Μαστίχα Χίου

Η μαστίχα στην Αρχαιότητα

Στην αρχαιότητα, τον 5ο αι. π.Χ., για πρώτη φορά ο Ηρόδοτος αναφέρει την μαστίχα. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι η μαστίχα είχε θεραπευτικές ιδιότητες, κάτι που αναφέρει και ο Ιπποκράτης. Οι κοπέλες της Ρώμης χρησιμοποιούσαν οδοντογλυφίδες από μαστιχόδεντρα, για να έχουν λευκά δόντια.
Η μαστίχα της Χίου στην Τουρκοκρατία
Οι Τούρκοι εκτιμούσαν ιδιαίτερα τη μαστίχα. Τα χρόνια της Τουρκοκρατίας στη Χίο οι περιοχές που είχαν μαστίχα είχαν πολλά πλεονεκτήματα-προνόμια. Καταρχήν υπήρχε ξεχωριστή διοίκηση για τα χωριά που είχαν μαστιχόδεντρα από το υπόλοιπο νησί. Τα χωριά αυτά ήταν 21. Διοικητής ήταν ο φοροεισπράκτορας μαστίχας (Σακίζ-Εμινί) με βοηθούς τους επιτρόπους της μαστίχας (Σακίζ-Βεκιλερί). Το εμπόριο μαστίχας επιτρέπονταν μόνο στο Σουλτάνο. Εάν κάποιος ιδιώτης ασχολούνταν με το εμπόριο μαστίχας τιμωρούνταν αυστηρά. Μεταξύ των προνομίων που είχαν τα χωριά αυτά ήταν:
– Πλήρωναν φόρο σε είδος (20.000 οκάδες μαστίχα) και τον κεφαλικό φόρο (χαράτσι). Άλλους φόρους δεν πλήρωναν.
– Επιτρέπονταν να χτυπούν τις καμπάνες των εκκλησιών τους.

Η Χίος είναι ένα νησί της πατρίδας μας που βρίσκεται στο Ανατολικό Αιγαίο, πολύ κοντά στην Τουρκία (3,5 ναυτικά μίλια). Το πιο γνωστό προϊόν της είναι η μαστίχα.

Στο νησί υπάρχουν περίπου 20.000 στρέμματα με 1.150.000 μαστιχόδεντρα.

Το μαστιχόδεντρο

Το φυτό της μαστίχας ονομάζεται σχίνος ή Πιστακία η λεντίσκος η Χία. Είναι αειθαλής θάμνος και φτάνει τα 3 μ. ύψος. Αναπτύσσεται αργά και για να ολοκληρωθεί η ανάπτυξή χρειάζεται περίπου 50 χρόνια. Ζει πάνω από 100 χρόνια. Είναι γενικά ανθεκτικό φυτό όμως δεν αντέχει στην παγωνιά. Το Γενάρη και το Φλεβάρη γίνεται το κλάδεμα των χαμηλών  κλαδιών, το Μάρτη και τον Απρίλη γίνεται το σκάψιμο και μέχρι το τέλος της άνοιξης έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες περιποίησης του φυτού.

Τα μαστιχόδεντρα της Χίου παράγουν 150-180 γραμ. μαστίχας κατά μέσο όρο. Υπάρχουν όμως και δέντρα που δίνουν έως και 2 κιλά, αλλά και άλλα που δίνουν μόλις 10 γραμ.


Η παραγωγή της μαστίχας


Τον Ιούνιο καθαρίζεται ένας κυκλικός χώρος κάτω από το δέντρο από ζιζάνια, φύλλα και χώματα που μπορεί να έχει. Στη συνέχεια απλώνουν ένα ειδικό άσπρο χώμα, όπου θα πέσει η μαστίχα.

Έπειτα ακολουθεί το «κέντημα¨ του δέντρου (χάραγμα από κάτω προς τα πάνω του κορμού του δέντρου). Αυτό το κάνουν 1 φορά την εβδομάδα για πέντε-έξι φορές.

Το Σεπτέμβριο που έχει πήξει η μαστίχα αρχίζει το μάζεμα με ειδικά εργαλεία τα ¨τιμητήρια¨. Στην αρχή μαζεύουν τα μεγάλα κομμάτια μαστίχας και τα βάζουν στα μαστιχοκάλαθα.

Αργότερα μαζεύουν τα μικρά κομμάτια και έπειτα ξύνουν το μαστιχόδεντρο σε περίπτωση που έχουν κολλήσει πάνω του μικρότερα κομμάτια.

Το Νοέμβρη και όλο το χειμώνα αρχίζει η περιποίηση της μαστίχας (καθαρισμός, πλύσιμο με σαπούνι, στέγνωμα).


Αφού τελειώσει την δίνουν στην Ένωση Μαστιχοπαραγωγών για την επεξεργασία της. Αφού γίνει η διαλογή της σε ποιότητες την πουλάνε ως μαστίχα, ως υλικό ζωγραφικής, ως συστατικό φαρμάκων κ.ά.

Η πυρκαγιά του Αυγούστου του 2012.


Τον Αύγουστο του 2012 ξέσπασε μεγάλη πυρκαγιά στο νησί της Χίου, που κατέστρεψε το 40% των μαστιχόδεντρων. Η οικονομική καταστροφή ήταν σημαντική. Για να αναπτυχθεί ένα νέο μαστιχόδεντρο και να παράγει μαστίχα χρειάζονται 5-8 χρόνια.


Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκαμε ένα τραγούδι για το Μαστιχόδεντρο και ένα βίντεο που δείχνει τη διαδικασία συλλογής μαστίχας.

Μαστιχόδεντρο

Μοιάζω με το δέντρο εκείνο

που πληγώνουνε κι ανθίζει,
άσπρο δάκρυ σαν το κρίνο
απ’ το σώμα μου δακρύζει,
μοιάζω με το δέντρο εκείνο
που πληγώνουνε κι ανθίζει.
Μαστιχόδεντρο και κρίνο
Άγιο Μύρο και λιβάνι
ποιος αγάπησε να γιάνει.
Που σκορπάει την ευωδιά του
και στο χώμα που θα γείρει
κι ας κεντήσαν την καρδιά του
μ’ ασημένιο κεντητήρι,
που σκορπάει την ευωδιά του
και στο χώμα που θα γείρει.
Μαστιχόδεντρο και κρίνο
Άγιο Μύρο και λιβάνι
ποιος αγάπησε να γιάνει.
Μοιάζω με το δέντρο εκείνο
που το σώμα του αγιάζει,
απ’ το δάκρυ του που τρέχει
απ’ το μόσκο του που στάζει,
μοιάζω με το δέντρο εκείνο
που το σώμα του αγιάζει.
Μαστιχόδεντρο και κρίνο
Άγιο Μύρο και λιβάνι
ποιος αγάπησε να γιάνει.

Στίχοι: Ηλίας Κατσούλης, Μουσική: Ορφέας Περίδης.
Πηγή:http://ntelalides8ou.blogspot.gr

Το θαυματουργό δάκρυ του μαστιχόδενδρου

Την ώρα που στη Χίο οι μαστιχοπαραγωγοί μετρούν τις πληγές τους από την καταστρεπτική πυρκαγιά του Αυγούστου, δύο επιστημονικές μελέτες αποκαλύπτουν νέες ιατροφαρμακευτικές δράσεις της χιώτικης μαστίχας.

Ετσι, εκτός από τη γνωστή συμβολή της στην πρόληψη δημιουργίας έλκους χάρη στη δράση της ενάντια στο ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, καταδεικνύεται πλέον και η αντιμικροβιακή και αντιμυκητιακή δράση συστατικών του μαστιχόνερου ενάντια σε ιδιαίτερα παθογόνους μικροοργανισμούς όπως είναι τα κολοβακτηρίδια και οι σταφυλόκοκκοι.

Τα καινούργια δεδομένα μπορούν να δώσουν νέα δυναμική στο ήδη αυξημένο διεθνές ενδιαφέρον για τα προϊόντα της μαστίχας. Ωστόσο με περισσότερα από 200.000 καμένα μαστιχόδενδρα το πλήγμα στην εφετινή παραγωγή αλλά και, πολύ περισσότερο, στις σοδειές των επόμενων χρόνων θα είναι βαρύ.

Το μαστιχόδενδρο της Χίου είναι θάμνος που φύεται σε όλα τα παράλια της λεκάνης της μεσογείου από τη Μικρά Ασία μέχρι την Ισπανία. Η παραγωγή όμως της μαστίχας από το μαστιχόδενδρο ήταν πάντα στενά συνδεδεμένη μόνο με τη νήσο Χίο και μάλιστα με το νότιο τμήμα αυτής.

Δημιουργεί μεγάλη έκπληξη το γεγονός ότι δεν υπήρξε επιτυχής καλλιέργεια και παραγωγή μαστίχας πουθενά αλλού, στην ηπειρωτική ή τη νησιωτική Ελλάδα ή ακόμη και στις γειτονικές ακτές της Ανατολής όπου φύεται το ίδιο είδος. Για παράδειγμα, στη χερσόνησο του Τσεσμέ οι συνθήκες είναι ιδανικές για το μαστιχόδενδρο, όμως, απέτυχαν πολλαπλές προσπάθειες παραγωγής μαστίχας. Αποτυχημένες προσπάθειες να μεταφερθεί η καλλιέργεια του μαστιχόδενδρου αναφέρονται για την Αττική και νησιά του Αιγαίου όπως Ρόδο, Λέσβο, Αμοργό, Αντίπαρο αλλά και Κύπρο.

Στο ίδιο το νησί της Χίου η καλλιέργεια είναι δυνατή μόνο στο νότιο τμήμα το οποίο είναι ιδιαίτερα ξηρό και θερμό. Το τμήμα αυτό οριοθετείται από την βόρεια πλευρά από μία συγκεκριμένη γραμμή που ενώνει τα χωριά Λιθί, Άγιος Γεώργιος Συκούσης και Καλλιμασιά. Ο Pernot το 1856 ονόμασε αυτή τη γραμμή «φυσικό και μυστηριώδες όριο». Προσπάθειες να επεκταθεί η καλλιέργεια πέρα από αυτό το όριο απέτυχαν. Η ρητίνη του δένδρου εκτός νότιας Χίου δεν στερεοποιείται και επομένως η εκμετάλλευσή της είναι αδύνατη.

Γι΄ αυτό η Ενωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου και το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης έχουν επιδοθεί σε αγώνα δρόμου για την αναγέννηση των καλλιεργειών και της οικονομίας τους.
Το αιθέριο έλαιο της ρητίνης του μαστιχόδενδρου (γνωστό ως μαστιχέλαιο) είναι ένα από τα πιο ακριβά της αγοράς. Χρησιμοποιείται ευρέως ως πρόσθετο τροφίμων, στη ζαχαροπλαστική, στη βιομηχανία αρωμάτων, ως συστατικό σε καλλυντικά και προϊόντα υγείας, αλλά και για φαρμακευτικούς σκοπούς.

Στην ελληνική παραδοσιακή ιατρική έχει χρησιμοποιηθεί για περισσότερα από 2.500 χρόνια για τη θεραπεία πολλών ασθενειών, όπως για πόνους στο στομάχι και για τα πεπτικά έλκη. Οι ιδιότητες της μαστίχας αναφέρονται στα έργα του Ηροδότου, του Διοσκουρίδη και του Γαληνού. Αλλά και πολλοί ρωμαίοι, βυζαντινοί, άραβες και ευρωπαίοι συγγραφείς κάνουν εκτενείς αναφορές στη θεραπευτική της δράση.

Υπατία 82

Κινδυνεύει το γνωστό «λιβάνι», ένα από τα δώρα των 3 μάγων …

Κινδυνεύει το γνωστό «λιβάνι», ένα από τα δώρα των 3 μάγων …

Το είδος Boswellia papyrifera, από το οποίο παράγεται το λιβάνι, σύμφωνα με έρευνα επιστημόνων από την Ολλανδία (στο Journal of Applied Ecology) κινδυνεύει κυρίως λόγω ξύλευσης και αναμένεται η παραγωγή λιβανιού να περιοριστεί κατά 50% τα επόμενα 15 χρόνια. Το λιβάνι, εκτός των άλλων, έχει και πολλές φαρμακευτικές ιδιότητες!

Πηγή: γφ βοτανική

Το «μήλον κυδώνιον» …

…ή στα νεοελληνικά «κυδώνι», ήταν λατρεμένο φρούτο στην Αρχαία Ελλάδα. Το όνομά του το οφείλει στα σημερινά Χανιά της Κρήτης (Κυδωνία), επειδή το μικροκλίμα της περιοχής παρήγαγε τα καλύτερα κυδώνια στην Αρχαία Ελλάδα. Το κυκλαδίτικο νησί Μήλος, οφείλει το όνομά του στον καρπό της κυδωνιάς ο οποίος απεικονιζόταν και στα νομίσματά του. Δεν είναι τυχαίο πως το κυδώνι ήταν ένα από τα σύμβολα της θεάς Αφροδίτης, της οποίας το θεϊκό άγαλμα βρέθηκε στο νησί.

Σε πολλούς γάμους στην αρχαιότητα η νύφη έτρωγε ένα κυδώνι το οποίο της προσέφερε ένα μικρό παιδί λέγοντας της «πιο θαυμαστή θα είναι η καινούργια σου τύχη από την παλιά». Μάλιστα, ο Σόλων είχε συμπεριλάβει το κυδώνι στους νομοθετικούς του κανονισμούς για την τελετουργία των γάμων. Στόχος ήταν ο αρωματισμός του στόματος της νύφης. Λέγεται, επίσης, ότι το χρυσό μήλο της έριδος που αφιέρωσε ο Πάρις στην Αφροδίτη ήταν κυδώνι. Από τότε το κυδώνι έγινε ο ιερός καρπός της θεάς της ομορφιάς.

[Η κυδωνιά (επιστημονικό όνομα Κυδωνέα η προμήκης, Cydonia oblonga συνώνυμα Cydonia vulgaris και Pyrus cydonia ) είναι οπωροφόρο δέντρο της οικογένειας των Ροδοειδών.]

Ταξίδι στην Αρχαία Ελλάδα
 

Ντομάτα: Φρούτο ή λαχανικό;

  Αν ένας Αζτέκος σας πρόσφερε μια ντομάτα, τότε κατά πάσα πιθανότητα θα σας την έδινε για φρούτο. Βλέπετε στη γλώσσα των Αζτέκων η λέξη που χρησιμοποιούνταν για την ντομάτα σήμαινε «σαρκώδες φρούτο».

   Πολλά χρόνια κύλησαν από την εποχή των Αζτέκων και η συμπαθής ντομάτα ταξίδεψε από την Κεντρική Αμερική σε όλα τα μέρη του κόσμου και καλλιεργήθηκε όπου το επέτρεπαν οι συνθήκες. Κι ενώ οι ντοματοκαλλιεργητές τη φύτευαν για λαχανικό, οι βοτανολόγοι επέμεναν ότι πρόκειται για φρούτο.
   Όμως, για τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, η ντομάτα είναι λαχανικό και …με τον νόμο, αφού έτσι αποφάσισε το Ανώτατο Δικαστήριο το 1893

   Θέλετε να μάθετε πώς πήραν την απόφαση αυτή; Πρώτα διάβασαν μέσα από τρία έγκυρα λεξικά τους ορισμούς των λέξεων φρούτο και λαχανικό. Σύμφωνα με τους ορισμούς η ντομάτα ανήκε στην κατηγορία των φρούτων, αφού ήταν το χυμώδες μέρος του φυτού που περιείχε τους σπόρους και προέκυπτε από το άνθος του φυτού. Μετά, όμως κάλεσαν και δυο μάρτυρες! Δύο άτομα που ασχολούνταν με το εμπόριο φρούτων και λαχανικών για 30 χρόνια.
   Σίγουρα θα είστε περίεργοι τι είπαν αυτοί οι μάρτυρες. Μέσες-άκρες,ο ένας απ’ αυτούς είπε ότι τα λεξικά δεν μπορούν να συμπεριλαμβάνουν στους ορισμούς τους όλα τα φρούτα και τα λαχανικά, ενώ ο άλλος δε διαφώνησε με το περιεχόμενο των ορισμών.
  Μετά, οι αντίπαλοι συνήγοροι συνέχισαν να διαβάζουν από τα λεξικά τις ερμηνείες των λέξεων ντομάτα, πατάτα, μελιτζάνα και ούτω καθεξής, προσπαθώντας ο καθένας να αποδείξει το δίκιο του.
   Τελικά ο δικαστής, αν και αναγνώρισε ότι στη Βοτανική η ντομάτα μπορεί να είναι φρούτο αλλά στο εμπόριο δεν παίζει κάποιο ιδιαίτερο ρόλο αν το προϊόν αυτό πουλιέται ως φρούτο ή λαχανικό, κατέληξε να αποφασίσει υπέρ της ιδιότητας του λαχανικού, γιατί όπως είπε, η ντομάτα συνηθίζεται να καταναλώνεται περισσότερο ως κύριο γεύμα παρά ως επιδόρπιο.
   Όταν λοιπόν κάνετε μια ντοματοσαλάτα, κατά τους Αζτέκους πρόκειται για φρουτοσαλάτα ενώ για το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ για κυρίως γεύμα! Το πώς θα χρησιμοποιήσετε αυτήν την πληροφορία, εξαρτάται από …το πόσο πεινάτε!

ΠΗΓΗ:http://paidio.blogspot.gr/