Φέτος στις 1 Φεβρουαρίου 2026, Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου, «άνοιξε το Τριώδιο» για το έτος 2026. Η περίοδος του Τριωδίου είναι εκκλησιαστική περίοδος που ξεκινά από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου και φτάνει μέχρι και το Μεγάλο Σάββατο.
Το τριώδιο έχει λάβει την ονομασία του από το ομώνυμο εκκλησιαστικό βιβλίο, το τριώδιο, το οποίο περιλαμβάνει τους ύμνους που ψάλλονται στις εκκλησίες κατά τη συγκεκριμένη περίοδο.
Μέσα στην περίοδο αυτή περιλαμβάνονται οι τρεις εβδομάδες της Αποκριάς, η Μεγάλη Τεσσαρακοστή καθώς και η Μεγάλη Εβδομάδα, συνολικά 10 εβδομάδες.
Το άνοιγμα του Τριωδίου δίνει το σύνθημα για τον ερχομό των τριών εβδομάδων της Αποκριάς.
Απόκριες ονομάζονται οι τρεις εβδομάδες πριν την Καθαρά Δευτέρα και την νηστεία της Σαρακοστής. Ονομάζονται Απόκριες επειδή είναι η περίοδος σταδιακής απομάκρυνσης από την κατανάλωση κρέατος – από + κρέας. Στον δυτικό κόσμο οι απόκριες ονομάζονται carnival, δηλαδή καρναβάλι, από τη λατινική φράση «κάρνε λεβάρε» που σημαίνει «αφαίρεση του κρέατος».
Η πρώτη εβδομάδα της Αποκριάς ονομάστηκε Προφωνή επειδή διαλαλεί, «φωνάζει» ότι έρχονται οι Απόκριες.
Η δεύτερη εβδομάδα ονομάστηκε Κρεατινή, επειδή επιτρεπόταν το κρέας, ακόμα και στις νηστείες της Τετάρτης και της Παρασκευής.
Η τρίτη εβδομάδα ονομάστηκε Τυρινή, επειδή απέφευγαν το κρέας, αλλά έτρωγαν γαλακτοκομικά. Οι Απόκριες τελειώνουν την Κυριακή πριν την Καθαρά Δευτέρα.
Το Τριώδιο λοιπόν ανοίγει με την πρώτη εβδομάδα της Αποκριάς που ονομάζεται Προφωνή. Τη λένε και Ελεύθερη ή Απολυτή, γιατί διατροφικά γίνεται κατάλυση στα πάντα, δηλαδή καταναλώνονται όλες οι τροφές χωρίς κανέναν περιορισμό, ακόμα και την Τετάρτη και την Παρασκευή. Ένας άλλος λόγος που λέγεται Απολυτή είναι γιατί «απολύονται οι ψυχές των αποθαμένων και βγαίνουν στον Απάνω Κόσμο», και δεν είναι τυχαίο που μέσα στην Αποκριά έχουμε και Ψυχοσάββατο. Τη λένε Προφωνή ή Προφωνέσιμη, γιατί αυτή την εβδομάδα συνηθιζόταν να διαλαλούν, να αναγγέλλουν γιορτινά την έναρξη της Αποκριάς και άρα μια περίοδο ευθυμίας και διασκέδασης. Άλλοτε με πυροβολισμούς, άλλοτε με ταμπούρλα και τύμπανα και άλλοτε με τελάλη, που σε κάποιες περιοχές φώναζε «όποιος δεν έχει θρεφτάρι, ν’ αγοράσει», αφού θα ακολουθούσε εβδομάδα μεγάλης κρεοφαγίας και κάθε σπίτι έπρεπε να είναι κατάλληλα εφοδιασμένο με το σφαχτό του.
Στο σχολείο μας αναβιώσαμε ένα έθιμο της πρώτης εβδομάδας της Αποκριάς, της Προφωνής που συνδέεται με το χαρούμενο μήνυμα της έλευσης της Αποκριάς και θα το συναντούσαμε εβδομήντα και πλέον χρόνια παλιότερα στην ευρυτανική ύπαιθρο. Τότε οι ξωμάχοι, οι άνθρωποι που δούλευαν στα χωράφια και γενικότερα στη φύση, δεν είχαν τηλέφωνα ή το διαδίκτυο για να διαδώσουν την άφιξη της Αποκριάς. Προκαλούσαν λοιπόν δυνατό θόρυβο χτυπώντας με δύναμη ένα ξύλο σε ταψιά ή ντενεκέδες, ή μεταλλικά αντικείμενα μεταξύ τους και φώναζαν «Καλές Απόκριες» ή «Ήρθαν οι Απόκριες» μέχρι να τους ακούσουν από τα διπλανά χωράφια και με τη σειρά τους να φωνάξουν κι εκείνοι το ίδιο μήνυμα. Έτσι από στόμα σε στόμα το ευχάριστο μήνυμα της Αποκριάς έφτανε από άκρη σε άκρη στα χωράφια, στα χωριά και στις γειτονιές.
Οι περισσότεροι από εμάς έχουν συνδέσει το τριώδιο με τις αποκριές και τα καρναβαλικά έθιμα, λόγω της σύνδεσης που έχουν κάνει οι άνθρωποι και το ξεφάντωμα πριν από τη μεγάλη Νηστεία της Σαρακοστής.
Η άλλη του όμως διάσταση, είναι βαθιά θρησκευτική και σηματοδοτεί την εισαγωγή στη διαδικασία του εξαγνισμού του ανθρώπου μέσω της σαρανταήμερης νηστείας που ξεκινάει αμέσως μετά τις απόκριες. Εξάλλου η τελευταία Κυριακή της Αποκριάς λέγεται και «Κυριακή της συγχωρήσεως» και διαβάζεται ο εσπερινός της συγγνώμης.
https://www.gastronomos.gr/topikes-kouzines/ellada/fate-pieite-eleythera-ta-ethima-tis-protis-evdomadas-tis-apokrias/253261/
Το πρωί στο σχολείο μας μιλήσαμε για τη λαογραφία της Αποκριάς και την έννοια του Τριωδίου και στη συνέχεια βγήκαμε στο προαύλιο για να αναβιώσουμε το έθιμο της “Προφωνής” από την ευρυτανική ύπαιθρο μιας άλλης εποχής. Οι μαθητές και οι μαθήτριες του 4ου Δημοτικού Σχολείου και του 4ου Νηπιαγωγείου Καρπενησίου σκορπίστηκαν ολόγυρα στη μεγάλη αυλή του σχολείου μας και κρατώντας μεταλλικά σκεύη στα χέρια τους τα χτυπούσαν δυνατά και φώναζαν “Ήρθαν οι Απόκριες” και “Καλές Απόκριες” διαδίδοντας το νέο της έλευσης της Αποκριάς στη γειτονιά του σχολείου μας.
Με τη συμμετοχή των μαθητών/τριών του σχολείου μας στην αναβίωση του παραπάνω εθίμου δεν επιστρέψαμε απλά στο παρελθόν και στην σκληράδα και απομόνωση που επέβαλλε συχνά η γεωμορφολογία του τόπου μας. Όλοι, εκπαιδευτικοί και μαθητές/τριες, ενισχύσαμε το αίσθημα της κοινότητας και της συνοχής, βάλαμε ένα λιθαράκι ακόμη στην διασφάλιση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μας και ενισχύσαμε την συλλογική μνήμη και την ταυτότητά μας. Σημαντική είναι η υποστήριξη ενός ισορροπημένου και βιώσιμου τρόπου ζωής ζωής καθώς εμπλουτίζουμε και νοηματοδοτούμε τον χρόνο με δραστηριότητες που συνδέονται με την εποχικότητα και τη χρήση τοπικών υλικών αποκομίζοντας παράλληλα σημαντικά ψυχολογικά οφέλη καθώς χαιρόμαστε και δημιουργούμε ευχάριστες εμπειρίες/αναμνήσεις.
