Μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό Σχολείο

Ομαλή μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό Σχολείο, σε περίοδο μη ομαλής λειτουργίας των σχολείων- Ο  ρόλος των γονέων

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή ξεκινάει, αν δεν έχει ήδη ξεκινήσει, η προετοιμασία των νηπίων για την ομαλή μετάβασή τους από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό σχολείο. Όπως κάθε μεταβατικό στάδιο, η περίοδος αυτή είναι μια περίοδος σημαντικών αλλαγών για τη ζωή του παιδιού αλλά και όλης της οικογένειας. Η αλλαγή αυτή συνοδεύεται από ανάμεικτα συναισθήματα προσμονής, ενθουσιασμού, αγωνίας, φόβου και ανησυχίας. Η μετάβαση γίνεται σε τρία στάδια, την προετοιμασία, τη μετάβαση και την ενσωμάτωση. Η χρονική διάρκεια του κάθε σταδίου δεν είναι εφικτό να καθοριστεί με ακρίβεια, καθώς εξαρτάται από πολλούς παράγοντες του ίδιου του παιδιού αλλά και του περιβάλλοντός του. Σε καθένα από αυτά τα στάδια ο ρόλος του γονέα είναι καθοριστικός. Πολύ περισσότερο φέτος, που τα σχολεία ενδέχεται να παραμείνουν κλειστά και οι εκπαιδευτικοί δε θα έχουν τη δυνατότητα να συνεισφέρουν όσο μπορούν στην μετάβαση αυτή. Ο γονιός λοιπόν, καλείται να αναλάβει πολλαπλούς ρόλους προκειμένου να συμβάλει στην ομαλή μετάβαση και προσαρμογή του παιδιού του από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό: αυτόν του παιδαγωγού, του πληροφοριοδότη και του υποστηρικτή του παιδιού στη σημαντική αυτή φάση της ζωής του. Το πρώτο βήμα που χρειάζεται να κάνει ο γονιός είναι να γίνει ο ίδιος το πρότυπο για το παιδί του. Να το βοηθήσει να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα, αποδεχόμενος και υιοθετώντας ο ίδιος πρώτα τους κανόνες της. Να υιοθετήσει μέσα στο σπίτι κανόνες που σχετίζονται με τη συνύπαρξη (ακούω, δε διακόπτω, μιλάω ευγενικά, βοηθώ, μοιράζομαι) και με τη μάθηση (ακολουθώ συγκεκριμένο πρόγραμμα στο σπίτι, δίνω κίνητρα, οργανώνω, ενθαρρύνω). Το παιδί χρειάζεται να αισθάνεται ασφάλεια για τη νέα κατάσταση που θα έχει να αντιμετωπίσει και να νιώθει εμπιστοσύνη ότι είναι ικανό να τα καταφέρει. Πολλά παιδιά μπορεί να φοβούνται ότι το νέο σχολικό περιβάλλον θα είναι πολύ πιο δύσκολο, ότι θα έχουν πολλά και δύσκολα καθήκοντα, ότι θα χάσουν τους φίλους τους, ότι τα μεγαλύτερα παιδιά θα τα κοροϊδέψουν ή θα τους φερθούν άσχημα και προσβλητικά. Όλες αυτές οι αγωνίες και οι ανησυχίες του παιδιού είναι σημαντικό να εκφραστούν και να συζητηθούν με τους γονείς, προκειμένου να μειωθεί ο φόβος και το άγχος και να νιώσει το παιδί ότι δεν είναι μόνο σε αυτή την μεταβατική διαδικασία. Καθώς φέτος δεν είναι εφικτό να πραγματοποιηθούν επισκέψεις γνωριμίας, συναντήσεις και κοινές δράσεις εξοικείωσης των παιδιών του Νηπιαγωγείου με το Δημοτικό Σχολείο, είναι βοηθητικό να επισκεφτούν οι γονείς με το παιδί τους το διαδικτυακό χώρο του Δημοτικού, προκειμένου να περιηγηθούν μαζί. Μπορούν να δουν φωτογραφίες των χώρων, των τάξεων και της αυλής του νέου σχολείου. Να διαβάσουν τα καινούρια μαθήματα που θα έχουν στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα διδασκαλίας και να προσπαθήσουν να φανταστούν με το παιδί την ύλη και το περιεχόμενο του κάθε μαθήματος.  Να διαβάσουν τις δραστηριότητες και τις εκδρομές της Α΄ Τάξης προηγούμενων ετών. Με τον τρόπο αυτό το παιδί μπορεί να προετοιμαστεί για το νέο περιβάλλον αλλά και οι γονείς μπορεί να νιώσουν πιο ήρεμοι και λιγότερο αγχωμένοι. Μία άλλη βοηθητική δραστηριότητα είναι η βόλτα μαζί με το παιδί έξω από το σχολείο που θα φοιτήσει. Να δουν μαζί το προαύλιο και να φανταστούν πόσα πολλά παιχνίδια θα μπορεί να παίξει το παιδί εκεί. Είναι μια ευκαιρία να μιλήσουν για το διάλειμμα, για το γεγονός ότι θα πρέπει το παιδί να «προφτάσει» να παίξει, να πάει στην τουαλέτα, να φάει το κολατσιό του, να πιει νερό, να εξοικειωθεί με τα τόσα άγνωστα πρόσωπα που τον περιτριγυρίζουν και να ξεκουραστεί πριν από το χτύπημα του κουδουνιού. Θα πρέπει λοιπόν να μάθει να διαχειρίζεται σωστά το χρόνο του. Επιπλέον, οι γονείς μπορούν να θυμηθούν και να διηγηθούν τη δική τους πρώτη μέρα στο σχολείο, την αγωνία τους, κάποιο αστείο περιστατικό που μπορεί να τους συνέβη τις πρώτες μέρες στο νέο σχολικό περιβάλλον.  Όταν επιστρέψουν στο σπίτι μπορεί το παιδί να ζωγραφίσει το προαύλιο του σχολείου του αλλά και το εσωτερικό, τάξεις, διαδρόμους, χρησιμοποιώντας τη φαντασία του. Την περίοδο αυτή μέχρι το άνοιγμα των σχολείων μπορούν να την αξιοποιήσουν οι γονείς προκειμένου να ενισχύσουν, με το δικό τους τρόπο, τη γνωστική ανάπτυξη και τη σχολική ετοιμότητα του παιδιού για την Α΄ Δημοτικού. Πηγαίνοντας μαζί για ψώνια, μπορούν να ζητήσουν από το παιδί να παρατηρεί τις ταμπέλες στους διαδρόμους και να διαβάζει τα μεγάλα γράμματα στις συσκευασίες των προϊόντων. Στο δρόμο, να διαβάζει τις ταμπέλες και τα ονόματα των δρόμων και των πλατειών της γειτονιάς. Στο σπίτι, μπορούν να γράψουν μαζί προσκλήσεις για τους φίλους του τις οποίες θα στείλουν διαδικτυακά, είτε για κάποια γιορτή είτε απλά για παιχνίδι στο σπίτι ή ραντεβού στο πάρκο, ορίζοντας ημέρα, τοποθεσία και ώρα. Να διαβάσουν μαζί και να εμπλουτίσουν το λεξιλόγιο του παιδιούμέσα απλά κείμενα της καθημερινότητας, ξεφυλλίζοντας παραμύθια, διαφημιστικά φυλλάδια, συσκευασίες τροφίμων. Να πραγματοποιήσουν μαζί απλές συνταγές μαγειρικής ή ζαχαροπλαστικής, όπου ο μικρός βοηθός σεφ θα πρέπει να διαβάζει και να ζυγίζει τις ποσότητες των συστατικών. Κάθε βράδυ να διηγηθούν τη μέρα τους, από το πρωί, βοηθώντας το παιδί να κατανοήσει την έννοια του χρόνου και της χρονικής ακολουθίας. Τις μέρες αυτές που έχουμε συνηθίσει να επικοινωνούμε με βιντεοκλήσεις, μπορούν οι γονείς να οργανώσουν μια έρευνα που θα κάνει ο μικρός τους δημοσιογράφος. Να αποφασίσουν από κοινού τις ερωτήσεις που θα ήθελε να κάνει σε ένα παιδί που φοίτησε στην Α’ Δημοτικού και να επικοινωνήσουν με φίλους και συγγενείς των οποίων τα παιδιά ήταν φέτος σε αυτή την τάξη. Να μάθουν την εμπειρία τους και να ακούσουν τις δικές τους ιστορίες στο νέο τους σχολείο. Να ρωτήσουν πώς έκαναν φίλους, αν πρόλαβαν να πάνε σε σπίτια νέων συμμαθητών/τριών τους, πως νιώθουν τώρα που το σχολείο είναι κλειστό και αν τους λείπουν οι νέοι φίλοι τους. Ιδιαίτερη προετοιμασία χρειάζεται να γίνει για τα νήπια των οποίων η μητέρα είναι έγκυος. Η περίοδος της εγκυμοσύνης είναι ιδιαίτερα σημαντική και η προετοιμασία του παιδιού για το νέο αδελφάκι είναι απαραίτητη. Ο ερχομός ενός νέου παιδιού είναι δύσκολος και το γεγονός αυτό αποτελεί από μόνο του μια μεγάλη αλλαγή. Συνεπώς, με ακόμη μεγαλύτερη προσοχή και υπομονή θα πρέπει να φροντίσουν οι γονείς να προετοιμάσουν το παιδί για όλες τις επερχόμενες αλλαγές στη ζωή του. Η κάθε μεταβατική περίοδος είναι μια «γέφυρα» από μια κατάσταση της ζωής μας σε μία άλλη και επηρεάζει όλη την οικογένεια. Είναι σημαντικό οι γονείς να προσπαθήσουν να ελέγξουν και να μειώσουν το δικό τους άγχος, τις αμφιβολίες και τις ανησυχίες τους, καθώς όλα αυτά αποκωδικοποιούνται αμέσως από το παιδί και του δημιουργούν την αίσθηση ανασφάλειας. Είναι απαραίτητη η θετική σκέψη και η αισιοδοξία των γονιών ότι όλα θα πάνε καλά. Η βαθιά πεποίθηση και η εμπιστοσύνη ότι είναι ικανοί και έτοιμοι να αντιμετωπίσουν κάθε νέα κατάσταση. Σε μία περίοδο που οι γονείς έχουν αναλάβει πολλούς ρόλους και ακόμη περισσότερες ευθύνες και υποχρεώσεις απέναντι στα παιδιά τους, είναι σημαντικό να νιώθουν οι ίδιοι σίγουροι και να δίνουν το μήνυμα στο παιδί ότι το εμπιστεύονται και ότι είναι πάντα δίπλα του, σε όλη τη διαδρομή της προσαρμογής του. Πηγή: www.especial.gr

 

Σχολική άρνηση: Τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται!

Η «σχολική άρνηση» αποτελεί μια από τις πιο κοινές φοβίες που εμφανίζονται τόσο κατά την παιδική κυρίως ηλικία, όσο και κατά την εφηβική ηλικία και ανήκει στο ευρύτερο φάσμα των αγχωδών διαταραχών. Αποτελεί ουσιαστικά τον παράλογο φόβο του παιδιού να πάει στο σχολείο, καθώς δυσκολεύεται να αφήσει τον οικείο χώρο του σπιτιού, προκειμένου να βρεθεί σε ένα μέρος με άγνωστα πρόσωπα. Το παιδί σε αυτήν την περίπτωση ανησυχεί για ζητήματα χωρίς πραγματική βάση, καθώς μπορεί π.χ. να ανησυχεί ότι θα το εγκαταλείψουν οι γονείς του ή ότι κάτι άσχημο μπορεί να συμβεί είτε στο ίδιο είτε σε κάποιο κοντινό συγγενικό πρόσωπο. Προκειμένου το παιδί να ενισχύσει τους λόγους για να μην πάει σχολείο, μπορεί να προφασιστεί διάρροιες, εμετούς, πονοκέφαλους, κοιλιακούς πόνους ή ταχυκαρδίες, τα οποία και γίνονται εντονότερα όσο πλησιάζει η ώρα για να πάει στο σχολείο, ενώ απουσιάζουν σε άλλες χρονικές περιόδους, όπως τα Σαββατοκύριακα. Επίσης, πάντοτε ελλοχεύει ο κίνδυνος το παιδί ακόμα και αν πάει στο σχολείο να δυσκολευτεί πάρα πολύ να παραμείνει εκεί και γι’ αυτό να ζητήσει στην πρώτη ευκαιρία που θα του δοθεί να επιστρέψει στο σπίτι του. Η σχολική άρνηση μπορεί να εμφανιστεί κυρίως στη νηπιακή ηλικία του παιδιού και να φτάσει στην κορύφωσή της στην Β΄ Δημοτικού, ενώ εμφανίζεται κυρίως κατά την έναρξη της σχολικής χρονιάς.

Ένα παιδί θεωρείται ότι παρουσιάζει σχολική άρνηση όταν εμφανίζει κάποια από τα ακόλουθα συμπτώματα:

  • Αόριστα σωματικά συμπτώματα, όπως στομαχόπονοι, πονοκέφαλοι, πόνος στο λαιμό, ναυτία ή ζάλη, διάρροια, νυχτερινούς εφιάλτες, ενούρηση κ.α.
  • Τα συμπτώματα εμφανίζονται κυρίως το πρωί.
  • Ακόμη την ώρα που το παιδί είναι να πάει στο σχολείο ενδέχεται να εμφανίσει ενδείξεις αντικοινωνικότητας όπως εκρήξεις θυμού, επιθετικότητα, υπερκινητικότητα, άρνηση να δεχτεί το φαγητό, να ντυθεί κ.ά.
  • Προκύπτει μεγάλο διάστημα απουσίας του παιδιού από τη σχολική καθημερινότητα εξαιτίας αυτών των συμπτωμάτων.

Αν και τα παιδιά αδυνατούν συνήθως να αναγνωρίσουν τους λόγους από τους οποίους πηγάζει το άγχος τους να πάνε στο σχολείο, φαίνεται να ενυπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι που πυροδοτούν την εκδήλωση της σχολικής άρνησης. Μερικοί από αυτούς είναι: ο φόβος αποτυχίας, το πείραγμα από τα άλλα παιδιά στο σχολείο, οι απειλές σωματικής βίας ή ιστορικό σωματικής βίας, οι μαθησιακές δυσκολίες, η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, η ασθένεια στην οικογένεια, διαζύγιο ή συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια, η αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος και η ζήλια λόγω της γέννησης ενός νέου μωρού.

Για να βοηθήσουν οι γονείς ένα παιδί που παρουσιάζει σχολική άρνηση χρειάζεται:

  • Να το ακούσουν με προσοχή και να το ενισχύσουν να μιλήσει για το φόβο του να πάει σχολείο.
  • Να μη γελάσουν και να μην αστειευτούν μαζί του τη στιγμή που το παιδί θα περιγράφει τα συναισθήματα και τις σκέψεις του σχετικά με αυτό που το φοβίζει.
  • Να συζητήσουν διάφορα γεγονότα που συμβαίνουν στο σχολείο, τα οποία μπορεί να ενισχύσουν το φόβο του.
  • Να είναι ήρεμοι, διατηρώντας ένα σταθερό τόνο φωνής και μια στάση κατανόησης και στήριξης απέναντί του.
  • Να το ρωτήσουν για το χειρότερο πράγμα που θα μπορούσε να του συμβεί στο σχολείο και με τη δική τους βοήθεια να βρουν τρόπους ώστε το παιδί να νιώσει ασφάλεια.
  • Να ενθαρρύνουν το παιδί να έχει περισσότερες επαφές με συνομηλίκους (να ενταχθεί σε αθλητικές ομάδες, να έχει εξωσχολικές δραστηριότητες, να έρχεται συχνά σε επαφή με άλλα παιδιά κ.ά.).

Επίσης γίνεται αντιληπτό ότι η υποστήριξη και η παρακολούθηση του παιδιού από κάποιον ειδικό μπορεί να βοηθήσει το παιδί να ενισχύσει την αυτοπεποίθησή του και να καλλιεργήσει σταδιακά θετική αυτοεικόνα, προκειμένου να μπορέσει να αντιμετωπίσει κατάλληλα τη σχολική άρνηση. Τέλος, η συμβουλευτική υποστήριξη της οικογένειας, αλλά και η συνεργασία των ειδικών με τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς και το ίδιο το παιδί μπορεί να βοηθήσει τόσο στην καλύτερη κατανόηση των δυσκολιών του παιδιού, όσο και στη μείωση της έντασης των προαναφερόμενων συμπτωμάτων.

Φεβρουάριος 2019

Γιάννης Γκούθας Ψυχολόγος Κέντρο Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης (Κ.Ε.Σ.Υ.)Κεφαλληνίας

Πηγή: www.inkefalonia.gr

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τη συναισθηματική νοημοσύνη του παιδιού μας!

Τι είναι η συναισθηματική νοημοσύνη; Πώς διαφοροποιούνται τα συναισθήματα από τη βρεφική ως τη νηπιακή ηλικία; Γιατί είναι σημαντική η ανάπτυξή της; Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς στην προαγωγή της;

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ;
Η συναισθηματική νοημοσύνη σύμφωνα με τον Goleman (1990) είναι: «Η ικανότητα να αναγνωρίζει κανείς τα δικά του συναισθήματα, να τα κατανοεί και να τα ελέγχει. Είναι επίσης η ικανότητα να αναγνωρίζει και να κατανοεί τα συναισθήματα των ανθρώπων γύρω του και να μπορεί να χειρίζεται αποτελεσματικά τόσο τα δικά του συναισθήματά του όσο και τις διαπροσωπικές του σχέσεις».
Ένα παράδειγμα: «Δείχνεις απογοητευμένος που δε σε παίζουν τα άλλα παιδιά. Μπορεί να σου φαίνεται δύσκολο να τα πλησιάσεις, αλλά έλα να σκεφτούμε μαζί ιδέες που θα σε βοηθήσουν». Με αυτόν τον τρόπο ο γονιός αναγνωρίζει τα συναισθήματα του παιδιού, το βοηθάει να τα προσδιορίσει και του προτείνει έναν τρόπο για να τα διαχειριστεί. Όταν ένα παιδί είναι σε θέση να το κάνει αυτό, τότε οι γύρω του μπορούν να το κατανοήσουν, να ανταποκριθούν σε αυτά που νιώθει και να το βοηθήσουν.

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΒΡΕΦΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

  • Μετά τον 6ο μήνα τα συναισθήματα είναι διαφοροποιημένα και αποτυπώνονται με κλασικές εκφράσεις στο πρόσωπο.
  • Προς το τέλος του 1ου έτους τα βρέφη είναι σε θέση να διακρίνουν πότε μία κατάσταση είναι καινούρια ή αν κάποιο ξένο πρόσωπο αποτελεί απειλή για τα ίδια και εκφράζουν έκπληξη ή δυσφορία αντίστοιχα.

ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

  • Στα μέσα του 2ου έτους τα νήπια αρχίζουν να κατανοούν τους κοινωνικούς κανόνες.
  • Ελέγχουν σε πρώτο στάδιο τη συμπεριφορά τους.
  • Εκφράζουν ενσυναίσθηση για πρώτη φορά (ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματα και τις ανάγκες των άλλων).
  • Στο 4ο έτος αρχίζουν να κατανοούν τα συναισθήματα και τις αιτίες τους.
  • Στο τέλος του 5ου έτους περιγράφουν συναισθηματικές καταστάσεις όπως φοβισμένος, θυμωμένος, λυπημένος, χαρούμενος.

ΣΕ ΠΟΙΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΕΜΠΟΔΙΖΕΤΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

  • Όταν αγνοούνται τα συναισθήματα των παιδιών από τους ενήλικες.
  • Όταν απαγορεύεται στην οικογένεια η έκφραση των δυσάρεστων συναισθημάτων (π.χ. φόβος, θυμός ή απογοήτευση).
  • Συνέπεια: Τα έντονα συναισθήματα που εσωτερικεύονται και δεν εκφράζονται «φουσκώνουν» σαν ένα μπαλόνι που κάποια στιγμή θα «σκάσει» με απρόβλεπτες συνέπειες στην ψυχική υγεία του ατόμου.

ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ

  • Τα παιδιά με χαμηλό δείκτη συναισθηματικής νοημοσύνης αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην επικοινωνία και στην επαφή με τους συνομηλίκους τους.
  • Αντίθετα, τα παιδιά με καλά αναπτυγμένη συναισθηματική νοημοσύνη είναι πιο κοινωνικά και πιο αρεστά στις παρέες τους, έχουν λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς και καλύτερες σχολικές επιδόσεις.
  • Ένα έξυπνο συναισθηματικά παιδί αναπτύσσει εμπιστοσύνη προς τον εαυτό του, έχει θετική αυτο-εικόνα, είναι ανοιχτό στο να εξερευνήσει καινούρια πράγματα και να δοκιμάσει διαφορετικές εμπειρίες.
  • Ως ενήλικας συνήθως διακρίνεται από σταθερότητα στις διαπροσωπικές του σχέσεις.

ΜΕ ΠΟΙΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ

  • Να εκμεταλλεύονται κάθε ευκαιρία που προκύπτει και να δίνουν τη δυνατότητα στο παιδί να εκφράζει αυτό που νιώθει και να το κατονομάζει ως συναίσθημα. Να δίνουν όνομα στα συναισθήματα του παιδιού τους.
  • Βοηθητική είναι και η εκμάθηση τεχνικών επίλυσης προβλημάτων, για παράδειγμα: «Τι μπορώ να κάνω για αυτό που μου συμβαίνει; Ποιες είναι οι πιθανές λύσεις;». Με τον τρόπο αυτό ενισχύουν την αυτενέργεια των παιδιών τους και τονώνουν την αυτοπεποίθησή τους.
  • Να μιλούν καθησυχαστικά στο παιδί. Να το βοηθούν να κατονομάσει το συναίσθημα που νιώθει και να θέτουν όρια ως προς την έκφραση του συναισθήματος (π.χ. εξηγούν στο παιδί ότι το να σπάσει όλα του τα παιχνίδια δεν αποτελεί λύση στο θυμό του. Το να συζητήσει, όμως, μαζί τους γιατί είναι θυμωμένο μπορεί να το βοηθήσει να νιώσει καλύτερα).
  • Βλέπουν τα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών τους ως μία ευκαιρία για επικοινωνία και τρυφερότητα. Αφιερώνουν, λοιπόν, χρόνο σε ένα λυπημένο, θυμωμένο ή φοβισμένο παιδί για να αναγνωρίσει και να λεκτικοποιήσει τα συναισθήματά του. Με τον ίδιο τρόπο αντιδρούν σε κάθε συναισθηματική κατάσταση του παιδιού.
  • Να πιστέψουν στις ικανότητες, στα ταλέντα και στη μοναδικότητα του παιδιού τους και να του εμφυτεύσουν πίστη στον εαυτό του, να του καλλιεργήσουν υψηλές ηθικές αξίες αλλά και αισιόδοξη άποψη και στάση για τη ζωή.

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ E.Q. (ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ) ΑΠΟ ΤΟ I.Q (ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΥΦΥΪΑΣ)

  • Μέχρι τη δεκαετία του 90 κυριαρχούσε η άποψη ότι ο υψηλός δείκτης νοημοσύνης (το γνωστό I.Q.) καθώς και η υψηλή ακαδημαϊκή επίδοση αποτελούσαν θετικούς προγνωστικούς δείκτες για τη ψυχική υγεία του ατόμου.
  • Με τη θεωρία του Goleman και τις έρευνες που ακολούθησαν φαίνεται πλέον ότι η συναισθηματική νοημοσύνη είναι πιο σημαντική από το δείκτη νοημοσύνης.
  • Τα παιδιά με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη φαίνεται να έχουν υψηλότερα ποσοστά ψυχικής ανθεκτικότητας και να προσαρμόζονται ευκολότερα σε καινούριες καταστάσεις και περιβάλλοντα.
  • Επίσης, φαίνεται να ελέγχουν καλύτερα τις παρορμήσεις τους και να καθυστερούν την ικανοποίηση των αναγκών τους.
  • Τέλος, έχουν την ικανότητα να συμπάσχουν και να έχουν υψηλές ενσυναισθητικές δεξιότητες.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ
Ένα παιδί με πλούσια συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί πιο εύκολα να διαχειριστεί αυτά που νιώθει, τους ανθρώπους με τους οποίους συναναστρέφεται, να έχει θετική αυτοεικόνα και πιο υγιείς διαπροσωπικές σχέσεις.

Ιωάννης Κυργιόπουλος
Ψυχολόγος (Msc Σχολικής Ψυχολογίας)

Διαζύγιο

Διαζύγιο: προσαρμόζοντας τα παιδιά στη νέα οικογενειακή πραγματικότητα

  

Το διαζύγιο όταν υπάρχουν παιδιά είναι μια εντελώς διαφορετική συνθήκη στη ζωή του μέχρι πρότινος ζευγαριού αλλά κυρίως στη ζωή των παιδιών που συνήθως δεν επιθυμούν τον χωρισμό των γονιών τους.

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΔΙΑΖΥΓΙΟ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Το διαζύγιο αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία με στάδια προσαρμογής σε αρκετούς τομείς της ζωής των πρώην συζύγων και των παιδιών τους. Σε όλη τη σχετική βιβλιογραφία έχει επισημανθεί η αναγκαιότητα της συνεργασίας και επικοινωνίας των γονέων σχετικά με θέματα που αφορούν τα παιδιά. Έχει επίσης τονιστεί η σπουδαιότητα της ποιοτικής σχέσης και η συνέχιση της επικοινωνίας των παιδιών και με τους δύο γονείς ώστε τα παιδιά να μην αναγκάζονται «να χωρίσουν τον έναν γονέα».

ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΔΙΑΖΥΓΙΟ

  • Πολλά παιδιά προσαρμόζονται στη νέα κατάσταση μετά το χωρισμό των γονέων τους και οι έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις μειώνονται σημαντικά σε διάστημα δύο περίπου ετών μετά το διαζύγιο.
  • Το διαζύγιο συνδέεται συχνά με αυξημένο άγχος στα παιδιά, με βαθύτατη θλίψη, με αγχώδεις συμπεριφορές και με πτώση της σχολικής τους επίδοσης.
  • Τα προβλήματα εξωτερικευμένων μορφών συμπεριφοράς είναι πιο σταθερά στα αγόρια, ενώ τα προβλήματα εσωτερικευμένων μορφών συμπεριφοράς πιο σταθερά στα κορίτσια.
  • Παιδιά με εύκολη ιδιοσυγκρασία, ψυχολογική επάρκεια, κοινωνικές δεξιότητες φαίνεται να είναι περισσότερο ικανά να αντιμετωπίσουν το χωρισμό των γονέων τους.
  • Αντίθετα, παιδιά με δύσκολη ιδιοσυγκρασία ή με προβλήματα συμπεριφοράς φαίνεται να είναι λιγότερο ικανά να αντιμετωπίσουν το διαζύγιο των γονέων τους.
  • Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας αρχικά αντιδρούν με δάκρυα, θυμό και με στάδια σιωπής. Συχνά οδηγούνται σε παλινδρόμηση σε προηγούμενες συμπεριφορές. Επιπλέον, οδηγούνται σε λανθασμένες ερμηνείες για τις αιτίες του διαζυγίου, λόγω του ότι γνωστικά δεν μπορούν να κατανοήσουν ακόμη αρκετά πράγματα και θεωρούν υπεύθυνο τον εαυτό τους.
  • Τα παιδιά σχολικής ηλικίας συνήθως παρουσιάζουν θλίψη και έντονο θυμό, ιδιαίτερα για το γονέα που «φεύγει». Συχνά αισθάνονται το διαζύγιο σαν μια απόρριψη προς το πρόσωπό τους και εμφανίζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και δυσκολίες στη μάθηση. Επίσης, προκειμένου να τραβήξουν την προσοχή των γονέων τους και να προσπαθήσουν να «επανενώσουν» την οικογένεια, μπορεί να καταφύγουν σε προπαραβατικές συμπεριφορές (κλοπές, ψέματα)
  • Τα παιδιά εφηβικής ηλικίας εμφανίζουν συχνά συμπτώματα κατάθλιψης, όπως ευερεθιστότητα, θλίψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση και δυσκολίες στη συγκέντρωση. Συχνά, δίνουν την εντύπωση ότι απομακρύνονται από την οικογενειακή ζωή και καταφεύγουν σε φίλους τους. Κάποιες φορές επίσης προυσιάζουν δυσκολίες στον ύπνο και τη διατροφή τους, σωματικά ενοχλήματα και παραπτωματικότητα.
  • Οι πιο βασικοί παράγοντες που  καθορίζουν τη σοβαρότητα των επιπτώσεων του διαζυγίου στα παιδιά φαίνεται να  είναι οι συνθήκες κάτω από τις οποίες εκδίδεται το διαζύγιο, η ποιότητα του γάμου όσο αυτός διήρκεσε, η προσωπικότητα των γονιών, η στάση των γονιών απέναντι στα παιδιά και η μεταξύ τους διαπροσωπική σχέση μετά το διαζύγιο, η ηλικία των παιδιών κατά την έκδοση του διαζυγίου και  οι οικονομικές επιπτώσεις του διαζυγίου.

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΝ ΤΗΝ ΟΜΑΛΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕΤΑ ΤΟ ΔΙΑΖΥΓΙΟ

  • Η ικανότητα των γονέων να επιλύσουν ή να παραμερίσουν τις συγκρούσεις μεταξύ τους και το θυμό τους και να αισθανθούν την ανακούφιση μετά τη λύση του γάμου.
  • Η επανάκτηση, διατήρηση ή βελτίωση της ικανότητας των γονέων για σωστή ανατροφή των παιδιών τους.
  • Η απουσία αισθημάτων απόρριψης για το παιδί από το γονέα που δεν είχε την επιμέλεια και η συνέχιση της σχέσης και επικοινωνίας τους σε τακτική και σταθερή βάση σύμφωνα με το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού.
  • Η προσωπικότητα και ψυχολογική επάρκεια του κάθε παιδιού χωριστά, για την αντιμετώπιση της κρίσης της οικογένειάς του.
  • Η ύπαρξη ενός δικτύου υποστήριξης για το παιδί (παππούδες, συγγενείς, φίλοι).
  • Το συναισθηματικό κλίμα που επιτρέπει στο παιδί και σε όλα τα μέλη της οικογένειας ανοιχτές συζητήσεις και έκφραση ανησυχιών σχετικά με τα ζητήματα του διαζυγίου.
  • Η μεγαλύτερη συχνότητα και συνέπεια τόσο στην επικοινωνία όσο και στην επαφή με τον γονέα που δεν έχει την επιμέλεια.

ΠΩΣ ΜΙΛΑΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΖΥΓΙΟ

  • Η ανακοίνωση γίνεται στα παιδιά, όταν το διαζύγιο είναι οριστικό.
  • Εξηγούμε στα παιδιά με άμεσο και ξεκάθαρο τρόπο τι σημαίνει διαζύγιο και αναφερόμαστε στα γενικά προβλήματα που οδήγησαν στο χωρισμό. Είναι προτιμότερο η ανακοίνωση να γίνεται στα παιδιά και από τους δύο γονείς.
  • Είναι σημαντικό να αποφύγετε τις αλληλοκατηγορίες και να επιρρίπτεται ευθύνες ο ένας στον άλλο. Όσο περισσότερο κατηγορείτε τον άλλο γονέα, τόσο περισσότερο αποζητάτε το παιδί να κάνει μια παθολογική «συμμαχία» μαζί σας, αξιολογώντας τον έναν γονέα ως «καλό» και τον άλλο γονέα ως «κακό».
  • Ένα εξίσου βασικό λάθος που κάνουν συχνά ορισμένοι γονείς είναι ότι εμπλέκουν τα παιδιά στις δικές τους διαμάχες και τα υποχρεώνουν να πάρουν το μέρος του ενός ή του άλλου. Επίσης, πολλές φορές τους λένε δυσάρεστες λεπτομέρειες για τη δικαστική διαμάχη, τα κάνουν να αισθάνονται ένοχα επειδή αγαπάνε τον άλλο γονιό, απαιτούν από τα παιδιά να κρατάνε μυστικά από τον άλλο γονιό, τα χρησιμοποιούν σαν ταχυδρόμο μηνυμάτων κι επικοινωνίας μεταξύ του ενός γονιού και του άλλου ή σαν κατάσκοπο που μαζεύει κρυφά πληροφορίες που μεταφέρει από το ένα σπίτι στο άλλο. Αυτά δημιουργούν σοβαρές επιπτώσεις, βλάπτουν τα παιδιά και υποσκάπτουν την ψυχική τους ισορροπία.
  • Διαβεβαιώστε τα παιδιά σας ότι δεν είναι τα ίδια «υπεύθυνα» για τα προβλήματα της σχέσης των γονιών τους, ούτε για το χωρισμό τους, και ότι δε μπορούν να κάνουν τίποτα για να συμφιλιώσουν τους γονείς τους.
  • Καλό είναι να γίνει και συμβουλευτική διαζυγίου και στους δύο γονείς από ειδικό ψυχικής υγείας (ψυχολόγο, παιδοψυχίατρο).

ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

  • Ενθαρρύνετε τα παιδιά να κάνουν ερωτήσεις και να εκφράζουν τις απορίες τους.
  • Τα παιδιά είναι σημαντικό να ενθαρρύνονται και να στηρίζονται στη θλίψη που αισθάνονται ώστε να εκφράζουν τα συναισθήματά τους.
  • Είναι απαραίτητη η αναγνώριση, η κατανόηση και η αποδοχή των συναισθημάτων τους, όπως και η διαβεβαίωση ότι όλα τα παραπάνω αποτελούν φυσιολογικές αντιδράσεις «πένθους» για το χωρισμό των γονέων τους.
  • Προσπαθήστε να ακούτε τα παιδιά με προσοχή, για να νιώθουν ότι τα συναισθήματά τους είναι κατανοητά και ότι τα λαμβάνετε υπόψη σας.

ΣΧΕΣΗ ΓΟΝΕΩΝ ΜΕΤΑ ΤΟ ΔΙΑΖΥΓΙΟ

  • Είναι σημαντικό να αποφεύγετε να «χρησιμοποιείτε» τα παιδιά στις μεταξύ σας συγκρούσεις. Κανένας δεν έχει το δικαίωμα να αναγκάσει τα παιδιά να επιλέξουν τον έναν ή τον άλλο γονέα. Όσο θυμό και οργή και αν νιώθετε για τον/την πρώην σύζυγο, μην ενθαρρύνετε τα παιδιά να συμμεριστούν τα συναισθήματά σας για τον άλλο γονέα.
  • Διατηρήστε τις ίδιες καθημερινές συνήθειες και φροντίστε να βλέπει και τους δύο γονείς του όσο πιο συχνά γίνεται.
  • Ενημερώστε το σχολείο του. Το πρώτο διάστημα θα ήταν καλό να διατηρείτε τακτική επικοινωνία με το εκπαιδευτικό προσωπικό του σχολείου, προκειμένου να διαπιστώσετε αν υπάρχουν συναισθηματικές και συμπεριφορικές αλλαγές και τη συχνότητα και την ένταση με την οποία αυτές εκδηλώνονται.
  • Προσπαθήστε να μη συμπεριφέρεστε στο παιδί σαν είναι μεγάλο. Δεν είναι στο ρόλο του να σηκώσει έναν τέτοιο βάρος. Πρέπει να του δοθεί χρόνος να διαχειριστεί τις δικές του δυσκολίες και εσείς ως γονείς να βοηθηθείτε για να αντιμετωπίσετε τις δικές σας.
  • Μην καταφεύγετε σε υλικά ανταλλάγματα προκειμένου να καλύψετε τις ενοχές σας.
  • Φροντίστε τον εαυτό σας και κατανοήστε τη νέα πραγματικότητα.

Συνοψίζοντας, εκείνο που χρειάζονται τα παιδιά μετά το διαζύγιο είναι να είστε πραγματικά μαζί τους, να μοιράζονται μαζί σας τις επιτυχίες τους, τη χαρά τους, τις προσδοκίες τους, τις δυσκολίες και τις ανησυχίες τους. Να έχουν δηλαδή και με τους δύο γονείς τους μια ουσιαστική και ποιοτική επικοινωνία.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • Ο χωρισμός των γονέων το διαζύγιο και τα παιδιά, Χρυσή Γ. Χατζηχρήστου, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 1999.
  • Οι τρεις ταυτότητες της ελληνικής οικογένειας, Χάρις Κατάκη, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 1998.

Χρήσιμες ιστοσελίδες

www.epsype.gr

www.specialeducation.gr

Ιωάννης Κυργιόπουλος
Ψυχολόγος (Msc Σχολικής Ψυχολογίας)