Άρθρα με καρτέλα "Δυτική Μακεδονία"

Αντίποινα στη Δυτική Μακεδονία 1941 -1944

Together, περιοδικό Δυτικής Μακεδονίας, τ. 15, Μάιος 2016

Together, Free Press Δυτικής Μακεδονίας, τ. 15, Μάιος 2016, Έντυπος Εκδοτική ΙΚΕ, Κοζάνη . Υπεύθυνη έκδοσης Κέλλυ Γρηγοριάδου

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Together, τ. 15, Μάιος 2016, σ. 24

Θερμαίνεται στις μέρες μας η επιστροφή στο πρόσφατο παρελθόν, στα πολεμικά αντίποινα, ιδιαίτερα των αρχών Κατοχής, τα οποία υπέστησαν οι κάτοικοι της χώρας μας την δεκαετία 1940 -1950. Βασανισμένα χωριά, μέχρι πρότινος κρυμμένα στην λήθη της Ιστορίας, όπως η Ερμακιά Κοζάνης, βγαίνουν στο προσκήνιο ζητώντας δικαίωση, ηθική και υλική, για όσα υπέστησαν από ενόπλους, που προς χάριν του πολέμου πατούσαν με ευκολία τη σκανδάλη των όπλων τους, έσπερναν με άνεση φωτιές στο δρόμο τους ή απαλλοτρίωναν ξένα αγαθά χωρίς διστακτική σκέψη.

Μάλλον οι περισσότεροι αγνοούν ότι εναντίον των Ελλήνων είχαν στραφεί, εκτός από τους Γερμανούς, και οι Ιταλοί και οι Βούλγαροι. Ακόμη πως αρκετά ανθρώπινα θύματα και υλικές ζημίες άφησε πίσω του ο σκληρός εμφύλιος πόλεμος κατά τη διάρκεια της Κατοχής, τον οποίο δεν θέλει κανείς να θυμάται, στην περίπτωση, βέβαια, που τον γνωρίζει στις πραγματικές του διαστάσεις.

 

Νεκροί και τραυματίες

Γύρω στους 5.000  άνδρες, γυναίκες και παιδιά, για την ακρίβεια 4.981, έχασαν τη ζωή τους την περίοδο 1941 -1944 στη Δυτική Μακεδονία από σφαίρα, μαχαίρια, ξυλοδαρμό ή πυρπολήσεις. Αν σ΄ αυτούς προσθέσουμε τους 956 στρατιώτες του ελληνοϊταλικού κι ελληνογερμανικού πολέμου 1940 -1941, στους οποίους δεν συμπεριλαμβάνονται οι εξαφανισθέντες, ο αριθμός των θυμάτων αυξάνεται σε 5.937. Στην περίπτωση δε που μετρήσουμε, δυστυχώς ακόμα δεν έχει κατορθωθεί, όσους εκδήμησαν από ατυχήματα, συνήθως παιδιά, με εγκαταλειμμένα πολεμικά υλικά (χειροβομβίδες κττ), θα εγγίζαμε τους 8.000 θανόντες λόγω του πολέμου και των απότοκών του.

Προσμετρήθηκαν μόνον αυτοί που κατάγονταν ή ζούσαν στη Δυτική Μακεδονία κι όχι οι ξένοι από άλλες περιοχές. Οπότε όσοι έχυσαν το αίμα τους στην γη μας, δηλαδή και ξενοτοπίτες χωροφύλακες, υπάλληλοι, επισκέπτες ή παροδικοί πρόσφυγες, είναι περισσότεροι. Κατά μια προσέγγιση φθάνουν ίσως τους 10.000. Πρόκειται για ένα ποσοστό νεκρών γύρω στο 3,5%, αφού οι κάτοικοι της περιοχής τότε λογαριάζονταν περίπου στις 300.000.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , ,

Η «Λευκή Τρομοκρατία» στη Δυτική Μακεδονία: 1945 -46

Σέρβα παρτιζάνα. Νεαρά κορίτσια όπως η παριστάμενη αποτελούσαν άριστο μέσο προπαγάνδας για στρατολόγηση αγοριών και κοριτσιών στο αντάρτικο. Πηγή http://www.jugosloveni.info/12/Fotografije.html#

Σέρβα παρτιζάνα. Νεαρά κορίτσια όπως η παριστάμενη αποτελούσαν άριστο μέσο προπαγάνδας για στρατολόγηση αγοριών και κοριτσιών στο αντάρτικο. Πηγή http://www.jugosloveni.info/12/Fotografije.html#

Κάτωθι παρατίθενται ορισμένα χωρία από την αρχή και το τέλος ευρύτερου κειμένου του γράφοντος, το οποίο συμπεριελήφθη στο βιβλίο Έθνος, Κράτος και Πολιτική, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2009 (τιμητικός τόμος για τον Ι. Σ. Κολιόπουλο), σ. 115 -149, επιμ: Β. Γούναρης. 

 

1. Η βία της επανάστασης

Από αμέλεια ή άγνοια, αναπόδραστο ρομαντισμό ή εκούσια παρασιώπηση της ιστορικής γραμμής και του πλαισίου, η διετία 1945 έως 1946 έγινε αποδεκτή από ορισμένους ιστορικούς (από φιλίστορες επίσης και μέρος του λαού) ως «Λευκή Τρομοκρατία». Όσο εύκολα αποδεκτός γίνεται ο ορισμός της, τόσο δύσκολα αιτιολογείται η εμφάνισή της. Έτσι, ενώ γενικώς οι απόψεις συγκλίνουν ότι επρόκειτο για την άγρια τρομοκρατία που εξασκούσαν ηγετικές μερίδες[1] ή ολόκληρο το ελληνικό κράτος –με την αρωγή των Βρετανών-[2] εναντίον του ΕΑΜ και της Αριστεράς, ελάχιστες προσδιορίζουν τον λόγο άσκησής της. Μία από τις τελευταίες, πάντως, αναφέρεται στο «δικαστικό προγκρόμ» της περιόδου και τα «φανταστικά εγκλήματα» του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.[3] Όπως όμως θα φανεί, η βία των επαναστατών ασκήθηκε όντως κατά τη διάρκεια της Κατοχής και δεν ήταν καθόλου φανταστική. Η κληρονομιά της διαπότισε ολόκληρο το έτος 1945 και μαζί με την επιβουλή των βόρειων όμορων κρατών υπήρξαν δύο από τους κύριους παράγοντες, αν όχι οι μοναδικοί, που διολίσθησε η χώρα στον κυρίως Εμφύλιο Πόλεμο.

Από την άνοιξη του 1945 άρχισαν να κατατίθενται στα  Δικαστήρια της Δυτικής Μακεδονίας χιλιάδες αγωγές. Το πλήθος οφειλόταν στην υπολειτουργία, καλύτερα στην παράλυση, της κρατικής Δικαιοσύνης κατά τη διάρκεια της Κατοχής αλλά και στο γεγονός ότι την ίδια περίοδο οι σχέσεις των ανθρώπων είχαν εκτραχυνθεί ιδιαίτερα όσον αφορά στα θέματα των απαλλοτριώσεων και της βίας. Πράγματι, λοιπόν, οι «δικαστικές διώξεις» είχαν προσλάβει το χαρακτήρα χιονοστιβάδας, αλλά μένει να εξακριβωθεί ποιο ήταν το ακριβές περιεχόμενό τους και κυρίως ποιοι ήταν οι εναγόμενοι για ανάρμοστες πράξεις.

Το καλοκαίρι του 1945 στα δικαστήρια της Κοζάνης εξετάστηκε η αγωγή ενός τουρκόφωνου πρόσφυγα από τα Ίμερα εναντίον ενός 60χρονου εντοπίου αγρότη από τον γειτονικό Βελβενδό. Από τον πρώτο το Νοέμβριο του 1944, όταν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ μπήκαν στο χωριό του, είχε κλαπεί ένα βόδι (τα ζώα ήταν τότε απαραίτητα για την επιβίωση), το οποίο βρέθηκε στο στάβλο του δεύτερου. Ο Βελβενδινός ισχυρίστηκε ότι είχε αγοράσει το ζώο από την Επιτροπή Τροφοδοσίας Ανταρτών, αλλά, μη διαθέτοντας αποδείξεις, καταδικάστηκε σε τέσσερις μήνες φυλάκιση. Καθώς κάτοικοι του Βελβενδού, ενταγμένοι ή φίλα προσκείμενοι στον Εφεδρικό ΕΛΑΣ (πολίτες δηλαδή χωρίς στολή, αλλά ένοπλοι) είχαν ακολουθήσει την προέλαση των ανταρτών, η πιθανότητα να το απαλλοτρίωσε ο Βελβενδινός δεν ήταν καθόλου μικρή. Άλλωστε, τις φοβερές εκείνες μέρες που στα Ίμερα εκτελέστηκαν περισσότεροι από έξι δεκάδες κάτοικοι, τι σημασία είχε ένα βόδι λιγότερο;[4]

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

«Τάσσομαι παρά το πλευρόν της Εθνικής Κυβερνήσεως»: η περίοδος 1967 -1974 μέσα από την οπτική της εφημερίδας Δυτική Μακεδονία

Δεύτερη την 4η Νοεμβρίου 2012 ημέρα συνεδρίας  στο κατάμεστο Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης, οργανωμένη από το Λαϊκό Πανεπιστήμιο. Ώρα δύο μεσημέρι η ανακοίνωσή μου με την επικουρία οπτικής παρουσίασης.
Εξηγήθηκε αρχικά η επιλογή της εβδομαδιαίας Δυτικής Μακεδονίας (στο εξής ΔΜ): αναγνωστική κυρίως οικονομία, διότι το σύγχρονό της Θάρρος κυκλοφορούσε καθημερινά. Αφού αντιπολιτευόμενες εφημερίδες δεν εκδίδονταν πια στην πόλη της Κοζάνης, αναγκαστική σπουδή της μονοφωνίας.
Οι λόγοι ενασχόλησης με το θέμα: παιδικές μνήμες και παροντικές ωθήσεις όπως το άνοιγμα νέων διαδρομών στην Ιστορία με την επίσκεψη ενός ανεπεξέργαστου και σκοτεινού εν πολλοίς τοπικού πεδίου.
Τη δομή της ΔΜ παρουσίασε σχετικά πρόσφατα η Κατερίνα Μάτσου σημειώνοντας τον αρχικό της συνεργάτη Κωνσταντίνο Σακκελαρίου, συντάκτη μαχητικής εθνικιστικής εφημερίδας στο μεσοδιάστημα Κατοχικού και κυρίως Εμφυλίου Πολέμου και δασκάλου πιθανώς του επί πέντε δεκαετίες διευθυντή της ΔΜ Ιωάννη Ζηκόπουλου (στο εξής ΙΖ), εφέδρου ανθυπολοχαγού με σπουδές Νομικής.
Η ακολουθία μάλλον επηρέασε το πολιτικό στίγμα της ΔΜ, το οποίο δηλωνόταν καθαρά: «πάντοτε είμεθα εις το πλευρόν πάσης Εθνικής Ελληνικής Κυβερνήσεως». Πρακτικά ωστόσο ο ΙΖ, λάτρης του τόπου του κι αυθορμήτως ειλικρινής, διαφοροποιούταν έως εναντιώσεως αρκετές φορές από τη γραμμή των Αθηνών.
21η Απριλίου 1967 συνελήφθησαν στο νομό Κοζάνης 65 άτομα, τα οποία εξορίστηκαν, γεγονός που δεν αναφέρεται στη ΔΜ, ίσως επειδή δεν εκδόθηκε την 23η Απριλίου ως έπρεπε, αλλά μερικές ημέρες αργότερα. Οι εξορισθέντες ανήκαν στους «άλλους», στους αδελφούς μάλλον των κομμουνιστών (ΚΚΕ) σύμφωνα με την ορολογία της εφημερίδας. Οι «άλλοι» ορίζονταν με πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά κριτήρια και εκτείνονταν από την κορυφή έως την ανώτερη βάση της πυραμίδας: ήταν οι κομμουνισταί και οι πρώτοι εξαδέλφοί τους (Ένωση Κέντρου;), οι αναρχικοί, και γενικώς οι πολιτικοί με τους κομματάρχες και τους κομματαρχίσκους των κομματαρχών.
Από τη διάσταση της Οικονομίας «άλλοι» ήταν οι τρακαδόροι (προφανώς οι καιροσκόποι) και οι πολλά κερδίζοντες επιχειρηματίαι. Ηλικιακά κι εθιμικά «άλλοι» θα μπορούσαν να οριστούν οι αναιδείς νέοι που έτρεφαν μακριά μαλλιά κι επέβαιναν σε θορυβώδη μηχανάκια και ο υπόκοσμος που απολάμβανε τη «μπουζουκοζούγκλα» και το σπάσιμο πιάτων.
Πιο δύσκολα ανιχνεύεται στη ΔΜ η εικόνα των «εμείς». Ήταν ο καλός μέσος Έλλην κι ο πολύς Λαός (αγρότες, εργάτες, κτηνοτρόφοι). Ο Στρατός, τα στελέχη (ανώτερα και κατώτερα) της διοικητικής μηχανής και οι μικροκαταστηματάρχαι. Χωρίς τεκμηριωμένες επεξηγήσεις ευρίσκονται και συνθήματα όπως αναδιοργάνωσιςαναδημιουργία και προάσπισις.
Η αντίθεση παρελθόντος –παρόντος ιχνηλατείται στο δίπολο: απεργίες, νεανική αναίδεια, αύξηση τιμών διατροφής και οικονομικός εκτροχιασμός -προγραμματισμός έργων μεγάλης πνοής, εμπέδωση της τάξης, εξωτερική κι εσωτερική ασφάλεια, οικονομική ανόρθωση και διατήρηση του τιμαρίθμου. Ιδιαίτερη εστίαση στην κατάργηση της Βουλής.
Την μήνιν της «Επαναστάσεως» κατά τους κυβερνώντες, Δικτατορίας ή Χούντας κατά τους αντιπάλους της, δοκίμασαν ήδη από την πρώτη ημέρα παλαιά μέλη του ΚΚΕ και στελέχη τότε της ΕΔΑ σαν τον Αργύρη Στάμο από την Αιανή και το Σπύρο Ζυμάρα από την Κάτω Κώμη, οι οποίοι εκτοπίστηκαν στη Γυάρο. Ακολούθησαν φυλακίσεις και πρόστιμα που μοίραζε το συσταθέν τοπικό Έκτακτο Στρατοδικείο κι έπειτα από μερικούς μήνες προσαγωγές αντιφρονούντων, οι οποίοι απελευθερώνονταν με, κατά βάσιν τυποποιημένες, υπεύθυνες δηλώσεις. Μόνιμη γραπτή επωδός των η, καθ΄ υπαγόρευσιν προφανώς, ομολογία: «τάσσομαι παρά το πλευρόν της Εθνικής Κυβερνήσεως».
Οι συνταγματάρχες διόρισαν στην κορυφή της Διοίκησης μονίμους αξιωματικούς και στη μέση της άτομα εθνικών φρονημάτων. Αιρετή διατηρήθηκε η εκλογή ηγετών σε διάφορους συλλόγους αλλά, όταν έλαβε χώραν, ήρθαν νέα πρόσωπα στο προσκήνιο.
Τα καθεστωτικά προνόμια στελεχών, υποστηρικτών ή απλώς σιωπούντων ήταν οικονομικής και παραστατικής υφής: αξιώματα, κύρος επαφών με την εξουσία, επιδοτήσεις, αποζημιώσεις, αναστολές δανείων. Φυσικά συνοδεύονταν από υποχρεώσεις όπως περιοδείες, ομιλίες, εράνους και κυρίως αίτηση για αφοσίωση στην «Εθνικήν Επανάστασιν».
Στον τομέα της Παιδείας αλλαγές: επανατυπώθηκαν σχολικά βιβλία, επέστρεψε η καθαρεύουσα, καταργήθηκαν τα απογευματινά μαθήματα και πύκνωσαν οι αντικομμουνιστικές ομιλίες. Ξεχωριστό βάρος δόθηκε στην απολιτική ύπαιθρο με την ίδρυση αγροτικών νηπιοτροφείων, νυχτερινών σχολείων και κέντρων επιμόρφωσης, κινήσεις που έβρισκαν, φραστική τουλάχιστον, υποστήριξη από τους συλλόγους των εκπαιδευτικών.
Η στρατιωτική κυβέρνηση δείχτηκε αυστηρή στο πεδίο της Οικολογίας απαγορεύοντας την κλαδονομή δρυών κι αυξάνοντας τα πρόστιμα της λαθροϋλοτομίας, ενώ έγινε προσπάθεια σύμπτυξης ορεινών οικισμών. Στο θηρευτικό όμως τομέα η πολιτική αποδείχτηκε ασταθής.
Ιδιαιτέρως μνημόνευε η ΔΜ την καλυτέρευση ή διάνοιξη του επαρχιακού οδικού δικτύου και τον εξηλεκτρισμό της υπαίθρου με τη θεμελίωση λ.χ. του ΑΗΣ Καρδιάς και του Φράγματος Πολυφύτου. Ακόμη τη διαφύλαξη της μνήμης μέσω της αγοράς του αρχοντικού Βούρκα, τη δημιουργία της Αρχαιολογικής Συλλογής Αιανής, την αναζήτηση λαογραφικού υλικού και τη θεμελίωση του Πνευματικού Κέντρου Κοζάνης.
Στο θρησκευτικό τομέα σημειώθηκαν χειροτονίες ιερέων με γραμματικές γνώσεις Δημοτικού προορισμένων για την απομεμακρυσμένη ύπαιθρο, ενώ διατηρήθηκε ο εκκλησιαστικός χάρτης. Πύκνωναν τα θυρανοίξια ναών και για ένα διάστημα έντονη ηγέρθη συζήτηση περί ανεγέρσεως νέου μητροπολιτικού ναού στην Κοζάνη, για την κατασκευή του οποίου έπρεπε να κατεδαφιστεί το σημερινό κωδωνοστάσιο.
Βρίσκουμε επίσης πληροφορίες για τη στροφή του καθεστώτος προς τη βάση με άτοκα στεγαστικά δάνεια, αναδρομικά υπέρ εργατών, προικοδότηση εργατριών, διαγραφή αγροτικών χρεών και χορήγηση επιδοτήσεων. Ακόμη γνωστοποιούταν η διάθεση στρατιωτικών οχημάτων προς χάριν των πολιτών, οι ανοιχτές πύλες του Διοικητηρίου και οι αιτήσεις για αύξηση των ορόφων στην πόλη.
Η πολιτική επικοινωνία των συνταγματαρχών στοιχειοθετείται με επισκέψεις φοιτητών από τη Θεσσαλονίκη στα χωριά με τη χρήση ή μη κινηματογράφου. Με ενίσχυση εθνικών εορτών όπως η νίκη του Στρατού στο Γράμμο και το Βίτσι το 1949 και δημιουργία νέων αντίστοιχων σαν την πανελλήνια της 21ηςΑπριλίου 1967 ή την τοπική της φράουλας στο Βελβεντό. Υπάρχουν επίσης αναφορές για εκτός θέας τοποθέτηση απαγορευμένων βιβλίων, μετονομασίες οδών και πλατειών και σμιλεύσεις ανδριάντων.
Τα γραφεία παραπόνων έδραζαν αρχικά στις στρατιωτικές, κατόπιν στις πολιτικές αρχές. Ο τεράστιος όμως αριθμός των ανώνυμων καταγγελιών, προφανώς επί προσωπικού κι όχι εξαιτίας πολιτικών αποχρώσεων, ανάγκασε τις ίδιες τις αρχές να διατάξουν τη μελέτη μόνον των επωνύμων αντίστοιχων.
Συμπληρώνοντας τα 60ά του γενέθλια ο διευθυντής της Δυτικής Μακεδονίας Ιωάννης Ζηκόπουλος έδειξε τη ρώμη του: ομιλώντας για την ακρίβεια της βενζίνης, της ζάχαρης και των τηλεφωνημάτων, τους αναδρομικούς φόρους και τη δυστοκία προσέγγισης της εξουσίας και θεωρώντας ως αίτια τους παλιούς «φαυλοκρατικούς νόμους» και την «τρομοκρατικήν ελληνικήν γραφειοκρατία» έγραψε ευκρινώς μεσούσης της επταετίας: «τα κρατικά όργανα …δεν αντελήφθησαν απολύτως την επελθούσαν μεταβολήν».

Ετικέτες: , , ,

ΤΡΙΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ 25η ΜΑΡΤΙΟΥ 1821

35.jpg

Πατώντας στους παρακάτω συνδέσμους, μπορείτε να διαβάσετε τα εξής κείμενα του γράφοντος:

Έκαστο εκφράζει αναζητήσεις της εποχής δημιουργίας του. Αν γράφονταν σήμερα, θα ήταν οπωσδήποτε εν πολλοίς ή ολίγοις διαφορετικό

Ετικέτες: , , , , ,

Top
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων