ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ – ΕΥ ΖΗΝ
Ψυχική και Συναισθηματική Υγεία – Πρόληψη: Αυτομέριμνα και Ψυχική Υγεία
Υποθεματική:Ψυχική ΚΑΙ Συνασθηματική Υγεία-Πρόληψη
Τίτλος: Σε μια ρώγα από σταφύλι
Δεξιότητες στόχευσης του εργαστηρίου:
Δεξιότητες Ζωής (Δεξιότητες της Κοινωνικής Ζωής, Ενσυναίσθηση και Ευαισθησία)
Σύνδεση με τη Βασική Θεματική: Αυτομέριμνα και Ψυχική Υγεία, Αισθητική Αγωγή
Βασικοί στόχοι :
Το παρόν πρόγραμμα επικεντρώνεται στην ανάπτυξη της Φιλίας, δηλαδή εκείνων των δεξιοτήτων που χρειάζονται για τη δημιουργία «θετικών διαπροσωπικών σχέσεων που χαρακτηρίζονται από διαφορετικούς βαθμούς ισότητας, αμοιβαίας καλής θέλησης, στοργής ή/και βοήθειας» (Rawlins, 2007, σελ. 1788). Οι γενικοί σκοποί του προγράμματος περιλαμβάνουν την α) ενδυνάμωση των παιδιών στην ανάπτυξη υγιών φιλικών σχέσεων που διέπονται από θετικά συναισθήματα, β) την ευαισθητοποίηση των μαθητών και μαθητριών πάνω στα συναισθήματα που εκφράζουν και βιώνουν αυτοί/ές και οι συμμαθητές/τριές τους, γ) τη συνειδητοποίηση από τα παιδιά της αξίας της συνεργασίας, της αλληλεγγύης, της συμμετοχής σε μία ομάδα και σε μία ευρύτερη κοινότητα, δ) την ενεργοποίηση των μαθητών/τριών για την ανάπτυξη ενεργειών και μηχανισμών αντιμετώπισης με απώτερο στόχο την πρόληψη της βίωσης αρνητικών συναισθημάτων που μπορούν να επιβαρύνουν την ψυχική τους υγεία, όπως η μοναξιά, ο φόβος ως αποτέλεσμα εκφοβιστικών ενεργειών στα πλαίσια του σχολείου κ.α. Ειδικότερα, οι μαθητές και οι μαθήτριες θα ενδυναμώσουν τις δεξιότητές τους συμμετοχής σε διάλογο, θα μάθουν να ακούν ενεργά τους άλλους, να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους, να εκτιμούν την παρέα με τους άλλους, να καταλαβαίνουν πότε υπόκεινται σε εκφοβιστικές ενέργειες και πώς πρέπει να συμπεριφερθούν, να ακολουθούν τους κανόνες, να λύνουν τις διαφορές τους και να ενδιαφέρονται για τους άλλους δείχνοντας αλληλεγγύη και φιλοκοινωνική συμπεριφο
Διάρκεια Εργαστηρίων περίπου 7 εβδομάδες (5 έως 7 εργαστήρια των 2 ή 3 ωρών την εβδομάδα). Περίοδος υλοποίησης: (Νοέμβριος-Δεκέμβριος)
Το εργαστήριο αυτό το επέλεξε η νηπιαγωγός , σε ένα μεικτό τμήμα προνήπια-νήπια, όπου τα προνήπια είναι αρκετά, ώστε να ενδυναμώσει και να πετύχει περισσότερο την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης,των κοινωνικών δεξιοτήτων και των φιλικών σχέσεων.
Το εργαστήριο που επιλέχθηκε από το ΙΕΠ υλοποιήθηκε από τη νηπιαγωγό του τμήματος και όπου χρειάστηκε έγιναν παρεμβάσεις προσαρμοσμένες με το μαθητικό δυναμικό της τάξης μας. Επίσης υλοποιήθηκαν και κάποιες δραστηριότητες προέκτασης.
1ο Εργαστήριο
Τίτλος: Οι φίλοι μου και εγώ
Υλικά δραστηριοτήτων:
- Μαρκαδόροι
- Χαρτόνι
- 1 κουβάρι νήμα
- φύλλο αυτοαξιολόγησης
Δραστηριότητες:
Ας γνωριστούμε
Ο/η εκπαιδευτικός καλωσορίζει τα παιδιά στο εργαστήρι “Σε μια ρώγα από σταφύλι”. Τα παιδιά κάθονται σε δυάδες με ένα άτομο, το οποίο δεν γνωρίζουν καλά και δεν έχουν ξαναμιλήσει πολύ. Συζητάνε στις δυάδες μεταξύ τους με σκοπό να μάθουν πράγματα ο ένας για τον άλλο, όπως για το αγαπημένο τους φαγητό, για τις απογευματινές δραστηριότητές τους, για την οικογένειά τους κ.λ.π.
Στη συνέχεια, το κάθε παιδί από την κάθε δυάδα παρουσιάζει το άλλο παιδί με το οποίο συζήτησε, αναφέροντας κάποια πράγματα που έμαθε την ώρα που συζητούσαν.
Ακολούθως, τα παιδιά κάθονται σε κύκλο, ο/η εκπαιδευτικός τα εισάγει στην έννοια της φιλίας και τα παιδιά συζητούν για το τι είναι φίλοι. Η ομάδα συζητά για το πρόγραμμα που θα ακολουθήσει και το τι θα μάθουν.
Ο/η εκπαιδευτικός τους εξηγεί ότι είναι απαραίτητο να λειτουργούν σαν ομάδα και να έχουν μεταξύ τους εμπιστοσύνη, όπως συμβαίνει με τη Φιλία. Γι αυτό το λόγο, χρειάζεται να προσδιορίσουν κάποιους κανόνες, τους οποίους τα μέλη της ομάδας πρέπει να ακολουθούν.
Πορεία δραστηριοτήτων με την Ολομέλεια
Συζήτηση για τους κανόνες και αποφάσεις
Παρεμβάσεις από τη νηπιαγωγό
Τα παιδιά λένε τους κανόνες και η νηπιαγωγός τους καταγράφει αριθμητικά στον πίνακα. (11 κανόνες).
Αρίθμηση -Μέτρηση των κανόνων από την ολομέλεια, όπου ένα παιδί δείχνει τον κάθε αριθμό με την σειρά και τα παιδιά λένε τον κάθε αριθμό.
Ορισμός-επιλογή χρωμάτων της κάθε γραμματοσειράς.Δύο παιδιά εναλλακτικά καταγράφουν στον πίνακα την επιλογή χρώματος από την ολομέλεια της κάθε γραμματοσειράς.
Εργασία σε ομάδες εξελικτικά
1η ομάδα
Δημιουργία εικόνων
2η ομάδα (Εργαλείο: Ο Πίνακας καταγραφής)
Δημιουργική γραφή
3η ομάδα
Υποστηρικτική ομάδα
4η Ομάδα
Ομάδα ζωγραφικής(καρδούλες)
Τα παιδιά προτείνουν και επιλέγουν ποιοι θα είναι οι κανόνες για να λειτουργήσει καλύτερα η ομάδα στο πρόγραμμα, τους καταγράφουν στον πίνακα και στη συνέχεια σε ένα χαρτόνι με διαφορετικά χρώματα και με τίτλο “Κανόνες Ομάδας”. Οι κανόνες θα μπορούσαν να είναι όπως οι παρακάτω: “Είμαστε ευγενικοί με τους άλλους”, “Ακούμε προσεκτικά τους άλλους και δεν διακόπτουμε”, κλπ.
Τελικό προιόν
Στο τέλος, τα παιδιά συμπληρώνουν ατομικά το φύλλο αυτοαξιολόγησης για να αξιολογήσουν τις γνώσεις, τα συναισθήματα και τις στάσεις τους πάνω στη Φιλία.
Μπερδέματα και ξεμπερδέματα
Όλα τα παιδιά κάθονται σε κύκλο και το πρώτο στη σειρά παιδί παίρνει ένα κουβάρι νήμα . Το πρώτο παιδί κρατάει την άκρη του νήματος και πετάει το κουβάρι σε ένα άλλο παιδί, λέγοντας κάτι που του αρέσει γι αυτό το παιδί, ένα κοπλιμέντο, γιατί είναι καλός φίλος ή γιατί τον/την συμπαθεί.
Το επόμενο παιδί συνεχίζει κρατώντας ένα σημείο από το νήμα, και πετάει το κουβάρι σε ένα άλλο παιδί, μέχρι να συμμετάσχουν όλοι. Κάθε παιδί χρειάζεται να επιλέγει κάθε φορά από τα παιδιά που δεν έχουν παίξει. Έτσι δημιουργείται ένας ιστός που συνδέει όλα τα παιδιά και τα παιδιά συνεργάζονται, ώστε να μαζέψουν πάλι το νήμα στο κουβάρι. Ο/η εκπαιδευτικός χρειάζεται να είναι έτοιμος να δώσει ιδέες και θετικές προτάσεις στην περίπτωση που κάποια παιδιά δυσκολεύονται να σκεφτούν κάτι θετικό για τους συνομηλίκους τους. Για να μπορέσουν τα παιδιά να ξεμπερδευτούν, χρειάζεται να υπάρχει συνεργασία και συντονισμός των κινήσεών τους. Στο τέλος, συζητάνε όλοι στην ολομέλεια τι μάθανε από αυτή την άσκηση. Τι έπρεπε να κάνουν τα παιδιά για να καταφέρουν να στήσουν τον ιστό και στη συνέχεια να τον ξελύσουν;
Προσδοκόμενα αποτελέσματα:
- Γνωριμία ομάδας
- Δημιουργία Κανόνων ομάδας
- Εισαγωγή στη θεματική της φιλίας
- Ανάπτυξη ενεργητικής ακρόασης
- Κατανόηση σημασίας της συνεργασίας
Αναστοχασμός
Τα παιδιά ήταν συμμετοχικά, εκφράστηκαν δημιουργικά, συνεργάστηκαν και τελικά κατάφεραν να δημιουργήσουν τους κανόνες για τη φιλία.
2Ο Εργαστήριο
Τίτλος: Το παγκάκι της φιλίας
Υλικά δραστηριοτήτων:
- 4-5 κουβάρια νήμα διαφορετικού χρώματος
- ψαλίδι
- Χαρτόνι
- προτζέκτορας και ηλεκτρονικός υπολογιστής
- 1ο φύλλο εργασίας
Δραστηριότητες:
Το παγκάκι της φιλίας
Τα παιδιά αρχικά παρακολουθούν μία μικρού μήκους ταινία για ένα αγόρι που πήγε σε ένα καινούργιο σχολείο. Η δραστηριότητα αυτή έχει σκοπό να ευαισθητοποιήσει τα παιδιά για τη μοναξιά και τις επιπτώσεις της στην ψυχολογία των ανθρώπων. https://www.youtube.com/watch?v=y4ADa-_hp0I
Βίντεο μαθητών
Στη συνέχεια συζητούν στην ολομέλεια πάνω στην ταινία που μόλις είδαν. Ενδεικτικά ερωτήματα: Πώς αισθάνεται το αγόρι; Πώς συμπεριφέρονται οι μαθητές και οι μαθήτριες απέναντι στο αγόρι; Τι συμβαίνει στο τέλος; Ο/η εκπαιδευτικός εξηγεί στα παιδιά ότι το παγκάκι στην άκρη της σχολικής αυλής έχει μία πινακίδα πάνω του, η οποία ονομάζει το μέρος ως “στάση φιλίας” [friendship stop]. Όταν ένας μαθητής ή μαθήτρια νιώθει μόνος/η μπορεί να καθίσει σε αυτό το παγκάκι και αυτό αποτελεί σήμα για τα υπόλοιπα παιδιά, ότι ένα παιδί νιώθει μόνο του. Τα υπόλοιπα παιδιά πλησιάζουν το παιδί, συζητούν μαζί του, του κάνουν παρέα ή ακόμα το εντάσσουν στο παιχνίδι τους. Πώς τους φαίνεται αυτή η ιδέα; θα ήθελαν να την εφαρμόσουν στο σχολείο τους; Πιστεύουν ότι χρειάζεται σε κάποια παιδιά; Θα βοηθήσουν και με ποιο τρόπο;
Παρέμβαση της νηπιαγωγού
Μετά από συζήτηση με τα παιδιά, αποφασίζουμε να προτείνουμε στα παιδιά του 1ου Τμήματος να συνεργαστούν μαζί μας, ώστε το παγκάκι της φιλίας, να είναι ένα κοινό παγκάκι της φιλίας.
Στο τελευταίο μέρος της δραστηριότητας, τα παιδιά με τον/την εκπαιδευτικό μεταβαίνουν στην αυλή του σχολείου.
Εκεί αποφασίζουν και επιλέγουν ένα χώρο, όπου μπορεί ένας μαθητής ή μία μαθήτρια να καθίσει (ένα παγκάκι, ένα σημείο κάτω από ένα δέντρο κ.α.).
Χρησιμοποιούν τα νήματα και διακοσμούν το σημείο τυλίγοντας και δένοντας διαφορετικά νήματα σε διάφορα σημεία από το παγκάκι ή στο σημείο που θα επιλέξουν.
Τα παιδιά αποφάσισαν να δημιουργήσουν ομαδοσυνεργατικά και να δημιουργήσουν τη στάση φιλίας και την ταμπέλα τους.
Θα μπορούσαν να δημιουργήσουν και μία ταμπέλα “παγκάκι φιλίας”.
Παρέμβαση της νηπιαγωγού
Μετά από συζήτηση με τα παιδιά, αποφασίζουμε να προτείνουμε στα παιδιά του 1ου Τμήματος να συνεργαστούν μαζί μας, ώστε το παγκάκι της φιλίας να είναι ένα κοινό παγκάκι. Κατά την επίσκεψή μας, έγινε η πρόταση και η ιδέα άρεσε στα παιδιά καθώς και στη νηπιαγωγό του 1ου Τμήματος.
Τέλος, τα παιδιά διερευνούν τρόπους για το πώς θα μεταφέρουν το μήνυμα για το “παγκάκι της φιλίας” στην υπόλοιπη σχολική κοινότητα. Αποφασίζουν για τις δράσεις που θα αναλάβουν : Να επισκεφθούν τους μαθητές των Α Τάξεων των δύο συστεγαζόμενων σχολείων(18οκαι 29ο), Τα γραφεία των Διευθυντών των δύο σχολείων και στην ώρα του διαλείμματος όσους μαθητές συναντούν, ώστε αυτοί να το πουν και στα άλλα παιδιά κυρίως των μεγάλων τάξεων.
Η σούπα της Φιλίας
Τα παιδιά καλούνται με τη μέθοδο της ιδεοθύελλας να προτείνουν τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τους καλούς φίλους (π.χ. οι φίλοι υποστηρίζουν ο ένας τον άλλο/υποστήριξη, είναι ευγενικοί μεταξύ τους/ευγένεια, παίζουν μαζί, γέλιο κ.α.), τα οποία ο/η εκπαιδευτικός σημειώνει στον πίνακα. Στη συνέχεια, το κάθε παιδί συμπληρώνει το 1ο φύλλο εργασίας, αποφασίζοντας πόσο σημαντικό είναι κάθε χαρακτηριστικό της φιλίας και τι χρειάζεται για να δημιουργηθεί μία επιτυχημένη σούπα της φιλίας. Τα παιδιά συγκρίνουν τις συνταγές τους στην ολομέλεια και ακολουθεί συζήτηση.
Προσδοκόμενα αποτελέσματα:
● Ευαισθητοποίηση για τη μοναξιά και τη σημασία της φιλίας
● Διερεύνηση τρόπων έκφρασης ενδιαφέροντος και υποστήριξης των άλλων
Αναστοχασμός:
3ο Εργαστήριο
Τίτλος: Σε μια ρώγα από σταφύλι
Υλικά δραστηριοτήτων
● μαρκαδόροι
- ψαλίδια
- χαρτιά Α4
- γλωσσοπίεστρα
- κόλλα
- φρούτα ή άλλα τρόφιμα
- υλικό για 3ο εργαστήριο
- Παρτιτούρα-Μουσική (“Τσιριτρό”: Λαμπελέτ, Παπαντωνίου
Δραστηριότητες:
Τρωγοπίνοντας και χορεύοντας σαν σπουργίτες
Στην αρχή του εργαστηρίου, ο/η εκπαιδευτικός ρωτάει τα παιδιά αν τις προηγούμενες μέρες υπήρξαν καλοί φίλοι με κάποιον και τι ακριβώς έκαναν. Επίσης, διερευνά κατά πόσο έχει αρχίσει να λειτουργεί το παγκάκι της Φιλίας και αν έχει μοιραστεί η ιδέα στην κοινότητα.
Στο μάθημα της Μουσικής, τα παιδιά μαθαίνουν να τραγουδούν το τραγούδι Τσιριτρό σε ποίηση του Ζαχαρία Παπαντωνίου και μουσική του Γιώργου Λαμπελέτ.
Σε μια ρώγα από σταφύλι
έπεσαν οχτώ σπουργίτες
και τρωγόπιναν οι φίλοι.
Τσίρι – τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
Εχτυπούσανε τις μύτες
και κουνούσαν τις ουρές
κι είχαν γέλια και χαρές.
Τσίρι -τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
Πω πω πω πω σε μια ρώγα
φαγοπότι και φωνή!
την αφήκαν αδειανή.
Τσίρι -τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
Και μεθύσαν κι ολημέρα
πάνε δώθε, πάνε πέρα,
τραγουδώντας στον αέρα:
Τσίρι -τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
Ζαχαρίας Παπαντωνίου
Στη συνέχεια, τα παιδιά ζωγραφίζουν ένα πουλάκι σε μία κόλλα Α4 (βλ. ενδεικτικό πατρόν στο τέλος του προγράμματος). Αφού το χρωματίσουν και το κόψουν γύρω-γύρω με το ψαλίδι τους, κολλάνε στο κάτω μέρος ένα γλωσσοπίεστρο. Επιπλέον, σχεδιάζουν, χρωματίζουν και κόβουν μεγάλους κύκλους σαν ρώγες σταφυλιού (σε μέγεθος περίπου μισής σελίδας Α4).
Ο/η εκπαιδευτικός τοποθετεί σε διάφορα σημεία της αίθουσας τις «ρώγες σταφυλιού». Τα παιδιά, κρατώντας τα σπουργίτια που κατασκεύασαν, τραγουδούν (ή ακούν) και δραματοποιούν το περιεχόμενο του τραγουδιού Τσιριτρό. Μόλις ανακαλύπτουν μία ρώγα από σταφύλι, πλησιάζουν σαν ομάδα και «τρώνε» τη ρώγα. Χτυπάνε μύτες, κουνούν ουρές, τρωγοπίνουν, μεθούν, παραπατούν και αφήνουν γέλια και χαρούμενες φωνές.
Μετά τη μουσικοκινητική δραστηριότητα και σαν μέσο αποφόρτισης των μαθητών/τριών ξεκινάει μία συζήτηση στην ολομέλεια: Πώς αισθάνονται οι σπουργίτες; Γιατί είναι χαρούμενοι; Γιατί τα πουλάκια τρώνε όλα μαζί; Γιατί στο τέλος τραγουδούν; Τι συναισθήματα μας προκαλεί η Μουσική και το τραγούδι; Στους ανθρώπους αρέσει να τραγουδάνε στις παρέες; Τι τραγούδια λένε; Γιατί οι άνθρωποι χορεύουν; Πώς διασκεδάζουν με τους φίλους τους; Τους αρέσει που έχουν φίλους;
Τα παιδιά δημιουργούν ένα μεγάλο τραπέζι από θρανία και κάθονται γύρω-γύρω. Αναπαριστούν ένα χαρούμενο γεύμα με τους φίλους τους, στο οποίο θα μπορούσαν αρχικά να μοιράσουν μεταξύ τους φαγητά (π.χ. φρούτα, ένα ψωμί) ή να μιμηθούν ένα φαγοπότι. Σκέφτονται και μοιράζονται στην ομάδα αστείες ιστορίες που συνέβησαν στην τάξη τους. Αποφασίζουν ποιο τραγούδι θα ταίριαζε να τραγουδήσουν όλοι μαζί. Κάποια από τα παιδιά διαλέγουν να συνοδεύσουν το τραγούδι με μουσικά όργανα (π.χ. μικρά κρουστά), ενώ άλλα χτυπάνε παλαμάκια στον παλμό της μουσικής. Τραγουδάνε τα αγαπημένα τους τραγούδια με τη συνοδεία μουσικών οργάνων, ενώ μία ομάδα παιδιών χορεύει.
Προσδοκόμενα αποτελέσματα:
- βιωματική προσέγγιση της έννοιας της φιλίας μέσα από τη μουσική και τη δραματοποίηση
- αναγνώριση της σημασίας του τραγουδιού, της μουσικής, του χορού, του χιούμορ στη σύνδεση των ανθρώπων και της ομάδας
Αναστοχασμός:
| Αναμενόμενο όφελος ως προς το σχολικό κλίμα |
|
| Ειδικότερα οφέλη |
| Αναμενόμενο αντίκτυπο για την ανάπτυξη της σχολικής κοινότητας |
|
| Αντίκτυπο στην τοπική κοινότητα |
| Προσαρμογές για τη συμμετοχή και την ένταξη όλων των μαθητών | Αναφέρονται οι πιο ενδεικτικές αν δεν έχουν αναφερθεί νωρίτερα |
| Φορείς και άλλες συνεργασίες που θα εμπλουτίσουν το σχέδιο δράσης |
| Τελικά προϊόντα (ενδεικτικά) των εργαστηρίων που υλοποιήθηκαν |
|
| Εκπαιδευτικό υλικό και εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν εκτός της Πλατφόρμας των Εργαστήρια Δεξιοτήτων του ΙΕΠ. |
Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ
Ζούζουλα Αικατερίνη