'... με το λύχνο του άστρου στους ουρανούς εβγήκα ...'

cropped sxedio

Μήνας: Μάιος 2012

«δημιουργικό εργαστήρι»

Τίποτε δεν είναι πιο ευχάριστο και όμορφο, από την ελεύθερη δημιουργία των παιδιών.


Σήμερα, κατά τη διάρκεια των ελεύθερων δραστηριοτήτων, μια ομάδα παιδιών, αντί να παίξει στις γωνιές, αποφάσισε να ανοίξει ένα «δημιουργικό εργαστήρι», όπως το ονομάσαμε.


Με δική τους πρωτοβουλία, πήρανε την κούτα της «Ανακύκλωσης» (μέσα στην κούτα αποθηκεύουμε συσκευασίες τροφίμων, ζελατίνες, χαρτιά περιτυλίγματος, αυγοθήκες, ρολά χαρτιού υγείας και γενικά διάφορα ‘άχρηστα υλικά’, για να τα ανακυκλώσουμε, δημιουργώντας με αυτά διάφορες κατασκευές), χρώματα, ψαλίδια, πινέλα, υφάσματα και κόλλες, και φτιάξανε τις δικές τους δημιουργίες.

Η απόλαυση και η χαρά των παιδιών ήταν ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους καθ’ όλη τη διάρκεια των κατασκευών.


Δούλευαν αδιάκοπα, χωρίς να σηκώσουν κεφάλι. Αντάλλασσαν ιδέες, επηρεάζονταν και εμπνέονταν ο ένας από τον άλλον.


Aυτό που έκαναν σήμερα τα παιδιά είναι τέχνη: ελεύθερη δημιουργία που σε γεμίζει χαρά.


Σημείωση: Δεν είχα το χρόνο να τα φωτογραφίσω όλα τα έργα και έτσι παρουσιάζω μόνο ένα δείγμα.

Αρκάς ΙΙΙ

Και μια και μιλάμε για ποίηση…

Αφηρημένη τέχνη

Αλέξανδρος

Υλικά: λευκά χαρτιά Α4, εφημερίδες, μαρκαδόροι, ξυλομπογιές, κόλλα στικ.

Αλίκη

Μικτή τεχνική: κολάζ και ζωγραφική

Άλκης

Τα παιδιά έκοψαν με τα χέρια τους ένα φύλλο εφημερίδας σε κομμάτια (το σκίσιμο είναι πολύ ευχάριστη και απολαυστική πράξη, ακόμη και για μας τους μεγάλους).

Αναστασία

Κόλλησαν τα κομμάτια σε ένα φύλλο λευκού χαρτιού, δημιουργώντας μία ελεύθερη σύνθεση.

Άγγελος

Κάποια παιδιά επέλεξαν να δώσουν και όγκο στη σύνθεση προσθέτοντας λουλούδια που έφτιαξαν από τις εφημερίδες.

Γιώργος .Κ.

Στη συνέχεια κάθε παιδί έβαψε μαύρα τα όρια μεταξύ χαρτιού και εφημερίδας.

Γιώργος Α.

Τέλος έβαψε με διάφορα χρώματα τα επιμέρους λευκά πεδία που όριζαν οι μαύρες γραμμές.

Γρηγόρης

Διονυσία

Τα έργα έχουν αναρτηθεί με αλφαβητική σειρά.

Ιωάννα

Κριστίνα

Λάουρα

Μαλάινα

Μαρία

Μαριάννα

Μυρτώ Κ.Π.

Μυρτώ Σ.

Σπύρος

Χρήστος

Παιδιά, δείτε τα έργα δύο σπουδαίων ζωγράφων του εικοστού αιώνα, του ολλανδού Πητ Μοντριάν και του ρώσου Βασίλι Καντίνσκυ, και εμπνευστείτε για να δημιουργήσετε τα επόμενα έργα σας.

Μοντριάν, "Σύνθεση σε Μπλε, Γκρι και Ροζ"

Καντίνσκυ, "Αυτοσχεδιασμός"

αρχαία Ρώμη, Ρωμαϊκό Δίκαιο

Βρισκόμαστε στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, και πιο συγκεκριμένα στην πρωτεύουσά της, τη Ρώμη, το 46 π.Χ. Η γνωστή μας από την Αίγυπτο Κλεοπάτρα, έχει έρθει να επισκεφτεί τον άνδρα της, τον επίσης γνωστό μας από τον Αστερίξ, Ιούλιο Καίσαρα, μαζί με το γιο τους.

Ο Ιούλιος Καίσαρας, σχέδιο του Ουντερζό για το κόμικ 'Αστερίξ'

Η πόλη είναι πανέμορφη, γεμάτη αγάλματα, όμορφα κτήρια και στάδια. Κάποια από αυτά μοιάζουν με τα κτήρια και τα αγάλματα της αρχαίας Αθήνας. Μοιάζουν, αλλά δεν συγκρίνονται. Τα αγάλματα της αρχαίας Αθήνας ήταν το μέτρο της αισθητικής, ήταν λιτά και απέριττα.

Ο θρίαμβος του Τίτου, από τον Σερ Λώρενς Άλμα-Ταντέμα (Sir Lawrence Alma-Tadema), 1885

Παρ’ όλα αυτά η πόλη σε μαγεύει. Προχωράμε στους δρόμους που είναι γεμάτοι κόσμο. Όμορφες γυναίκες μας προσπερνούν, ντυμένες με πολύχρωμα υφάσματα. Φτάνουμε στο Κολοσσαίο (λατινική λέξη που σημαίνει τεράστιο – τα λατινικά ήταν η γλώσσα των Ρωμαίων), που μας αφήνει άφωνους με το μέγεθος και την αρχιτεκτονική του. Όπως στεκόμαστε απ’ έξω, ακούμε φωνές, κραυγές, αλαλαγμούς! Τι γίνεται άραγε μέσα; Δυο μονομάχοι στέκονται στην αρένα και μονομαχούν. Μες τα κλουβιά, λιοντάρια βρυχώνται, έτοιμα να κατασπαράξουν όποιον βρουν μπροστά τους.

το Κολοσσαίο

«Άρτος και θεάματα» για τους ρωμαίους πολίτες. Άρτος και θεάματα για να μη σκέφτονται, να μη νοιάζονται για τα κοινά και να μην κρίνουν τους αυτοκράτορές τους.

Τα παιδιά ρώτησαν: «Πώς γίνεται να διασκεδάζει ένας άνθρωπος, βλέποντας ανθρώπους να μονομαχούν;» Έτσι είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε για την τηλεόραση, τη σύγχρονη αρένα, και να αναφερθούμε στα ριάλιτι και τις ταινίες που ‘διψούν για αίμα’.

Οι Ρωμαίοι, όπως και ο Αλέξανδρος, γνώριζαν καλά την τέχνη του πολέμου και έφτιαξαν μια πολύ μεγάλη αυτοκρατορία. Όμως εμείς αναζητούμε άλλα στοιχεία σε αυτό το ταξίδι μας. Αναζητούμε εκείνα τα στοιχεία που άφησε κάθε εποχή στην ανθρωπότητα, ως πολιτισμική κληρονομιά. Έτσι, από τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία κρατάμε το Δίκαιο.

Αναπαράσταση μιας συνεδρίας στη ρωμαϊκή Σύγκλητο (το συμβουλευτικό όργανο του βασιλιά) από τοιχογραφία του 19ου αιώνα

Το Ρωμαϊκό Δίκαιο είναι το σύνολο των κανόνων, νόμων, διατάξεων, που δημιούργησε η αρχαία Ρώμη. Οι μελετητές του Δικαίου υποστηρίζουν ότι από όλες τις νομοθεσίες της αρχαιότητας το Ρωμαϊκό Δίκαιο ήταν το πληρέστερο. Αναφερόμενοι σε αυτό, μιλήσαμε με τα παιδιά, για το Δίκαιο και τους νόμους, και αναζήτησαν και πρότειναν τους δικούς τους κανόνες δικαίου.

Αριστοτέλης, Αλέξανδρος

Μετά την αρχαία Αθήνα, μπαίνουμε για άλλη μια φορά στη χρονομηχανή μας για να συνεχίσουμε το ταξίδι μας στο χώρο και το χρόνο. Είναι το 347 π.Χ., κι εκεί που ετοιμαζόμαστε για να φύγουμε…
«Ε, παιδιά, πού πάτε;» μας λέει ένας σοβαρός κύριος.
«Στη Μακεδονία» του απαντάμε.
«Με παίρνετε μαζί σας;»
«Μετά χαράς!»

ρωμαϊκό αντίγραφο αρχαίας προτομής του Αριστοτέλη από τον γλύπτη Λύσιππο (330 π.Χ.)

Έτσι πήραμε μαζί μας και τον Αριστοτέλη, το φιλόσοφο από τη Μακεδονία, που ήταν μαθητής και αργότερα συνεργάτης του Πλάτωνα. Βάζουμε πλώρη λοιπόν για το Βορά, όχι πολύ μακριά, τη Μακεδονία. Σε όλη τη διαδρομή ο Αριστοτέλης μιλάει συνεχώς:
«Πάντες ἄνθρωποι τοῦ εἰδέναι ὀρέγονται φύσει.» (‘Μετά τα Φυσικά’) Δηλαδή,
«όλοι οι άνθρωποι, από τη φύση τους, θέλουν να γνωρίζουν».

Λεπτομέρεια από μωσαϊκό με τον Αλέξανδρο πάνω στο άλογό του, τον Βουκεφάλα

Με αυτά και με άλλα φτάσαμε στη Μακεδονία χωρίς να το καταλάβουμε.  Ο Αριστοτέλης κατέβηκε από τη μηχανή για να αναλάβει την εκπαίδευση του μικρού Αλέξανδρου, κι εμείς πατήσαμε ένα κουμπί και μεταφερθήκαμε στο 335 στην Τροία. Εκεί συναντήσαμε τον Αλέξανδρο, το μεγάλο στρατηγό των ελληνικών στρατευμάτων. Κάποιος στρατιώτης μας είπε ότι κάτω από το μαξιλάρι του ο Αλέξανδρος είχε πάντα την Ιλιάδα, και  ότι ο Αχιλλέας ήταν ο αγαπημένος του ήρωας. Εμάς δεν μας αρέσει και πολύ η Ιλιάδα γιατί περιγράφει μόνο τις μάχες και τους αλληλοσκοτωμούς. Μάλλον βέβαια ό,τι δεν αρέσει σε εμάς από την Ιλιάδα είναι ακριβώς το στοιχείο που την έκανε τόσο αγαπητή στον Αλέξανδρο, που έμεινε στην ιστορία ως ο μεγαλύτερος στρατηλάτης αλλά και κατακτητής.

Χρυσό στεφάνι των αρχαίων Μακεδόνων που βρέθηκε στη Βεργίνα

Έτσι καταλάβαμε ότι ήρθε η ώρα να φεύγουμε. Ταξιδέψαμε βορειοδυτικά και συναντήσαμε μια γοργόνα:
«Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;» μας ρώτησε. «Ναι τον συναντήσαμε πριν λίγο στην Τροία» απαντήσαμε.
Τότε καταλάβαμε πως είχαμε κάνει ένα μεγάλο λάθος. Εμείς είμαστε η αιτία που θαλασσοπνίγηκαν τόσα καράβια! Μετά από εμάς, η γοργόνα έπνιγε μες τα κύματα όποιο καράβι περνούσε και της έλεγε ότι ο Αλέξανδρος πέθανε.

"Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;"

Έτσι φτάσαμε στη Ρώμη. Ήταν το 50 πχ και ο Ιούλιος καίσαρας ήταν ο αυτοκράτορας. Εδώ θα κάνουμε μία στάση να πιούμε λίγο νερό και να ξαποστάσουμε, και θα συνεχίσουμε το ταξίδι σε λίγες μέρες.

φιγούρες του Ευγένιου Σπαθάρη: το καταραμένο φίδι, ο Καραγκιόζης και ο Μέγας Αλέξανδρος

Ετυμολογία:

Αριστοτέλης: άριστο + τέλος (σκοπός), αυτός που έχει άριστο σκοπό

Αλέξανδρος: αλέξω (=απομακρύνω, απωθώ) + ανήρ (άνδρας) = αυτός που απωθεί τους άνδρες (στη μάχη), ο ανδρείος

Βουκεφάλας: βους (βόδι) + κεφάλι. Το αγαπημένο άλογο του Αλεξάνδρου. Λέγεται ότι ήταν μεγαλόσωμο και ότι ονομάστηκε έτσι, είτε επειδή ήταν μαρκαρισμένο με ένα κεφάλι βοδιού είτε επειδή, ενώ ήταν μαύρο, είχε στο κεφάλι του ένα άσπρο σημάδι σε σχήμα κεφαλής βοδιού.

οι όρνιθές μας

Μαριάννα

Σήμερα τα παιδιά ζωγράφισαν τους όρνιθες για να διακοσμήσουν τις προσκλήσεις τους (για την ακρίβεια δεν ήταν προσκλήσεις, αλλά τα λόγια τους από τη διανομή των ρόλων).

Αλίκη

Εμπνεύστηκαν από την εικονογράφηση της Ζαραμπούκα, η οποία είναι εμπνευσμένη από τα κοστούμια του Τσαρούχη.

Μυρτώ Σ.

Έχετε δει πιο όμορφους όρνιθες;

Άλκης

Γιώργος Α

Διονυσία

Σπύρος

Γρηγόρης

Μαρία

Μυρτώ Κ.

Ιζαμπέλα

Χρήστος

Μαλάινα

Άγγελος

Κριστίνα

Γιώργος Κ.

Προσωπείο: το ακίνητο πρόσωπο του ανθρώπου


Σήμερα τα παιδιά έφτιαξαν μάσκες από χαρτόνι, άλλες τραγικές κι άλλες κωμικές.


Στο αρχαίο θέατρο οι υποκριτές (ηθοποιοί) χρησιμοποιούσαν προσωπεία (μάσκες).


Τα προσωπεία είχαν το φυσικό μέγεθος του προσώπου και μεγάλο άνοιγμα στο στόμα για να επιτρέπουν την καθαρή ομιλία.


Τα υλικά της κατασκευής τους ήταν ξύλο, δέρμα, ή ύφασμα και αλευρόπαστα.

Μάνος Χατζιδάκις – Βασίλης Ρώτας – Κάρολος Κουν: «Όρνιθες»

Υποσχεθήκαμε στα παιδιά να ανεβάσουμε εδώ τα τραγούδια από την ιστορική παράσταση του θεάτρου τέχνης του Κουν, σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι, ποίηση (και μετάφραση από το αρχαίο κείμενο) Βασίλη Ρώτα και σκηνικά και κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη (περιττό να πω ότι το επώνυμο του Τσαρούχη εντυπώθηκε αμέσως στη μνήμη των παιδιών), για να ακούν και στο σπίτι τα τραγούδια που ακούμε και χορεύουμε στο σχολείο.

«Οι κύκνοι», ερμηνεύει ο Γιώργος Μούτσιος

Έτσι δα οι κύκνοι, Τιο τιο τιο τιξ
Με σύμφωνον αχό-τιο τιξ
ύμνον υφάναν στον Απόλλωνα
Τιο τιο τιο τιξ
Παίζοντας με τα φτερά τους
καθιστοί στην όχθη του Έβρου.
Τιο τιο τιο τιξ
Πέρασε η βοή το άσπρο σύννεφο
και φωλιάσαν τα πουλιά
κι ημερώσανε τα αγρίμια
και φωλιάσαν τα πουλιά
σβήσανε τα κύματα
στη γαλήνια νύχτα.
Τιο τιο τιο τιξ
Και θαμπώσαν οι θεοί
και τραγούδησαν μαζί
με τις Μούσες και τις Χάρες
πάνω στο γλυκό σκοπό.
Τιο τιο τιο τιξ

«Ω καλή μου ξανθιά», ερμηνεύει ο Γιώργος Μούτσιος

Ω! καλή μου ξανθιά,
συντροφιά μου γλυκιά,
που μαζί σου λαλώ
κάθε ωραίο σκοπό,
ήρθες, ήρθες, εφάνης
με σουραύλι να υφάνεις
ύμνους, κελαηδισμούς,
ήχους εαρινούς.

Εμπρός, αρχίνα, πες τους
γλυκά τους αναπαίστους

«Πάροδος», ερμηνεύει ο ‘χορός’

Πού πού πού πού πού πού ‘ναι αυτός
που μας εκάλεσε;
Πού πού πού πού σε ποιο μέρος βόσκει;
Tι τι τι τι τι τι τι ‘ν’ η αιτία;
Ποιο ποιο ποιο ποιο ποιο ποιος ο λόγος;
Πώς, πούθε, ποιοι ‘ναι,
πού ‘ναι, πες μας, δε θα πεις;

A, προδοθήκαμε, επάθαμε ανόσια,
τούτος ήτανε φίλος μας κι έβοσκε
στα χωράφια μαζί μας σαν σύντροφος.
Καταπάτησε νόμους αρχαίους
και τους όρκους των όρνιων επρόδωσε.

Με δόλο εδώ μας κάλεσε
κοντά σε γένος άνομο
που πάντα εχτρός μας στάθηκε
πάντα τροφή μας έκανε.

Αμή με τούτο τ’ όρνιο μας
ύστερα θα τα ειπούμε
μόνον ετούτοι οι γέροι λέω,
ευθύς να το πληρώσουν:
κομμάτια να τους κάνουμε
κομμάτια να τους φάμε
Α, προδοθήκαμε, πάθαμε ανόσια.

Εμπρός, απάνω τους ριχτείτε,
εμπρός με ορμή σκοτώστε τους,
εμπρός με τις φτερούγες σας
παντού περικυκλώστε τους
κι οι δυο τους να βογκήξουνε
να φάνε χώμα οι μύτες τους
γιατί ούτε σκιερό βουνό
ούτε κι αιθέριο σύννεφο
ούτε και πέλαγο ψαρό
μπορεί να τους γλιτώσει αυτούς
από τα νύχια τούτα μου.
E! μην κοντοστεκόσαστε,
εμπρός να τους μαδήσουμε,
απάνω τους νυχιές, τσιμπιές-
πού ‘ν’ ο ταξίαρχος; εμπρός,
να προχωρήσει το ελαφρό.

Αέρα, κελελέφ!
χαμηλώστε μπρος τις μύτες,
μην κοντοστεκόσαστε,
βάρα, χτύπα, μάδα, δείρε,
το τσουκάλι σπάσε πρώτα.

Λεξικό:

Λαλώ: κελαηδώ, ομιλώ
Σουραύλι: μικρός αυλός / φλογέρα
Εαρινός: (από το Έαρ = άνοιξη) ανοιξιάτικος
Ανάπαιστος (ή αναπαιστικό μέτρο): από τα βασικά μέτρα του ποιητικού λόγου (αρχαίου και σύγχρονου), ημιλυρικό μέτρο με επικά στοιχεία που απαγγέλλεται μελοδραματικά, βαρύ και μεγαλοπρεπές. Αποτελείται από δύο βραχείες και μία μακρά συλλαβή, δηλαδή δύο άτονες και μία τονισμένη (π.χ. «στων ψαρών την ολόμαυρη ράχη»).
Ανόσιος: α (στερητικό) + όσιος (ιερός) = ανίερος, βέβηλος, ασεβής, αποτρόπαιος

Δραματική ποίηση: κωμωδία – τραγωδία

ο Θέσπις στο άρμα του, γλυπτό, 1334, Φλωρεντία

Τον 6ο αιώνα π.Χ. ζούσε στην Αθήνα ένας ποιητής ο Θέσπις. Ο Θέσπις είχε ένα άρμα και γυρνούσε στην πόλη απαγγέλλοντας τα ποιήματά του. Κάποια μέρα όμως οι θεατές τον ρώτησαν κάτι και εκείνος διέκοψε την απαγγελία και απάντησε, δηλαδή αποκρίθηκε (υποκρίθηκε). Έτσι λένε ότι γεννήθηκε το αρχαίο θέατρο στην Αθήνα, και ο Θέσπις ήταν ο πρώτος «υποκριτής» (αυτός που απάντησε). Έτσι η λέξη υποκριτής έφτασε σήμερα να σημαίνει ηθοποιός, αλλά και γενικά εκείνος που προσποιείται, όποιος παριστάνει ότι είναι κάτι άλλο από αυτό που είναι, για να ξεγελάσει τους άλλους.

Αριστοφάνης

Η δραματική ποίηση, δηλαδή η κωμωδία και η τραγωδία (βλέπε τον ορισμό του Αριστοτέλη εδώ) γεννήθηκαν στην  αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία, γιατί, όπως είπαμε και σε προηγούμενο άρθρο, μόνο τότε υπήρχε η πολιτική ελευθερία για να γεννηθούν αυτά τα δύο είδη θεάτρου που έκριναν και σατίριζαν την πολιτική και κοινωνική ζωή του τόπου.

Σοφοκλής

Εμείς εστιάσαμε σε δύο συγγραφείς της περιόδου, τον Σοφοκλή για την τραγωδία και τον Αριστοφάνη για την κωμωδία. Στη βιβλιοθήκη του σχολείου έχουμε την «Ειρήνη», τους «Βάτραχους» και τους «Όρνιθες» (σε εικονογράφηση και διασκευή της Σοφίας Ζαραμπούκα, εκδόσεις «κέδρος»).  Διαβάζοντας το όνομα της Ζαραμπούκα η Αλίκη θυμήθηκε ότι η ίδια συγγραφέας έχει γράψει και το «Βρωμοχώρι» που είχαμε διαβάσει παλιότερα.

Οι “Όρνιθες” είναι το κωμικότερο έργο του Αριστοφάνη. Θέμα του έργου είναι ο πόθος των ανθρώπων για τη δημιουργία της ιδανικής πολιτείας, ο οποίος παραμένει ένα άπιαστο όνειρο γιατί οι ίδιοι οι άνθρωποι δεν είναι ιδανικά πλάσματα, έχουν πάθη, κακίες, μικρότητες. Τα πουλιά (οι όρνιθες) εμπιστεύονται την τύχη της πόλης τους στον Πεισθέταιρο και, όπως είναι αναμενόμενο, ο Πεισθέταιρος καρπώνεται μόνος του την εξουσία.

σχέδιο κοστουμιού για τους "Όρνιθες" του Γ. Τσαρούχη από την παράσταση του Κ. Κουν

Από τον Σοφοκλή επιλέξαμε την Αντιγόνη. Το ερώτημα που θέτει ο Σοφοκλής είναι το ακόλουθο: Όταν οι νόμοι του τύραννου έρχονται σε αντίθεση με τους ηθικούς νόμους των πολιτών, τότε τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες; Να υποταχθούν στον τύραννο ή να παρανομήσουν;

«Γιατί να γράφουμε και να βλέπουμε στενάχωρα έργα; Για να στεναχωριόμαστε περισσότερο;» ρώτησαν τα παιδιά. «Μια μέρα είδα με τη μαμά μου ένα έργο και στο τέλος έκλαιγα και στεναχωρήθηκα», είπε η Μυρτώ Κ.
Γιατί λοιπόν γράφουμε και βλέπουμε στενάχωρα έργα; «Για να ξεπεράσουμε τη στεναχώρια (όταν κρύβεις τη λύπη σου, τότε αυτή γίνεται μεγαλύτερη), να τη μοιραστούμε με άλλους, και να δώσουμε απαντήσεις στα ‘στενάχωρα’ ερωτήματα (θέματα) της ζωής μας». Αυτή είναι τουλάχιστον η απάντηση που έδωσα στα παιδιά.

Τρόπος προσέγγισης:

Ανάγνωση: Διαβάσαμε τους «Όρνιθες», την «Ειρήνη» και τους «Βάτραχους» του Αριστοφάνη.

Δραματοποίηση: Δραματοποιήσαμε τους «Όρνιθες» (Πεισθέταιρος: Γιώργος Α., Ευελπίδης: Αλέξανδρος, Τσαλαπετεινός: Μυρτώ Σ., Χορός: όλα τα παιδιά), με τρομερούς αυτοσχεδιασμούς στο διάλογο και τις κινήσεις από τα παιδιά. Βγήκε τόσο καλό που αποφασίσαμε να το δουλέψουμε περισσότερο και να το παρουσιάσουμε στο κλείσιμο της χρονιάς.

Μουσική – Χορός: Ακούσαμε κάποια από τα τραγούδια που έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις για την παράσταση του θεάτρου Τέχνης του Κάρολου Κουν (μία ιστορική παράσταση που ανέβηκε σε σκηνικά και κοστούμια του Τσαρούχη και μετάφραση Βασίλη Ρώτα), και τα ενσωματώσαμε στη δραματοποίησή μας.

Γλώσσα: Αναζητήσαμε την ετυμολογία των λέξεων:
Ευελπίδης (εύελπις = καλή ελπίδα, ο ελπιδοφόρος)
Πεισθέταιρος (αυτός που πείθει τους άλλους)
Όρνιθες: ο όρνις ήταν στα αρχαία ελληνικά το πουλί, και όχι η σημερινή όρνιθα που είναι η κότα
Κωμωδία (κώμος + ωδή = τραγούδι εύθυμης συντροφιάς)
Τραγωδία (τράγων ωδή, το τραγούδι ομάδας μεταμφιεσμένων σε τράγους)

Αρχιτεκτονική – κουκλοθέατρο: Κατασκευάσαμε με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια) ένα αρχαίο θέατρο και τοποθετήσαμε τους θεατές και τους ηθοποιούς στις θέσεις τους. Εντάξαμε το ‘αρχαίο θέατρο’ στη γωνιά του Μικρόκοσμου και κατά τη διάρκεια των ελεύθερων δραστηριοτήτων, όποιο παιδί θέλει, ‘ανεβάζει’ εκεί μία παράσταση με την κουκλίτσα και τις χάρτινες κούκλες που φτιάξαμε.

Κατασκευή – δημιουργία: Θα φτιάξουμε κωμικές και τραγικές μάσκες.

Σύνδεσμος:

http://roadartist.blogspot.com/2008/06/blog-post_26.html

Αρχιτεκτονική – Γλυπτική: Παρθενώνας


Ένα ζεστό πρωινό του Μάη του 438 π.Χ. έχουμε συγκεντρωθεί όλοι στην Πνύκα για να αποφασίσουμε σχετικά με ένα θέμα που μας πρότεινε η ομάδα αρχιτεκτόνων και γλυπτών, την κατασκευή του Παρθενώνα.

Σχεδιασμός και κατασκευή της ζωφόρου, σχέδιο του Μ. Κορρέ

Πρώτη μας πράξη ήταν να ορίσουμε πρόεδρο της συνέλευσης. Ορίσαμε την Αναστασία (αφού η δική μας συνέλευση ήταν υποθετική, υποθέσαμε ότι μπορούσαν να συμμετέχουν όλοι οι πολίτες, γυναίκες και άνδρες). Η Αναστασία έδινε το λόγο σε όποιον ήθελε να μιλήσει και να υπερασπιστεί με επιχειρήματα την κάθε πρόταση. Συζητήσαμε για το χρόνο που θα είχε στη διάθεσή του ο κάθε ομιλητής. Αποφασίσαμε να θέσουμε ένα χρονικό όριο για να προλάβουν να μιλήσουν όσοι θέλουν. Επί τη ευκαιρία αναφερθήκαμε στην κλεψύδρα (= κλέφτης του ύδατος, μια και οι πρώτες κλεψύδρες ήταν με νερό) που είχαν στην εκκλησία του δήμου.

Τα θέματα που ετέθησαν ήταν τα ακόλουθα:
Σε ποιο σημείο της πόλης θα κατασκευάσουμε το έργο;
Θα ξεκινήσουμε να χτίζουμε τον Παρθενώνα και ό,τι βγει ή θα κάνουμε πρώτα σχέδια και μετά θα τον χτίσουμε βασισμένοι στα σχέδια αυτά;
Ποιοι θα κάνουν τα σχέδια;
Θα θέσουμε κάποιον υπεύθυνο για την επίβλεψη του έργου, και εάν ναι, ποιον;

Οι ομιλητές ανέπτυξαν τα επιχειρήματά τους και πρότειναν αρχιτέκτονες και γλύπτες (γνώριζαν από τις προηγούμενες μέρες για τον Ικτίνο, τον Καλλικράτη και τον Φειδία).
Στη συνέχεια η συνέλευση ψήφισε την κάθε πρόταση.


Μιλήσαμε με τα παιδιά για το έργο ενός αρχιτέκτονα. Αναλύσαμε τους όρους:
Πρόσοψη, Πλάγια όψη, Κάτοψη. Αποτυπώσαμε στο χαρτί τις τρεις όψεις διαφόρων αντικειμένων που είχαμε στην αίθουσα: του χελιδονόσπιτου, ενός μικρού κουκλόσπιτου, μια μπάλας και μιας καρέκλας.


Στη συνέχεια μελετήσαμε εικόνες, σχέδια, φωτογραφίες και μακέτες, και επισκεφτήκαμε (μέσω του διαδικτύου) τον Παρθενώνα. Συγκρίναμε τον Παρθενώνα, όπως είναι σήμερα, με τα σχέδια που δείχνουν πώς ήταν στα χρόνια του Περικλή, όταν χτίστηκε. Μετρήσαμε τους κίονες (κολόνες) της πρόσοψης και της πλάγιας όψης. Παρατηρήσαμε τα αετώματα, τη ζωφόρο και τις εναλλαγές από μετόπες και τρίγλυφα.


Διαβάσαμε τους μύθους που αναπαριστούν τα δύο αετώματα του Παρθενώνα:
α) Το ανατολικό αέτωμα είχε ως θέμα τη γέννηση της Αθηνάς από το κεφάλι του Δία. Κεντρική μορφή είναι ο μεγαλοπρεπής Δίας καθισμένος στο θρόνο του. Η Αθηνά πάνοπλη εμπρός από τον Δία, βηματίζει προς τα δεξιά.
β) Το δυτικό αέτωμα είχε ως θέμα την έριδα μεταξύ Αθηνάς και Ποσειδώνα για την Αττική γη. Ο Ποσειδώνας με την τρίαινά του ανοίγει μία πηγή, ενώ η Αθηνά με το δόρυ της εμφανίζει το δέντρο της ιερής ελιάς στη μέση του αετώματος. Ο Ποσειδώνας οπισθοχωρεί, ενώ πίσω από την Αθηνά τα άλογα αφηνιάζουν από το θόρυβο της διαμάχης.

Τέλος, κάθε παιδί σχεδίασε την ανατολική πλευρά του Παρθενώνα.

Σημείωση: Στην ιστορία του Παρθενώνα και την κλοπή των μαρμάρων από τον Έλγιν είχαμε αναφερθεί σε προηγούμενη συζήτηση (βλέπε εδώ)

το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς Παρθένου εντός του σηκού

Λεξικό:

Ζωφόρος (η φέρουσα ζωή):  όρος της αρχιτεκτονικής που αφορά στο τμήμα (το διάζωμα, τη ζώνη) που βρίσκεται συνήθως στο εξωτερικό μέρος των κτηρίων, περιμετρικά, μεταξύ της οροφής και του κυρίως κτηρίου, και το οποίο φέρει ανάγλυφες παραστάσεις από τη ζωή και προς τούτο ονομάστηκε και ζωφόρος.
Η ζωφόρος του Παρθενώνα περιτρέχει εξωτερικά το σηκό (το κυρίως κτήριο), είναι ιωνικού ρυθμού, και  αναπαριστά τα Παναθήναια, τη γιορτή προς τιμήν της Αθηνάς (ο Γιώργος Α. μας είπε ότι τα Παναθήναια θυμίζουν τον Παναθηναϊκό και έτσι βρήκαμε και την ετοιμολογία του Παναθηναϊκού και του Ολυμπιακού).

τμήμα της ανατολικής ζωφόρου

Δείτε τη ζωφόρο του Παρθενώνα εδώ – Παίξτε με τη ζωφόρο εδώ

Δείτε τη νότια ζωφόρο εδώ, την ανατολική εδώ, τη βόρεια εδώ και τη δυτική εδώ

Μετόπη (αρχ. ελλ. ενδιάμεσο κενό): είναι στοιχείο της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής που διακοσμεί με ανάγλυφα περιμετρικά το διάζωμα του κτηρίου. Πλαισιώνεται πάντα από τρίγλυφα, δεξιά και αριστερά, σχηματίζοντας εν σειρά τη ζωφόρο. Οι μετόπες είναι κατασκευασμένες ως αυτόνομα οικοδομικά υλικά σε σχήμα τετράγωνο ή ορθογώνιο. Στον Παρθενώνα υπήρχε το εξωτερικό διάζωμα (δωρικού ρυθμού) με 92 μετόπες και τρίγλυφα, και η ζωφόρος (στο εξωτερικό τμήμα του σηκού). Οι μετόπες διακοσμήθηκαν με ανάγλυφες μυθολογικές παραστάσεις από σπουδαίους γλύπτες της εποχής και εικονίζουν: στην ανατολική πλευρά την Γιγαντομαχία, στη δυτική την Αμαζονομαχία, στη νότια την Κενταυρομαχία, και στη βόρεια σκηνές από τον Τρωικό πόλεμο.

Δείτε τις μετόπες του Παρθενώνα εδώ

μετόπες και τρίγλυφα δυτικού διαζώματος

Τρίγλυφο (ή τρίγλυφος, πληθ. τρίγλυφα): είναι στοιχείο της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής. Ονομάζεται τρίγλυφο από την χαρακτηριστική του εμφάνιση, η οποία επιτυγχάνεται όταν επάνω στην τετράπλευρη πλάκα ή επιφάνεια σκαλιστούν δύο μεσαία αυλάκια, που ονομάζονται γλυφές, και δύο λεπτότερα ακραία αυλάκια, οι ημιγλυφές.  Όταν έχουμε τις δύο γλυφές, λείπουν όμως οι ημιγλυφές, τότε το ίδιο σχέδιο ονομάζεται δίγλυφο.

Αέτωμα: η αρχιτεκτονική κατασκευή στις ακραίες πλευρές των αρχαίων ελληνικών ναών, που ονομαζόταν και ‘αετός’ λόγω της ομοιότητάς της με τον αετό όταν έχει ανοιχτά τα φτερά του (τα παιδιά βρήκαν μόνα τους την ετυμολογία της λέξης). Είναι το ισοσκελές τριγωνικό τμήμα που βρίσκεται πάνω από το διάζωμα. Κύριος λόγος της κατασκευής αυτής ήταν η αποστράγγιση του νερού της βροχής (όμβρια ύδατα) από τις στέγες των ναών, για αυτό και ήταν αμφικλινής (είχε κλίση και προς τις δύο πλευρές). Οι αρχαιότεροι ναοί είχαν μία μόνο πρόσοψη, συνεπώς και ένα μόνο αέτωμα. Όταν οι ναοί έγιναν ‘περίπτεροι’ (όπως ο Παρθενώνας), διαμορφώθηκε και στην άλλη στενή πλευρά ομοιόμορφη προς τη πρώτη πρόσοψη με δεύτερο αέτωμα.

Δείτε τα δύο αετώματα του Παρθενώνα εδώ

Σηκός: ο κύριος, εσωτερικός χώρος στους αρχαίους ελληνικούς ναούς. Εκεί φυλάσσονταν το άγαλμα της θεάς ή του θεού και ήταν κλειστός για το κοινό.

Περίπτερος ναός: είναι τύπος αρχιτεκτονικής ναών στην αρχαία Ελλάδα. Χαρακτηριστικό του είναι ότι ο σηκός περικλείεται από μια σειρά κίονες (κολόνες).

«Ο Φειδίας δείχνει τη ζωφόρο του Παρθενώνα στους φίλους του», πίνακας του ολλανδού ζωγράφου Λώρενς Άλμα-Ταντέμα (Lawrence Alma – Tadema), 1868

Σύνδεσμοι:

Διαδικτυακός τόπος για τον Παρθενώνα από το Υπουργείο Πολιτισμού: http://www.parthenonfrieze.gr/#/read

Αρχαιολογία της πόλης των Αθηνών: http://www.eie.gr/archaeologia/gr/02_DELTIA/Parthenon.aspx

χελιδονόσπιτα


Μιλώντας για τα χελιδόνια, αναλύσαμε τη λέξη αποδημία – αποδημητικά πουλιά (τώρα που μιλάμε για τη δημοκρατία και το δήμο των Αθηναίων, ήταν εύκολο να βρουν τα παιδιά την ετυμολογία της λέξης) και φτιάξαμε χελιδονόσπιτα για να στεγάσουμε τους μετανάστες των πουλιών, τα χελιδόνια.

δημοκρατία, φιλοσοφία, επιστήμη, τέχνη

Αντικείμενο των ερευνών μας αυτή την περίοδο είναι η Αθήνα τον πέμπτο αιώνα. Δεν είναι τυχαίο που η δημοκρατία, η τέχνη, η επιστήμη και η φιλοσοφία άνθισαν ένα συγκεκριμένο αιώνα, σε ένα συγκεκριμένο τόπο. Στην ιστορία της ανθρωπότητας τίποτε δεν είναι τυχαίο, όπως βέβαια και τίποτε δεν είναι προβλέψιμο.

Η αθηναϊκή δημοκρατία και η ειρήνη (την περίοδο μεταξύ των περσικών και του πελοποννησιακού πολέμου) είναι οι κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που ευνόησαν την άνθιση των τεχνών, των επιστημών και της φιλοσοφίας, αλλά και η φιλοσοφία, οι τέχνες και οι επιστήμες, συντέλεσαν στη γένεση της δημοκρατίας.

Η Ακρόπολη των Αθηνών σε γκραβούρα

Στην πορεία της ανθρωπότητας, όπως την παρακολουθούμε με τη χρονομηχανή μας, είναι η πρώτη φορά που συναντάμε τη λέξη δημοκρατία. Όπως είδαμε στην Αίγυπτο είχανε τους φαραώ ή τους βασιλιάδες που ήταν οι απόλυτοι άρχοντες, είχαν την απόλυτη και αδιαμφισβήτητη εξουσία (ελέω θεού, αλλά και μη αντίδρασης του λαού) να αποφασίζουν για όλο το λαό.

Στην Αθήνα, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, δεν υπάρχει ένας ανώτατος άρχοντας που αποφασίζει για τους πολίτες, αλλά αντιθέτως, οι πολίτες αποφασίζουν για τον εαυτό τους. Στην Αθηναϊκή δημοκρατία όλοι οι πολίτες ψήφιζαν τους νόμους και αποφάσιζαν με ποιο τρόπο θα τους εφαρμόζουν στην πράξη. Είναι μάλιστα ένα από τα λίγα παραδείγματα άμεσης δημοκρατίας: ο κάθε πολίτης (και όχι οι αντιπρόσωποί του) είχε το δικαίωμα και την υποχρέωση να αποφασίζει για την πόλη.

Εδώ πρέπει να διευκρινίσουμε ότι πολίτες της Αθήνας δεν ήταν όλοι οι κάτοικοι της Αθήνας: πολίτες ήταν μόνο οι ελεύθεροι (όχι οι μέτοικοι και οι δούλοι) άνδρες, πάνω από είκοσι χρονών.

η Πνύκα, η θέση όπου γινόταν η εκκλησία του Δήμου, δηλαδή η συνέλευση των Αθηναίων

«Μα αυτό δεν είναι δίκαιο», είπαν τα παιδιά. «Γιατί να αποφασίζουν μόνο αυτοί και όχι όλοι οι κάτοικοι, δηλαδή και οι γυναίκες; Και γιατί είναι σημαντική η αθηναϊκή δημοκρατία αφού υπήρχαν σκλάβοι;»

Είναι λάθος να συγκρίνουμε τον 21ο αιώνα με τον πέμπτο αιώνα π.Χ. Η αθηναϊκή δημοκρατία είναι σημαντική γιατί για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας μία κοινωνία αμφισβητεί το ‘αδιαμφισβήτητο’ της εξουσίας του απόλυτου άρχοντα, και αναλαμβάνει η ίδια την εξουσία, θέτοντας κάθε μέλος της ίσο με το άλλο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα σταθούμε κριτικά ως προς την κοινωνική δομή της περιόδου. Τι είδους δημοκρατία μπορεί να υπάρχει με την εξαίρεση των γυναικών και την ύπαρξη των σκλάβων; Είναι όμως ανιστορικό να προβάλουμε τα δικά μας αυτονόητα στο παρελθόν.  Έπρεπε να περάσουν χιλιάδες χρόνια και να δοθούν πολλοί αγώνες, για να  φτάσει η ανθρωπότητα να καταδικάσει τη σκλαβιά, όπως και να κατακτήσουν οι γυναίκες ισότιμη θέση στην κοινωνία, και θα πρέπει να δοθούν άλλοι τόσοι αγώνες έτσι ώστε οι κατακτήσεις αυτές να περάσουν από τη θεωρία στην πράξη.

Η κριτική στάση δεν αφαιρεί τίποτε από τη σημασία της αθηναϊκής δημοκρατίας. Απλώς την θέτει εντός των ανθρώπινων μέτρων, μία κίνηση που αποτρέπει και τον κίνδυνο να τη θεωρήσουμε ως κάτι εξω-ανθρώπινο, στοιχείο που οδηγεί στην λατρεία της. Η γνώση του παρελθόντος είναι απαραίτητη για την ανάγνωση του παρόντος, ενώ η λατρεία του (όπως και κάθε τυφλή πίστη) συσκοτίζει το παρόν.

«Η Σχολή των Αθηνών» (Scuola di ΑΤΕΝΕ στην ιταλική γλώσσα), έργο του ιταλού ζωγράφου της Αναγέννησης Ραφαήλ (1510 – 1511), Βατικανό

Όπως είπαμε, στην αθηναϊκή δημοκρατία ο κάθε πολίτης αποφάσιζε για τη ζωή του. Όμως για να αποφασίσεις πρέπει να σκεφτείς και να κρίνεις. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που η σκέψη άνθισε εκείνη την εποχή. Οι ελεύθεροι πολίτες άρχισαν να σκέφτονται για τη ζωή τους, να θέτουν ερωτήματα και να αναζητούν απαντήσεις: Τι είναι δίκαιο και τι άδικο; Τι είναι καλό και τι κακό; Τι είναι ωραίο και τι άσχημο; Πώς γνωρίζω; Τι είναι αλήθεια και τι ψέμα; Τι είναι πραγματικό και τι είναι φανταστικό; Έτσι άρχισαν να φιλοσοφούν, να αγαπούν τη σοφία, να αναζητούν απαντήσεις για κάθε απορία μέσω του λόγου.

Οι ελεύθερα σκεπτόμενοι πολίτες δεν αρκούνταν να ζουν στον κόσμο, αλλά ήθελαν και να γνωρίσουν τον κόσμο, να μπορούν να πουν (να τον περιγράψουν μέσω του λόγου), να καταλάβουν και να εξηγήσουν τον κόσμο, να βρουν δηλαδή τους νόμους, τη δομή, τις σχέσεις που τον διέπουν. Έτσι ανέπτυξαν την επιστημονική σκέψη.

Οι ελεύθεροι πολίτες δημιούργησαν σπουδαία τέχνη, γιατί η τέχνη ανθίζει μόνο στην ελευθερία. Έφτιαξαν αρχιτεκτονικά έργα και σκάλισαν αγάλματα κλασικής (διαχρονικής) ομορφιάς. Έγραψαν ποίηση και συνέθεσαν μουσική.


Οι ελεύθεροι πολίτες αναζήτησαν και έμμεσους τρόπους να προσεγγίσουν και να κρίνουν την πολιτική τους ζωή, αλλά και τη ζωή τους ευρύτερα. Έτσι έγραψαν και παρακολούθησαν θεατρικές παραστάσεις. Μέσω της κωμωδίας και της τραγωδίας απάντησαν όσα ερωτήματα δεν κατάφεραν να απαντήσουν με τη φιλοσοφία και την επιστήμη, και έδωσαν δημιουργική διέξοδο στα πάθη τους.

Η πορεία της ανθρωπότητας δεν είναι ευθύγραμμη πρόοδος, αλλά ανοιχτή εξέλιξη. Θα πρέπει να περάσουν πολλοί αιώνες για να ξαναπιάσει η ανθρωπότητα το νήμα που άρχισε να υφαίνει η αρχαία Ελλάδα, και να του δώσει νέα υφή, νέο χρώμα και νέα χρησιμότητα. Αλλά αυτά θα τα δούμε στη συνέχεια του ταξιδιού μας.

Ελληνικές μάσκες Τραγωδία-Κωμωδία πάνω σε Ρωμαικό Μωσαικό 2αι μ.Χ

Σύνδεσμοι:

Μια επίσκεψη στην Πνύκα μέσω του διαδικτύου: http://city-view.gr/ofgreece/index.php?option=com_content&view=article&id=83&lang=el

Ξενάγηση στην ακρόπολη: http://gennadeio.blogspot.com/2012/04/blog-post_4250.html

Σχεδιαστική αναπαράσταση της αρχαίας Αθήνας: http://www.sikyon.com/Athens/Monuments/athens_recns_gr.html

Ακρόπολη θρι ντι (3d): http://ancientathens3d.com/acropclassic.htm

Η καθημερινή ζωή στην αρχαία Αθήνα (μουσείο κυκλαδικής τέχνης): http://www.cycladic.gr/appdata/documents/ekpaideysh_pdfs/leon%20&%20meliti_32pp.pdf

Πηλός, τροχός, καμίνι (μουσείο κυκλαδικής τέχνης): http://www.cycladic.gr/appdata/documents/pilos,troxos,kamini.pdf

Δείτε περισσότερα για το ως άνω έργο του Ραφαήλ εδώ: http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97_%CE%A3%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%AE_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%91%CE%B8%CE%B7%CE%BD%CF%8E%CE%BD_%28%CE%A1%CE%B1%CF%86%CE%B1%CE%AE%CE%BB%29

Υποστηριζόμενο από blogs.sch.gr & Θέμα βασισμένο στο Lovecraft από τον Anders Norén

Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση