Η στήλη της ψυχολογίας

Κατά τη διάρκεια της φετινής χρονιάς, 2015- 2016, το σχολείο μας έχει τη δυνατότητα να υποστηρίζεται σε θέματα που αφορούν στην ψυχολογία των μαθητών μας από την ψυχολόγο, κ. Ολυμπιάννα Λαζανά. Η κ. Λαζανά, με τις επιστημονικές γνώσεις της (Ψυχολογία  στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μεταπτυχιακές σπουδές στην Κλινική Ψυχολογία, στο Πανεπιστήμιο Paul-Valery III του Μοντπελιέ, της Γαλλίας), συζητά και στηρίζει όσους μαθητές το επιθυμούν σε συναντήσεις που πραγματοποιούνται στον χώρο του σχολείου μας, κάθε Πέμπτη.

Τα παρακάτω και σχετικά με την ψυχολογία άρθρα, δημοσιεύονται και στο προσωπικό ιστολόγιο της κ. Λαζανά (olympiannalazana.wordpress.com). Η εδώ αναδημοσίευσή τους γίνεται κατόπιν επιλογής και υπόδειξης της ιδίας.

Εξετάσεις και γονική υποστήριξη

eksetaseis-kai-goniki-ipostiriksiΓράφει η ψυχολόγος Ολυμπιάννα Λαζανά

Και η περίοδος των εξετάσεων βρίσκεται προ των πυλών. Οι έφηβοι που δίνουν εξετάσεις είτε για να περάσουν στην επόμενη σχολική τάξη είτε για να εισαχθούν σε κάποια σχολή της επιλογής τους (Πανελλήνιες εξετάσεις) καλούνται να διαχειριστούν το άγχος τους για το αν θα πετύχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα για εκείνους…αλλά και για τους γονείς τους! Δεν είναι άλλωστε λίγες οι φορές που οι μαθητές είναι περισσότερο στρεσαρισμένοι για το αν και πόσο θα ικανοποιήσουν τους γονείς τους, παρά για το αν θα τα καταφέρουν οι ίδιοι. Αν λοιπόν το άγχος των εφήβων μπορούσε να παρομοιαστεί με κάτι θα έμοιαζε μάλλον με ένα τεράστιο παγόβουνο, κάτω από το οποίο κρύβονται προσδοκίες, προτροπές, συμβουλές, απαγορεύσεις, απειλές, φόβοι, ανησυχίες.

Όλα αυτά δεν ‘ανήκουν’ μόνο στα παιδιά ή στους γονείς.. Ανήκουν και στους λεγόμενους “σημαντικούς άλλους”, στους οποίους περιλαμβάνονται γονείς, καθηγητές, φίλοι, συγγενείς, και των οποίων η άποψη και η στάση επηρεάζει κατά πολύ τον έφηβο, που βρίσκεται σε μια διαδικασία εσωτερικής αναζήτησης και αυτοκαθορισμού.

Σε όλη αυτή τη πορεία του εφήβου οι γονείς είναι εκείνοι που μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο. Ειδικότερα στην περίοδο των εξετάσεων, τι μπορούν να κάνουν οι γονείς προκειμένου να στηρίξουν αποτελεσματικά τα παιδιά τους;

Το πρώτο, και βασικότερο ίσως, είναι να σταθούν, δίπλα στα παιδιά, στη ΘΕΣΗ τους ως γονείς. Οι γονείς χρειάζεται να διαχειριστούν το δικό τους άγχος σε σχέση με την επίδοση/επιτυχία των παιδιών τους. Το να στέκονται πάνω από το κεφάλι του παιδιού και να κάνουν επίμονες ερωτήσεις σε σχέση με το τι μελέτησε και τι όχι, να του κάνουν υποδείξεις, και να συγκρίνουν το παιδί τους με άλλα ή με τον εαυτό τους στην αντίστοιχη ηλικία, όχι μόνο δεν ωφελεί αλλά δημιουργεί και μεγαλύτερη ανησυχία στο παιδί.  Είμαι ΓΟΝΙΟΣ σημαίνει υπο-στηρίζω το παιδί μου, παρέχοντάς του ότι μπορώ: Έναν ήσυχο χώρο για μελέτη, κλίμα ηρεμίας στο σπίτι, ελαφρά γεύματα που δίνουν ενέργεια, τον ίδιο μου τον εαυτό προς βοήθεια τους παιδιού. Το τελευταίο, η συναισθηματική διαθεσιμότητα δηλαδή, έχει να κάνει με το να δείξω στο παιδί μου ότι μπορεί να μου εμπιστευτεί τους φόβους και τις ανησυχίες του. Αν όμως εσείς γνωρίζετε πως είστε αρκετά νευρικοί, αγχώδεις ή απαιτητικοί σε σχέση με το παιδί σας, μπορείτε να ζητήσετε τη βοήθεια από τον γονιού του άλλου φύλου και να κρατήσετε μια ελαφρά απόσταση εκείνη την περίοδο.

‘Έπειτα είναι πολύ ωφέλιμο να μεταδώσετε στα παιδιά μια αισιόδοξη οπτική – στάση ζωής. Οι εξετάσεις είναι απλώς μια δοκιμασία που οι έφηβοι υποχρεώνονται να περάσουν. Αν και υπάρχει μαθησιακή αξιολόγηση, ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΑΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΒΑΘΜΟΙ ΤΟΥΣ. Είναι τα δικά σας ιδιαίτερα, αξιαγάπητα, μοναδικά πλάσματα πουαξίζουν για αυτό ακριβώς που είναι, και όχι για τους βαθμούς που ‘φέρνουν’ στο σπίτι. Μιας και είστε οι σημαντικότεροι δάσκαλοι για τα παιδιά σας, διδάξτε τα πώς  η αποτυχία είναι κομμάτι της ζωής και πώς δεν καθορίζει την μελλοντική τους ευτυχία. Πραγματικά είστε οι πιο κατάλληλοι για αυτό (πολύ περισσότερο από τους καθηγητές τους ή ακόμα κι από εμάς τους ψυχολόγους!).

Κάποιες επιπλέον στρατηγικές που μπορείτε να ακολουθήσετε:

  • Ενδυναμώστε τα παιδιά σας, τονίστε την αυτοπεποίθησή τους, αποφορτίστε τα με καλή διάθεση και χιούμορ, όταν κρίνετε ότι χρειάζεται. Θα μπορούσατε να πείτε: “Είμαι τόσο σίγουρος/η ότι τα θέματα θα είναι πολύ εύκολα για εσένα.”/ “Είδα σε όνειρο ότι περνούσες πάνω από την τάξη! Σίγουρα θα περάσεις!’’. Φυσικά όλα αυτά χρειάζεται να τα πιστεύετε πρώτα εσείς!
  • Διερευνήστε και ‘δημιουργήστε’ μαζί με τον έφηβο γιο/κόρη σας τον ‘‘σάκο των εφοδίων’’ του. Ο σάκος αυτός μπορεί να περιέχει μαθήματα ενισχυτικής διδασκαλίας εντός ή εκτός σπιτιού, έναν κατάλογο των δεξιοτήτων του και των ταλέντων του, θετικές δηλώσεις που μπορεί να γράψει και να κολλήσει σε ένα χαρτί στο γραφείο του (πχ. Μπορώ να περάσω στην Χ σχολή και θα τα καταφέρω).
  • Διδάξτε στα παιδιά σας τεχνικές χαλάρωσης και καθοδηγούμενου οραματισμού. Για τις τεχνικές χαλάρωσης δείτε περισσότερα στο παράρτημα του βιβλίου “Σχολείο και εξετάσεις …σε πρώτο πλάνο”, των Χριστίνα Ρασιδάκη- Σμαρούλα Παντελή και για τις ασκήσεις καθοδηγούμενης φαντασίας- οραματισμού στο 4ο μέρος του βιβλίου “Αλλαγές, άγχος, αγωνίες” της Deborah. Plummer. Προσωπικά έχω χρησιμοποιήσει τις παραπάνω ασκήσεις σε ομάδες μαθητών Γυμνασίου, μιλώντας για το άγχος. Η επίδραση των ασκήσεων αυτών στα παιδιά ήταν εκπληκτικά…χαλαρωτική!

Πάνω απ’ όλα όμως ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΕΙΤΕ τα ίδια τα παιδιά σας. Ξέρουν τι χρειάζεται να κάνουν, γνωρίζουν πολύ καλά τον δρόμο τους… Η επιτυχία, ή η αποτυχία, ανήκει αποκλειστικά σε εκείνα.

Όχι σε εσάς. Εσείς απολαύστε μαζί τους, ως συνοδηγοί, τη διαδρομή. Καλές πτήσεις!

Εξετάσεις και Άγχος

Και η σχολική χρονιά φτάνει στο τέλος της… Πριν αποχαιρετήσετε το σχολείο για φέτος καλείστε να περάσετε από τη δοκιμασία των σχολικών εξετάσεων κάποιοι, και από τη δοκιμασία των Πανελληνίων κάποιοι άλλοι!

Στο άκουσμα και μόνο της λέξης ‘εξετάσεις’ στοιχηματίζω ότι σας έρχονται ένα σωρό αρνητικά συναισθήματα και σκέψεις:

Οι σκέψεις : ‘Ωχ, και τώρα πώς θα τα βγάλω πέρα με τόσο διάβασμα; ‘, ‘ Αν δε περάσω, καταστράφηκα!’, ‘Μα είναι δυνατόν να υπάρχει ακόμα αυτός ο ‘ηλίθιος’ θεσμός;’ .

Τα συναισθήματα: Βασικά άγχος!!! Και για άλλους αδιαφορία επειδή δεν αντέχουν να μπουν στη διαδικασία εντατικής μελέτης και προετοιμασίας για τις εξετάσεις, γεγονός που αναπόφευκτα συνοδεύεται με την έκλυση ενός μικρού ποσοστού άγχους.

Σύμφωνα με τον ψυχίατρο Έρικ Μπερν, ο καθένας μας αποτελείται όχι από μία αλλά από 3 διαφορετικές προσωπικότητες , που δρουν κατά περίπτωση. Αυτές ονομάζονται ‘’Γονέας’’ ,’’Ενήλικος’’, και ‘’Παιδί’’. Φανταστείτε το απλά σαν 3 διαφορετικά κομμάτι που συνυπάρχουν μέσα μας.

Ο Γονέας περιλαμβάνει τη διδαγμένη γνώση, όλα τα πρέπει και τα μη, τις ηθικές αξίες που αποκτήσαμε στη ζωή μας στην παιδική μας ηλικία, από τους γονείς μας. Είναι ένα χρήσιμο κομμάτι της προσωπικότητάς μας που μας οργανώνει και μας βάζει όρια, παράλληλα όμως μας δυσκολεύει στη ζωή μας γιατί μας κάνει να βλέπουμε τα πράγματα μονομερώς, δηλαδή από μια μόνο οπτική.

Το Παιδί αντιπροσωπεύει τη συναισθηματική γνώση. Είναι με άλλα λόγια τα συναισθήματά μας που πηγάζουν από τη παιδική μας ηλικία. Είναι η δημιουργική μας πλευρά, αυτή που μας κάνει να ονειρευόμαστε, να νιώθουμε, να φανταζόμαστε.

Γονέας και Παιδί είναι ‘πλευρές’ που ‘κληρονομήσαμε από τότε που ήμασταν παιδιά. Για να ανταπεξέλθουμε όμως σε όλες τις καταστάσεις του παρόντος έχουμε ανάγκη από ένα τρίτο κομμάτι. Αυτό λέγεται Ενήλικος. Είναι η εμπειρική γνώση, όλα όσα μας διδάσκει η εμπειρία μας. Έχει το πλεονέκτημα ότι δεν είναι απόλυτος όπως ο Γονέας και δεν εκφράζεται συναισθηματικά όπως το Παιδί. Είναι επομένως ένα πολύ σημαντικό κομμάτι που ενεργοποιούμε για να πάρουμε μια απόφαση ή να λύσουμε ένα πρόβλημα.

Η παραπάνω ταξινόμηση εξηγεί πολύ καλά γιατί συχνά μπλοκάρετε τον εαυτό σας με σκέψεις και πεποιθήσεις του τύπου ‘Πρέπει να περάσω την τάξη’ –( Γονέας), ‘Μου τη δίνουν οι εξετάσεις κάθε τρεις και λίγο..Δηλαδή δεν υπάρχει άλλος τρόπος για να τελειώνουμε γρηγορότερα;’-(Παιδί) . Παρόμοιες πεποιθήσεις ανήκουν είτε στο κομμάτι που ονομάσαμε Γονέας είτε στο κομμάτι που ονομάσαμε Παιδί. Αν ο Ενήλικος ‘ξυπνήσει’ τότε είναι πιο πιθανό να οργανώσετε πιο καλά τη μελέτη σας και να πετύχετε στις εξετάσεις. Ας δούμε τι θα έλεγε ο Ενήλικος : ‘Ξέρω ότι οι εξετάσεις δεν είναι και το καλύτερο πράγμα στον κόσμο, όμως αν φτιάξω ένα πρόγραμμα ανά μέρα θα έχω τουλάχιστον καταφέρει να πάω έτοιμος/η στις εξετάσεις και με λίγη συγκέντρωση να γράψω καλά’.

Προσπαθήστε λοιπόν να είστε σε εγρήγορση και να επαναφέρετε τον Ενήλικο, κάθε φορά που αντιλαμβάνεστε ότι έχει πέσει σε λήθαργο!! Συμβαίνει συχνά (λόγω κούρασης ή αρνητικής αυτοεκτίμησης), αλλά στο χέρι σας είναι να σταματήσετε να βάζετε τρικλοποδιές στον ίδιο σας τον εαυτό. Είναι άδικο, δεν νομίζετε;

Το δεύτερο πράγμα που έχω να σας προτείνω προκειμένου να διαχειριστείτε το άγχος των εξετάσεων είναι να εφαρμόστε κάποιες απλές τεχνικές χαλάρωσης. Μπορείτε να τις κάνετε μόνοι σας στο σπίτι όποτε νιώθετε ζορισμένοι ( υπάρχουν στο site www. denpsarono.gr). Μπορείτε ακόμα να ζητήσετε τη βοήθεια κάποιου ενήλικα στο σπίτι για να σας βοηθήσει στη χαλάρωση! Θυμηθείτε πέρσι που κάναμε σε ομάδες κάποιες ασκήσεις χαλάρωσης. Απλά αφήνεστε να ακολουθήσετε τη φωνή αυτού που σας καθοδηγεί. Το αποτέλεσμα στο τέλος είναι να νιώσετε ένα αίσθημα χαλάρωσης και ευεξίας – αν φυσικά αφεθείτε!

Επίσης, μια ακόμα τεχνική που βοηθά πολύ είναι αυτή της ’θετικής αναπλαισίωσης’. Μοιάζει αρκετά με το πολύ γνωστό σας ‘αν σκέφτομαι θετικά συμβαίνουν καλά πράγματα’ αλλά πάει λίγο παραπέρα. Θα σας το εξηγήσω μέσα από ένα παράδειγμα.

Ο Κώστας, 13 χρονών, έδινε φέτος εξετάσεις για να συνεχίσει στη Β’ Γυμνασίου. Ήταν καλός μαθητής αλλά πολλές φορές στα διαγωνίσματα έπαιρνε βαθμούς κάτω από τη βάση, με αποτέλεσμα να αναρωτιέται αν θα τα καταφέρει φέτος να περάσει την τάξη. Έκανε σκέψεις πώς έδινε Φυσική (όχι και το καλύτερό του μάθημα, όπως καταλαβαίνετε!) και την ώρα που έγραφε τον έπιανε κρύος ιδρώτας. Ξεχνούσε ό,τι είχε διαβάσει, η καρδιά του χτυπούσε σαν ταμπούρλο και δυσκολευόταν να ανασάνει. Κάποιες φορές πεταγόταν τα βράδια από τον ύπνο του, κάθιδρος και έντρομος. Ήταν σαν να το ζούσε πραγματικά….

Ο Κώστας αν δε το ‘έπαιρνε αλλιώς’ σύντομα , είχε μεγάλη πιθανότητα να αποτύχει στις εξετάσεις, μόνο και μόνο επειδή μέσα του είχε προεξοφλήσει την ‘αποτυχία΄ . Είχε τελικά πιστέψει ότι δε θα τα καταφέρει. Αυτό που τελικά συνέβη είναι το εξής : Εστίασε σε ότι τον ενοχλούσε και ΝΟΕΡΑ το αντικατέστησε με κάτι άλλο. Δηλαδή εκεί που σκεφτόταν κάθε μέρα ότι δίνει Φυσική, άρχισε να σκέφτεται ότι δίνει Μαθηματικά, που αγαπούσε πολύ. Φαντάστηκε επίσης τον καθηγητή των μαθηματικών, που εκτιμούσε πολύ, να του λέει’ Θα τα πας περίφημα!’ την ώρα που έγραφε. Οι απαίσιοι γκρι τοίχοι του σχολείου έπαιρναν ένα απαλό πράσινο χρώμα στη φαντασία του. Πίσω του καθόταν ο φίλος του ,ο Γιάννης, που του έκλεινε συνωμοτικά το μάτι. Αυτή η όμορφη εικόνα συνοδεύτηκε και από θετικά συναισθήματα: ηρεμία, ανακούφιση, και αισιοδοξία ήταν μόνο μερικά από όσα ο Κώστας είδε Νοερά και ένιωσε. Έκανε εξάσκηση στο να αντικαθιστά ότι τον ενοχλούσε με κάτι ευχάριστο στη θέση του, τουλάχιστον 2 φορές τη μέρα. Το αποτέλεσμα ήταν να γράψει πολύ ικανοποιητικά στις εξετάσεις της Φυσικής, και φυσικά πολύ καλύτερα απ’ ότι περίμενε!

Αν λοιπόν και εσείς ενεργοποιήσετε το Ενήλικο κομμάτι του εαυτού σας (που είδαμε νωρίτερα), που σας καλεί καταρχήν να προσπαθήσετε να μελετήσετε με προγραμματισμό και οργάνωση, και εφαρμόσετε τις τεχνικές χαλάρωσης και αναπλαισίωσης , ένα είναι σίγουρο.

Η επιτυχία σας κλείνει ήδη το μάτι! 

Ολυμπιάννα

Άγχος: Θα σε πνίξει ή….θα το πνίξεις;

Φανταστείτε το ‘άγχος’ σαν ένα μικρό πράσινο τερατάκι μέσα σας. Είναι ένα πλάσμα φιλικό και ήρεμο. Μοναδικός λόγος ύπαρξής του να σας κινητοποιήσει και να σας προετοιμάσει να αντιμετωπίσετε μια δυσκολία. Θα μπορούσε να ονομαστεί και ‘δημιουργικό’ άγχος.stress Είναι αυτό που το πρωί σας λέει ότι πρέπει να βιαστείτε για να μην αργήσετε στο σχολείο, είναι αυτό που σας λέει επίσης πως πρέπει να μελετήσετε για την αυριανή μέρα στο σχολείο για να μην βρεθείτε εκτεθειμένοι αν σας εξετάσει ο καθηγητής σας. Ως εδώ καλά! Έλα όμως που πολύ συχνά αυτό το πλασματάκι που λέγεται ‘άγχος’ σας ταλαιπωρεί. Σας κάνει να νιώθετε δυσάρεστα, σας φέρνει πονοκέφαλο, ανακάτεμα στο στομάχι, ταχυκαρδία, τάση για εμετό, κάνει τα χέρια σας να ιδρώνουν ή να τρέμουν , και καμιά φορά φέρνει και αυτήν την..άτιμη ‘κρίση πανικού’( που έχει κάποια από αυτά τα συμπτώματα μαζί)! Όταν αυτά τα συμπτώματα εμφανίζονται πολύ συχνά, είναι σε μεγάλη ένταση, και κυρίως σας δυσκολεύουν και σας κάνουν να δυσλειτουργείτε στην καθημερινότητά σας, τότε λέμε πως το ‘άγχος’ είναι παθολογικό. ‘Παθολογικό’ –όρος που χρησιμοποιούμε συχνά εμείς οι ψυχολόγοι- είναι οτιδήποτε παρεκκλίνει από το υγιές, από το φυσιολογικό.

Είναι σημαντικό να αναγνωρίζετε μόνοι σας ήδη αν και πόσο δυσκολεύεστε στην καθημερινότητά σας εξαιτίας του άγχους. Για παράδειγμα κάποιος που έχει πονοκέφαλο και τρέμουν τα χέρια του όταν σηκώνεται στον πίνακα ή όταν γράφει ένα τεστ, είναι καλό να παρατηρήσει πότε συμβαίνει αυτό. Συμβαίνει μια φορά το μήνα; Μια φορά την εβδομάδα ή παραπάνω; Επίσης είναι καλό να εστιάσετε και στην ένταση των σωματικών εκδηλώσεων του άγχους (δηλ. αν μιλάμε για κάποιον που υποφέρει από πονοκέφαλο δείτε πόση ώρα κρατάει ο πονοκέφαλος). Αυτό είναι το πρώτο βήμα που πρέπει να ακολουθήσετε, να έρθετε σε πολύ καλή επαφή με τον εαυτό σας και φυσικά με το σώμα σας!

Στη συνέχεια σας προτείνω μερικούς τρόπους για να αντιμετωπίσετε το τέρας – ‘άγχος’!

Επειδή οι σκέψεις μας επηρεάζουν συχνά το σώμα μας, είναι πολύ εύκολο όταν κάνουμε αρνητικές σκέψεις (π.χ. σήμερα δεν θα γράψω τίποτα στο τεστ) να μεταδώσουμε αυτό το ‘μήνυμα’ στο σώμα μας. Το σώμα μπορεί να το ‘μεταφράσει’ σε ίδρωμα των χεριών και στομαχόπονο. Άρα προσπαθήστε να σκέφτεστε, όσο γίνεται, θετικά και αισιόδοξα. Επειδή αγχωθήκατε και αποτύχατε στο τεστ της προηγούμενης εβδομάδας, στο εν λόγω παράδειγμα, δε σημαίνει ότι θα αποτύχετε και στο σημερινό!

Ένας άλλος ενδεδειγμένος τρόπος για να ΄’ξεμπλοκάρετε’ είναι να πιάσετε ένα χαρτί και ένα στυλό και να συμπληρώσετε τη φράση : ‘Όταν νιώθω άγχος χαλαρώνω……’. Εδώ καταγράφετε τα πράγματα που σας βοηθούν να αποφορτιστείτε όταν κυρεύεστε από αισθήματα απόγνωσης και πανικού. Προσπαθήστε να γράψετε οτιδήποτε είναι σημαντικό για εσάς και σας προσφέρει χαρά, ευεξία και αίσθημα χαλάρωσης. Θα μπορούσε να είναι ‘Κάνω βόλτα στην εξοχή’ ή ‘Ασχολούμαι με το αγαπημένο μου σπορ’ ή ‘Βάζω μουσική και χορεύω’ ή ακόμα ‘Παίρνω βαθιές αναπνοές, κάνω μια νοητική εικόνα μιας όμορφης στιγμής για μένα(πχ. όταν παίζω μπάσκετ) και συνεχίζω’. Το τελευταίο σας το προτείνω κυρίως στις περιπτώσεις που έχετε πολύ περιορισμένο χρόνο και χώρο για να χαλαρώσετε, κάτι που συμβαίνει συχνά και στο σχολείο!

Αυτές και πολλές άλλες πρακτικές συμβουλές μπορείτε να βρείτε και στο βιβλίο της Deborah M.Plummer ‘Αλλαγές, άγχος, αγωνίες’, με το οποίο δουλέψαμε πέρσι και το οποίο σας συνιστώ ανεπιφύλακτα. Μιλώντας όμως για άγχος το πιο σημαντικό κρύβεται αλλού! Θεωρώ πως είναι χρήσιμο να μιλάτε για ότι σας απασχολεί και να το ανταλλάσετε με συμμαθητές, φίλους, καθηγητές και ακόμα περισσότερο με τους γονείς σας! Θα σας φανεί ίσως παράξενο αλλά οι γονείς μπορούν να γίνουν πολύτιμοι σύμμαχοι και συμπαραστάτες σας, σε αυτό το κρίσιμο στάδιο στο οποίο βρίσκεστε, με τις τόσες πολλές και πολυσύνθετες αλλαγές, την εφηβεία. Μην ξεχνάτε πως έχουν περάσει και αυτοί από τη ηλικία σας , έστω πολλά χρόνια πριν(!), και κάτι ξέρουν. Μιλήστε τους για ότι σας δυσκολεύει, είμαι σίγουρη πως θα βρουν χρόνο να σας ακούσουν, τουλάχιστον οι περισσότεροι από αυτούς!

Θυμηθείτε, τέλος, πως το άγχος είναι παρόν μόνο για να σας υπενθυμίσει να φροντίζετε τον εαυτό σας, και όχι… για να σας πνίξει!

Καλή επιτυχία!

Ολυμπιάννα

Αυτοπεποίθηση

Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει.. καλοκαίρι θα μυρίσει!! Είμαστε λοιπόν εδώ, στη μέση της σχολικής χρονιάς, και στην αρχή του νέου έτους! Νέα χρονιά και ίσως και μια καλή ευκαιρία για να βάλουμε νέους στόχους! Εύκολο θα πει κανείς, δύσκολο κάποιος άλλος…

Κατά τη προσωπική μου γνώμη, όλα είναι απλά αν πιστεύετε στον εαυτό σας, αν έχετε εμπιστοσύνη στις δυνάμεις σας και στις ικανότητές σας, αν δηλαδή έχετε ΑΥΤΟΠΕΠΟΙΘΗΣΗ!

Η Αυτοπεποίθηση πρέπει να διαχωριστεί από την Αυτοεκτίμηση ,η οποία αναφέρεται στην συνολική εικόνα που έχετε για τον εαυτό σας , την αξία που νιώθετε ότι έχετε ως άτομα. Η καλή αυτοεκτίμηση έχει περισσότερο να κάνει με μια αίσθηση του ’αξίζω για αυτό που είμαι παρά τις όποιες ατέλειες ή αδυναμίες μου, με αγαπούν γι’ αυτό ακριβώς που είμαι’ . Η αυτοεκτίμηση , άπαξ και εδραιωθεί, μένει σταθερή με το πέρασμα του χρόνου. Αντίθετα, η αυτοπεποίθηση μπορεί να έχει και κάποια μικρά σκαμπανεβάσματα. Εξαρτάται δηλαδή από τις εκάστοτε νίκες ή κατορθώματά σας. Για να σας κάνω λίγο πιο ξεκάθαρες τις διαφορές ανάμεσα σε αυτές τις 2 έννοιες θα σας δώσω ένα παράδειγμα:

Ο Γιάννης 14 χρονών., είναι παίκτης μπάσκετ σε μια αθλητική ομάδα (εξωσχολική) εδώ και 7 χρόνια και αγαπά πολύ το μπάσκετ. Έχει προσπαθήσει σκληρά και έχει γίνει ένας από τους καλύτερους παίκτες της ομάδας του. Είναι επίσης καλός μαθητής και τα καταφέρνει καλά σχεδόν σε όλα τα μαθήματα, εκτός από τα Μαθηματικά.

Την προηγούμενη εβδομάδα , στον σχολικό αγώνα μπάσκετ, έριξε αρκετές κακές βολές και γύρισε απογοητευμένος σπίτι του… Αν και η Αυτοπεποίθησή του εκείνη την μέρα είχε πέσει στο πάτωμα, ήξερε μέσα του πώς είχε απλώς μια κακή μέρα, καθώς λόγω της ίωσης που τον ταλαιπωρούσε δε μπορούσε να αποδώσει σύμφωνα με τις δυνατότητές του. Ο Γιάννης ξέρει ποιες είναι οι δυνατότητές του, ξέρει πώς μπορεί να είναι ένας από τους καλύτερους παίκτες και στην σχολική ομάδα μπάσκετ (εκτός από την εξωσχολική), όμως μέχρι τώρα απλώς δεν του έχει δοθεί η ευκαιρία να αναδείξει τα ταλέντα του. Έχει πολύ καλή εικόνα για τον εαυτό του γενικά, έχει με άλλα λόγια καλή Αυτοεκτίμηση.

Τα καλά νέα είναι πώς τόσο η αυτοεκτίμηση, όσο και η αυτοπεποίθηση ΧΤΙΖΟΝΤΑΙ. Βέβαια, όπως ίσως μαντεύετε ήδη, η αυτοπεποίθηση ενισχύεται σχετικά πιο εύκολα και γρήγορα. Κι αυτό γιατί η Αυτοεκτίμηση έχει να κάνει , όπως είπαμε, με τη σφαιρική εικόνα που έχει κάποιος για τον εαυτό, για τις δυνατότητές του, αλλά και τις αδυναμίες του. Όσο όμως διανύετε ακόμα το στάδιο της εφηβείας ο Εαυτός σας , η προσωπικότητά σας, οι πεποιθήσεις σας, οι δεξιότητές σας είναι ΥΠΟ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ- ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ , άρα δεν μπορούμε να μιλάμε για μια ολοκληρωμένη εικόνα του εαυτού. Η Αυτοεκτίμησή σας δηλαδή δομείται ενεργά και αυτήν την περίοδο.

Είναι επομένως πιο εύκολο να σας εξηγήσω σε πρώτη φάση πώς θα τονώσετε την αυτοπεποίθησή σας. Κάποιες ιδέες είναι οι ακόλουθες:

 Βάλτε έναν στόχο τη φορά. Προσδιορίστε την ακριβή ημερομηνία που θα ξεκινήσετε για την επίτευξη του στόχου σας , και τα μέσα που πρέπει να επιστρατευθείτε για να το πετύχετε είτε αυτά είναι υλικά είτε συναισθηματικά(πχ. Συναισθηματική στήριξη από γονιό ή φίλο). Για παράδειγμα ‘Θα μάθω να παίζω ταμπουρίνο . Θα ξεκινήσω τον Μάρτιο που θα έχω αγοράσει το ταμπουρίνο και θα έχω βρει τον δάσκαλό μου .’ Μπορείτε να κάνετε μια λίστα με στόχους βραχυπρόθεσμους (βάλτε 2-3 για το επόμενο τρίμηνο ή εξάμηνο) και μια λίστα με μακροπρόθεσμους (για τα επόμενα 2 χρόνια).

 Αποδεχτείτε ότι κάποιες μέρες είναι απλώς ‘κακές’. Είναι οι μέρες που σας φταίνε τα μαλλιά σας, το σώμα σας, κάποιος φίλος σας… Να θυμάστε ότι δε γίνεται να είστε χαρούμενοι κάθε στιγμή… Η ζωή είναι όμορφη ακριβώς γιατί έχει σκαμπανεβάσματα !

Μάθετε να λέτε ‘ΟΧΙ’. Είναι πολύ σημαντικό να μπορείτε να λέτε ‘ Όχι’ σε ότι δεν σας αρέσει, σας ενοχλεί, σας παραβιάζει. Μη μπείτε στην παγίδα εδώ του πώς θα το πάρουν οι άλλοι. Αν εσείς πείτε σταθερά ΟΧΙ και το υποστηρίξετε, τότε οι άλλοι δεν έχουν παρά να σας σεβαστούν .Κι αν δεν το κάνουν σκεφτείτε αν αξίζουν εν τέλει να είναι στη ζωή σας. (Για παράδειγμα αν ένας φίλος σας προτείνει να κάνετε μαζί κάτι με το οποίο δε συμφωνείτε, δηλώστε ξεκάθαρα ότι διαφωνείτε μαζί του. )

 Αφιερώστε χρόνο στον εαυτό σας και σε δραστηριότητες που σας δίνουν ευχαρίστηση. Γράψτε ένα άρθρο για τη σχολική εφημερίδα ή μάθετε να μαγειρεύετε ένα ωραίο γλυκό! Δοκιμάστε διαφορετικά μεταξύ τους πράγματα και ανακαλύψτε τις ικανότητες και τα ταλέντα σας!

 Γίνετε εθελοντές! Μπορείτε για παράδειγμα να βοηθήσετε στη διοργάνωση μια σχολικής γιορτής, να βοηθήσετε στην ταξιθέτηση των βιβλίων στην σχολική βιβλιοθήκη ή την βιβλιοθήκη του δήμου , να κρατάτε το κατοικίδιο του γείτονα όταν λείπει, ακόμα και να κρατάτε συντροφιά στην ηλικιωμένη γιαγιά σας (ναι, ναι καλά καταλάβατε! Ο εθελοντισμός αναφέρεται και σε δράσεις εντός οικογενειακού περιβάλλοντος!) . Συζητείστε με έναν καθηγητή ή τους γονείς σας ιδέες για το που και πώς μπορείτε να προσφέρετε εθελοντική βοήθεια.

Για το τέλος σας παραθέτω μια ιστορία του ψυχολόγου Χ. Μπουκάι, ενός ανθρώπου που μιλά καλύτερα μέσα από τις ιστορίες του. Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο του ‘Να σου πω μια ιστορία’ .***Η αληθινή αξία του δαχτυλιδιού

« Υπάρχει μια παλιά ιστορία για ένα παιδί που πήγε να ζητήσει τη βοήθεια ενός σοφού:

“Ήρθα, δάσκαλε, γιατί νοιώθω τόσο ασήμαντος που δεν έχω όρεξη να κάνω τίποτα. Μου λένε ότι δεν αξίζω τίποτα, ότι δεν κάνω τίποτα σωστά, ότι είμαι αδέξιος και χαζός. Πως μπορώ να βελτιωθώ; Τι μπορώ να κάνω για να με εκτιμήσουν περισσότερο;”

Ο δάσκαλος, χωρίς να τον κοιτάξει, του είπε:

“Πόσο λυπάμαι, αγόρι μου. Δεν μπορώ να σε βοηθήσω γιατί πρώτα πρέπει να λύσω ένα δικό μου πρόβλημα. Μετά, ίσως..” και ύστερα από μια παύση συνέχισε : “Αν θέλεις να με βοηθήσεις εσύ, μπορεί να λύσω γρήγορα το πρόβλημά μου και μετά να μπορέσω να σε βοηθήσω.”

“Ε… μετά χαράς, δάσκαλε” είπε διστακτικά ο νεαρός, νιώθοντας ότι τον υποτιμούσαν για άλλη μια φορά και μετέθεταν τις ανάγκες του.

“Ωραία” συνέχισε ο δάσκαλος. Έβγαλε το δαχτυλίδι που φορούσε στο αριστερό του χέρι και το έδωσε στο αγόρι, λέγοντας :”Πάρε το άλογο που είναι εκεί έξω και τρέξε στην αγορά. Πρέπει να πουλήσω αυτό το δαχτυλίδι για να πληρώσω ένα χρέος. Είναι ανάγκη να πάρεις όσο περισσότερα χρήματα μπορείς για αυτό. Και με κανέναν τρόπο μη δεχτείς λιγότερα από ένα χρυσό φλουρί. Πήγαινε και έλα με το χρυσό φλουρί όσο πιο γρήγορα μπορείς.”

Ο νεαρός πήρε το δαχτυλίδι κι έφυγε. Μόλις έφτασε στην αγορά άρχισε να προσφέρει το δαχτυλίδι στους εμπόρους που το κοίταζαν με κάποιο ενδιαφέρον, ώσπου ο νεαρός έλεγε τι ζητούσε γι’ αυτό.

Όταν το παιδί έλεγε “ένα χρυσό φλουρί” άλλοι γελούσαν, άλλοι του γύριζαν τις πλάτες και μόνο ένας γέροντας φάνηκε αρκετά ευγενικός για να μπει στον κόπο να του εξηγήσει ότι ένα χρυσό φλουρί ήταν πάρα πολύ για ένα δαχτυλίδι. Θέλοντας να βοηθήσει, ένας του πρόσφερε ένα ασημένιο νόμισμα κι ένα μπακιρένιο τάσι, όμως, ο νεαρός είχε οδηγίες να μη δεχτεί λιγότερα από ένα χρυσό φλουρί κι έτσι απέρριψε την προσφορά.

Αφού προσπάθησε να πουλήσει το κόσμημα σε όποιον συνάντησε στο δρόμο του στην αγορά – και σίγουρα θα ήταν πάνω από εκατό άτομα – , παραδέχτηκε την αποτυχία του, καβάλησε το  άλογο και γύρισε πίσω.

Πόσο θα ήθελε ο νεαρός να είχε ένα χρυσό φλουρί για να το δώσει στο δάσκαλο και να τον γλυτώσει από το πρόβλημά του. Έτσι, θα έπαιρνε κι αυτός τη συμβουλή και τη βοήθεια του δασκάλου.

Μπήκε μέσα στην κάμαρη.

“Δάσκαλε” είπε, “λυπάμαι. Είναι αδύνατο να τα καταφέρω. Ίσως να μπορούσα να πάρω δύο ή τρία ασημένια, όμως, νομίζω ότι δεν μπορώ να γελάσω κανέναν για την πραγματική αξία του δαχτυλιδιού.”

“Αυτό που είπες είναι πολύ σημαντικό, νεαρέ μου φίλε” απάντησε χαμογελώντας ο δάσκαλος. “Πρέπει πρώτα να μάθουμε την αληθινή αξία του δαχτυλιδιού. Καβάλησε πάλι το άλογο και πήγαινε στον κοσμηματοπώλη. Ποιος άλλος θα ξέρει καλύτερα; Πες του ότι θέλεις να το πουλήσεις και ρώτησέ τον πόσα μπορεί να πιάσει. Όμως, μην του το πουλήσεις όσα κι αν σου προσφέρει. Γύρισε πίσω με το δαχτυλίδι.”

Ο νεαρός καβάλησε  το άλογο κι έφυγε πάλι.

Ο κοσμηματοπώλης εξέτασε το δαχτυλίδι στο φως του κεριού, το κοίταξε με το φακό, το ζύγισε και μετά είπε στο παιδί:

“Πες στο δάσκαλο, αγόρι μου, ότι αν θέλει να το πουλήσει αμέσως, δεν μπορώ να του δώσω παραπάνω από πενήντα οχτώ χρυσά φλουριά για το δαχτυλίδι του.”

“Πενήντα οχτώ χρυσά;” φώναξε το παιδί.

“Ναι” απάντησε ο κοσμηματοπώλης. “Βέβαια,, με λίγη υπομονή θα μπορούσαμε να βγάλουμε γύρω στα εβδομήντα χρυσά φλουριά, όμως, αν είναι επείγον…”

Ο νεαρός έτρεξε συγκινημένος στο σπίτι του δασκάλου να του πει τα καθέκαστα.

“Κάθισε” του είπε ο δάσκαλος αφού τον άκουσε. “Είσαι κι εσύ σαν αυτό το δαχτυλίδι. ‘Ένα πολύτιμο και μοναδικό κόσμημα. Και σαν τέτοιο, πρέπει να σ’ εκτιμήσει ένας αληθινός ειδικός. Γιατί στη ζωή σου γυρίζεις εδώ κι εκεί ζητώντας να εκτιμήσει ο καθένας την πραγματική σου αξία;”

Και μ’ αυτά τα λόγια, έβαλε πάλι το δαχτυλίδι στο μικρό του δάχτυλο του αριστερού του χεριού. » ***

Ο μύθος θέλει να μας πει ότι αν εμείς οι ίδιοι δεν πιστεύουμε στον εαυτό μας, στις δεξιότητες και στα ταλέντα μας..αν εμείς οι ίδιοι δεν πιστεύουμε ότι είμαστε μοναδικοί και αξίζουμε για αυτό ακριβώς που είμαστε, τότε δεν μπορούμε να περιμένουμε ότι θα πιστέψει κάποιος άλλος ότι αξίζουμε.

Κοιτάξτε τώρα μέσα σας… Έχετε μια υπέροχη μοναδική ψυχή που είναι έτοιμη να λάμψει! Είστε υπέροχοι ακριβώς όπως είστε! Ο Θεός χαμογελούσε όταν γεννηθήκατε! Σας αγαπάνε για αυτό ακριβώς που είστε! Είστε μοναδικοί!!!

Σχολικός Εκφοβισμός

Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ενδοσχολικής Βίας: Ώρα να σπάσει ο κύκλος της σιωπής & της βίας!

Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσει ένας γονιός και τι μπορεί (και πρέπει!) να κάνει.

«Bullying», «εκφοβισμός», «ενδοσχολική βία», «επιθετική παρενόχληση»… Όπως κι αν το πεις, το αποτέλεσμα είναι ένα: παιδιά που πονάνε, παιδιά που νιώθουν ότι είναι μόνα, ρουφηγμένα από το φόβο, περιθωριοποιημένα, χωρίς διέξοδο. Οι ψυχολογικές επιπτώσεις, τεράστιες. Πονούν ακόμα περισσότερο, τόσο τα ίδια τα παιδιά όσο και τους γονείς τους – όποιον γονιό κι αν ρωτήσεις τι θα ήθελε για το παιδί του, θα σου πει «να είναι γερό και ευτυχισμένο στη ζωή του». Πώς όμως ένα παιδί να είναι ευτυχισμένο αν στο δεύτερό του σπίτι, στο σχολείο, νιώθει ότι «δεν ανήκει»; Ότι δεν είναι αποδεκτό; Όταν τρέμει και μόνο στη σκέψη ότι πρέπει να βρίσκεται εκεί καθημερινά και να βιώνει την ταπείνωση, αντί για τη χαρά;

Τα στοιχεία σοκάρουν: έρευνα που διεξήγαγε Το Χαμόγελο του Παιδιού έδειξε ότι 1 στους 3 μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης έχει πέσει θύμα bullying, ενώ η χώρα μας, ανάμεσα σε 6 ευρωπαϊκές χώρες βρίσκεται στην τέταρτη θέση στα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού με ποσοστό 31,98%. Μια άλλη έρευνα, που έγινε σε 13 Κέντρα Υγείας της Μακεδονίας, αποκάλυψε πως 1 στους 20 μαθητές γυμνασίου έπεσε τον τελευταίο χρόνο θύμα bullying, ποσοστό που σχεδόν διπλασιάζεται στο λύκειο.

Είναι τραγική ειρωνεία ότι φέτος η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ενδοσχολικής Βίας και του Ενδοσχολικού Εκφοβισμού (6/3) βρίσκει την Ελλάδα να μετρά καθημερινά όλο και περισσότερα περιστατικά bullying, τα οποία μάλιστα μερικές φορές φλερτάρουν ανοιχτά με την εγκληματικότητα.

Ήρθε η ώρα να σπάσει ο κύκλος της σιωπής και της βίας. Γιατί όλα δείχνουν πως με τη σιωπή το μόνο που καταφέρνουμε είναι να παρατείνουμε τον πόνο. Ακόμα κι αν δεν έχει πέσει το δικό μας παιδί θύμα εκφοβισμού, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει πληγεί ψυχολογικά: τα στοιχεία δείχνουν πως στο 85% των περιπτώσεων, ο εκφοβισμός λαμβάνει χώρα ενώπιον τρίτων. Ένα παιδί που γίνεται μάρτυρας μιας τέτοιας συμπεριφοράς επηρεάζεται από αυτό που βλέπει, αφού κυριεύεται από φόβο πως αν μιλήσει ίσως γίνει και το ίδιο στόχος ή θα κάνει τα πράγματα χειρότερα για το θύμα του bullying. Η ενδοσχολική βία μας αφορά όλους! Κι όπως λέει και το σχετικό βίντεο που έγινε viral πριν από λίγο καιρό και μικραίνει κάθε φορά που κάποιος το αναρτά στη σελίδα του, «share it to end it».

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙΣ ΑΝ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΕΧΕΙ ΠΕΣΕΙ ΘΥΜΑ

Οι συμπεριφορές του παιδιού είναι εκείνες που θα μας αποκαλύψουν αν υφίσταται ενδοσχολική βία. Η κα. Ολυμπιάννα Λαζανά, ψυχολόγος, επιστημονική συνεργάτις της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπαιδεύτρια σχολών γονέων στην Κορινθία, εξηγεί ότι ένα παιδί που έχει πέσει θύμα εκφοβισμού μπορεί να:

  • Εμφανίζει ξαφνική αλλαγή στη συμπεριφορά, είναι πιο απομονωμένο, αγχωμένο ή έχει καταθλιπτική διάθεση. Μπορεί επίσης να μην έχει όρεξη να κάνει ενδοσχολικές ή εξωσχολικές δραστηριότητες στις οποίες συμμετείχε ως τώρα με ευχαρίστηση.
  • Εμφανίζει σημάδια στο σώμα (π.χ. μελανιές) ή επιστρέφει στο σπίτι με σκισμένα ή λερωμένα ρούχα, «χάνει» προσωπικά αντικείμενα και χρήματα…
  • Παραπονιέται πως υποφέρει πολύ συχνά από πονοκέφαλο ή στομαχόπονο .
  • Κλαίει, φαινομενικά χωρίς αιτία, και ίσως είναι και πιο ευερέθιστο και ευσυγκίνητο.
  • Έχει πέσει η σχολική του επίδοση, αδιαφορεί για τα μαθήματα και σε ορισμένες περιπτώσεις δεν θέλει να πάει στο σχολείο (σχολική φοβία).

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙΣ -ΚΑΙ ΠΡΕΠΕΙ!- ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ

«Πριν αντιδράσετε», συστήνει η κα. Λαζανά στους γονείς, «θα πρέπει πρώτα να γνωρίζετε ότι τα παιδιά που εκφοβίζουν (‘‘bullies’’)είναι στις περισσότερες των περιπτώσεων παιδιά που έχουν υποστεί κάποιου είδους βία (σωματική, λεκτική) στο σπίτι τους ή σε κάποιο άλλο περιβάλλον. Πρόκειται για παιδιά που στην πραγματικότητα δεν έχουν αυτοπεποίθηση και έχουν κακή εικόνα για τον εαυτό τους. Αυτά τα παιδιά χρησιμοποιούν το ‘‘πείραγμα’’ (teasing) και την παρενόχληση για να επικοινωνήσουν με τους συμμαθητές τους , γιατί συχνά δεν έχουν μάθει να επικοινωνούν με πιο ‘‘υγιείς’’ τρόπους . Σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες -π.χ. ρομά- η παρενόχληση αυτού του είδους είναι μέρος του παιχνιδιού σε ορισμένες περιπτώσεις! Αν και αξίζει φυσικά να λάβουμε υπόψη τα ιδιαίτερα πολιτισμικά στοιχεία της κάθε κοινωνικής ομάδας, για τα παιδιά μας αυτή η συμπεριφορά δεν είναι αποδεκτή».

«Κρατώντας λοιπόν στο μυαλό μας ότι τα παιδιά που εκφοβίζουν έχουν συνήθως ήδη θυματοποιηθεί από κάποιον ενήλικα ή και παιδί (ο κύκλος της βίας δεν τελειώνει δυστυχώς!), το πρώτο που χρειάζεται να κάνετε είναι να:

  • Φανείτε ψύχραιμοι!
  • Δώστε στο παιδί σας την αμέριστη προσοχή σας και το χρόνο σας ώστε να μπορέσει να σας εμπιστευτεί πλήρως και να σας μιλήσει αναλυτικά για ό,τι του συνέβη. Σε μικρότερα παιδιά βοηθάει να χρησιμοποιήσετε κάποιο παραμύθι , στο οποίο εκτυλίσσεται κάποιο περιστατικό εκφοβισμού. Εδώ, μέσα από ερωτήσεις μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας να εκφράσει τι νιώθει σε σχέση με τις συμπεριφορές του θύματος και του θύτη, και άρα να ανιχνεύσετε αν ανήκει σε κάποια από τις δύο κατηγορίες. Να γνωρίζετε πώς είναι πολύ συχνό ένα παιδί που εκφοβίζεται, κάποιες φορές να εκφοβίζει και το ίδιο. Και εδώ χρειάζεται ψυχραιμία και προσεκτικός σχεδιασμός των επόμενων βημάτων.
  • Από τη στιγμή που διαπιστώσετε λοιπόν ότι το παιδί σας έχει εμπλακεί με κάποιον από τους τρόπους που περιγράψαμε (είτε θύτης είτε θύμα) σε περιστατικό σχολικής βίας, είναι καλό να ενημερώσετε τον υπεύθυνο δάσκαλο και το διευθυντή του σχολείου και να συζητήσετε για το πώς θα το αντιμετωπίσετε. Είναι καλό να έχετε το σχολείο σύμμαχο, γιατί το σπίτι και το σχολείο είναι τα δύο κύρια περιβάλλοντα στα οποία ζει και κινείται το παιδί, οπότε χρειάζεται από κοινού αλλά και εξατομικευμένη αντιμετώπιση.
  • Ζητήστε από το παιδί σας να είναι πάντα με φίλους σε χώρους που είναι πιθανό να συναντήσει πάλι το παιδί που το εκφόβισε (π.χ. στο λεωφορείο, στο φροντιστήριο).
  • Ενισχύστε την αυτοπεποίθηση του παιδιού, τονίζοντας σε τακτική βάση τα ταλέντα και τις δεξιότητες του, αλλά και στρέφοντάς το στο να κάνει νέους φίλους (και φυσικά να κρατήσει τους παλιούς)! Οι ‘‘νταήδες’’ δύσκολα πλησιάζουν ομάδες παιδιών. Μάθετε το παιδί σας να νιώθει δυνατό και γεμάτο αυτοπεποίθηση! Αν εσείς μεταδώσετε στο παιδί σας μηνύματα σε σχέση με το σεβασμό και την αξιοπρέπεια , την ευγένεια και τους καλούς τρόπους συμπεριφοράς , να είστε σίγουροι πως τίποτα και κανένας δεν θα μπορεί να το τρομάξει!»
  • Μάθετέ του ότι μπορεί να θέτει μόνο του όρια, εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά του με φράσεις όπως «Δεν μου αρέσει αυτό», «Δεν θέλω να το ξανακάνεις». Όμως, αν το ίδιο δεν νιώθει έτοιμο να αντιμετωπίσει εκείνους που το εκφοβίζουν, μην το πιέσετε. Εναλλακτικά, ενθαρρύνετέ το να μιλήσει σε κάποιον ενήλικα που εμπιστεύεται, το δάσκαλο, το διευθυντή, την προπονητή του. Εξηγήστε του τη διαφορά ανάμεσα στο «καρφώνω» και στο «ενημερώνω». Όπως αναφέρει στην Οδηγία Creating Safe Schools η Ομοσπονδία Εκπαιδευτικών του Οντάριο, «Όταν ‘‘καρφώνω’’ κάποιον, το κάνω με σκοπό να τον φέρω σε δύσκολή θέση. Το να ενημερώσω κάποιον σημαίνει να ζητήσω βοήθεια όταν εγώ ή ένα γνωστό μου πρόσωπο έχει πάθει κάτι κακό ή όταν θίγονται τα δικαιώματα στην ασφάλεια».
  • Μιλήστε στο Σύλλογο Γονέων και τους Δασκάλους ώστε να εφαρμοστεί και στο δικό σας σχολείο η πρωτοβουλία «Εκτάκια υιοθετούν πρωτάκια». «Κάθε παιδί της ΣΤ’ Δημοτικού αναλαμβάνει από ένα πρωτάκι, το προστατεύει, το καθοδηγεί και το βοηθάει καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς. Έτσι, το πρωτάκι ξέρει ότι μπορεί να απευθυνθεί και κάπου αλλού εκτός από τους δασκάλους του για οτιδήποτε το απασχολεί. Και τα εκτάκια κρατούν συνεχώς τα μάτια τους ανοιχτά για οτιδήποτε μπορεί να χρειαστούν τα πρωτάκια τους».

• Ζητήστε βοήθεια από έναν ειδικό αν χρειαστεί.