11ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟ

Kινητικότητα Europass MANAGER deniz@itl-institute.com © Ευρωπαϊκή Ένωση, 2005-2017 | europass.cedefop.europa.eu Σελίδα 1/ 3 Kινητικότητα Europass Περιγραφή της εμπειρίας κινητικότητας ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ * Στο τέλος του μαθήματος, οι συμμετέχοντες θα μπορούν: Εξηγήσουν τι είναι η μάθηση βασισμένη στην έρευνα. Κατανοήσουν τη διαφορά μεταξύ της εκμάθησης με βάση την έρευνα και της παραδοσιακής προσέγγισης. Περιγράψουν τα βήματα για την ανάπτυξη προγραμμάτων μάθησης βάσει της έρευνας. Εφαρμόσουν τις γνώσεις σε μελλοντικά προγράμματα με τους δικούς τους μαθητές. Εξηγήσουν πώς μπορεί να υλοποιηθεί ένα έργο στο δικό του ίδρυμα και τις δυσκολίες που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Επιτύχουν την αυτοπεποίθηση, τα κίνητρα και την αποφασιστικότητα να εφαρμόσουν μάθηση βασισμένη στην έρευνα, κατά τη διδασκαλία τους. Προβλέψουν τις δυσκολίες που ενδέχεται να συναντήσουν κατά την υλοποίηση έργων που βασίζονται στη μάθηση βασισμένη στην έρευνα, λόγω της στάσης των εμπλεκομένων ή λόγω της έλλειψης της απαραίτητης υλικοτεχνικής υποστήριξης. Αναπτύξουν ικανότητες στην εφαρμογή της μάθησης βάσει έρευνας μέσω εργαστηρίων που βασίζονται στην ομαδική και στη συνεργατική εργασία. Να ασκήσουν πρακτικές προσεγγίσεις σχετικά με τον τρόπο εκπαίδευσης των μαθητών να εργάζονται σε ομάδες αποτελεσματικά πέρα από τις συγκρούσεις και την έλλειψη ενδιαφέροντος. Δημιουργήσουν εσωτερικές στρατηγικές για να καταστήσουν την εκμάθηση δημιουργική, βασισμένη στην λειτουργική έρευνα στη σταδιοδρομία τους. Βελτιώσουν τις δεξιότητές τους στις διδικασίες της διδασκαλίας και της επικοινωνίας. βάσει έρευνας για τους μαθητές τους στο σπίτι, εκτός του σχολικού περιβάλλοντος. 22 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ή ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΟΠΟΙΑΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΗΚΕ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Εισαγωγή στη μάθηση βασισμένη στην έρευνα. Εκμάθηση βασισμένη στην έρευνα έναντι της παραδοσιακής προσέγγισης. Πώς να εφαρμόζεται μάθηση βασισμένη στην έρευνα, στην τάξη, σε όλα τα θεματικά πεδία. Προγραμματισμός της μάθησης μέσω της έρευνας σε 10 βήματα. 8 βασικά στοιχεία της μάθησης βάσει της έρευνας. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της μάθησης που βασίζεται στην έρευνα. Στρατηγικές διδασκαλίας για την εκμάθηση βασισμένη στην έρευνα. Πρακτική προσέγγιση της μάθησης βάσει της έρευνας. Η σημασία της αμφισβήτησης στη μάθηση που βασίζεται στην έρευνα και στην ανάπτυξη της προσωπικότητας των μαθητών. ΣΧΕΤΙΚΟ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ή ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Erasmus+ 2019-1-EL01-KA101-061356 Αποκτηθείσες δεξιότητες στο πλαίσιο της εμπειρίας κινητικότητας ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ/ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ * Programme of training activities day-by-day: Day 1 – MONDAY • Ice-breaking activities • Introduction to inquiry-based learning • Inquiry-based learning vs. traditional approach • How to implement Inquiry-based learning in the classroom Day 2 – TUESDAY • Planning Inquiry-based learning in 10 steps • 8 main elements of Inquiry-based learning • Advantages and disadvantages of Inquiry-based learning • Teaching strategies for Inquiry-based learning Day 3 – WENDESDAY • Practical approach of Inquiry-based learning • Role of praising in enhancing motivation • Strategies to enhance students’ motivation Day 4 – THURSDAY • Phases of Inquiry-based learning • Inquiry-based learning and young learners • The importance of questioning in Inquiry-based learning • Principles of teaching and learning Day 5 – FRIDAY • How to apply Inquiry-based learning with students • Master classes (Presentations of participants’ projects on how they will use in their work what they have learned on Inquiry-based learning) • Feedback and evaluation • Certificate of attendance awarding ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ EUROPASS ΑΠΟ 20 01 2020 ΈΩΣ 24 01 2020 ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Use of teaching skills in forming groups, boosting team dynamics and increasing effective teamwork management during Inquiry-based learning projects Mastery of teaching skills based on Inquiry-based learning in the classroom Development of Inquiry-based learning with students as a technique for innovative problem-solving and for increasing students’ motivation to study and become actively involved in their groups ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Encouragement to share best practices, ideas and materials among colleagues within the EU Enhanced linguistic and intercultural awareness, tolerance, flexibility, open-mindedness and availability to work in international teams ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ/ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Collaborative work and find responses to problems which are global in nature and which foster interests in the outside world Internationalization at the level of education ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Learning how to implement Information and Communication Technologies’(ICT) in teaching and learning ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Development of language and communication skills ΛΟΙΠΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Increased capacity to cooperate on international level with representatives from different educational systems © Ευρωπαϊκή Ένωση, 2005-2017 | europass.cedefop.europa.eu Σελίδα 3/ 3 Europass Mobility ALEXIOU EFSTRATIOS 11th SPECIAL PRIMARY SCHOOL OF EASTERN THESSALONIKI ETHNIKIS AMYNIS 41 THESSALONIKI 54635 Elisavet Kalaitzidou 306972039826 ITEACH ITL INSTITUTE AYAZAGA MH 174 SK NO 18/34 SARIYER ISTANBUL 34485 TURKEY Description of the mobility experience OBJECTIVE OF THE MOBILITY EXPERIENCE * At the end of the course, participants will be able to: Explain what Inquiry-based learning is Understand the difference between Inquiry-based learning and traditional approach Describe steps in developing Inquiry-based learning projects Apply the knowledge in future projects with their own students Explain how a project can be implemented in their own institution and the difficulties they might encounter during the process Achieve self-confidence, motivation and determination to apply Inquiry-based learning in their teaching Predict difficulties they might encounter while implementing projects based on Inquiry-based learning due to the attitude of those involved or due to the lack of necessary logistics Develop abilities in implementing Inquiry-based learning through workshops based on team work and collaborative work Exercise practical approaches on how to educate students to work in groups effectively beyond conflicts and lack of interest Create internal strategies in order to make Inquiry-based learning operational in their careers Create a plan for implementing Inquiry-based learning with the students back home. EDUCATION OR TRAINING INITIATIVE IN THE COURSE OF WHICH THE MOBILITY EXPERIENCE WAS COMPLETED Introduction to Inquiry-based learning Inquiry-based learning vs. traditional approach How to implement Inquiry-based learning in the classroom to all subject fields Planning Inquiry-based learning in 10 steps 8 main elements of Inquiry-based learning Advantages and disadvantages of Inquiry-based learning Teaching strategies for Inquiry-based learning Practical approach of Inquiry-based learning The importance of questioning in Inquiry-based learning and in developing students’ personality COMMUNITY OR MOBILITY PROGRAMME INVOLVED Erasmus+ 2019-1-EL01-KA101-061356 Skills acquired during the mobility experience ACTIVITIES/TASKS CARRIED OUT * Programme of training activities day-by-day: Day 1 – MONDAY • Ice-breaking activities • Introduction to inquiry-based learning • Inquiry-based learning vs. traditional approach • How to implement Inquiry-based learning in the classroom Day 2 – TUESDAY • Planning Inquiry-based learning in 10 steps • 8 main elements of Inquiry-based learning • Advantages and disadvantages of Inquiry-based learning • Teaching strategies for Inquiry-based learning Day 3 – WENDESDAY • Practical approach of Inquiry-based learning • Role of praising in enhancing motivation • Strategies to enhance students’ motivation Day 4 – THURSDAY • Phases of Inquiry-based learning • Inquiry-based learning and young learners • The importance of questioning in Inquiry-based learning • Principles of teaching and learning Day 5 – FRIDAY • How to apply Inquiry-based learning with students • Master classes (Presentations of participants’ projects on how they will use in their work what they have learned on Inquiry-based learning) • Feedback and evaluation • Certificate of attendance awarding JOB-RELATED SKILLS Use of teaching skills in forming groups, boosting team dynamics and increasing effective teamwork management during Inquiry-based learning projects Mastery of teaching skills based on Inquiry-based learning in the classroom Development of Inquiry-based learning with students as a technique for innovative problem-solving and for increasing students’ motivation to study and become actively involved in their groups COMMUNICATION SKILLS Encouragement to share best practices, ideas and materials among colleagues within the EU Enhanced linguistic and intercultural awareness, tolerance, flexibility, open-mindedness and availability to work in international teams ORGANISATIONAL/MANAGERIAL SKILLS Collaborative work and find responses to problems which are global in nature and which foster interests in the outside world Internationalization at the level of education COMPUTER SKILLS Learning how to implement Information and Communication Technologies’(ICT) in teaching and learning LANGUAGE SKILLS Development of language and communication skills OTHER SKILLS Increased capacity to cooperate on international level with representatives from different educational systems

THESSCITY 10.10.2019 | 13:50 «Υγιείς δημοσιογράφοι σε όλη την Ευρώπη» από 11ο Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Ανατολικής Θεσσαλονίκης THESSNEWS-DESK Το 11ο Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης συμμετέχει στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus+ ΚΑ229, συνεργαζόμενο με σχολεία από την Ιταλία, το Βέλγιο, την Ισπανία και την Φινλανδία. Στο πλαίσιο του προγράμματος οι εκπαιδευτικοί του σχολείου έχουν πραγματοποιήσει εκπαιδευτικές επισκέψεις στα συνεργαζόμενα σχολεία του Βελγίου και της Φινλανδίας, μελετώντας τα εκπαιδευτικά συστήματα των χωρών και συμμετέχοντας στις προγραμματισμένες κοινές δράσεις του προγράμματος Erasmus+. Ο τίτλος του σχεδίου δράσης έχει τίτλο «Healthy reporters around Europe» – «Υγιείς δημοσιογράφοι σε όλη την Ευρώπη» και έως τώρα έχουν πραγματοποιηθεί οι εξής δράσεις: – Διαγωνισμός μεταξύ των μαθητών των συνεργαζόμενων σχολείων για τον τελικό λογότυπο του προγράμματος. – Σχεδίαση, ανταλλαγή και έκθεση Χριστουγεννιάτικων καρτών και ευχών μεταξύ όλων των σχολείων. – Συλλογή, αποτύπωση και ανταλλαγή παραδοσιακών χριστουγεννιάτικων συνταγών και ακολούθως αντίστοιχων εδεσμάτων, κατά τις εκπαιδευτικές συναντήσεις μαθητών και εκπαιδευτικών. – Δημιουργία και διαδικτυακή δημοσίευση ενός πεντάγλωσσου λεξικού που περιλαμβάνει λέξεις που αφορούν υγιεινά εδέσματα. – Συλλογή, δημοσίευση και εκπαιδευτικές δράσεις με τους μαθητές όλων των σχολείων, σχετικά με τις παραδοσιακές νηστείες όλων των μεγάλων θρησκειών του κόσμου και τη συνεισφορά τους στην υγεία των ανθρώπων. – Κάθε σχολείο οργάνωσε μια σειρά μαθημάτων «γιόγκα» με καινοτόμα θέματα για παιδιά, που προάγουν τη συναισθηματική και σωματική υγεία. – Όλα τα σχολεία αφιέρωσαν μια σειρά μαθημάτων σχετικά με τη συμβολή του αθλητισμού στην υγεία. Επισκέψεις αθλητών στα σχολεία και μαθητών σε αντίστοιχα αθλητικά κέντρα έλαβαν χώρα σε όλες τις χώρες. – Το πρόγραμμα συνεχίζεται για άλλο ένα σχολικό έτος με ενδιαφέρουσα θεματολογία.

11ο Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Ανατολικής Θεσσαλονίκης (εντός του Νοσοκομείου «Γ. Γεννηματάς») Εθνικής Αμύνης 41 Τηλ.: 2310211372 Κινητά: 6972039826 (Ελισάβετ Καλαϊτζίδου) 6932544116 (Ευστράτιος Αλεξίου) ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ – ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ, ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ERASMUS + Το 11ο Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης συμμετέχει στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus+ ΚΑ229, συνεργαζόμενο με σχολεία από την Ιταλία, το Βέλγιο, την Ισπανία και την Φινλανδία. Στο πλαίσιο του προγράμματος οι εκπαιδευτικοί του σχολείου έχουν πραγματοποιήσει εκπαιδευτικές επισκέψεις στα συνεργαζόμενα σχολεία του Βελγίου και της Φινλανδίας, μελετώντας τα εκπαιδευτικά συστήματα των χωρών και συμμετέχοντας στις προγραμματισμένες κοινές δράσεις του προγράμματος Erasmus+. Ο τίτλος του σχεδίου δράσης έχει τίτλο «Healthy reporters around Europe» – «Υγιείς δημοσιογράφοι σε όλη την Ευρώπη» και έως τώρα έχουν πραγματοποιηθεί οι εξής δράσεις: – Διαγωνισμός μεταξύ των μαθητών των συνεργαζόμενων σχολείων για τον τελικό λογότυπο του προγράμματος. – Σχεδίαση, ανταλλαγή και έκθεση Χριστουγεννιάτικων καρτών και ευχών μεταξύ όλων των σχολείων. – Συλλογή, αποτύπωση και ανταλλαγή παραδοσιακών χριστουγεννιάτικων συνταγών και ακολούθως αντίστοιχων εδεσμάτων, κατά τις εκπαιδευτικές συναντήσεις μαθητών και εκπαιδευτικών. – Δημιουργία και διαδικτυακή δημοσίευση ενός πεντάγλωσσου λεξικού που περιλαμβάνει λέξεις που αφορούν υγιεινά εδέσματα. – Συλλογή, δημοσίευση και εκπαιδευτικές δράσεις με τους μαθητές όλων των σχολείων, σχετικά με τις παραδοσιακές νηστείες όλων των μεγάλων θρησκειών του κόσμου και τη συνεισφορά τους στην υγεία των ανθρώπων. – Κάθε σχολείο οργάνωσε μια σειρά μαθημάτων «γιόγκα» με καινοτόμα θέματα για παιδιά, που προάγουν τη συναισθηματική και σωματική υγεία. – Όλα τα σχολεία αφιέρωσαν μια σειρά μαθημάτων σχετικά με τη συμβολή του αθλητισμού στην υγεία. Επισκέψεις αθλητών στα σχολεία και μαθητών σε αντίστοιχα αθλητικά κέντρα έλαβαν χώρα σε όλες τις χώρες. – Το πρόγραμμα συνεχίζεται για άλλο ένα σχολικό έτος με ενδιαφέρουσα θεματολογία. Ελισάβετ Καλαϊτζίδου – εκπαιδευτικός ΠΕ70, Προϊσταμένη του Σχολείου Ευστράτιος Αλεξίου – εκπαιδευτικός ΠΕ70, υπεύθυνος του προγράμματος «Erasmus+» Στο πλαίσιο της δράσης “Erasmusdays”, αναρτήθηκαν στο νοσοκομείο όπου στεγάζεται το Σχολείο μας, φωτογραφίες και ενημερωτικά των δραστηριοτήτων του προγράμματος, στο συμμετέχουμε. Εστάλει δελτίο τύπου στα ΜΜΕ της Θεσσαλονίκης. Ακολουθούν ενδεικτικές φωτογραφίες των εκδηλώσεων: Η είσοδος του σχολείου μας Καθημερινή εργασία μαθητών «Healthy Reporters Around Europe» Η σημασία της ελληνικής Αλφαβήτου Το λογότυπο του σχολείου μας στα αγγλικά Το λογότυπο του προγράμματος Εράσμους και του Σχολείου μας. Οι σκάλες που οδηγούν στο σχολείο μας Η επιβράβευση του προγράμματός μας από τον Ευρωπαϊκο Εκπαιδευτικό Οργανισμό «E-twinning». Ανάρτηση της έρευνας του καθηγητή Εμοτο για το νερό. Μήνυμα περί υγείας….

ΘΕΜΑ: «Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ ΩΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΣΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ» 1. Εισαγωγή Η παρούσα μελέτη εξετάζει το ρόλο του δασκάλου ως συμβούλου στα νοσοκομειακά σχολεία, καθώς και τα προσόντα και τις αρετές που πρέπει να διαθέτει, προκειμένου να βοηθήσει τα νοσηλευόμενα παιδιά να επανενταχθούν στην κοινωνία. Επιπλέον, τονίζεται η ηθική και η ψυχολογική σταθερότητα που χρειάζεται να έχει ο δάσκαλος, ώστε να στηρίξει συναισθηματικά τους γονείς αυτών των παιδιών και να τους βοηθήσει να αντιμετωπίσουν τα ψυχικά και πνευματικά προβλήματά τους. Η διάρθρωση της μελέτης ξεκινά από το θεσμό των νοσοκομειακών σχολείων, ο οποίος είναι αρκετά καινούριος, τόσο στην Ευρώπη, όσο και στην Αμερική. Στην Ελλάδα αναπτύχθηκε πολύ αργότερα τη δεκαετία του 1980. Προσδιορίζεται ο όρος επανένταξη και αποκατάσταση στα νοσοκομειακά σχολεία, ο οποίος συνδέεται άμεσα με την ψυχολογία της προσωπικότητας και την ψυχολογία της ανάπτυξης. Στη συνέχεια εξετάζεται ο θεσμός και ο ρόλος του συμβούλου, ο οποίος, επίσης, είναι καινούριος και αφορά στην εμπλοκή των δασκάλων στα καθημερινά προβλήματα των παιδιών αλλά και των γονέων τους. Στη μελέτη μας αναλύονται βασικές επικοινωνιακές δεξιότητες που πρέπει να διακρίνουν το δάσκαλο, ώστε να εμψυχώσει συναισθηματικά τα παιδιά και να τα βοηθήσει στην κοινωνικοποίηση και στην επανένταξή τους, παρέχοντας και επαγγελματικές κατευθύνσεις. Ο δάσκαλος θα αναπτύξει την επικοινωνία του με τους γονείς των παιδιών και θα τους παρέχει πρακτικές υποδείξεις και συμβουλές, ώστε να αποδεχτούν και να αντιμετωπίσουν την κατάσταση των παιδιών τους, ανακαλύπτοντας και βοηθώντας παράλληλα και τον εαυτό τους. Στο πλαίσιο αυτό η παρούσα μελέτη προβάλλει ως επιτακτική ανάγκη σήμερα, που ο σύγχρονος άνθρωπος μαστίζεται από τόσα προβλήματα και αρρώστιες, ψυχικές και σωματικές, την επιμόρφωση των δασκάλων σε θέματα συμβουλευτικής, με απώτερο στόχο την επικοινωνία, τη διαχείριση κρίσεων και τον επαγγελματικό προσανατολισμό, για να αντιμετωπιστούν οι διαρκώς αυξανόμενες περιπτώσεις παιδιών με ειδικές ανάγκες. 1. Προσδιορισμός των όρων επανένταξη-αποκατάσταση στα νοσοκομειακά σχολεία Ο όρος «ένταξη» – «επανένταξη» – «αποκατάσταση» στο πεδίο της παιδαγωγικής επιστήμης δε χρησιμοποιήθηκε ως αυτόνομος παιδαγωγικός όρος, διότι συνδέεται άμεσα με την ψυχολογία της προσωπικότητας και της ανάπτυξης. Ο όρος εμφανίζεται με παιδαγωγική σημασία στη δεκαετία του ’60. Συγκεκριμένα με τον όρο επανένταξη δηλώνεται η διαδικασία ένταξης του παιδιού στην ομάδα του σχολείου, με απώτερο στόχο την αλληλεπιδραστική επικοινωνία με τους συνομηλίκους του, τη βελτίωση, ψυχική και πνευματική, την ανάπτυξη της προσωπικότητάς του και την κοινωνικοποίησή του. Με τον όρο αποκατάσταση στην εκπαίδευση δηλώνεται το σύνολο των ικανοτήτων, που αποκτά ένα παιδί με ορισμένες ιδιαιτερότητες. Εδώ βασικός στόχος είναι το παιδί να βελτιώσει, όσο αυτό είναι εφικτό, τις φυσικές ή ψυχολογικές δυσλειτουργίες, ώστε να επιτευχθεί πλήρως η επανένταξή του στην κοινωνία (Τζουριάδου, Μ., 1995: 24 σ.). Η ένταξη ή αποκατάσταση μπορεί να περιλαμβάνει: 1. παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, 2. παιδιά που λόγω μιας σοβαρής ασθένειας (καρκινοπαθείς καταστάσεις) νοσηλεύονται για αρκετά μεγάλο διάστημα στο νοσοκομείο και στη συνέχεια πρέπει να επανενταχθούν στο οικογενειακό, σχολικό και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. 3. παιδιά από διαφορετικά πολιτισμικά, γλωσσικά ή θρησκευτικά πλαίσια, στο σχολικό και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Στη μελέτη αυτή δεν θα ασχοληθούμε με κάθε κατηγορία χωριστά, αλλά στόχος μας είναι να εξετάσουμε τον επικοινωνιακό δίαυλο του δασκάλου ως συμβούλου στα παιδιά που νοσηλεύονται στο νοσοκομείο – σε όποια κατηγορία και εάν ανήκουν- και στους γονείς αυτών των παιδιών. Είναι γεγονός ότι η είσοδος ενός παιδιού στο νοσοκομείο και η μακροχρόνια νοσηλεία του σαφέστατα αποτελεί μία τραυματική και ψυχοφθόρα εμπειρία για το παιδί και την οικογένεια του. Η αποκατάσταση των παιδιών ξεκινάει από την είσοδο τους στο νοσοκομείο και ενδυναμώνεται με τη συνεργασία όλης της επιστημονικής ομάδας: ιατρών, ψυχολόγων, φυσιοθεραπευτών, νοσηλευτών, λογοθεραπευτών, ειδικών δασκάλων, κοινωνικών λειτουργών κ.ά. Σε αυτή την ομάδα ένα σπουδαίο ρόλο διαδραματίζει ο δάσκαλος με την παρουσία όχι ως απλού παιδαγωγού αλλά ως συμβούλου. Η παρουσία του είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα παιδιά με χρόνιες αρρώστιες ή κινητικές αναπηρίες, καθώς για μεγάλο χρονικό διάστημα ακινητοποιούνται στο νοσοκομειακό κρεβάτι. Εδώ ακριβώς υπεισέρχεται και ο κίνδυνος του «ιδρυματισμού», εάν δεν υπάρξουν κατάλληλοι χειρισμοί τόσο από την οικογένεια, όσο και από το περιβάλλον του νοσοκομείου (Παπαδάτου, Δ. 1997). Η ίδρυση των νοσοκομειακών σχολείων, αλλά και το έργο του δασκάλου, το οποίο θεωρείται αρκετά πολυσχιδές υπηρετεί μια από τις γενικές αρχές της εκπαίδευσης: την εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης για όλους τους μαθητές. Η παροχή ίσων ευκαιριών είναι βασική αρχή κάθε δημοκρατικής κοινωνίας. Με αυτό το πνεύμα το εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία άμβλυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων και προστασίας των μαθητών από τον κοινωνικό αποκλεισμό (Rawls, John 2000:113). 2. Ο ρόλος του δασκάλου ως συμβούλου στα νοσοκομειακά σχολεία Για να καταστήσουμε κατανοητό το ρόλο του δασκάλου ως συμβούλου στα νοσοκομειακά σχολεία, πρέπει να τονίσουμε τη σύνδεση της Συμβουλευτικής (Για το συγκεκριμένο όρο, βλ. το εκτενές λήμμα στο Λεξικό, 1989:4463-4469) με τη Φιλοσοφία και κυρίως την Ηθική. Εδώ και μερικά χρόνια έχει κάνει την εμφάνισή του το νέο επάγγελμα του Φιλοσοφικού Συμβούλου, καθώς αυτό στηρίζεται σε φιλοσοφικές ιδέες με ηθικό-πνευματικές και ψυχολογικές διαστάσεις. Ο φιλοσοφικός σύμβουλος επιχειρεί με συμβουλές, τις οποίες αντλεί από θεωρίες και αντιλήψεις φιλοσοφικού στοχασμού να βοηθήσει τον άνθρωπο να βελτιώσει την ψυχική υγεία του, να ανακαλύψει τον εαυτό του, προχωρώντας σε μια αυτοεξέταση των πράξεων και των σκέψεων του, καθώς και σε μια αυτοκριτική, ώστε όχι μόνο να αντιληφθεί το νόημα της ζωής, αλλά να ενδυναμώσει ψυχικά για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του (Δελλής, Ι. 2005:19-20). Η Συμβουλευτική σήμερα βασίζεται κυρίως στη μελέτη και στην ανάλυση των διανθρώπινων σχέσεων. Επομένως, είναι μια επιστήμη που δεν περιορίζεται απλά στην παροχή έτοιμων συμβουλών και υποδείξεων, αλλά κατά κύριο λόγο επιδιώκει τη δραστηριοποίηση του ατόμου και την ενεργοποίηση των δυνατοτήτων που διαθέτει, τις οποίες όμως συχνά δεν αξιοποιεί κατάλληλα, ώστε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που συναντά (Κασσωτάκης, Μ. Ι. 2004:47). Με την παραπάνω επισήμανση γίνεται κατανοητό ότι ο σύγχρονος δάσκαλος, που πραγματικά επιθυμεί να λειτουργεί αποτελεσματικά στο μεγάλο πρόβλημα των παιδιών που εισάγονται στα νοσοκομειακά σχολεία, θα πρέπει όχι μόνο να διευρύνει τις γνώσεις του στα πεδία της φιλοσοφίας και της ψυχολογίας, αλλά και να γνωρίσει επικοινωνιακές τεχνικές, βασιζόμενες στην παλαιότερη και πρώιμη για την εποχή μας τέχνη της ρητορικής. Σε αυτούς τους δύο άξονες στηρίζεται ο ρόλος του δασκάλου ως συμβούλου. Ο δάσκαλος είναι εκείνος που πρέπει μπροστά στις επερχόμενες διαρκώς νέες μεταβολές της εποχής να επαναπροσδιορίζει τη στάση του και να αποχτά περισσότερες γνώσεις, ώστε η προσωπική προσφορά του, και ειδικότερα στα παιδιά με χρόνιες παθήσεις και αναπηρίες, να είναι κεφαλαιώδης και πρωταρχική (Δρογίδης, Δ. Α. & Παππά, Α. Δ. 2010:219-220). Από τη θέση αυτή ο ρόλος του δασκάλου συμβούλου είναι να βοηθήσει αφενός τα παιδιά να μετριάσουν το προσωπικό πρόβλημά τους και να διαφύγουν την ψυχική και την κοινωνική απομόνωσή τους. Αφετέρου ο δάσκαλος, θέτοντας στους γονείς κάποιους φιλοσοφικούς προβληματισμούς για το νόημα της ζωής και για το τι είναι σωστό ή λάθος, εισέρχεται στη βαθύτερη θεραπεία της ψυχής τους, επιχειρώντας έτσι και μια άσκηση ψυχοθεραπείας (Ervin, E., 1997:35-66). Ο δάσκαλος σύμβουλος, βασιζόμενος στις δύο αρχές της Φιλοσοφικής Συμβουλευτικής και της λογικό-θυμικής θεραπείας θα πρέπει να εφαρμόσει εκείνη τη μαθησιακή μέθοδο που θα βοηθήσει το παιδί να αλληλοκαλύψει και να ενεργοποιήσει τη σκέψη του και το συναίσθημά του, δημιουργώντας έτσι μια υγιή φιλοσοφία ζωής (Ellis, A. 1977: 3-34). Πρόκειται για την ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και μάθηση, όπου βέβαια μπορεί να αποφευχθεί η εξατομικευμένη εργασία, η οποία έχει αρνητικές επιπτώσεις στους μαθητές (Hart, S. 1996:16). Επειδή το νοσηλευόμενο παιδί έχει να αντιμετωπίσει πρωτίστως το χρόνιο πρόβλημά του, ο δάσκαλος είναι προτιμότερο να μη δώσει τόσο βάρος στα μαθήματα, όσο στις παραμέτρους που θα βοηθήσουν το παιδί να ξεφύγει από το πρόβλημά του. Τέτοιοι παράμετροι είναι: η ψυχολογική στήριξη, οι διαπροσωπικές σχέσεις και η επικοινωνία με τ’ άλλα παιδιά του θαλάμου ή του νοσοκομείου όπου αυτό είναι εφικτό, με παιχνίδια επιτραπέζια, με τη ζωγραφική, με τη μουσική, με τον πηλό, με τις χειροτεχνίες, με το κουκλοθέατρο καθώς και με άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Για να φέρει σε πέρας όμως όλες αυτές τις παραμέτρους πρέπει κατά κύριο λόγο, έχοντας στο νου του το μοντέλο του P. Raabe (Πλάτωνας, Πολιτεία Ζ, 514A-519A.Πρβ. Raabe, P. 2001:158), να μπορεί να βάλει σε εφαρμογή τον πλατωνικό μύθο του σπηλαίου, προχωρώντας στην πρώτη φάση, δηλαδή στη σύναψη φιλικής σχέσης και επικοινωνιακής αλληλεπίδρασης με το νοσηλευόμενο παιδί, που θεωρείται ως ένας από τους δεσμώτες στο πρόβλημά του. Στο σημείο αυτό ο Αριστοτέλης τονίζει ένα σημαντικό προσόν που πρέπει να διαθέτει ο δάσκαλος σύμβουλος και αφορά στη συναισθηματική νοημοσύνη (Αριστοτέλης Ηθικά Νικομάχεια Β΄, 1106b). Πρόκειται για την ικανότητα του δασκάλου να παρακολουθεί, να κατανοεί και να συναισθάνεται τα συναισθήματα του νοσηλευόμενου παιδιού, αλλά και των γονέων του. Σε δεύτερη φάση ο δάσκαλος σύμβουλος θα επιχειρήσει την επίλυση του προβλήματος μέσα από τη δραστηριοποίηση του παιδιού σε παιχνίδια και άλλες δραστηριότητες που ψυχαγωγούν. Έτσι, παρέχεται η βοήθεια προς τους δεσμώτες για να ελευθερώσουν τους εαυτούς τους από τις αλυσίδες τους. Το παιχνίδι και οι τέχνες μπορούν να οδηγήσουν το παιδί στη γνώση, που θα ομοιάζει ως καθοδήγηση του παιδιού προς το φως. Το παιχνίδι παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη ενός παιδιού, στη ψυχική του εξέλιξη και ισορροπία (Αριστοτέλης, Πολιτικά, 1338a, 11-14. Πρβ. Τριαντάρη-Μαρά, Σ. 2005:154. Dewey, J. 1930:147. Vygotsky, L. 1967). Μέσα από παιχνίδια ρόλων παρέχεται η δυνατότητα στο παιδί να βιώσει και να ξεπεράσει φόβους και προβλήματα που το διακατέχουν όσο διαμένει στο νοσοκομείο. Στη φάση αυτή σημαντικός είναι και ο ρόλος των τεχνών στην υποστήριξη των νοσηλευόμενων παιδιών. Η μουσική επιδρά στα παιδιά ευεργετικά σε καταστάσεις ενοχλητικές και εφαρμόζεται στις καθιερωμένες ή παραδοσιακές θεραπευτικές αγωγές. Βοηθάει παιδιά με ανίατες αρρώστιες να απαλλαγούν από το άγχος, τον πόνο, την κατάθλιψη και την απομόνωση. Τα παιδιά με τη μουσική μπορούν να ψυχαγωγηθούν, ελαττώνεται ο φόβος τους, εμψυχώνονται και εμπνέονται με θάρρος και ελπίδα. Στις νεοπυθαγόρειες και νεοπλατωνικές απόψεις, όπως και σε εκείνες του Μεσαίωνα, η μουσική χρησιμεύει γενικότερα για τη διατήρηση της ψυχοσωματικής υγείας (Πρίνου-Πολυχρονιάδου, Λ. 1995:22-24. Βυλερμόζ, Ε. 1979. Σαμπετάι, Β. 1998:146). Εξίσου σημαντική με τη μουσική είναι και η ζωγραφική, καθώς και άλλες εικαστικές δραστηριότητες. Με τη ζωγραφική, τα παιδιά εκφράζουν τον εσωτερικό τους κόσμο, χαίρονται και επικοινωνούν και όπως λέει ο Μαρκούζε, ο άνθρωπος «κοινοποιεί αλήθειες, που δεν είναι δυνατόν να εκφραστούν με οποιαδήποτε άλλη γλώσσα» (Σακελλαρίου, Χ. 1997:676). Επίσης, και άλλα είδη τέχνης, όπως κουκλοθέατρο, θέατρο σκιών, θέατρο, παιχνίδι ρόλων, θεατρικό παιχνίδι κ.ά. βοηθούν σημαντικά το νοσηλευόμενο παιδί να διασκεδάσει, να αποχτήσει καλή διάθεση, να χαρεί και να νιώσει κοινά αισθήματα μαζί με τ’ άλλα παιδιά. Ο Fischer αναφέρει ότι «η τέχνη είναι ο δρόμος απ’ όπου το άτομο επιστρέφει στην ομάδα» (Fischer, E. 1981). Σε τρίτη φάση το παιδί λαμβάνει τη δυνατότητα να κατανοεί έννοιες, να εκφραστεί, να εκτονωθεί συναισθηματικά και σε κάποιο βαθμό να αποδεχθεί το πρόβλημά του, χωρίς αυτό να επηρεάζει κατασταλτικά την ψυχολογία του, γεγονός που θα το βοηθήσει στην κοινωνικοποίηση και επανένταξή του, που είναι και καθοδήγηση προς το φως. Ορισμένα νοσηλευόμενα παιδιά παρουσιάζουν δυσκολίες στην ομιλία και κάποια εμφανίζουν αλαλία ή είναι κωφά. Τα παιδιά αυτά πρέπει να τα βοηθήσει ο δάσκαλος σύμβουλος, γνωρίζοντας τη νοηματική γλώσσα, η οποία αποτελεί ένα μέσο διατύπωσης εννοιών που η μορφολογία και η σύνταξη βασίζεται στην κίνηση των χεριών, στην στάση ή στην κίνηση του σώματος και στην έκφραση του προσώπου (Ευθυμίου Ε., Μ. Κατσογιάννου, 2001). Επίσης, ορισμένα παιδιά εκτός από το βασικό πρόβλημά τους, ενδεχομένως, παρουσιάζουν και ελαφρά νοητική καθυστέρηση. Τα παιδιά αυτά βοηθάει ο δάσκαλος σύμβουλος μέσα από την άσκηση μνημονικών δεξιοτήτων, ενεργοποιώντας κάποιες στρατηγικές μάθησης, που αφορούν στην επεξεργασία πληροφοριών, στη μάθηση και στη μνήμη (Hoover J. H. & Wade, M. G. 1985:228-252). Στην τέταρτη φάση ο δάσκαλος σύμβουλος οδηγεί το παιδί να δει από καλύτερη οπτική τον εαυτό του και τη ζωή και μάλιστα το ίδιο επιδιώκει και προς τους γονείς του παιδιού. Στο πλαίσιο αυτό το παιδί επιτυγχάνει να τοποθετήσει τον εαυτό μέσα στην οικογένεια, στο σχολείο και στην κοινωνία. Εδώ μπορεί να φτάσει κατά την έκφραση του Heidegger στην «υπέρβαση», που δηλώνει το ξεπέρασμα της καταπιεστικής και εγκλωβισμένης κατάστασης που βρίσκεται το παιδί μέσα στο πρόβλημά του (Raabe, R. 2001:159. Heidegger, M. 1978:24-44). Ο δάσκαλος σύμβουλος πρέπει σε όλη αυτή τη διαδικασία να διακατέχεται από αγάπη, σεβασμό, ευαισθησία, ειλικρίνεια, να είναι εφευρετικός, να έχει χιούμορ, να εμψυχώνει και να ενθαρρύνει κάθε προσπάθεια των παιδιών, να συνεργάζεται με το νοσηλευόμενο μαθητή σ’ ένα διαφορετικό πλαίσιο μάθησης, να είναι φιλικός, να είναι εχέμυθος, να έχει ταπεινοφροσύνη κ.ά. Ο δάσκαλος πρέπει να καλλιεργεί εναλλακτικές μορφές διδασκαλίας, να έχει τη δυνατότητα για διαρκή επιμόρφωση, στήριξη και συνεργασία με διάφορους φορείς και να ανταλλάσει πληροφορίες με όλα τα μέλη της ομάδας, ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό. Ο σύγχρονος δάσκαλος σύμβουλος για να πετύχει το ρόλο του μέσα στα νοσοκομειακά σχολεία θα πρέπει να είναι καλά καταρτισμένος και ευαισθητοποιημένος, με γνώσεις στο πεδίο της Συμβουλευτικής στο οποίο περιλαμβάνονται γνώσεις από την φιλοσοφία, ψυχολογία και τη Ρητορική ως τέχνη της επικοινωνίας. Επομένως, προς αυτήν την κατεύθυνση θα πρέπει διαρκώς να επιμορφώνεται κυρίως στο βασικό χώρο της Συμβουλευτικής, που αποτελεί μια σύγχρονη για εμάς σήμερα επιστήμη. Εντούτοις οι αρχαίοι φιλόσοφοι την καλλιέργησαν ήδη από την εποχή του Σωκράτη, καθώς η ίδια η σωκρατική διδασκαλία θεωρήθηκε ως συμβουλευτική και πνευματική «θεραπεία» (Δελλής, Ι. 2005:39-45). 3. Η επιμόρφωση του σύγχρονου εκπαιδευτικού ως συμβούλου Ο δάσκαλος σύμβουλος, για να μπορέσει να πετύχει σωστά το έργο του και να παρέχει την κατάλληλη βοήθεια σε παιδιά και γονείς στα νοσοκομειακά σχολεία θα πρέπει εκτός από τα βασικά προσόντα που θα διαθέτει να τα καλλιεργεί και να επαυξάνει τις γνώσει του μέσα από ειδικά σεμινάρια στο πεδίο της Συμβουλευτικής. Βασική προτεραιότητα για την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα της εκπαίδευσης αποτελεί η βελτίωση κατάρτισης των εκπαιδευτικών και κυρίως όσων εργάζονται στο δύσκολο χώρο των νοσοκομειακών σχολείων. Προς αυτή την κατέυθυνση η επιμόρφωση των δασκάλων στη Συμβουλευτική θα πρέπει να εστιαστεί: 1. Στο να υποστηρίξουν συναισθηματικά και ψυχολογικά τους άρρωστους μαθητές, ώστε να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους, να αποδεχτούν το πρόβλημά τους και να ενταχθούν άμεσα στo σχολείο και στην ευρύτερη κοινωνία. Ο δάσκαλος, βοηθώντας το παιδί να αποχτήσει αυτογνωσία και αυτοπεποίθηση, θα το οδηγήσει σταδιακά να ανακαλύψει τις κλίσεις, τις ικανότητες και τα ενδιαφέροντά του, ώστε με την επανένταξή του στην κοινωνία να γνωρίζει και προς τα πού θα κατευθυνθεί επαγγελματικά. 2. Στο να προσεγγίσουν και να δημιουργήσουν διαπροσωπικές σχέσεις με τα παιδιά που ανήκουν σε διαφορετικές πολιτιστικές ομάδες. Μέσα από τις γνώσεις του στο πεδίο της διαπολιτισμικής συμβουλευτικής θα πετύχει ο δάσκαλος με τις κατάλληλες θεωρητικές και πρακτικές προσεγγίσεις να οικειωθεί θεραπευτικά τα παιδιά αυτά, ώστε να ενταχθούν με τ’ άλλα παιδιά, αναπτύσσοντας διόδους επικοινωνίας. 3. Στο να κατανοήσουν ότι ο ρόλος τους θα πρέπει να είναι δίπολος, και προς τα παιδιά και προς τους γονείς, στους οποίους με την ουσιαστική γνώση που θα λάβουν από τη διαχείριση των κρίσεων, θα οδηγήσουν τους γονείς σ’ έναν αυτοέλεγχο και σε μια αυτοκριτική, ώστε να συνειδητοποιήσουν το πρόβλημά τους, να το αποδεχτούν και να προσδιορίσουν τους εαυτούς τους στην ευρύτερη κοινωνία, αποφεύγοντας την απομόνωση. 4. Στο να αναπτύξουν τις επικοινωνιακές δεξιότητες μέσα από ρητορικές τεχνικές διαπραγμάτευσης. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να γνωρίσουν την σχέση της Φιλοσοφίας και της Ρητορικής με την επικοινωνία, εφόσον η επικοινωνία αποτελεί τμήμα των δύο παραπάνω πεδίων ή ακόμη καλύτερα είναι το εργαλείο της ρητορικής. 5. Στο να αποχτήσουν ορισμένες βασικές γνώσεις λογοθεραπείας και εργοθεραπείας, ώστε να βοηθήσουν τα παιδιά αφενός να κατανοήσουν τις έννοιες μέσα από τα πράγματα. Αφετέρου να ενεργοποιήσουν το κινητικό τμήμα τους με αντικείμενα και παιχνίδια. Στο πλαίσιο αυτό μπορούν να συνεργαστούν με τους γιατρούς του νοσοκομειακού σχολείου. 6. Στο να διδαχτούν ορισμένες βασικές αρχές επί τη βάσει της διαλεκτικής συμβουλευτικής (Brown, D. & Pryzwansky, W. B. & Schulte, A. C. 2006:31 ), ώστε να βοηθήσουν αφενός τα παιδιά με αναπηρίες ή ασθένειες να αποχτήσουν ορισμένες δεξιότητες αντιμετώπισης του προβλήματος, φτάνοντας σε μια αυτοσυνειδησία που θα τους ενδυναμώσει, ώστε στο μέλλον να αντιμετωπίσουν μόνοι τους τα προβλήματα. Αφετέρου μπορούν να βοηθήσουν τους γονείς να αποχτήσουν μεγαλύτερη υπευθυνότητα απέναντι στο πρόβλημα αλλά και στην ψυχολογική και πνευματική πορεία των παιδιών, ώστε στο μέλλον να αυτονομηθούν από την παρουσία του συμβούλου. Σήμερα που η ανάγκη για επιμόρφωση, και κυρίως στο πεδίο της Συμβουλευτικής γίνεται όλο και πιο αναγκαία, πολλά ανυπέρβλητα τις περισσότερες φορές εμπόδια δημιουργούνται από τους ίδιους τους φορείς της εκπαίδευσης και από την χρονοβόρα διαδικασία του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Δια Βίου Μάθησης να προχωρήσει στην έγκριση τέτοιων προγραμμάτων. Ένα βασικό σημείο στην αναμόρφωση της Ελληνικής εκπαιδευτικής πολιτικής είναι να παραχωρήσει μια σχετική αυτονομία στις σχολικές μονάδες να επιλέγουν όχι μόνο τα προγράμματα που τους ενδιαφέρουν και αυτά που θέλουν να παρακολουθούν. Συχνά οι εκπαιδευτικοί παρακολουθούν ένα πρόγραμμα μόνο όταν αυτό μοριοδοτείται από το παραπάνω υπουργείο, καθιστώντας έτσι τη μόρφωση υποχείριο σε κάποιες συμφέρουσες συμβάσεις. Επιπλέον, θα ήταν προτιμότερο τέτοιου είδους προγράμματα να προϋποθέτουν, για την καλύτερη ευελιξία και προώθησή τους, τη συνεργασία των σχολικών μονάδων με τα κατά τόπους Ανώτατα Ιδρύματα. Είναι καιρός ο σύγχρονος εκπαιδευτικός και μεταξύ αυτών ο νοσοκομειακός δάσκαλος να αποχτήσει μια τέτοια κουλτούρα, που θα τον βγάλει από το καθαρά ατομικό, επαγγελματικό και χρησιμοθηρικό πνεύμα και θα τον οδηγήσει στην εκούσια επιλογή του να επιμορφώνεται, και μάλιστα στο χώρο της Συμβουλευτικής, η οποία καλύπτει πάρα πολλά γνωστικά αντικείμενα. Η Συμβουλευτική βοηθάει τον καθένα από εμάς να μεταβούμε σ’ ένα διατομικό πλαίσιο μέσα από την κοινωνία της μετάδοσης της εμπειρίας, τη στιγμή που ολοένα και περισσότερο στενεύουν οι επικοινωνιακοί δίαυλοι ανάμεσα μας. Εικ.1. Παιδί κατά τη διάρκεια του μαθήματος, που νοσηλεύεται στην παιδοορθοπαιδική κλινική του νοσοκομείου «Γ. Γεννηματάς», για μεγάλο χρονικό διάστημα. Εικ. 2 Μαθήτρια του 11ου Ειδικού Νοσοκομειακού Σχολείου . Εικ.3 Θεατρική παράσταση που δόθηκε για τους νοσηλευόμενους μαθητές. Εικ. 4 Κάλαντα Χριστουγέννων στους νοσηλευόμενους μαθητές. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Τζουριάδου, Μ., (1995) «Παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες», εκδ. Προμηθεύς, σελ. 24 Θεσσαλονίκη. 2. Παπαδάτου, Δ., Αναγνωστόπουλος, Φ., (1997) «Ψυχολογία στο χώρο της υγείας», εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. 3. Rawls, John (2000) Ο Πολιτικός Φιλελευθερισμός. Μτφρ. Σπ. Μαρκέτος. Αθήνα : Μεταίχμιο. 4. Παιδαγωγική-Ψυχολογική Εγκυκλοπαίδεια: Λεξικό. (1989) Τομ. 8ος Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 4463-4469. 5. Δρογίδης, Δ. Α. & Παππά, Α. Δ. (2010) «Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο σύγχρονο σχολείο». Στο Ο εκπαιδευτικός και το έργο του. Τόμος Α΄. 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο ΕΤΕΑΔ. Δράμα: Εταιρεία Επιστημών Αγωγής Δράμας, 219-227. 6. Κασσωτάκης, Μ. Ι. (2004) Συμβουλευτική και Επαγγελματικός Προσανατολισμός. Θεωρία και Πράξη. Αθήνα: Τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδανός. 7. Ervin, E. (1997) Philosophy and Psychotherapy. London: Sage. 8. Ellis, A. (1977) «The Basic Clinical Theory of Rational Emotive Therapy». Στο A. Ellis and R. Grier (eds.), Handbook of Rational Emotive Therapy. New York: Springer, p. 3-34. 9. Hart, S. (1996) [Ed] Differentiation and the secondary curriculum: Debates and dilemmas, Routledge, London, p. 16. 10. Vygotsky, L., (1967) «Play and its role in the mental development of the child». Soviet Psychology. 11. Τριαντάρη-Μαρά, Σ. (2005) Ιστορία της Φιλοσοφίας. Από την Αρχαιότητα στο Μεσαίωνα. Τόμος Α’. Θεσσαλονίκη : Αντ. Σταμούλης. 12. Dewey, J. (1930) Πως σκεπτόμεθα. Μτφρ. Γεωργίου Σ. Κατσάμα. Αθήνα. 13. Πολυχρονιάδου-Πρίνου, Λ. (1995) Μουσική Ψυχολογία. Εισαγωγή στη Μουσικοθεραπεία. 3η έκδ. Αθήνα : Θυμάρι. 14. Βυλερμόζ, Ε. (1979) Ιστορία της Μουσικής, τόμος Α΄ και Β΄. Αθήνα : Υποδομή. 15. Σαμπετάι, Β. (1998) «Θεραπεία με τραγούδια και μουσική» περιοδικό «Το περισκόπιο της επιστήμης». 16. Σακελλαρίου, Χ. (1997) «Η τέχνη ως μέσο θεραπευτικό» στο Μ. Καΐλα, Ν. Πολεμικός κ. ά. [επιμ. «Άτομα με ειδικές ανάγκες»], Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Β΄ έκδοση, Αθήνα. 17. Fischer, E., (1981) «Η αναγκαιότητα της Τέχνης» μετ. Φ. Χατζηδάκη, εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα. 18. Ευθυμίου Ε., Μ. Κατσογιάννου (2001) «Από την έρευνα για την ελληνική νοηματική γλώσσα (ΕΝΓ): μελέτη του λεξιλογίου και δημιουργία λεξικού». Θεσσαλονίκη : 22η ετήσια συνάντηση του Τομέα γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. 19. Hoover, J.H., Wade, M.G. (1985) «Motor learning theory and mentally retarded individuals: a historical review». Adapted Physical Quarterly, 2, 228-252. 20. Heidegger, M. (1978) Είναι και χρόνος. Μτφρ. Γ. Τζαβάρας. Αθήνα. 21. Brown, D. & Pryzwansky, W. B. & Schulte, A. C. (2006) Ψυχολογική Συμβουλευτική. Εισαγωγή στη θεωρία και στην πράξη. Μτφρ. Αικ Λαμπροπούλου. Αθήνα: Τυπωθήτω- Γιώργος Δαρδανός. Σωτηρία Τριαντάρη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Ελισάβετ Καλαϊτζίδου Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής στο 11ο Δημοτικό Σχολείο Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης «Γ. Γεννηματάς» Θεσσαλονίκης.