζει με δεκάδες φωτεινά πεφταστέρια τον ουρανό μας όταν μια ροή σωματιδίων μερικών δεκάδων διαττόντων την ώρα σχηματίζουν την «βροχή των Λεοντιδών». Η βροχή αυτή ονομάζεται έτσι επειδή τα μετέωρα αυτά φαίνονται ότι προέρχονται από την κατεύθυνση του αστερισμού του Λέοντα, και οφείλονται στα σωματίδια που αφήνει πίσω του ο κομήτης Τεμπλ-Τατλ. Αυτό που συμβαίνει είναι το εξής: καθώς η Γη μας περιφέρεται στην τροχιά της γύρω από τον Ήλιο, συναντάει κάθε Νοέμβριο το σύννεφο των σωματιδίων του κομήτη Τεμπλ-Τατλ που είναι σχετικά μαζεμένα μαζί σε ομάδες και τέμνουν την τροχιά της Γης. Έτσι καθώς η Γη μας τρέχει με 108.000 χιλιόμετρα την ώρα, πέφτει ακάθεκτη πάνω στο σύννεφο των σωματιδίων. Τα μικροσκοπικά αυτά σωματίδια, με βάρος ενός γραμμαρίου, χτυπάνε τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιράς μας σε ύψος 100 περίπου χιλιομέτρων και αναφλέγονται. Η ανάφλεξη αυτή ιονίζει τα γύρω στρώματα της ατμόσφαιρας, σχηματίζοντας έτσι μια φωτεινή σφαίρα 2 έως 3 μέτρων που κινείται με ταχύτητα 30 έως 60 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Αυτή τη φωτεινή σφαίρα, λοιπόν, βλέπουμε από τη Γη, και ονομάζουμε διάττοντα, μετέωρο, ή «πεφταστέρι».

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και ιδιαίτερα μετά από κάποια πρόσφατη διέλευση ενός κομήτη ο ρυθμός αυτός μπορεί και να ξεπεράσει ακόμη και τα χίλια μετέωρα την ώρα. Σ’ αυτή την περίπτωση η «Βροχή» μετατρέπεται σε «Καταιγίδα». Η μεγαλύτερη «Καταιγίδα Διαττόντων» που παρατηρήθηκε ποτέ ήταν η «Καταιγίδα των Λεοντιδών» στις 12 προς 13 Νοεμβρίου του 1833 όταν τα μετέωρα έμοιαζαν με πυροτεχνήματα από μια ροή δεκάδων μετεώρων κάθε δευτερόλεπτο που διήρκεσε επί ώρες. Ένας ιστορικός μάλιστα το 1878 την θεώρησε ως ένα από τα 100 πιο σημαντικά γεγονότα του αιώνα. Πολλές ξυλογραφίες έχουν απεικονίσει το γεγονός με μεγάλη επιτυχία. Αρκετοί μάλιστα κοινωνιολόγοι αποδίδουν στο ουράνιο αυτό φαινόμενο την εξάπλωση της θρησκομανίας που επηρέασε τα επόμενα χρόνια την όλη κοινωνική εξέλιξη και τον σύγχρονο χαρακτήρα των ΗΠΑ.

Διάφορα άλλα ιδιαίτερα εμφανή ουράνια αντικείμενα προειδοποιούσαν τους ανθρώπους, από την αρχαιότητα ακόμη, σαν σημάδια των αλλαγών του καιρού. Πάρτε, για παράδειγμα, το πανέμορφο ανοιχτό αστρικό σμήνος των Πλειάδων, γνωστότερο στο λαό μας με την ονομασία Πούλια. Ακόμη και από την εποχή του Ησίοδου η δύση των Πλειάδων αμέσως μετά την δύση του Ήλιου, που συμβαίνει στα μέσα Νοεμβρίου, σημάδευε και σημαδεύει την περίοδο της έλευσης του κρύου και «προειδοποιούσε τους γεωργούς να σπεύσουν να ολοκληρώσουν την σπορά, αλλά και τους κτηνοτρόφους να κατηφορίσουν στα χημαδιά». Όπως μας λέει η παροιμία: «Στις δεκαφτά ή στις δεκοχτώ πέφτει η Πούλια στο γιαλό, και πίσω παραγγέλνει: μηδέ στανίτσα στα βουνά, μήτε γιωργός στους κάμπους», ή σε μιαν άλλη παραλλαγή: «μήτε τσομπάνος στα βουνά, μήτε γεωργός στους κάμπους».

Εκτός από την δύση της Πούλιας, όμως, την μεταβολή του καιρού προς το χειρότερο «μηνάει» στο λαό η γιορτή του αγίου Μηνά, στις 11 Νοεμβρίου, ενώ στη γιορτή του αγίου Αντρέα, στις 30 Νοεμβρίου, το κρύο «αντριεύει». Οι ακατάστατες αυτές καιρικές συνθήκες που επικρατούν έδωσαν στον Νοέμβριο το όνομα «Ανακατωμένος», αν και είναι γνωστός στον λαό μας και ως Σποριάς ή Μεσοσπορίτης γιατί τότε γίνεται η σπορά των δημητριακών. Στις άλλες γεωργικές ασχολίες περιλαμβάνεται επίσης και το λιομάζωμα. Σύμφωνα με τον Νίκο Ψιλάκη: «Στα ελληνικά λιόφυτα αρχίζει κάθε Νοέμβρη το πανηγύρι της ελιάς. Παλιότερα οι γυναίκες με τα καλάθια μάζευαν μία-μία τις πεσμένες ελιές. Αλλού οι μαζωχτάδες χτυπούσαν τα κλαδιά με ράβδους και μάζευαν τον καρπό από τα στρωμένα ελαιόπανα. Τελευταία η τεχνολογία αντικατέστησε την αρχαία ξύλινη ράβδο με μεταλλική περιστρεφόμενη». Αλλά το λιομάζωμα μπορεί να διαρκέσει μέχρι και τον Γενάρη ή ακόμη και τον Μάρτη.

Ανάμεσα στις γιορτές του μήνα περιλαμβάνεται και η εορτή των Ταξιαρχών Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ στις 8 Νοεμβρίου, γι’ αυτό ο Νοέμβριος ονομάζεται σε ορισμένες περιοχές της χώρας μας και Αϊ-Ταξιάρχης και Αρχαγγελίτης. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ θεωρείται και ως «ο κατ’ εξοχήν ψυχοπομπός άγγελος» γι αυτό και σε ορισμένες περιοχές την παραμονή της εορτής του έφερναν τα παπούτσια τους μέσα στο σπίτι για να μην τα δει ο Μιχαήλ και έλθει να τους πάρει πριν την ώρα τους.

Στις 14 Νοεμβρίου εορτάζεται η μνήμη του αγίου Φιλίππου που σύμφωνα με τον Γεώργιο Ν. Αικατερινίδη «…ήταν φτωχός γεωργός, ο οποίος όλη τη μέρα δούλευε στο χωράφι του. Όταν το βράδυ γύρισε στο σπίτι του, έσφαξε το μοναδικό του βόδι και μοίρασε το κρέας στους συγχωριανούς του για να αποκρέψουν, όπως επιβάλλεται πριν από τα Χριστούγεννα. Το πρωί όμως που σηκώθηκε, βρήκε το ζώο του ζωντανό από θεϊκό θαύμα. Γι’ αυτό, επειδή ήταν πολύ αγαθός, άγιασε όταν πέθανε. Η μέρα του Αϊ-Φίλιππα ημερολογιακά έχει ιδιαίτερη σημασία, αφού τότε ξεκινά η 40ήμερη νηστεία για τα Χριστούγεννα». Γι αυτό η περίοδος αυτή μέχρι τα Χριστούγεννα ονομάζεται Σαρανταήμερο ή Σαραντάμερο. Την ίδια ημέρα τιμάται επίσης και η μνήμη του Γρηγόριου Παλαμά τον οποίο είχαν επιλέξει οι πατέρες του Αγίου Όρους ως υπερασπιστή του ησυχασμού στο Βυζάντιο του 14ου αιώνα.

Στις 25 Νοεμβρίου τιμάται η μνήμη της αγίας Αικατερίνης η οποία, σύμφωνα με την Μάρω Κ. Παπαθανασίου «…γεννήθηκε και έζησε στην Αλεξάνδρεια επί Μαξιμιλιανού. Ήταν κόρη του έπαρχου Αλεξανδρείας Κώνστα (ή Κέστου), γυναίκα σπάνιας σοφίας και ωραιότητας. Όπως μαρτυρεί η εκκλησιαστική παράδοση, σε συζήτηση περί πίστεως που είχε με πενήντα φιλοσόφους, η Αικατερίνη μετέστρεψε στον χριστιανισμό όχι μόνο αυτούς αλλά και πολλούς κρατικούς αξιωματούχους και άλλους επιφανείς. Η εμμονή στην πίστη της εξόργισε τον αυτοκράτορα, που διέταξε τον βασανισμό της και, τελικά, τον αποκεφαλισμό της το 305».

Η μεγαλύτερη, όμως, γιορτή του μήνα είναι τα Εισόδια της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου. Σύμφωνα με τον Σάββα Αγουρίδη η καθιέρωση της εορτής έγινε τον 8ο αι. μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη, ενώ την αναφορά των «…Εισοδίων της Θεοτόκου στα Άγια των Αγίων [του Ιερού των Ιεροσολύμων] και παραμονής της εκεί βρίσκουμε στο απόκρυφο λαϊκό κείμενο που [ονομάστηκε] ‘Πρωτοευαγγέλιον Ιακώβου’…». Η παράδοση της Θεοτόκου στο Ιερό έγινε από τους γονείς της, τον Ιωακείμ και την Άννα, «…όταν ήταν τριών ετών, και έτσι την αφιέρωσαν στον Θεό, αφού η Μαρία παρέμεινε εντός του Ιερού, όπου την υποδέχτηκε ο Ζαχαρίας (προφανώς ο ιερέας πατέρας του Ιωάννη του Προδρόμου) και την εισήγαγε στο Ιερό, όπου έμεινε μέχρι της ηλικίας των 14 ή 15 ετών».

Σιμόπουλος, Διονύσης Π. «Οι Μήνες Νοέμβριος και Δεκέμβριος», Γεωτρόπιο Ελευθεροτυπίας, Τεύχος 498 (31 Οκτωβρίου 2009). Φωτο: Loukas Hapsis

Η εικόνα ίσως περιέχει: νύχτα, ουρανός και κείμενο

Σεπ 2019 19

ΑΠΟΧΩΡΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ

Κατηγορία ΝΕΑ           Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο ΑΠΟΧΩΡΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ

Ενημερώνουμε ότι με απόφαση συλλόγου διδασκόντων μετά από εισήγηση του συλλόγου γονέων  και για την ασφάλεια των μαθητών,η αποχώρηση των  μαθητών μετά το τέλος του σχολικού ωραρίου θα γίνεται απο την πίσω πόρτα του σχολείου στην οδό ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΒΡΕΤΤΑΚΟΥ

Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

Σεπ 2019 11

Από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο: ένα… καλοκαίρι δρόμος!

Κατηγορία ΝΕΑ           Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο: ένα… καλοκαίρι δρόμος!

Αρθρο της ψυχοπαιδαγωγού Χαράς Σωτηροπούλου  με εκπαίδευση στη Συστημική Προσέγγιση και Ψυχοθεραπεία.(απο το Κουτί της Πανδώρας)

 

«Ήρθε η ώρα να ξεκινήσεις το Γυμνάσιο… Τέλος πια το Δημοτικό, τα μικρούλια… Ήρθε η ώρα να μπεις στον κόσμο των μεγαλύτερων παιδιών…». Πώς νιώθεις ακούγοντας τα; Θυμάσαι πώς ήταν για σένα όταν ξεκινούσες το Γυμνάσιο; Πώς ένιωθες; Τι σκεφτόσουν; Πώς ήταν τον πρώτο καιρό;

Συνήθως όλα αυτά τα ξεχνάμε μεγαλώνοντας και ακόμα κι όταν τα παιδιά μας ή οι μαθητές μας περνάνε ανάλογες φάσεις δεν μπαίνουμε στη διαδικασία να τα σκεφτούμε.

Οι μεταβάσεις είναι πολύ σημαντικές διαδικασίες και πολλές φορές κουβαλούν και αμφιθυμικά συναισθήματα: από τη μία χαίρεσαι που έχεις φτάσει εκεί, από την άλλη (την ίδια στιγμή) μπορεί να αγχώνεσαι ή να φοβάσαι. Δηλώνουν την αλλαγή φάσης και χρειάζονται χρόνο και σεβασμό στο ρυθμό του καθενός.

Μια τέτοια μετάβαση είναι και η αλλαγή σχολικής βαθμίδας και συγκεκριμένα το πέρασμα από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο. Αυτή η αλλαγή φέρνει αναταραχές τόσο στα παιδιά όσο και στους γονείς, για διαφορετικούς λόγους στον καθένα.

Πρώτα απ´ όλα, για τους μαθητές οι αλλαγές είναι πολλές και αφορούν πολλαπλά επίπεδα:

Το Γυμνάσιο λειτουργεί πολύ διαφορετικά από το Δημοτικό

-Οι καθηγητές αλλάζουν συχνά· καθένας διδάσκει τα μαθήματα της ειδικότητάς του κι έτσι σε κάθε τάξη μέσα στην ημέρα εναλλάσσονται αρκετοί εκπαιδευτικοί. Αυτή είναι μια μεγάλη αλλαγή για τα παιδιά που έχουν μάθει να κάνουν όλα τα μαθήματα με ένα δάσκαλο (όπως, δηλαδή, γίνεται στο Δημοτικό) και να συνδέονται με εκείνον. Μαζί του έχουν αναπτύξει μια σχέση που (στην καλύτερη περίπτωση, φυσικά) τους προσφέρει ασφάλεια. Στο Γυμνάσιο, όμως, αυτό αλλάζει και πολλά παιδιά νιώθουν μεγάλη αγωνία για το πώς θα διαχειριστούν αυτή τη νέα συνθήκη. Επιπλέον, αυτή η συνθήκη δημιουργεί και ένα πιο απρόσωπο κλίμα, ενώ χρειάζονται πολύ περισσότερο χρόνο για να γνωριστούν και να δημιουργήσουν σχέση μαθητές και εκπαιδευτικοί. Κι όλα αυτά, φυσικά, ενώ το ωρολόγιο πρόγραμμα πιέζει και η ύλη χρειάζεται να καλυφθεί.

-Στο Γυμνάσιο οι εκπαιδευτικοί και το σχολικό σύστημα ζητά από τους μαθητές άλλα πράγματα και δεξιότητες σε σχέση με το Δημοτικό και οι απαιτήσεις είναι διαφορετικές. Αυτό, συχνά, στα μάτια των μαθητών φαντάζει πολύ μεγάλο και εγείρει άγχος. Πόσες φορές, εξάλλου, δεν έχετε ακούσει μαθητές της Στ´ Δημοτικού να συζητούν και να σχολιάζουν πόσο δύσκολα είναι τα μαθήματα του Γυμνασίου, ότι έχουν ακούσει πως είναι πολύ αυστηροί οι καθηγητές κ.λπ. Έχουν και τα παιδιά σχηματίσει τις δικές τους κατασκευές για το τι σημαίνει Γυμνάσιο και έχουν διαμορφώσει κάποιες προσδοκίες που σίγουρα επηρεάζουν τον τρόπο που θα βιώσουν όσα λαμβάνουν χώρα στο νέο τους σχολείο.

-Το σύστημα βαθμολόγησης είναι διαφορετικό από αυτό του Γυμνασίου. Έτσι, οι μαθητές τον πρώτο καιρό δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν πώς λειτουργεί και τι σημαίνει το «πήρα 15 στα μαθηματικά».

-Οι κανόνες του σχολείου (γραπτοί και άγραφοι) είναι διαφορετικοί από του Δημοτικού και χρειάζεται να τους γνωρίσουν και να μάθουν να λειτουργούν σύμφωνα με αυτούς. Δεν είναι τυχαίο πως η πρώτη τάξη του Γυμνασίου πολλές φορές χρειάζεται να ολοκληρωθεί και τα παιδιά να περάσουν στη Β´ Γυμνασίου για να πούμε ότι έχουν συνειδητοποιήσει τις νέες συνθήκες, έχουν συνηθίσει και έχουν προσαρμοστεί σε αυτές.

Αλλαγές στο κοινωνικό και το συναισθηματικό επίπεδο.

Πέρα από τον κόσμο των «μεγάλων» και των υποχρεώσεων που αλλάζουν, αλλάζει και αυτός των συνομηλίκων. Νέοι συμμαθητές εμφανίζονται, φίλοι χωρίζονται κι έτσι χρειάζεται το παιδί να βρει τα πατήματά του και σε αυτή τη συνθήκη.

Επίσης, οι μαθητές της Α´ Γυμνασίου έχουν μια μεγάλη διαφορά με αυτούς της Στ´ Δημοτικού: οι πρώτοι είναι οι «μικροί» ενώ οι δεύτεροι οι «μεγάλοι». Τα παιδιά έχοντας ζήσει το Δημοτικό έχουν προοδευτικά μεγαλώσει και έχουν βρεθεί να έχουν το ρόλο του μεγάλου και του ισχυρού στο σχολείο. Ενώ, λοιπόν, νιώθουν έτσι πηγαίνουν σε ένα νέο πλαίσιο όπου το ρόλο αυτό τον έχουν άλλοι και οι ίδιοι μπαίνουν εκ νέου στο ρόλο του μικρού. Είναι κι αυτή μια σημαντική αλλαγή και φέρνει αναστάτωση πολλές φορές. Κάποια παιδιά (λιγότερο ή περισσότερο) μπορεί να αγχώνονται για το πώς θα τα βγάλουν πέρα με τα μεγαλύτερα, να φοβούνται αν θα τα πειράζουν, πώς θα τους συμπεριφερθούν… Και φυσικά το μεγάλο θέμα είναι το αν και πώς θα γίνουν αποδεκτά στο καινούργιο περιβάλλον και στη νέα ομάδα· ένα άγχος πολύ οικείο κυρίως για την εφηβική φάση. Στοιχείο που μας οδηγεί στο να δούμε και την αναπτυξιακή φάση των παιδιών.

Η …πολυσυζητημένη εφηβεία

Στην Α´ Γυμνασίου τα παιδιά είναι περίπου 12 ετών, που σημαίνει ότι αναπτυξιακά βρίσκονται στο πρώτο από τα τρία στάδια της εφηβείας (διαρκεί από τα 11-14 περίπου· προφανώς, τα ηλικιακά όρια δεν είναι απόλυτα αλλά εξαρτώνται από τον κάθε άνθρωπο). Είναι η φάση που τα παιδιά αρχίζουν να βιώνουν τις πρώτες αλλαγές που φέρνει η εφηβεία. Συνήθως, είναι η φάση που, όπως παρατηρούν και οι γονείς, αρχίζουν να επιζητούν περισσότερη αυτονομία, δεν θέλουν πολλά πολλά μαζί τους, είναι περισσότερο ευερέθιστα, τα ενδιαφέροντά τους αρχίζουν να αλλάζουν, ξεκινούν σιγά σιγά να ενδιαφέρονται για το άλλο φύλο (αν και σε μεγάλο βαθμό οι παρέες τους είναι ακόμα του ίδιου φύλου) κ.λπ. Είναι, λοιπόν, μια φάση αλλαγών που συμπίπτει και με αλλαγές στο σχολικό περιβάλλον (ίσως όχι τυχαία· είναι σαν να σηματοδοτείται μια αλλαγή σε όλα τα επίπεδα). Είναι η φάση που τα παιδιά θα αρχίσουν να στρέφονται σταδιακά από την οικογένεια στο κοινωνικό τους περιβάλλον· θα αρχίσουν για αυτά να γίνονται σημαντικοί οι φίλοι και θα τους είναι πολύ σημαντική η αποδοχή και η αναγνώρισή τους. Έχει ξεκινήσει η μετάβαση από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή (με ό,τι συμπεριλαμβάνει καθεμιά τους).

Οι αλλαγές που αφορούν τους γονείς

Είναι πολύ συνηθισμένο οι γονείς να εκφράζουν (ή έστω να προβληματίζονται) τις αγωνίες τους «τώρα που το παιδί θα μπει στο Γυμνάσιο». Αυτές καλύπτουν ένα μεγάλο εύρος θεμάτων: «πώς θα τα πάει στα μαθήματα; θα διαβάζει; θα δυσκολευτεί; μήπως πρέπει να κοιτάξω για φροντιστήρια; πώς να το βοηθήσω; οι καθηγητές θα είναι καλοί, θα ενδιαφερθούν, θα κάνουν καλά τη δουλειά τους; θα βρει νέους φίλους; θα κρατήσει τους παλιούς; μην μπλέξει… έχω ακούσει τι γίνεται στα σχολεία… είναι και τα μεγαλύτερα παιδιά… καπνίζουν… και τι θα γίνει και μ´ αυτό το play-station, όλη μέρα με αυτό, θα διαβάζει; πώς θα του το κόψω/περιορίσω;».

Αυτές είναι μόνο κάποιες από τις αγωνίες που ξεκινούν να έχουν οι γονείς και οι οποίες βέβαια εμπλουτίζονται και εξαρτώνται και από τις μέχρι πρότινος εμπειρίες τους με το παιδί τους στο σχολείο, με τις δικές τους εμπειρίες ως μαθητές και έφηβοι, αλλά και με όσα ακούν ή βλέπουν στο περιβάλλον τους (κοντινό ή κοινωνικό).

Έχουν προσδοκίες για τα παιδιά τους, επιθυμίες και όνειρα που συχνά περνούν μέσα από το δρόμο των ανώτερων σπουδών και, σίγουρα, της απόκτησης εφοδίων. Ακόμα, ξυπνούν αγωνίες καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν και συνειδητοποιούν πως ο τρόπος που μπορούν να τα επηρεάσουν είναι διαφορετικός πια ή ότι δεν μπορούν να τα «ελέγξουν». Ουσιαστικά χρειάζεται και οι γονείς να μετακινηθούν από το ρόλο του «γονιού μικρού παιδιού» σε αυτόν του «γονιού έφηβου γιου ή έφηβης κόρης» που περιλαμβάνει διαφορετικές απαιτήσεις και δεξιότητες. Και οι γονείς, λοιπόν, βρίσκονται σε μια μεταβατική φάση, η οποία συχνά συμπίπτει και με άλλες δικές τους αναπτυξιακές φάσεις και ανάγκες.

Επίσης, αλλάζει και η δική τους σχέση με το σχολείο και τους δασκάλους. Τώρα πλέον οι εκπαιδευτικοί με τους οποίους χρειάζεται να έρθουν σε επαφή είναι περισσότεροι, δεν είναι πάντα διαθέσιμοι και συχνά κάνουν αρκετό καιρό για να γνωρίσουν τους μαθητές ώστε να έχουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα. Έτσι, οι γονείς συχνά ανησυχούν πως οι καθηγητές είναι αδιάφοροι και δεν γνωρίζουν το παιδί τους. Νιώθουν ότι είναι περισσότερο απρόσιτοι και ξυπνά μέσα τους η αγωνία για το πώς θα λειτουργήσει το παιδί σε αυτές τις νέες συνθήκες, αν θα μάθει και αν θα πάρει την προσοχή που του χρειάζεται. Δεν είναι, μάλιστα, λίγες οι φορές που κάποιοι γονείς αγχώνονται σκεπτόμενοι ότι πλέον τα πράγματα αρχίζουν να σοβαρεύουν και στο βάθος αρχίζουν να φαίνονται οι πανελλαδικές εξετάσεις…

Και τι μπορεί να κάνει κανείς;

Πρώτα απ´ όλα, οι γονείς χρειάζεται να δείξουν ψυχραιμία και να έχουν στο νου τους ότι είναι απαραίτητο να κρατήσουν ανοιχτές τις πόρτες επικοινωνίας με το παιδί τους. Ακόμα, κι αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, να έχουν στο νου τους πως πολλές φορές όταν τα συναισθήματά τους είναι πολύ έντονα είναι πολύ πιθανό να μην έχουν να κάνουν με τα παιδιά τους και αυτό που εκείνα βιώνουν, αλλά με ζητήματα που αφορούν τους ίδιους τους γονείς και χρειάζεται να τα διερευνήσουν. Αν π.χ. νιώθουν μεγάλη αγωνία καλό θα ήταν να αναρωτηθούν: πώς και έχω τόση αγωνία; τι ακριβώς περιμένω; πόσο έχει να κάνει με το παιδί μου; τι δικό μου σχετίζεται με την αγωνία αυτή (π.χ. προηγούμενες δικές μου εμπειρίες από την αντίστοιχη περίοδο, προσδοκίες που έχω σχηματίσει: λόγου χάρη,  ένας καλός γονιός φαίνεται όταν το παιδί του είναι πειθαρχημένο και τα πηγαίνει καλά στο σχολείο, δεν αντιμιλάει κ.λπ.). Χρειάζεται ακόμα να δείξει κατανόηση και ενσυναίσθηση. Το να μπει στη θέση του παιδιού του (ή του καθηγητή όταν δυσκολεύεται μαζί του) είναι πολύ χρήσιμο. Να φανταστεί πώς θα ένιωθε ο ίδιος σε αυτή τη συνθήκη και να θυμηθεί πώς ήταν για τον ίδιο όταν βίωνε τα αντίστοιχα.

Ακόμα, χρειάζεται να δώσει χώρο στο παιδί και να μην τρέξει να του δώσει λύσεις ή συμβουλές όταν κάτι του συμβαίνει. Αυτό που θα του είναι χρήσιμο είναι να το ακούσει με ενσυναίσθηση, να το καταλάβει και να το νιώσει και από εκεί πέρα να του επιτρέψει να αναλάβει τις ευθύνες και να βρει τον τρόπο του να κάνει τα πράγματα που τον αφορούν. Μόνο αν του δώσει αυτή τη δυνατότητα θα μάθει το παιδί να αναλαμβάνει τις ευθύνες του και να προχωρά αυτόνομο.

Βέβαια, αυτό θα το κάνει με το να αφήνει μεν χώρο στην αυτενέργεια του παιδιού αλλά και με το να του δείχνει πως είναι εκεί όποια στιγμή εκείνο χρειαστεί τη βοήθειά του (αξιολογώντας, ωστόσο, τι σημαίνει βοήθεια, πότε αυτή όντως είναι χρήσιμη κ.λπ.). Φυσικά, ταυτόχρονα είναι αναγκαίο να έχει ανοιχτές τις κεραίες του για οτιδήποτε ανησυχητικό, χωρίς ωστόσο να λειτουργεί παρορμητικά. Χρειάζεται να δείχνει ψυχραιμία και να φιλτράρει τις αντιδράσεις του, ενώ παράλληλα θα δείχνει έμπρακτα ότι θέλει και μπορεί να σταθεί δίπλα στο παιδί μόλις τον χρειαστεί.

Είναι παράλληλα σημαντικό ο έφηβος να έχει ανθρώπους ενηλίκους που εμπιστεύεται και στους οποίους μπορεί να απευθυνθεί αν το χρειάζεται. Στη φάση της εφηβείας αυτοί μπορεί να μην είναι οι γονείς, αλλά άλλοι ενήλικοι (π.χ. δάσκαλοι, θείοι). Οι γονείς δεν χρειάζεται να νιώθουν άσχημα για αυτό ή να φοβούνται ότι οι ίδιοι δεν είναι πια σημαντικοί για το παιδί τους ή ότι τους απορρίπτει ή ότι δεν τους εμπιστεύεται… Χρειάζεται να απαγγιστρωθεί από αυτούς για να βρει έναν άλλο τρόπο να λειτουργεί, με περισσότερη αυτονομία. Το να έχει συνδέσεις με ανθρώπους εμπιστοσύνης που τον νοιάζονται και στους οποίους νιώθει άνετα να μιλήσει μπορεί να είναι πολύ βοηθητικό. Οι γονείς μπορούν από την πλευρά τους να ενθαρρύνουν τέτοιες σχέσεις αν υπάρχουν ή να βοηθούν να δημιουργηθούν. Ας μην ξεχνάμε, εξάλλου, κι όσα έχουμε μάθει από παλαιότερες εποχές όταν ένα παιδί το μεγάλωνε ένα χωριό. Τότε κι άλλοι ενήλικοι (ευρύτερη οικογένεια, γείτονες) ήταν σημεία αναφοράς για τα παιδιά και αυτό και ανακούφιζε την οικογένεια αλλά και βοηθούσε το παιδί να αναπτυχθεί.

Καλό είναι οι γονείς να μην ξεχνάνε πως τα παιδιά τους μπορεί να χρειάζονται χρόνο να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Αν διαπιστώνουν ότι δυσκολεύονται πολύ να ανταπεξέλθουν στις σχολικές τους υποχρεώσεις μπορούν να τα βοηθήσουν στην οργάνωσή τους· στην οργάνωση του χώρου τους ή στην οργάνωση της μελέτης τους. Είναι σημαντικό όμως να μην επιβάλλουν τις απόψεις τους ούτε να τα πιέζουν. Το διάβασμα και η ανταπόκριση στις σχολικές υποχρεώσεις είναι ευθύνη του παιδιού και με το να ανησυχούν υπέρμετρα οι γονείς ή να ανησυχούν αυτοί για το πώς θα τα κάνει όλα αυτά το παιδί απλώς αναλαμβάνουν οι ίδιοι την ευθύνη του και δεν του αφήνουν το περιθώριο να «το πάρει πάνω του».

Ακόμα, στις νέες συνθήκες που δημιουργούνται με την είσοδο στο Γυμνάσιο είναι πιθανό να χρειάζεται μια αναδιαμόρφωση του προγράμματος ολόκληρης της οικογένειας (π.χ. μπορεί να έχουν αλλάξει τα ωράρια, οι δραστηριότητες, το κατά πόσο οι γονείς χρειάζεται ή όχι να συνοδεύσουν τα παιδιά τους σε κάποιες από αυτές). Έτσι, θα είναι ίσως χρήσιμο να δημιουργηθεί ένα νέο πρόγραμμα και οι γονείς από την πλευρά τους με τη στάση τους να δώσουν στο παιδί το παράδειγμα για το πώς μπορεί κανείς να προσαρμόζεται με λειτουργικό τρόπο στις νέες συνθήκες. Μην ξεχνάμε, εξάλλου, πως ό,τι και να λέμε οι άλλοι άνθρωποι μαθαίνουν πάρα πολλά από αυτά που κάνουμε και τη στάση που έχουμε!

Καθώς διαμορφώνεται το πρόγραμμα της εβδομάδας οι γονείς είναι αναγκαίο να θυμούνται πως τα παιδιά έχουν λόγο στο πρόγραμμά που αφορά τα ίδια. Χρειάζεται, λοιπόν, να το φτιάχνουν μαζί και να συζητούν μαζί τους ακούγοντάς τα ειλικρινά για το τι σκέφτονται, νομίζουν, νιώθουν και θέλουν. Αντί να σπεύσουν οι γονείς να σκεφτούν ότι αν π.χ. ένα παιδί ζητάει περισσότερο ελεύθερο χρόνο θέλει να «γλιτώσει» από κάποια δραστηριότητα, να σκεφτούν μήπως το πρόγραμμα του είναι όντως αρκετά φορτωμένο (τουλάχιστον για το ίδιο και τον τρόπο που λειτουργεί), μήπως ανησυχεί ότι δεν θα τα καταφέρει όλα μαζί… Ίσως να λένε κάτι πολύ χρήσιμο τα παιδιά για αυτό που ζουν και να μην είναι τα πράγματα όπως οι γονείς τα βλέπουν. Εξάλλου, ένας άνθρωπος είναι περισσότερο πιθανό να ακολουθήσει ένα πρόγραμμα που ο ίδιος έχει επιλέξει και να αναλάβει την ευθύνη για αυτό, παρά αν του έχει απλώς επιβληθεί. Και μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά του Γυμνασίου είναι στη φάση της εφηβείας και μπορούν να αναλάβουν πολύ περισσότερα πράγματα από μικρότερα παιδιά. Πρέπει να τους δώσουμε αυτό το περιθώριο για να αναπτυχθούν.

Ίσως ένα ορόσημο για πολλά παιδιά που ετοιμάζονται να μπουν στο Γυμνάσιο είναι οι αλλαγές στο δωμάτιό τους. Να φτιάξουν το χώρο τους με βάση το δικό τους γούστο, τις δικές τους επιθυμίες. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό. Μην ξεχνάμε ότι το δωμάτιο είναι ο προσωπικός χώρος του παιδιού και πρέπει το ίδιο να έχει λόγο σε αυτό και να τον διαμορφώνει· είναι μέρος της ελευθερίας που αποκτά μεγαλώνοντας και των ευθυνών που αναλαμβάνει. Προφανώς, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα αλλαγές με οικονομικό κόστος που δυσκολεύεται η οικογένεια να αναλάβει. Οι γονείς, όμως, μπορούν να ενθαρρύνουν το παιδί να βρει άλλους δημιουργικούς τρόπους να διαμορφώσει το χώρο με τον τρόπο που εκείνο θα το ευχαριστεί.

Τέλος, είναι σημαντική και η σχέση με το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς. Αυτή θα βοηθήσει στη δημιουργία ενός πλαισίου ασφάλειας και συνεργασίας που θα ωφελήσει ποικιλοτρόπως το παιδί. Οι γονείς θα μπορούν έτσι να έχουν και εικόνα για το κατά πόσο τα παιδιά τους είναι συνεπή στις υποχρεώσεις τους, χρειάζονται βοήθεια κ.λπ.

Η σχέση της οικογένειας με το σχολείο είναι πάρα πολύ σημαντική, αν και έχει πληγεί αρκετά τις τελευταίες δεκαετίες. Ωστόσο, πλέον όλο και περισσότεροι αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα της συνεργασίας των διαφορετικών πλαισίων που αφορούν το παιδί και που στην πραγματικότητα έχουν τον ίδιο στόχο: το μεγάλωμα, τη φροντίδα και την ανάπτυξη του παιδιού.

Σε κάθε περίπτωση οι γονείς χρειάζεται να είναι ανοιχτοί και αν υπάρχει κάτι που τους προβληματίζει ή αν έχουν απορίες να μην διστάσουν να απευθυνθούν στους εκπαιδευτικούς ή/και σε κάποιον σύμβουλο για υποστήριξη.

– Η Χαρά Σωτηροπούλου είναι ψυχοπαιδαγωγός με εκπαίδευση στη Συστημική Προσέγγιση και Ψυχοθεραπεία.

Παλιότερα άρθρα Επόμενα άρθρα