1η ομάδα (3): α) Ποια διάσταση δίνει στο θέμα του πολέμου ο Ευριπίδης μέσω της εμφάνισης του Μενέλαου στη σκηνή; Πώς αυτοπαρουσιάζεται ο ίδιος ο Μενέλαος; (νικητής ή νικημένος;) β) Να ξαναθυμηθείτε αντίστοιχες αναφορές για το θέμα αυτό στον Πρόλογο λαμβάνοντας υπόψη και την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στην Αθήνα του 412 π.Χ. και τον προβληματισμό των θεατών για τις συνέπειες του πολέμου. γ) Με βάση το Παράλληλο κείμενο 1 του Αριστοφάνη (σχ. βιβλ. σ. 41) να αναρωτηθείτε αν η απομυθοποίηση των ηρώων από τον Ευριπίδη αποτελούσε πρόκληση για το αθηναϊκό κοινό της εποχής που αμφισβητεί μύθους και είδωλα.

26 Νοέμβριος 2012

Ο Ευριπίδης μέσω της παρουσίασης του Μενελάου επιθυμεί να μεταδώσει στους θεατές τις κακές επιπτώσεις που επιφέρει ο πόλεμος, όχι μόνο στους ηττημένους αλλά και στους νικητές. Προσωποποίηση των κακουχιών του πολέμου  αποτελεί ο Μενέλαος, ο οποίος παρά την νίκη των Αχαιών επί των Τρώων ,εμφανίζεται ρακένδυτος. Με λίγα λόγια, ο βασιλιάς της Σπάρτης είναι στην πραγματικότητα νικητής στον πόλεμο αλλά νικημένος στη ζωή. Επιπρόσθετα ο Μενέλαος καταριέται την ζωή του για τις κακουχίες που έχει περάσει εξαιτίας του Τρωικού πολέμου. Ακόμα η εικόνα του δεν ταιριάζει σε έναν τρανό και σπουδαίο στρατηγό-βασιλιά, καθώς λόγω της εμφάνισής του δεν αναγνωρίζεται η πραγματική του ταυτότητα. Τέλος ο Μενέλαος παρουσιάζεται νικημένος από τις κακουχίες του πολέμου (απώλειες, απομάκρυνση από τα αγαπημένα του πρόσωπα). Συμπερασματικά, μέσα από αυτό το επεισόδιο μας παρουσιάζονται τα δεινά του πολέμου τόσο στου νικητές όσο και στους νικημένους κάτι που μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε  ότι ο πόλεμος φτάνει τον άνθρωπο στα όριά του.

Στον πρόλογο της τραγωδίας μπορούμε να εντοπίσουμε αρκετά σημεία που αναφέρονται στον πόλεμο. Στον πρόλογο μας αυτοπαρουσιάζεται η Ελένη ενημερώνοντάς μας για το τί πραγματικά έγινε με αυτήν. Μέσω του διαλόγου της με τον Τεύκρο μαθαίνουμε  για την κατάσταση που επικρατεί μετά από τον Τρωικό πόλεμο. Αρχικά, ο Τεύκρος αποκαλύπτει στην Ελένη ότι η Τροία έχει γίνει στάχτη (στ.131-132). Επιπλέον η Ελένη τον ρωτάει αν ζουν τα δύο αδέρφια της και μαθαίνει ότι έπεσαν στο πεδίο της μάχης (στ.161-166). Τέλος, η Ελένη αναρωτώμενη αν ζει ο σύζυγός της, πληροφορείται ότι το καράβι του Μενελάου ναυάγησε και πως όλοι στην Ελλάδα τον θεωρούν νεκρό. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε  ότι το 412 π.χ. ο Ευριπίδης ανέβασε για πρώτη φορά στην Αθήνα την τραγωδία «Ελένη». Ο Ευριπίδης, καινοτομώντας, παρουσιάζει στους θεατές τα δεινά και τις κακουχίες του πολέμου καθώς και τις συνέπειές που επιφέρει ο πόλεμος στους νικητές. Με την παρουσίαση αυτών των θεμάτων, οι θεατές προβληματίζονται ιδιαίτερα για τον πόλεμο και αναρωτιούνται αν πραγματικά μπορεί να βγει κάτι καλό από αυτόν. Επιπλέον, συμπεραίνουν ότι οι θεοί ελέγχουν τις πράξεις των ανθρώπων, αφού εκείνοι στην πραγματικότητα προκάλεσαν τον Τρωικό πόλεμο, με την αρπαγή της Ελένης από τον Ερμή χωρίς την θέλησή της. Οι θεατές καταλαβαίνουν ότι οι θεοί προκάλεσαν τον Τρωικό πόλεμο για να ικανοποιήσουν τα συμφέροντά τους, δηλαδή να μειώσουν τον ανθρώπινο πληθυσμό και να αναδειχθεί ο γενναίος Αχιλλέας , πράγματα τα οποία θα πετύχαιναν με τον Τρωικό πόλεμο.

Ο Ευριπίδης παρουσιάζει τα πρόσωπα και τα γεγονότα όπως είναι στην πραγματικότητα, χωρίς να εξιδανικεύει, δηλαδή τα απομυθοποιεί .Παρουσιάζει τον Μενέλαο κουρελή ,για πρώτη φορά ,κάτι το οποίο δεν έχει ξαναγίνει σε κάποιο θεατρικό έργο ,αφού τον παρουσίαζαν πάντα αρχοντικό Ευριπίδης παρουσιάζει στο αθηναϊκό κοινό την άσχημη εικόνα του Βασιλιά της Σπάρτης και στρατηγού του τρωικού πολέμου ως προς την εξωτερική εμφάνιση .Επιπλέον παρουσιάζει την εκδοχή, η οποία υποστηρίζει ότι η Ελένη καθ’όλη τη διάρκεια του Τρωικού πολέμου βρισκόταν στην Τροία .Από τα δύο αυτά παραδείγματα, καταλαβαίνουμε ότι ο Ευριπίδης χρησιμοποιεί την απομυθοποίηση . Εφόσον το Αθηναϊκό κοινό τείνει να αμφισβητεί τους μύθους και τα είδωλα, λογικά δεν θα αποτελεί πρόκληση για αυτούς η χρήση της είναι συνηθισμένη στο να βλέπουν τα πρόσωπα όπως είναι και όχι σύμφωνα με το τι ακούγετε για αυτά.

1η ομάδα (2): Να εντοπίσετε στο επεισόδιο την αντίθεση εἶναι-φαίνεσθαι. Συγκεκριμένα να εντοπίσετε τη διαφορά στις έννοιες δόξα (<δοκεῖ=φαίνεται)–αλήθεια και όνομα–σώμα. (Ο Μενέλαος ποιος είναι – πώς φαίνεται, τι ακούει – τι πιστεύει, είναι παρών ή απών; Η γερόντισσα πώς φαίνεται – τι κάνει στην πραγματικότητα;)

15 Νοέμβριος 2012

Στο πρώτο επεισόδιο, μπορούμε να εντοπίσουμε σε πολλά σημεία του κειμένου την αντίθεση είναι- φαίνεσθαι, δηλαδή τι είναι κάποιος στην πραγματικότητα και τι φαίνεται στους άλλους ότι είναι, που δεν ταυτίζεται με το πραγματικό του πρόσωπο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα παρατηρούνται αρκετά παραδείγματα αυτής της αντίθεσης. Αρχικά ο Μενέλαος ( στ. 456-468), ο οποίος ήταν ο αρχηγός των Αχαιών στον Τρωικό πόλεμο και βασιλιάς της Σπάρτης( είναι), παρουσιάζεται ρακένδυτος, βασανισμένος και αξιολύπητος( φαίνεσθαι). Επιπρόσθετα, εντοπίζουμε ότι η γερόντισσα είναι ιδιαίτερα αγενής προς τον Μενέλαο, αφού τον διώχνει από το ανάκτορο του Πρωτέα αγνοώντας τον θεσμό της φιλοξενίας και λέγοντάς του ότι κανένας Έλληνας δεν είναι ευπρόσδεκτος στο παλάτι (φαίνεσθαι). Παρόλα αυτά μετά του εξομολογείται ότι συμπαθεί ιδιαίτερα τους
Έλληνες αλλά είναι αναγκασμένη να τους διώχνει επειδή φοβάται την αντίδραση του γιου του Πρωτέα, του Θεοκλύμενου (είναι). Ο Μενέλαος συζητώντας με την γερόντισσα μαθαίνει ότι η Ελένη βρίσκεται στο ανάκτορο. Εκείνος όμως το θεωρεί μία απλή σύμπτωση και πιστεύει ότι η Ελένη είναι αιχμαλωτισμένη στη σπηλιά. Εν κατακλείδι, στα αποσπάσματα του κειμένου που αναφέρθηκαν συμπεραίνουμε ότι οι έννοιες δόξα- αλήθεια, όνομα- σώμα συμβάλουν στην προσθήκη ζωντάνιας και ενδιαφέροντος. Έτσι καταλαβαίνουμε, ότι ο όρος είναι- φαίνεσθαι είναι απαραίτητος σε κάθε τραγωδία.

1η ομάδα (1): Ποιες σκηνοθετικές πληροφορίες παίρνουμε από αυτό το επεισόδιο; Να τις καταγράψετε και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

7 Νοέμβριος 2012

Στο πρώτο επεισόδιο παρατηρούμαι την άφιξη του Μενελάου στην Αίγυπτο, κάτι το οποίο μας εκπλήσσει, αφού οι περισσότεροι Έλληνες τον είχαν για νεκρό. Φτάνοντας  στην Αίγυπτο, ο Μενέλαος μονολογώντας μας
εξιστορεί το παρελθόν του , δηλαδή όλα όσα συνέβησαν στην Τροία. Επίσης, μας ενημερώνει για την παρούσα κατάστασή του καθώς και για το τι σχεδιάζει να κάνει νε σκοπό να γυρίσει στην Σπάρτη. Πηγαίνει στο ανάκτορο του Πρωτέα ,όπου εκεί συναντά θυρωρό που είναι μια γερόντισσα. Μέσω αυτής ενημερώνεται για τον τόπο στον οποίο βρίσκετε καθώς και για το τι πραγματικά έγινε με την αληθινή Ελένη, κάτι το οποίο αγνοεί αφού θεωρεί το γεγονός σαν μια απλή σύμπτωση. Όντας ενημερωμένος από την γερόντισσα ότι ο Θεοκλύμενος δεν επιθυμεί την παρουσία των Ελλήνων στο ανάκτορο του, ο Μενέλαος κρύβεται έτσι ώστε να δει τη συμπεριφορά του Θεοκλύμενου και έτσι να αποφασίσει αν θα του ζητήσει βοήθεια ή όχι. Καθ’όλη τη διάρκεια του επεισοδίου μας δίνονται κάποιες σκηνοθετικές πληροφορίες.
Στην πρώτη σκηνή παρατηρούνται αρκετές σκηνοθετικές πληροφορίες. Ο Μενέλαος πρέπει να εισέρχεται από την αριστερή πάροδο, αφού έρχεται από κάπου πολύ μακριά. Ο ίδιος δίνει κάποια σημαντικά στοιχειά για την εμφάνιση του. Μιλά για ρούχα από κουρέλια(στ.472) και ένδυμα από καραβίσιο πανί (στ.479-480). Η παρουσία του πρέπει να μαρτυρεί άνθρωπο καταπονημένο και σε άθλια κατάσταση. Στο τέλος του μονόλογου δώνει κάποιες συμπληρωματικές πληροφορίες για το παλάτι του Πρωτέα. Μιλά για θριγκούς και τον ωραίο πυλώνα(στ.488-489), και πλησιάζει την πόρτα του παλατιού φωνάζοντας με υψωμένη φωνή (στ.493-494), είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως τα στοιχεία αυτά δεν είναι τυπικά και συμβατικά, αλλά παίζουν σημαντικό ρόλο στη συνέχεα.
Στην δεύτερη σκηνή, η πλοκή του επεισοδίου εξελίσσεται ιδιαίτερα. Ο Μενέλαος χτυπά την πόρτα του παλατιού. Μια γερόντισσα μισανοίγει την πόρτα (στ.499) και απαντά σ’αυτόν. Του μιλά με δυνατή και οξεία φωνή (στ.500) και σπρώχνει τον Μενέλαο πιάνοντας του το χέρι (στ.503). Ο Μενέλαος με τη σειρά του, προσπαθεί να αμυνθεί και να προστατέψει τον εαυτό του (στ.503), ενώ φαίνεται πως δακρίζει(στ.514). Κάποια στιγμή φαίνεται πως η γερόντισσα δείχνει με το χέρι της τον τάφο του Πρωτέα (στ.521). Στο τέλος της σκηνής η γερόντισσα μπαίνει στο παλάτι, κλείνοντας πίσω της την πόρτα.
Το πρώτο επεισόδιο, παίζει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της τραγωδίας, καθώς μέσο αυτής ανακαλύπτουμε ότι ο Μενέλαος είναι ακόμα ζωντανός και ότι υπάρχουν ακόμα ελπίδες για να ξανασμίξει ο Μενέλαος με την Ελένη.

Top
 
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων