Άρθρα κατηγορίας "ΟΜΙΛΙΕΣ"

Γεωγραφία και Περιβάλλον

αφίσα / φωτογραφία: Χρήστος Λαμπριανίδης

αφίσα / φωτογραφία: Χρήστος Λαμπριανίδης

Εκπαιδευτική ημερίδα στο 9ο -12ο  Δ. Σ. Κοζάνης την Πέμπτη 7η Σεπτεμβρίου 2017, οργανωμένη από τον γράφοντα.

Το πρόγραμμά της έχει ως εξής:

09.30΄ – 09.50΄ Χαιρετισμοί προσκεκλημένων

09.50΄- 10.00΄ Επί του τίτλου περίγραμμα Θανάσης Καλλιανιώτης (κείμενο – οπτική παρουσίαση)

10.00΄ – 10.20΄ Η γεωγραφία των «άλλων» και οι «άλλοι». Προσεγγίζοντας την Ευρύτερη Μέση Ανατολή εντός της σχολικής τάξης Ανδρέας Αθανασιάδης (οπτική παρουσίαση)

10.20΄ – 10.30΄ Διάλογος

10.30΄ – 10.50΄ Αναπαραστάσεις εθνικής ταυτότητας και διομαδικές σχέσεις: Το παράδειγμα της Γεωγραφίας Ε’ Δημοτικού Νίκος Μανώλας (οπτική παρουσίαση)

10.50΄ – 11.00΄ Διάλογος

11.00΄ – 11.20΄ Διάλειμμα

11.20΄ – 11.40΄ Οι συναρτήσεις του μαθήματος της Γεωγραφίας: το παράδειγμα της Κοζάνης Κώστας Παυλός (οπτική παρουσίαση)

11.40΄ – 11.50΄ Διάλογος

11.50΄- 12.10΄ Το ηλιακό μας σύστημα και οι παράξενοι κόσμοι του: Ένα διδακτικό σενάριο για την ανακάλυψή του Ανδρομάχη Γεροκώστα (οπτική παρουσίαση)

12.10΄ – 12.20΄ Διάλογος

12.20΄ – 12.40΄Ο μετασχηματισμός του φυσικού τοπίου στην περιοχή Κοζάνης Θανάσης Καλλιανιώτης  (κείμενοοπτική παρουσίαση)

12.40΄ – 13.15΄ Γενική επισκόπηση

Προεδρείο: Χαρά Καλλιανίδου

 

Βιογραφικά εισηγητών και περιλήψεις

ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ

Γεννήθηκε το 1963 στην Ποντοκώμη Εορδαίας. Σπούδασε μαθηματικά και παιδαγωγικά και υπηρετεί ως δάσκαλος στο Δημ. Σχολείο Ποντοκώμης. Πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές ειδίκευσης στην «Ιστορία, Τοπική Ιστορία: Έρευνα και Διδακτική», στο Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης (έδρα Φλώρινα) του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας.

Έχει γράψει τρία βιβλία (το τρίτο υπό έκδοση), έχει λάβει μέρος -ως εισηγητής- σε ιστορικά συνέδρια και -ως επιμορφωτής- σε εκπαιδευτικές ημερίδες, ενώ μέρος των εργασιών του είναι δημοσιοποιημένο σε συλλογικούς τόμους, σε περιοδικά και στο διαδίκτυο.

 

Είναι δεδομένη η έξαρση μεταναστευτικών-προσφυγικών ροών τα τελευταία χρόνια κυρίως από χώρες της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής. Οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι αντιδράσεις συγκεκριμένων χωρών και η θέση της Ελλάδας «στα σύνορα δύο κόσμων» εγκλωβίζουν πληθώρα προσφύγων εντός της ελληνικής επικράτειας.

Ποιοι είναι αυτοί οι «άλλοι» που έρχονται να πληθύνουν τον ήδη αυξημένο αριθμό αλλοδαπών που διαβιούν εντός της χώρας μας;

Γιατί εγκαταλείπουν τις πατρίδες τους; Τι ιδεολογικό, πολιτικό ή θρησκευτικό φορτίο φέρουν μαζί τους; Τι κίνδυνος υπάρχει; Εμφαίνονται λύσεις στην περιοχή (Μέσης Ανατολής), που ενδεχομένως θα αμβλύνουν το φαινόμενο;

Η προσπάθεια προσέγγισης απαντήσεων στα παραπάνω ερωτήματα αποτελεί τον κύριο στόχο της ανακοίνωσης, καθώς σε πολλά σχολεία μας και στις γειτονιές μας ενδεχομένως να βρεθούμε με αυτούς τους «άλλους» και τα παιδιά τους. Για να μπορέσουμε λοιπόν να διαχειριστούμε με αξιοπρεπή και ανθρώπινο τρόπο το δράμα αυτών των συνανθρώπων μας, μέχρι (αν και πότε) να δοθούν πολιτικές λύσεις και διέξοδοι στο πρόβλημά τους, πρόβλημα πλέον και της χώρας μας, οφείλουμε να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη θέση τους.

Αυτή μας η προσπάθεια θα μπορούσε να έχει ως προέκταση την οργάνωση ενός project εντός της τάξης μας, όπου διαθεματικά (συμπλέκοντας ενότητες Γεωγραφίας, Θρησκευτικών, Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής), εμείς και οι μαθητές μας, θα μπορούσαμε να προσεγγίσουμε τον «άλλο», σύνοικό μας πλέον, όχι με το δέος ενός άγνωστου και παράξενου, παρανόμως εισερχόμενου μετανάστη-πρόσφυγα, αλλά με τον ιδιαίτερο σεβασμό προς έναν ταλαιπωρημένο και δυστυχή πολίτη του κόσμου που εγκαταλείπει -χωρίς να έχει πολλές επιλογές- τη χώρα του, επιλέγοντας την προσωπική του Οδύσσεια από τον ενδεχόμενο θάνατο.[1]

 

ΝΙΚΟΣ ΜΑΝΩΛΑΣ

Φοιτητής τμήματος Ψυχολογίας Α.Π.Θ

 

Η παρούσα εργασία εκκινεί από τους δυνητικά αλληλοαποκλειόμενους ορισμούς και στόχους που έχουν τεθεί για την εκπαίδευση από τη θεσμική εξουσία.

Θα εξεταστεί αν μπορεί να συνυπάρξει «ανάπτυξη της εθνικής […] συνείδησης», όπως ορίζει το Άρθρο 16 του Συντάγματος περί Παιδείας, Τέχνης και Επιστήμης, και ταυτόχρονη συνύπαρξη προγραμμάτων, όπως το «Κοινωνικό Σχολείο», που στοχεύουν στην «καταπολέμηση του ρατσισμού» και την «προαγωγή της ειρήνης».

Θα επιχειρήσουμε να εξετάσουμε αυτή τη σχέση μέσα από την διερεύνηση της εθνικής ταυτότητας και τις επιτελέσεις αυτής στα σχολικά βιβλία αλλά και στο ευρύτερο καθημερινό πλαίσιο. Το θεωρητικό υπόβαθρο προέρχεται από το χώρο της Κοινωνικής Ψυχολογίας και μέσω αυτού στοχεύουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα: αν με τον τρόπο που παρουσιάζεται η εθνική ταυτότητα στα σχολικά βιβλία –και συγκεκριμένα σε αυτό της Γεωγραφίας Ε’ Δημοτικού- προωθείται ένας συντηρητικός εθνοκεντρισμός, που ίσως μπορεί να πάρει τη μορφή διακρίσεων και ρατσισμού, ή αν οι δύο «μεταβλητές» δεν συσχετίζονται καθόλου.

Τέλος, θα γίνει μία απόπειρα να δημιουργηθεί μία διδακτική πρόταση, που θα μπορεί να αξιοποιηθεί στις ώρες του μαθήματος της Γεωγραφίας, χωρίς ωστόσο να πλαισιώνεται από αυστηρά όρια κάποιας θεωρητικής προσέγγισης.

 

ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΥΛΟΣ

Ιστορικός

 

Συσχετίζοντας την ύλη του βιβλίου με την καθημερινή πραγματικότητα (αληθινή ή πλασματική), οδηγούνται οι μαθητές σε μια πιο ενδιαφέρουσα και ουσιαστική προσέγγιση της γνώσης.

Ειδικότερα στο Δημοτικό Σχολείο που η ύλη δεν περιορίζεται από στενές εξεταστικές διαδικασίες, μπορεί ο δάσκαλος να ξεφύγει από το πλαίσιο του βιβλίου, χρησιμοποιώντας το μονάχα σαν οδηγό. Στη Γεωγραφία εν προκειμένω δίδεται η δυνατότητα μελέτης του τοπικού και οικείου φυσικού ή ανθρωπογενούς περιβάλλοντος στην κατανόηση των γενικότερων εννοιών της Γεωγραφίας.

 

ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ ΓΕΡΟΚΩΣΤΑ

Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Επιστημών Αγωγής

 

Η παρούσα ανακοίνωση έχει ως στόχο οι μαθητές να υιοθετήσουν επιστημονικά μοντέλα για το ηλιακό σύστημα μέσα από διαδικασίες καταγραφής πληροφοριών και παρουσίασής τους, συλλογής και ταξινόμησης δεδομένων, κατασκευής ενός μοντέλου του ηλιακού συστήματος με απλά υλικά.

Οι μαθητές, με βασικό άξονα το εποικοδομητικό μοντέλο διδασκαλίας, δραστηριοποιούνται σε ερευνητικές, ανακαλυπτικές και ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες για να μελετήσουν το ηλιακό σύστημα. Για την ανάπτυξη του σχεδίου μαθήματος αξιοποιούνται διάφορα διδακτικά εργαλεία και τεχνικές: προσομοιώσεις με το λογισμικό Γαία ΙΙ, παιχνίδια ρόλων, κατασκευές μοντέλων με απλά υλικά, δημιουργική γραφή, επίλυση προβλημάτων, εικόνες, βίντεο.

Το σενάριο διδασκαλίας συσχετίζει έννοιες από τα γνωστικά πεδία των φυσικών επιστημών (π.χ. έννοια βαρύτητας), των μαθηματικών (π.χ. έννοια κλίμακας) και της ιστορίας. Η ενότητα στην οποία εντάσσεται, «Το ηλιακό μας σύστημα», αποτελεί θέμα του κεφαλαίου «Η Γη ως ουράνιο σώμα» της γεωγραφίας στη Στ΄ τάξη του δημοτικού σχολείου και είναι συμβατή με τα νέα ΑΠΣ και ΔΕΠΠΣ.

Λέξεις – κλειδιά: ηλιακό σύστημα, διδακτικό σενάριο, μοντέλο

 

ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ

Διακονεί ως σχολικός σύμβουλος την Β΄ Περιφέρεια Δημοτικής Εκπαίδευσης Κοζάνης. Σπούδασε Παιδαγωγικά και Ιστορία. Ασχολείται με τη φύση και τον πολιτισμό.

 

Ορυχεία χρωμίου, αμιάντου και λιγνίτη, υδροηλεκτρικά φράγματα, γεωτρήσεις ή μάστευση επιφανειακών υδάτων κι ανεμογεννήτριες άλλαξαν κι αλλάζουν δραστικά το φυσικό τοπίο. Ποια άραγε η επίδρασή τους στον άνθρωπο, θετική, αδιάφορη ή αρνητική; Με προέχουσα την σημαντική αυτή ερώτηση επεξεργαζόμαστε πρακτικούς τρόπους μετάδοσής της στους μαθητές.

 

[1] Ενδεικτική βιβλιογραφία εισήγησης Ανδρέα Αθανασιάδη (ελληνική ή σε ελληνική μετάφραση) σχετική με την ανακοίνωση:

Για διδακτική γεωγραφίας∙  γεωγραφία και μετανάστευση

Spykman Nicholas, Η Γεωγραφία της Ειρήνης, μτφρ. Παναγιώτης Κελάνδριας, Παπαζήση, Αθήνα 2004

Κατσίκης Απόστολος, Διδακτική της Γεωγραφίας. Επιστημονική θεώρηση, γεωγραφική γνωστική τεκμηρίωση, Τυπωθήτω, 2η έκδ., Αθήνα 2005

Συρίγος Άγγελος, «Η Ελλάδα και τα μεταναστευτικά ρεύματα», στο Πάνος Καζάκος κ.ά. (επιμ.), Η Ελλάδα στον κόσμο της. Μεταξύ ρεαλισμού και ανεδαφικότητας στο διεθνές σύστημα, Πατάκη, Αθήνα 2016, σ. 155-195

Χατζηβασιλείου Ευάνθης, «Η γεωγραφία και οι μεταλλαγές της: μια χώρα στο σταυροδρόμι των κόσμων», στο Πάνος Καζάκος κ.ά. (επιμ.), Η Ελλάδα στον κόσμο της. Μεταξύ ρεαλισμού και ανεδαφικότητας στο διεθνές σύστημα, Πατάκη, Αθήνα 2016, σ. 103-125

Χατζημιχάλης Κωστής, Ζητήματα γεωγραφίας κατάλληλα για μη γεωγράφους, Νήσος, Αθήνα 2016

 

Για Μέση Ανατολή, Ισλάμ, Ισλαμισμό και Ισλαμικό Κράτος

Cockburn Partic, Η επιστροφή των Τζιχαντιστών. Το Ισλαμικό Κράτος και η νέα εξέγερση των Σουνιτών, μτφρ. Κωνσταντίνος Γεώρμας, Μεταίχμιο, Αθήνα 2014

Harman Chris, «Ο Προφήτης και το Προλεταριάτο. Ριζοσπαστικό Ισλάμ, Ιμπεριαλισμός και Αριστερά», στο Πάνος Γκαργκάνος, Νίκος Λούντος, Λέανδρος Μπόλαρης  (επιμ.), Η πάλη ενάντια στην Ισλαμοφοβία, μτφρ. Λέανδρος Μπόλαρης, Νίκος Λούντος, Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, Αθήνα 2015, σ. 13-141

Huntington Samuel, Η σύγκρουση των πολιτισμών και ο ανασχηματισμός της παγκόσμιας τάξης, μτφρ. Σήλια Ριζοθανάση, Πατάκης, Αθήνα 2017 (κυκλοφόρησε στα ελληνικά και από τις εκδόσεις TerzoBooks)

Roy Olivier, Η τζιχάντ και ο θάνατος, μτφρ. Κίττυ Ξενάκη, Πόλις, Αθήνα 2017

Roy Olivier, Οι αυταπάτες της 11ης Σεπτεμβρίου. Στρατηγική και τρομοκρατία, μτφρ. Νίκος Ζαρταμόπουλος, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα 2003

Wallerstein Immanuel, Σύγκρουση πολιτισμών; Η μεγάλη εικόνα και το μελλοντικό σύστημα, μτφρ. Σπύρος Μαρκέτος – Ελίνα Φωτεινού, Θύραθεν, Θεσσαλονίκη 2011

Δασκαλάκης Ιπποκράτης, «Ο πόλεμος στη Συρία. Αίτια και ρόλοι των ΗΠΑ, Ρωσίας και Τουρκίας», στο Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, Ανατολική Μεσόγειος, παρόν και μέλλον, Δημ. Ν. Παπαδήμα, Αθήνα 2017, σ. 19-62

Κυρίλλου Δήμητρα, Μέση Ανατολή. Αντίσταση στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, Αθήνα 2015

Λίβας Σωτήριος, Όψεις της Μέσης Ανατολής. Πόλεμος, ιδεολογία, θρησκεία, Παπαζήση, Αθήνα 2017

Λυγερός Σταύρος, Η ισλαμική τρομοκρατία, Πατάκη, 2η έκδ., Αθήνα 2016

Μπόση Μαίρη, Η Διεθνής Ασφάλεια στον μεταψυχροπολεμικό κόσμο. Οι αραβικές εξεγέρσεις και η περίπτωση της Συρίας, Ποιότητα, Αθήνα 2014

Παπαγεωργίου Φώτης –  Σαμούρης Αντώνης, Ισλαμισμός και ισλαμοφοφία. Πέρα από την προκατάληψη, τόμος 1ος, ειδ. έκδ. Ταξιδευτής-Έθνος, Αθήνα 2015

 

Για αμερικανική εξωτερική πολιτική ευρύτερα με εκτενείς αναφορές στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή

Anderson Perry, Η αμερικανική εξωτερική πολιτική και οι διανοητές της, μτφρ. Ηρακλής Οικονόμου, Τόπος, Αθήνα 2017

Chomsky Noam, Παρεμβάσεις, μτφρ. Αριάνδη Αλαβάνου, Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα 2009

Chomsky Noam, Ποιος κυβερνά τον κόσμο;, μτφρ. Αντώνης Καλοφύρης, Πατάκη, Αθήνα 2017

Chomsky Noam – Viltchec Andre, Η τρομοκρατία της Δύσης, μτφρ. Χρήστος Καψάλης, Ψυχογιός, Αθήνα 2014

Chossudovsky Michel, Η παγκοσμιοποίηση του πολέμου, μτφρ. Μυρτώ Πουλάκου, Δανάη Καπράνου, Πιρόγα, Αθήνα 2016

Λούλης Γιάννης, No happy end. Η πολιτική Bush σύμμαχος του Bin Laden, Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα 2005

Λούλης Γιάννης, Ομπάμα. Πώς γκρεμίστηκαν οι αυταπάτες. Παρακολουθήσεις, πύραυλοι-δολοφόνοι, στήριξη δικτατόρων, Καστανιώτη, Αθήνα 2014

Παπασωτηρίου Χαράλαμπος, Αμερικανικό πολιτικό σύστημα και εξωτερική πολιτική: 1945-2002, Ποιότητα, 5η έκδ., Αθήνα 2012

Φούσκας Βασίλης, Αυτοκρατορία και πόλεμος. Η κρίση της αμερικανικής υψηλής στρατηγικής και η ανάδυση της πολυπολικότητας, Ποιότητα, Αθήνα 2009

 

Ετικέτες: , , , , , , , , , , ,

Λαζαρίνες: από την αναγκαιότητα στην αναβίωση»

Λαζαρίνες χορεύουν επί Εμφυλίου Πολέμου τον παραδοσιακό χορό τους, φρουρούμενες από τους χωροφύλακες του τοπικού Σταθμού, για να αποσοβηθεί απαγωγή τους από τους αντάρτες του ΔΣΕ

Λαζαρίνες χορεύουν επί Εμφυλίου Πολέμου τον παραδοσιακό χορό τους, φρουρούμενες από τους χωροφύλακες του τοπικού Σταθμού, για να αποσοβηθεί απαγωγή τους από τους αντάρτες του ΔΣΕ. Μόνον δύο όμως φέρουν το εορταστικό στεφάνι.

Το ανοιξιάτικο έθιμο των Λαζαρίνων, δρώμενο προς επιλογήν νυφών στις μεσαιωνικές κοινότητες της Βαλκανικής Χερσονήσου, έφθασε από την Αρχαιόττηα μέσα από τις πολιτισμικές συμπληγάδες των αιώνων μέχρι τις μέρες μας. Η απομείωσή του αποφεύχθηκε, όταν πριν από μερικές δεκαετίες έσκυψαν προς μελέτην και υποστήριξήν του καταγραφείς ή αιρετοί εκπρόσωποι της πολιτείας. Πώς πορεύτηκε τόσο μακριά; Ποιο το μέλλον του;

1. Η ανακοίνωση θα γίνει στην αθηναϊκή νόρμα κι όχι στο τοπικό ιδίωμα, καθώς διάχυτος είναι ο δισταγμός να μιλάμε δημοσίως τη γλώσσα των παππούδων μας. Ευχαριστώ τα παιδιά του Συλλόγου που με επέλεξαν ως ομιλητή. Είναι η δεύτερη φορά που τιμώμαι μ΄ αυτόν τον τρόπο, η προηγούμενη είχε επισυμβεί επί δημαρχίας του παριστάμενου σήμερα εδώ ως ακροατή Γιώργου Τζέλλου.

Θα ασχοληθούμε με το έθιμο των Λαζαρίνων, δηλαδή κοριτσιών, που τέτοιες μέρες κάθε χρόνο χόρευαν στολισμένες στις ανοιχτωσιές του χωριού. Ήταν μια αναγκαιότητα εξ αμνημονεύτων χρόνων, η οποία, όταν ήρθε στα σπίτια το ηλεκτρικό ρεύμα, άρχισε να θεωρείται απευκταία. Πριν όμως προλάβει να χαθεί, υποστηρίχτηκε υλικά και ηθικά από μελετητές κι εκπροσώπους της πολιτείας ή συσσωματώσεων. Κυρίαρχο ρόλο έπαιξε η παρουσία της τηλεόρασης και των ΜΜΕ. Τώρα όμως που οι δημόσιο πόροι ελαττώνονται προς την επαρχία, έχει γίνει αναγκαιότητα όπως παλιά. Αναγκαιότητα μιας ιδιαίτερης πολιτισμικής ταυτότητας στο χάος της παγκοσμιοποίησης.

2.Η ασπρόμαυρη εικόνα των Λαζαρίνων δημοσιεύεται για πρώτη φορά και είναι η παλαιότερη διαθέσιμη. Ανήκε στον, παριστάμενο με την κλούτσα αριστερά, διοικητή του Σταθμού Χωροφυλακής Αιανής μέχρι να την προσφέρει στον γράφοντα. Ελήφθη κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, πιθανόν το 1947, όπως φαίνεται από τον στρατιωτικό ρουχισμό των οργάνων της τάξεως. Τα κορίτσια χορεύουν στα Πιλικάθκα τ΄ Αλώνια μάλλον, με πίσω τους την Μαύρη Ράχη, τη Σιάπκα και τα Πιέρια. Οι χωροφύλακες φυλούν τα κορίτσια από ενδεχόμενη επιδρομή του ΔΣΕ. Δεν είχαν ρωτηθεί, αν όντως ήθελαν να παραμείνουν υποτακτικές στη δούλεψη των μελλόντων αντρών τους ή να φύγουν στο βουνό όπου θα φορούσαν παντελόνια, θα βαστούσαν όπλα και θα είχαν εξουσία ζωής και θανάτου επάνω στους «αντιδραστικούς», όπως άφηναν να εννοηθεί οι αγκιτάτορες των ανταρτών. Πάντως τολμούσαν να συνεχίσουν το έθιμο σε καθόλου εύκολους καιρούς. Ο έρωτας υπερίσχυε του πολέμου. Ήταν μια αναγκαιότητα.

3. Με την άφιξη του ηλεκτρικού ρεύματος, στις αρχές δεκαετίας του 1970, πλήθυναν τα δρομολόγια των λεωφορείων, μπήκε η τηλεόραση στα σπίτια και οι επαφές με την πόλη της Κοζάνης άρχισαν τακτικές. Το έθιμο αντιμετώπιζε μιαν ήττα. Όμως οι δημόσιοι πόροι που δίνονταν αφειδώς για φολκλορικές παραστάσεις κι ανταλλαγές χορευτών κι ασμάτων διατήρησαν τις Λαζαρίνες, ενισχυμένες τώρα από μεγαλύτερες στην ηλικία γυναίκες, που ήθελαν να «φαντάξουν» όπως έκριναν συντηρητικές κριτικές. Από την αναγκαιότητα είχε περάσει στην αναβίωση με τις «παράλληλες» εκδηλώσεις, δηλαδή μουσικές από ηλεκτρικά όργανα, άσματα και επισκέπτες –χορευτές άλλων τόπων. Με αποτέλεσμα ενίοτε οι Λαζαρίνες να χορεύουν θρακιώτικα ή άλλους, απαιτητικούς για τις βαριές στολές τους, χορούς.

4. Η αναβίωση του εθίμου είχε όμως και την θετική της πλευρά. Περισσότερα κορίτσια έραβαν στολές και μάθαιναν τα παλιακά τραγούδια, όλο και πιο μικρές ηλικίες. Ειδικά τα νήπια και μετανήπια χαίρονταν πολύ να φορούν την παραδοσιακή στολή, με τα φλουριά στο στήθος, με τα κίτρινα μαντίλια. Και οι γονείς τους να τα καμαρώνουν. Έτσι, η διοικητική ελίτ της Δύσης σε αγαστή συνεργασία με τα ενδοχώρια φερέφωνά της εις μάτην στύβει κάθε δημόσια επιχορήγηση για την τέλεση δρώμενων στην ύπαιθρο προσπαθώντας να δημιουργήσει δικές της παγκόσμιες γιορτές. Οι Λαζαρίνες έγιναν σήμερα μια αναγκαιότητα, όπως παλιά.

5. Πηγές για το δρώμενο βρίσκει κανείς άφθονες, όταν μάλιστα είναι σαρξ εξ σαρκός του τόπου, όπως ο γράφων. Αυτόπτης μάρτυρας από βρέφος και παρατηρητής των εθίμων για δεκαετίες. Ωστόσο το σχετικό βιβλίο του αναπληρωτή επιθεωρητή Δημοτικών Σχολείων Κωνσταντίνου Σιαμπανόπουλου είναι δυσκολότατο να ξεπεραστεί ακόμα κι από τον πιο επίμονο ερευνητή. Όχι μόνον γιατί γράφτηκε επιμελώς, αλλά διότι στηρίχτηκε σε πληροφορίες ηλικιωμένων που έχουν αποδημήσει. Αυτοί γνώρισαν ένα σχεδόν απαράλλακτο το έθιμο, χωρίς καταιγιστικές εισαγόμενες προσκτήσεις.

Υπάρχουν κι άλλα δημοσιεύματα, λ.χ. στην εφημερίδα «Αιανή», που εξέδιδε πριν από 40 χρόνια ο ίδιος Σύλλογος. Και πέρυσι είχε υλοποιηθεί σχετική ημερίδα στο Αρχαιολογικό Μουσείο του χωριού με καλεσμένους από την Ακαδημία Αθηνών και τις Παιδαγωγικές Σχολές, ωστόσο δεν ήταν διαθέσιμα στο γράφοντα τα πρακτικά της. Αν δημοσιεύτηκαν. Όσα υπάρχουν περί αυτής στο Διαδίκτυο είναι γνωστά και γενικολογούν.

6. Εννοείται πως το έθιμο δεν εκτυλίσσεται αποκλειστικά στο χωριό μας και ούτε μπορεί ποτέ να αποδειχθεί ο ακριβής τόπος όπου γεννήθηκε. Διασώζεται σήμερα στη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και την Θράκη, αλλά και στη Σερβία και την Βουλγαρία με συνεκτικούς του κρίκους την χωρική εγγύτητα, τα ένστικτα, τον τρόπο ζωής και την Ορθοδοξία. Αν την επόμενη χρονιά ο Σύλλογος επεκτείνει την εκδήλωση αυτή, θα ήταν πρόσφορο να καλεστούν ερευνητές και από τις ειρημένες χώρες, να μιλήσουν για τον Λάζαρ(η) και τα δρώμενά του, αρκετά όμοια με τα δικά μας.

7. Ο χορός των κοριτσιών κατάγεται από την Αρχαιότητα. Αν όμως σε ανάγλυφά της βλέπουμε γυμνά σώματα χορευτριών, πρόκειται για επιλογή του καλλιτέχνη. Η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Πραγματικότητα που συμβαδίζει με το κλίμα της περιοχής μας, αρκετά ψυχρό κάποτε τον Απρίλιο, με τα χιόνια να στεφανώνουν τις κορυφές των βουνών περίγυρα. Και οι αρχαίοι χρόνοι στην ύπαιθρο έμοιαζαν πολύ στα μέσα της προηγούμενης χιλιετίας με τους σημερινούς. Γνώμη του γράφοντος είναι πως η σύνδεση με την Αρχαιότητα είναι καταφανής στο «λάπατου», το φυτό που ακόμη τοποθετούν οι Λαζαρίνες μέσα στην γάστρα, για να το υπερπηδήσουν. Εδώ έχουμε διπλή διάσωση της λέξης: ως ίδια εκφορά, δηλαδή λάπατο, κι ως προς τη δεύτερη ερμηνεία της, η οποία λησμονήθηκε, του «ορύγματος». Το οποίο πρέπει να υπερπηδήσουν τα κορίτσια.

8. Η καταγωγή των δρώμενων πηγάζει από την Αρχαιότητα, αφού η κοινή αγροτική ζωή δεν άφηνε περιθώρια για συναντήσεις αγοριών και κοριτσιών διαφορετικών συγγενειών. Ο χορός παρείχε την ευκαιρία να παρατηρήσουν γονείς, νεαροί και προξενητάδες τις έφηβες για αρκετή ώρα μπροστά τους. Αργότερα, όταν εκχριστιανίστηκε ο τόπος, μάλλον κατά τον 6ο -8ο αιώνα μ.Χ., προστέθηκε η ανάσταση του Λαζάρου και η επίσκεψη στον ναό της Παναγίας. Όμως στις αρχές του 20ού αιώνα υπήρχαν δύο ενορίες στο χωριό, οπότε οι Λαζαρίνες θα επισκέπτονταν δυο διαφορετικούς ναούς. Και παλαιότερα ίσως περισσότερους, αφού οι ενορίες θα ήταν πιο πολλές.

9. Η διατήρηση του εθίμου ως τα τέλη του 20ύ αιώνα στην περιοχή μας, την οποία οι Οθωμανοί ονόμασαν, ίσως και μετονόμασαν, Τσιαρτσιαμπά, ενώ επί παλαιοτέρων εποχών μαρτυρείται ως Ελίμεια, οφείλεται σε γεωγραφικούς επί το πλείστον λόγους. Ο ποταμός Αλιάκμονας μάς χώριζε από τις πολιτισμικές επιρροές του νότου κι από τις θαλάσσιες αντίστοιχες, ενώ στην ανατολή και τη δύση ορθώνονταν οροσειρές. Στο δε Βορρά κατοικούσαν Οθωμανοί, εκδιώκοντας τους πρώην κατοίκους. Ζούσαν οι πρόγονοί μας μέσα σε έναν αυστηρό θύλακα, μια γεωγραφική απομόνωση.

Με τους Βλάχους, επί το πλείστον, κοσμοπολίτες εμπόρους της πόλης Κοζάνης δεν είχε επαφή η Αιανή, ώστε να απομειωθεί νωρίτερα το έθιμο των Λαζαρίνων. Αν εξαιρεθεί το γεγονός πως η Κοζάνη αναγνωρίστηκε ως πόλη στα μέσα του 18ου αιώνα, σχετικά αργά δηλαδή. Νωρίτερα ήταν αδύνατον η πολυπληθής Κάλιανη, όπως ονομαζόταν παλιότερα η Αιανή, να σταθεί δουλικά μπροστά στους αγροτοποιμένες του οικισματίου που οι λιγοστοί κάτοικοί του το ονόμαζαν Κόζιαν(η), δηλαδή Γιδότοπο. Ή Εριφιώνα κατά μια λόγια οπτική.

10. Παρόλη όμως την απομόνωσή της η Αιανή δεν απέφυγε διαφόρων ειδών προσμίξεις, ειδικά πολιτισμικές, όπως μαρτυρεί το κύριο άσμα των Λαζαρίνων, το «Τσιντζιρό». Είναι εκπληκτικό ότι αρχίζει με τρεις αλλόφωνες λέξεις, αγνώστου ερμηνείας στα νέα παιδιά, τις «τσιντζιρό γαϊτάνι, μάικου…». Ελληνιστί «χρυσή κλωστή, μάνα». Τσιντζιρό σημαίνει χάλκινο στην τουρκική, γαϊτάνι ίσον κλωστή στην λατινική, μάλλον και στην βλαχική, και μάικου θα πει μάνα στη σλαβική. Ως «τσίνιτζιλού γαϊτάιανου» τραγουδιόταν στις Λαζαρίνες του σχετικά γειτονικού οικισμού Λιβαδερό. Ποιος δάνεισε άραγε τον στίχο σε ποιον; Η πεδιάδα στο βουνό ή το αντίθετο;

11. Για το προτιμητέο έδεσμα των Λαζαρίνων, δηλαδή τις πίτες διαφόρων ειδών έχουμε γράψει, οπότε ας μην σπαταλήσουμε τον χρόνο.

12. Φτάνουμε, λοιπόν, στο επιστέγασμα. Τι γίνεται από δω και πέρα; Θα υποκύψουμε στην παγκοσμιοποίηση εντάσσοντας το έθιμο των Λαζαρίνων στην «άυλη πολιτιστική κληρονομιά» της Ουνέσκο και των συνεργαζόμενων μ΄ αυτήν ΜΚΟ, όπως επιχειρείται τελευταίως; Τι έχουμε να κερδίσουμε, αν αφεθούμε στα ρυθμιστικά ηνία άλλων; Κι αρκετά παλαιότερα τον πολιτισμό του χωριού, για όποιον θυμάται, είχε αναλάβει μια αθηναϊκή ΜΚΟ, η οποία εξαφανίστηκε δίχως να αφήσει ίχνη και έργο. Ποιος πιστεύει πως αν ενταχθούμε στην παγκόσμια διακυβέρνηση, θα κερδίσουμε κάτι εκτός από χειραγώγηση και υποταγή;

Άποψη του γράφοντος είναι να σκύψουμε στα εθίματα μόνοι μας. Όσοι θέλουν να τα παρατηρήσουν, μελετήσουν, επιχορηγήσουν ελεύθεροι. Δεν θα τα διαφεντέψουν όμως.

 

Το ανωτέρω κείμενο γράφτηκε μετά την, από στήθους και κάπως διαφορετική, εκφώνηση του γράφοντος σε εκδήλωση που διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αιανής «Η πρόοδος» στο Πνευματικό Κέντρο του χωριού την 8η Απρίλη 2017. Οι αριθμοί παραπέμπουν στην οπτική παρουσίασή της.

Ετικέτες: , , ,

Τυπική Εκπαίδευση κι Άτυπη Μάθηση: συγκρίσεις κι ερωτήματα

Σύνεδροι και Προεδρείο στην αυλή. Από αριστερά όρθιες: Καλλιόπη Γρηγοριάδου, Δέσποινα Κουλέτσου. Καθιστοί:Νικόλαος Μανώλας, Θανάσης Καλλιανιώτης, Ανδρέας Αθανασιάδης

Σύνεδροι και Προεδρείο στην αυλή, έξω από την Αίθουσα Εκδηλώσεων του 4ου Γυμνασίου Κοζάνης. Από αριστερά όρθιες: Καλλιόπη Γρηγοριάδου, Δέσποινα Κουλέτσου. Καθιστοί:Νικόλαος Μανώλας, Θανάσης Καλλιανιώτης, Ανδρέας Αθανασιάδης

Ομιλητές και προεδρείο σε ώρα δράσης

Ομιλητές και προεδρείο σε ώρα δράσης

Λεπτομέρεια ακροατηρίου και ομιλητών

Λεπτομέρεια ακροατηρίου και ομιλητών

Παραπροχτές, Τρίτη 6η Σεπτεμβρίου 2016, στην αίθουσα εκδηλώσεων του 4ου Γυμνασίου Κοζάνης (Μακρυγιάννη 26) έλαβε χώραν εκπαιδευτική ημερίδα, οργανωμένη από τον γράφοντα με θέμα «Τυπική Εκπαίδευση κι Άτυπη Μάθηση: συγκρίσεις κι ερωτήματα».

Το πρόγραμμά της είχε ως εξής:

09.45΄ – 10.00΄ Χαιρετισμοί προσκεκλημένων
10.00΄ – 10.20΄ Ορολογία, προγράμματα και πραγματικότητες Θανάσης Καλλιανιώτης
10.20΄ – 10.30΄ Διάλογος επί της εισήγησης

10.30΄ – 10.50΄ Τυπική κι άτυπη εκπαίδευση Δέσποινα Kουλέτσου
10.50΄ – 11.00΄ Διάλογος επί της εισήγησης

11.00΄ – 11.20΄ Διάλειμμα

11.20΄ – 11.40΄ Ενάντια στην προσήλωση της τυπικότητας . Μια «άτυπη» προσέγγιση των συγκρουσιακών θεμάτων στη διδασκαλία της ιστορίας στο δημοτικό σχολείο Ανδρέας Αθανασιάδης
11.40΄ – 11.50΄ Διάλογος επί της εισήγησης

11.50΄- 12.10΄ Εκπαίδευση με ψυχολόγους: τυπική ή άτυπη; Νίκος Μανώλας
12.10 – 12.20΄ Διάλογος επί της εισήγησης

12.20΄ – 13.15΄ Τοποθετήσεις ακροατών

Προεδρείο: Κέλλυ Γρηγοριάδου

 

Οι ομιλίες όπως και οι οπτικές παρουσιάσεις αναρτώνται προσεχώς. Συνυπήρχαν στην έδρα δύο έμπειροι εκπαιδευτικοί και ισάριθμα νέα παιδιά. Οι πρώτοι, ενεργοί, είχαν τη δυνατότητα να κρίνουν από πρακτική πλευρά το ζήτημα, οι δεύτεροι εξ αποστάσεως με φρέσκια ματιά. Καλεσμένοι προς χαιρετισμόν δεν προσήλθαν, η χρονική περίοδος είναι φορτωμένη με υπηρεσιακές υποχρεώσεις.

Ετικέτες: , , ,

Οι έδρες του ΓΑ του ΔΣΕ (1946 -1949): πολιτικά και στρατιωτικά κριτήρια

Ο Ανάργυρος Φτάκας κι ο γράφων βαστούν μία αμερικανική ναπάλμ βόμβα που έριξαν τα αεροπλάνα του Ελληνικού Στρατού εναντίον των ανταρτών του ΔΣΕ. Βρέθηκε στο ύψωμα Ανθρωπάκος του Γράμμου. Το μοναδικό αυτό εύρημα πιστοποιεί την κενή φιλολογία περί εκατομμυρίων ναπάλμ που έπεσαν στο Γράμμο κατά την περίοδο του Κυρίως Εμφυλίου Πολέμου

Ο Ανάργυρος Φτάκας κι ο γράφων βαστούν μία αμερικανική ναπάλμ βόμβα που έριξαν τα αεροπλάνα του Ελληνικού Στρατού εναντίον των ανταρτών του ΔΣΕ. Βρέθηκε στο ύψωμα Ανθρωπάκος του Γράμμου. Το μοναδικό αυτό εύρημα πιστοποιεί την αμάρτυρη φιλολογία περί εκατομμυρίων παρομοίων που φημολογείται πως κατέκαψαν το Γράμμο και το Βίτσι κατά την περίοδο του Κυρίως Εμφυλίου Πολέμου

Ελλάδα και Βαλκάνια στον 20ό αιώνα, είναι ο τίτλος επιστημονικής διημερίδας που διοργανώνει το Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών της Σχολής Οικονομικών και Περιφερειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας από την 22η έως 24η Μαΐου 2015.

Θα λάβει χώραν στο όρος Γράμμος, Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης, θέση Λιβάδια Κοτύλης (40°20’12.67″Β/20°58’10.82″Α).

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Το μακεδονικό ζήτημα σε Φλώρινα, Καστοριά, Κοζάνη από τα κάτω. Δεκαετία 1940

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Ολόκληρη κατεβαίνει από το https://drive.google.com/file/d/0B0nFJ7A1flyDd2w1bFdlT1N2YW8/view?usp=sharing

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Ολόκληρη κατεβαίνει από εδώ

Ανακοίνωση στο μάθημα Το Μακεδονικό Ζήτημα της κυρίας Σοφίας Ηλιάδου -Τάχου του Π.Μ.Σ. Ιστορία, Τοπική Ιστορία: Έρευνα και Διδακτική. ΠΤΔΕ Φλώρινας 26.04.2015

1. Στην παρούσα ανακοίνωση νύσσονται εξελίξεις από τα κάτω στις περιοχές Φλώρινας, Κοζάνης και Καστοριάς κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1940. Σχετίζονται με το Μακεδονικό Ζήτημα, το παιχνίδι δηλαδή ομάδων εξουσίας, φερτών συνήθως και κάποτε αλλόφωνων, στο σβέρκο του πληθυσμού, που κατοικούσε μόνιμα στην αναφερθείσα περιοχή εξ αρχαιοτάτων χρόνων. Σ’ αυτό συμμετείχαν, βεβαίως, δραστικότατα και οι εντόπιοι, για λόγους που εκκινούν από πεπυρακτωμένα ταπεινά ένστικτα και τελειώνουν σε έξοχες ιδεολογικές συναρπαγές.

Κάθε διατυμπάνιση καθαρής γλωσσικής γραμμής, η οποία χώριζε Έλληνες και Σλαβομακεδόνες,[1] μπορεί να χειροκροτηθεί μόνον μέσα σε σαλόνια με ακριβά κρασιά, κοστούμια κι αρώματα. Διότι στη γυμνή καθημερινότητα στα εδάφη αυτά συνδιέμενε πληθυσμός με διάφορες μητρικές γλώσσες: την ελληνική, την αθιγγανική, τη σλαβομακεδονική, τη βλάχικη, την αρβανίτικη και την εβραϊκή, ενώ στις πόλεις και τα χωριά, τουλάχιστον όσον αφορά στην κρατική και ημικρατική μηχανή, εκκλησία, παιδεία, στρατό, κυριαρχούσε η ελληνική. Με την άφιξη Προσφύγων από τη Θράκη και τη Μικρά Ασία στις αρχές του 20ού αιώνα, το μωσαϊκό εμπλουτίστηκε με νέες εκφωνητικές ψηφίδες, της τουρκικής π.χ. γλώσσας, αλλά οι συνδετικοί αρμοί των επήλυδων με το αθηναϊκό κράτος έγιναν ακόμη πιο σφιχτοί.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Παρέμβαση: πολιτισμικές αποβάσεις στην πόλη και την επαρχία Κοζάνης

Λεπτομέρεια από την εκδήλωση. Οι ακροατές, ο ομιλών αριστερά, στο βάθος σύνεδροι και το προεδρείο (Φωτογραφία Μαρίας Μπρέτσα)

Λεπτομέρεια από την εκδήλωση. Οι ακροατές. Ο ομιλών όρθιος αριστερά. Στο βάθος μέλη συνέδρων και προεδρείου. Δεξιά η οθόνη της οπτικής παρουσίασης (Φωτογραφία Μαρίας Μπρέτσα)

Το κείμενο γράφτηκε ως βάση εκφώνησης σε εκδήλωση της Ένωσης Επιστημόνων Δυτικής Μακεδονίας προς τιμήν του περιοδικού Παρέμβαση και του εκδότη του Β. Π. Καραγιάννη. Πραγματοποιήθηκε στο Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης το απόγευμα της 30ής Νοεμβρίου 2014. Εν τέλει, η 15λεπτη ομιλία έγινε από στήθους. Οπότε κάπως διαφορετικά, αλλά με την αρωγή μιας ίδιας οπτικής παρουσίασης

 

Ευχαριστήριο πρέπει στη διοίκηση του Λαϊκού Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας για την επιλογή μου ως ομιλητή στην κατακλείδα του συνεδρίου, στην οποία τιμάται η πνευματική επιθεώρηση Παρέμβαση της Κοζάνης. Για μερικά χρόνια χρημάτισα συνεργάτης της, με ιστορικά επί το πλείστον κείμενα, σχετιζόμενα με σκοτεινές συνήθως περιόδους όπου ο μύθος παραγκώνιζε, επικάλυπτε ή παρέκτρεπε την αλήθεια. Αποτελούσαν νησίδα στον ωκεανό της λογοτεχνίας, μία εμπειρία της πραγματικής ζωής ανάμεσα στις φανταστικές απεικονίσεις των ομοτράπεζών μου.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Η προπαγάνδα του ΕΑΜ στο νομό Κοζάνης: 1941 -1946 ppt

Εκφωνώντας την ανακοίνωση. Πίσω η συνοδευτική οπτική της παρουσίαση. Φωτογραφία του Ανδρέα Αθανασιάδη

Εκφωνώντας την ανακοίνωση. Πίσω η συνοδευτική οπτική της παρουσίαση. Φωτογραφία: Στέλιος Παπαλαμπρόπουλος

Διαβάστε ή κατεβάστε τη συνοδευτική οπτική παρουσίαση ανακοίνωσης του γράφοντος με τίτλο «Η προπαγάνδα του ΕΑΜ στο νομό Κοζάνης: 1941 -1946″ κλικάροντας εδώ.

Έπαιξε την 4η Οκτωβρίου 2014 σε τετραήμερο συνέδριο που διοργάνωσε η ΠΕ Γρεβενών και η Εταιρία Δυτικομακεδονικών Μελετών στην Αίθουσα «Πέτρος Σούλης» της Π.Ε. Γρεβενών με τίτλο «Η Δυτική Μακεδονία στους Νεότερους Χρόνους».

Περίληψη που γράφτηκε νωρίτερα για να εγκριθεί η ανακοίνωση -έγινε προσπάθεια να ακολουθηθεί στη δια ζώσης ομιλία- υπάρχει εδώ.

Τοπική ιστορία: οι θεωρίες των άλλων, η ενεστώσα πραγματικότητα και η πρακτική εφαρμογή της

Διευθετώντας τις οπτικές παρουσιάσεις

Διευθετώντας εισηγητικές οπτικές παρουσιάσεις πριν από την έναρξή της

Ανακοίνωση που γράφτηκε για να εκφωνηθεί από στήθους στο πλαίσιο της ημερίδας Όψεις Τοπικής Ιστορίας που οργάνωσε ο Σχολικός Σύμβουλος της 5ης Εκπαιδευτικής Περιφέρειας ΠΕ Κοζάνης Ιωάννης Παπαδέλης στην αίθουσα συνεδριάσεων του παλαιού Νομαρχιακού Συμβουλίου Κοζάνης την 17η Ιουνίου 2014

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ανακοινώσεις συνεδρίου «Αιανή (Κάλιανη) και περίχωρα: ιστορία από τα κάτω»

2

Ομιλία έναρξης (Κώστας Παυλός)

Αθανασιάδης Ανδρέας: Ο “μακεδονικός τοπικισμός” και οι αποτυπώσεις του στη Φλώρινα από τον Μεσοπόλεμο έως τον Εμφύλιο


Αγραφιώτης Θωμάς: Ταξίδι στον Αλιάκμονα κατά την περίοδο  του Μεσοπολέμου – οπτική παρουσίαση


Βαγιώτα Αλεξάνδρα: Κατοχή κι Εμφύλιος στην Άνω Κώμη 1944-1949οπτική παρουσίαση

Γάγαλης Ηλίας: Ο Bekir Fikri Bey από το Τσούρχλι και ο ρόλος του στους Βαλκανικούς πολέμους 1912-1913 και μετέπειτα


Γεροκώστα Ανδρομάχη: Χαρίσιος Σκανδέρης: δάσκαλος μιας δαιδαλώδους περιόδου 1937-1945 – οπτική παρουσίαση


Γρηγοριάδου Κέλλυ: Μνήμη και λήθη του Εμφυλίου: το έργο του Αλέκου Σακαλή (Πετρόμπεη) «Μνήμες» – οπτική παρουσίαση


Ζιώτα Χριστίνα: Ιστορικά διαχρονικά Αιανής και Τσιαρτσιαμπά (εναρκτήριος λόγος)


Καλλιανιώτης Θανάσης: Η συνοίκιση της Κάλιανης (Αιανής) – οπτική παρουσίαση


Καλώτα Άννα: Πτυχές της ζωής των κατοίκων [Αιανής] στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα


Καλώτα Χαρούλα: Τα τουρκικά τραγούδια της περιοχής Βαθυλάκκου


Μαρούδη Ελένη: Βάντσα (Άνω Κώμη): ιστορική αναζήτηση μέσα από την επιτόπια έρευνα – οπτική παρουσίαση – εικονιστική ανασκόπηση συνεδρίου


Παπατόλιος Γεώργιος: Δημώδης και επιστημονική ιατρική – οπτική παρουσίαση


Παυλός Κώστας: Οικιστική διαμόρφωση της Κόζιανης (Κοζάνης) – οπτική παρουσίαση


Σπυριδόπουλος Αριστοτέλης: Ευριπίδης Μπακιρτζής: από τον «κόκκινο συνταγματάρχη» στον πρόεδρο της Π.Ε.Ε.Α – οπτική παρουσίαση


Τσιανάκας Ευάγγελος: Οι «ελληνικές θηριωδίες» στο Σαντζάκι Σερβίων: η δράση των ελληνικών ανταρτικών ομάδων στις αρχές του 20ού αιώνα σύμφωνα με τα οθωμανικά αρχεία


Τσιτσέλη Κωνσταντίνα: Ο Κωνσταντίνος Σιαμπανόπουλος μέσα από μια διαφορετική σκοπιά – οπτική παρουσίαση


Φτάκα ΕύαΗ κοινωνική διαστρωμάτωση της Αιανής το 1908


Φτάκας ΑργύριοςΘρησκευτικές οδοιπορίες στον Τσιαρτσιαμπά – οπτική παρουσίαση

Οι Λαζαρίνες της Λευκοπηγής στα μάτια της ιστορίας

Η τράπεζα των ομιλητών στην ημερίδα της Λευκοπηγής. Στο μικρόφωνο ο γράφων

Τράπεζα  ομιλητών και μέρος ακροατών την 11η Απριλίου 2014 στην Αίθουσα Πολλαπλών Χρήσεων της Κοινότητας Λευκοπηγής .  Στο μικρόφωνο ο γράφων (φωτογραφία ΚώσταςΠαυλού)

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί διευρυμένη ομιλία του γράφοντος στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Λαζαρίνες Λευκοπηγής 2014», οργανωμένες από τον ΕΜΑΣ Μέγας Αλέξανδρος Λευκοπηγής με την υποστήριξη της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και της Περιφερειακής Ενότητας Κοζάνης. Η συνοδευτική οπτική παρουσίαση ανοίγει εδώ.

  Διαβάστε όλο το άρθρο »

Η μάχη του Φαρδυκάμπου (Μάρτιος 1943): εποποιία και διχασμός

XAΪΔΑΡΙ-13.12

Από αριστερά: Πατούλη Κρυσταλλία, Μαρία Μποντίλα, Λεωνίδας Χρυσομάλης και Θανάσης Καλλιανιώτης. Δημαρχείο Χαϊδαρίου 13.12.13 (φωτογραφία Αναστασίας Γερακίτη)

Ανακοίνωση στην ημερίδα «πρόγραμμα Ελπίδα, η ιστορία της ενεργούς μνήμης της Ευρώπης. Εκείνοι που αντιστάθηκαν στο Χίτλερ. Προς τιμήν και σε μνήμη των θυμάτων του Ναζισμού», οργανωμένη από το Δήμο Χαϊδαρίου.

 

Αγαπητοί μαθητές, κυρίες και κύριοι, ευχαριστώ πολύ το Δήμαρχο Χαϊδαρίου και τους οργανωτές για την τιμή της ομιλίας κι εσάς επίσης που παρευρίσκεστε. Είμαι στη διάθεσή σας στο διάλογο που θα ακολουθήσει.

Το θέμα μου σχετίζεται με μία σημαντική εποποιία απλών ανθρώπων όπως ο παριστάμενος στη φωτογραφία καβαλάρης, κάτοικος της κωμόπολης Σιάτιστας, κατά τη διάρκεια της Κατοχής, την οποία ακολούθησε βαθύς διχασμός.

Την παρούσα ανακοίνωση διατρέχουν οι εξής άξονες:

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Περιοδολόγηση, οικισμοί και πηγές της Ιστορίας της Αιανής

Kalliani-02.12.13

 

 

Αριστερά ο ομιλών, δεξιά ο Διευθυντής του Σχολείου. Αιανή 02.12.2013

 

Κατόπιν προσκλήσεως μεσημέρι της 2ης Δεκεμβρίου 2013 συνομίλησα με τους μαθητές των Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ τάξεων του Δημοτικού Σχολείου Αιανής για την περιοδολόγηση, τους οικισμούς και τις πηγές της τοπικής Ιστορίας κι ακόμη για το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄. Αρχικά, ενδιαμέσως και τελικά παρών όπως πάντα ο διάλογος.

Έπειτα από ευμενή εισαγωγή του Διευθυντή του Σχολείου ειπώθηκαν στην τοπική ιδιόλεκτο από το γράφοντα ελάχιστα για τον ίδιο (σπουδές κι ενδιαφέροντα) κι ορισμένα για το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ (τρόπος γραφής, δομή κττ).

Διαβάστε όλο το άρθρο »

To oλοκαύτωμα του Παλαιογρατσάνου Σερβίων 11.12.1943

http://ai-vres.blogspot.gr/2013/11/70.html

http://ai-vres.blogspot.gr/2013/11/70.html

Εκδήλωση Μνήμης από το Μορφωτικό Όμιλο Παλαιογρατσανιτών «Η Γρατσάνη» για τα 70 χρόνια από το Ολοκαύτωμα του Παλαιογρατσάνου, την Παρασκευή 6 Δεκεμβρίου 2013, ώρα 10:00 π.μ., στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου (κεντρική εκκλησία) του χωριού.

Τιμώνται οι χωριανοί που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς κατά την διάρκεια της πυρπόλησης του οικισμού στις 11 Δεκεμβρίου 1943.
Το πρόγραμμα θα έχει ως εξής: ομιλία του γράφοντος – επιμνημόσυνη δέηση – προσκλητήριο πεσόντων.
[σ.σ. 07.12.2013. Στο ναό ομίλησε έπειτα από τους χαιρετισμούς ο αυτόπτης μάρτυρας Αστέριος Στεφανόπουλος κι ακολούθως ο γράφων. Περισσότερα γι αυτά βλ. http://kozanimedia.gr/?p=164040]

Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού: θεωρητική ένδυση, δομή περιεχομένων, πρόταση διδασκαλίας

Εισήγησή μου στο Πνευματικό Κέντρο Πτολεμαΐδας την 5η Δεκεμβρίου 2012, ώρα 09:25΄έως 09:46΄, σε ημερίδα οργανωμένη από την κυρία Ελένη Μπαμπίλα, Σχολική Συμβούλισσα 3ης Περιφέρειας ΠΕ Κοζάνης με τίτλο Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού: θεωρητική ένδυση, δομή περιεχομένων, πρόταση διδασκαλίας (βλ. βεβαίωση).

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ιστορία ΣΤ: από τη θεωρία στην πράξη

Στα νεόδμητα Γραφεία του Συλλόγου Εκπαιδευτικών ΠΕ Κοζάνης (Παπαγιάννη 3) έλαβε χώραν σήμερα 22η Νοεμβρίου 2012/12:00΄ -14:00΄ επιμορφωτικό δίωρο υπό την οργάνωσιν της Σχολικής Συμβούλου της 1ης περιφέρειας ΠΕ Κοζάνης κας Ευγενίας Νιάκα με ακροατές μάχιμους δασκάλους της ΣΤ΄ τάξης.

Καλεσμένος ομιλητής ο γράφων, ο οποίος ομίλησε με τίτλο «Ιστορία ΣΤ: από τη θεωρία στην πράξη». Ακολούθησε η κυρία Ευγενία με θέμα τη «Νοηματική προσπέλαση ιστορικών κειμένων».

Τη συνοδεία οπτικής παρουσίασης -με υποπέτασμα παλαιότερη αντίστοιχη– ανέπτυξα τριμερώς το ζήτημα: πρώτα μία γενική θεωρητική προσέγγιση, έπειτα λόγος περί της δομής του βιβλίου και στο τέλος παράθεση σχεδίου προσεχούς διδασκαλίας εκ μέρους μου του κεφαλαίου Β9 στη ΣΤ΄ τάξη.

Ενδιαμέσως όπως και στο τέλος της δεύτερης ανακοίνωσης η εκδήλωση διανθίστηκε με ενδιαφέροντα διάλογο.

Ιστορία στην πράξη

Κουβέντα με τίτλο «Ιστορία στην πράξη» χτες 30.12.2012/12:00΄ στο 17ο ΔΣ Κοζάνης του βιβλίου Ιστορίας της ΣΤ΄ με την αρωγή ψηφιακής οπτικής παρουσίασης.

Η εισαγωγή περιείχε ευχαριστήρια στην ΣΣ ΠΕ Κοζάνης Αναστασία Κωστελίδου, η οποία διοργάνωσε τη συνάντηση, κι επίσης στο απαιτητικότατο ακροατήριο (μάχιμοι όπως κι εγώ δάσκαλοι της ΣΤ΄ έμπροσθεν των οποίων δηλώθηκε ο επιδιωκόμενος στόχος: ο προβληματισμός παρά η διαφώτιση).

Με την πληροφορία της εφημερίδας Το Βήμα 01.06.2008 πως «δεν υπάρχει κανένας εκπαιδευτικός της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης» στην ομάδα των συγγραφέων του ενεστώτος βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ έγινε θεωρητικός και πρακτικός λόγος για:

α) τα προτερήματα του ιστορικού (γενική παιδεία, προβληματική, ευρετική, ανεύρεση πηγών, κατανόηση, ερμηνεία και σύνθεσή τους).

β) τη διάκριση «Νέας» και «Παραδοσιακής» Ιστορίας, απλούστερα το δίπολο διεθνιστών -πατριωτών.

γ) οι συνέχειες κι ασυνέχειες στην Ιστορία.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Το νόημα της 28ης Οκτωβρίου 1940

Φωτογραφία: δεξιά ο πολεμιστής του 1940 -41 υπολοχαγός Λεωνίδας Ιωαννίδης από το Βατόλακκο (Έρπαα 1917; – Κιλκίς 1944)

Ομιλία Δρ. Θανάση Καλλιανιώτη, Σχολικού Συμβούλου ΠΕ Γρεβενών, στο Μητροπολιτικό Ναό της πόλης των Γρεβενών την 28η Οκτωβρίου 2010


Σεβασμιότατε, αιδεσιμότατοι, επίσημοι προσκεκλημένοι, κύριοι και κυρίες, μαθητές, αγαπητό Σώμα της Εκκλησίας,

«ο πόλεμος είναι ο πατέρας όλων» έγραψε αρχαίος φιλόσοφος εστιάζοντας στις αντιθέσεις που ενοικούν στον άνθρωπο. Αν η ρήση συναρτηθεί με τη σημερινή ημέρα, κατά την οποία εορτάζεται και η Αγία Σκέπη της Θεοτόκου, όντως αξίζει μία λιτή ανάλυση δύο εκ των όψεων του πολέμου, την εξωτερική και την εσωτερική.

Τον εξωτερικό πόλεμο μπορεί κανείς να μελετήσει μέσα από ημερολόγια ελληνικών Στρατιωτικών Μονάδων που πολέμησαν στην Αλβανία το 1940 -41, αρχειακό δηλαδή υλικό στην αξία του οποίου υποκλίνονται άπαντες– ο παρών Σεβασμιότατος τη γνωρίζει απταίστως τιμώμενος μάλιστα πρόσφατα από την Ακαδημία Αθηνών για τη χρόνια αρχειακή του έρευνα.

Ο εσωτερικός πόλεμος, ο οποίος συνάπτεται άμεσα με τον εξωτερικό, εγγίζεται μέσα από γραπτές ή προφορικές ανακοινώσεις ορθόδοξων θεολόγων, λεπτομέρεια μάλλον μηδαμινή μπροστά στην αναφερθείσα εορτή της Αγίας Σκέπης της Θεοτόκου, η οποία εικονίζεται σε αφίσες της εποχής να σκεπάζει τον Έλληνα στρατιώτη.

ιστορικό περίγραμμα

Περιττεύουν μάλλον λεπτομερείς αναφορές στο πόλεμο του 1940, καθώς τα γεγονότα είναι γνωστά σε όλους. Η Ιταλία επιτέθηκε στην Ελλάδα την 28ηΟκτωβρίου 1940 από τη μεθόριο της Ηπείρου κι ένα τμήμα Αλπινιστών της έφθασε ταχύτατα ως τη Σαμαρίνα. Παράλληλα στα σύνορα της Καστοριάς –Φλώρινας οι Ιταλοί κράτησαν ενεργητική άμυνα.

Ο Ελληνικός Στρατός αμύνθηκε σθεναρότατα στην Ήπειρο (στο Καλπάκι, σήμερα Ελαία, και στον ποταμό Καλαμά), ενώ στο μέτωπο της Δυτικής Μακεδονίας όπου πολεμούσαν και οι στρατιώτες των Γρεβενών επιτέθηκε ωθώντας τους επιδρομείς συνεχώς προς τα πίσω και λαμβάνοντας από νωρίς τους πρώτους αιχμαλώτους. Όταν εξουδετερώθηκαν οι Αλπινιστές στις νότιες πλαγιές του Σμόλικα, οι Ιταλοί άρχισαν να υποχωρούν ραγδαία. Η επίθεση μεταμορφώθηκε σε άμυνα.

εξωτερικοί παράγοντες

Η επιτυχία των Ελλήνων όχι μόνον στα Γρεβενά αλλά και σε ολόκληρη τη χώρα ήταν αποτέλεσμα δύο κυρίως παραγόντων: α) της ορθής προπαρασκευής, στην οποία περιλαμβάνονταν και τα επιτελικά σχέδια απόκρουσης του αντιπάλου και β) της ψυχικής δύναμης που χρειαζόταν οι στρατιώτες κατά τις στιγμές της επίθεσης.

Στη στρατιωτική ρώμη της χώρας συνέβαλε ο λόγος του αποστράτου αξιωματικού Ιωάννη Μεταξά, άνδρα με σπάνιες στρατιωτικές αρετές ήδη από τους Βαλκανικούς Πολέμους όπου λοχαγός μόνον του Μηχανικού αποτελούσε το βασικό εγκέφαλο του Επιτελείου. Διπλασιάζοντας τις στρατιωτικές δαπάνες, ισχυροποιώντας το Πυροβολικό και τις Μεταφορές, αναδιοργανώνοντας την Επιμελητεία, χρονομετρώντας τις επιστρατεύσεις, κατασκευάζοντας άρτια σχέδια μάχης και δίνοντας βάρος σε σημαντικές λεπτομέρειες όπως η ένδυση και υπόδηση ο Ελληνικός Στρατός ήταν πανέτοιμος προς απόκρουσιν κάθε εισβολέα.

εσωτερική μεταβλητή

Αλλά αυτό ήταν το εξωτερικό μέρος του πράγματος. Ως προς το αντίστοιχο ενδότερον λαός ανέκαθεν θρησκευόμενος οι Έλληνες επικαλέστηκαν κατά τη στιγμή της σύγκρουσης τα θεία: «Ο Θεός ας βοηθήσει τον τίμιον υπέρ Πατρίδος αγώνα μας» αναφέρεται την 28η Οκτωβρίου στην ημερήσια διαταγή της 8ης μεραρχίας του Ελληνικού Στρατού, η οποία σήκωσε στο Καλπάκι το κύριο άχθος της ιταλικής επίθεσης, επίκληση που συναντάται όπως αναφέρθηκε και σε λαϊκές αφίσες της εποχής.Για να φωτιστεί περισσότερο η απολύτως αναγκαία εσωτερική δύναμη σας μεταφράζω από την καθαρεύουσα τμήμα από ημερολόγιο Ελληνικής Μονάδας που πολεμούσε στο μέτωπο της Κορυτσάς:

χαρακτηριστικό της περιφρόνησης προς το θάνατο των στρατιωτών του Τάγματος τούτου είναι ότι, παρόλο που βρίσκονταν μπροστά σε οργανωμένες φωλιές πολυβόλων γεμάτες πυρομαχικά, επιτιθόταν με τη λόγχη και διαπερνούσαν με αυτή όσους αμύνονταν μέσα εκεί.

Πού ευρίσκεται η πηγή αυτής της τόλμης; Στην ορθόδοξη θεολογία σίγουρα, καθώς στο γεγονός του στιγμιαίου θανάτου αντιπαραβάλλεται η «αιωνιότητα της δίψας του ανθρώπου για ζωή χωρίς τέλος». Καθόλου δεν πρόκειται για θεωρητικό λογισμό όπως αποδεικνύει το εξέχον παράδειγμα του αρχιμανδρίτη Ιωακείμ Λιούλια από τον Κρόκο Κοζάνης, στρατιωτικού ιερέα το 1940 -41 του 53ου Συντάγματος (Βοΐου -Γρεβενών) και ιεροκήρυκα της Ιεράς Μητροπόλεως Γρεβενών. Δηλώνοντας ο Λιούλιας ήδη από το 1937 πως «έχοµεν ανάγκην πολλών μαρτύρων και ηρώων» εκτελέστηκε από τους Γερμανούς το 1943 στη Θεσσαλονίκη λόγω της συμμετοχής του σε βρετανικό κατασκοπευτικό δίκτυο με έδρα την πόλη της Κοζάνης. Ήταν απλό: στην πορεία του προς την τελείωσιν θυσίασε τον άνθρωπο που τον ενέδυε.

επιλεγόμενα

Όντως κανείς δεν περίμενε πως η Ελλάδα έπειτα από τη Μικρασιατική Καταστροφή θα είχε την παραμικρή ελπίδα επιτυχίας εναντίον ενός επιδρομέως ευρωπαϊκού στρατού. Εξέπληξε όμως τους πάντες και δύο από τους λόγους, ο εξωτερικός και ο εσωτερικός, έχουν ήδη αναφερθεί.

Τελειώνοντας, παρόλο που το έπος του 1940 ανήκει χρονολογικά στο παρελθόν, το νόημά του εκτείνεται ως σήμερα, εποχή της παγκοσμιοποίησης με την οποία καλούμαστε να συγχρονιστούμε. Δεν την αρνούμαστε, εξ άλλου από αιώνες την επιδιώκουμε, ως οικουμενικότητα βέβαια του ανθρώπου, και χωρίς να λησμονούμε βασικά στοιχεία της ταυτότητάς μας, χάρη στα οποία ο Ελληνικός Στρατός βγήκε νικητής στον πόλεμο του 1940.

Ευχαριστώ πολύ!

ΠΗΓΕΣ

Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας, Ιστορικό Αφιέρωμα για το Έπος του 1940,http://www.geetha.mil.gr/index.asp?a_id=2829

Γοντικάκης Βασίλειος, Τι συμβολίζουν τα πορτρέτα του Φαγιούμ: πώς από την αρχαιοελληνική ανθρώπινη ευαισθησία και τέχνη φθάνουμε στη θεανθρωπία και στη λειτουργική εικόνα της Εκκλησίας,http://users.uoa.gr/~nektar/orthodoxy/tributes/basileios_gontikakhs/ti_symbolizoyn_ta_portreta_toy_fagioym.htm

Δορδανάς Στράτος, Καλλιανιώτης Θανάσης, Μιχαηλίδης Ιάκωβος (επιμ.), Η Φλώρινα στο Έπος του Σαράντα: Ιστορία των Σιδηρών Συνταγμάτων της, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2008

Καλλιανιώτης Θανάσης, «Η Ελλάδα κατά την περίοδο 1940 -1941», Εμείς οι Έλληνες, πολεμική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, Από την Μικρασιατική Καταστροφή στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Κατοχή, τ. Β΄, Σκάι, Αθήνα 2008, 54-88

Καλλιανιώτης Θανάσης, Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία (1941 -1946), Θεσσαλονίκη, 2007 (ανέκδοτη διδακτορική διατριβή στο Τμήμα Ιστορίας ΑΠΘ)

Μπουρλάς Φειδίας, Φωτογραφίες, τύπος, εικόνες από το Έπος του 1940http://pheidias.antibaro.gr/1940/photos.htm#documents2

Πολιτιστικός Σύλλογος Κρόκου Κοζάνης, Ιωακείμ Λιούλιαςhttp://www.ioakeimlioulias.gr/el/ioakeim_lioulias.php

Η απελευθέρωση του 1912 στο Βελβεντό

Ομιλία μου χτες 19.10.2012 στο Πνευματικό Κέντρο Βελβεντού τη συνοδεία οπτικής παρουσίασης με τίτλο «Η απελευθέρωση του 1912 στο Βελβεντό». Ώρα 8 βράδυ, προσκαλεσμένος από το ΜΟΒ της κωμόπολης

Άνοιξε το θέμα ο Δημήτρης Βαρσαμόπουλος, αντιπρόεδρος της Κοινωνίας των Πολιτών του Βελβεντού. Ακολούθησε εισαγωγή της Μαρίας Κουτσοφτίκη αναφορικά με το χρονολογικό πλαίσιο και προβλήθηκε μικρού μήκους ταινία της Βουλής των Ελλήνων σχετική με το Μακεδονικό Αγώνα.

Ήρθε μετά η σειρά μου: μιλώντας χωριάτικα επισκέφτηκα αρχικά το παρελθόν του Βελβεντού ετυμολογώντας το από το ύφασμα βελβετίνα κι ακούμπησα τις ταυτότητες των κατοίκων στο Μεσαίωνα όσο και την πάλη των τάξεων από το 17ο αιώνα ως τον 21ο. Στο κύριο μέρος διόρθωσα χρονολογίες του 1912 και κατέγραψα το πέρασμα του Ελληνικού Στρατού μέσα από το Βελβεντό.

Την αυλαία έκλεισαν μαθητές Λυκείου με θεατρικό έργο για το θάνατο του Παύλου Μελά -ήταν συγκινητικό.

Τελειώνοντας οι υπεύθυνοι του ΜΟΒ με πρόσφεραν δωρεάν ορισμένα βιβλία εκδόσεων του ΜΟΒ και σοκολάτα στο καφέ Αίνιγμα της πλατείας όπου καθίσαμε ως αργά συζητώντας ενδιαφέροντες πτυχές της τοπικής ιστορίας.

Για την εκδήλωση από την πένα του δασκάλου Γιάννη Γκίκα, πατήστε εδώ.

Ομιλία: Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912 -1913

Καλεσμένος σήμερα ως ομιλητής στο χωριό μου Αιανή για την εορτή της 1οοής «Επετείου Απελευθέρωσης της Αιανής από τον Τουρκικό ζυγό στις 13 Οκτωβρίου 1912″ -βλ. πρόγραμμα.

Εκκλησιασμός στο κατάμεστο ισόγειο του ναού του Αγίου Γεωργίου και μετά κατευθείαν στην πλατεία. Λίγοι μαθητές Δημοτικού και Γυμνασίου με τις σημαίες τους, ενώ ο περίγυρος κόσμος πύκνωνε. Οι επίσημοι αμφιθεατρικά καθισμένοι σε πλαστικές άσπρες καρέκλες. Καιρός δροσερός.

Άρχισε η δοξολογία με «Επιμνημόσυνη Δέηση για τους πεσόντες στον Απελευθερωτικό Αγώνα του 1912-1913″. Τα παιδιά του Γυμνασίου έψαλλαν χωρίς μικρόφωνα τον Εθνικό Ύμνο κι έπειτα κατατέθηκαν στεφάνια στο Μνημείο των Ηρώων.

Προσήλθα στο μικρόφωνο βάζοντας το χρονόμετρο στο κινητό στα 10 λεπτά. Θέμα ομιλίας μου οι «Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912- 1913 «.

Λησμόνησα να εκφωνήσω τους επίσημους κι ευχαρίστησα τον αντιδήμαρχο για την επιλογή μου. Ζήτησα μετά συγγνώμη από όσους παριστάμενους δεν θα με καταλάβαιναν, διότι θα συνέχιζα την ομιλία στην τοπική ιδιόλεκτο κι όχι στην αθηναϊκή νόρμα.

Εξέθεσα το επιτελικό σχέδιο στη μάχη του Σαρανταπόρου το 1912, στην εκπόνηση του οποίου συμμετείχε κι ο λοχαγός τότε Ιωάννης Μεταξάς. Ότι είχε μία κύρια επίθεση και τρεις κυκλωτικές. Σε μία από τις τελευταίες έλαβε μέρος η 5η Μεραρχία του Ελληνικού Στρατού που απελευθέρωσε και το χωριό μας.

Συμπλήρωσα πώς η κύρια δυσκολία προώθησής της ήταν ο κατεβασμένος Αλιάκμονας, γι αυτό και άργησαν. Ξεκίνησαν ώρα 4 το πρωί 13η Οκτώβρη 1912 κι έφτασαν στη θέση Λιβάδια όπου κατασκήνωσαν το βράδυ. Προηγούνταν βέβαια μία ημιλαρχία ανιχνευτών, η οποία πέρασε μπροστύτερα απελευθερώνοντας την Αιανή.

Έγινε μία νύξη για τη λέξη παράδοση, που ρίχνουν στον καμβά οι διεθνιστές ή οι βολεμένοι για την περίπτωση της Θεσσαλονίκης. Ακόμα πως θέλουμε την ειρήνη με όλους τους λαούς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να αφηνόμαστε στην αφελή νωχέλεια.

Συμπλήρωσα πως ήρωες όπως του 1912, αφού είχαμε 200 νεκρούς περίπου στο Σαραντάπορο, υπήρξαν και στα επόμενα έτη ως σήμερα, ακόμα και χωριανοί μας. Είπα και άλλα.

Έπειτα τα δύσκολα: η πρόεδρος της κοινότητας με έδωσε μία αναμνηστική πλακέτα για την προσφορά μου στα γράμματα, στην ιστορία και στο βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄.  Αισθάνθηκα αμήχανος. Όταν με είπε δεν θα πεις κάτι στο μικρόφωνο, είπα «αντρέπουμι, τι να πω;»

Ακολούθησαν χοροί από μαθητές. Στο Πνευματικό Κέντρο έκθεση φωτογραφημένου σε μουσαμά αρχειακού υλικού των ΓΑΚ Δυτικής Μακεδονίας.

Η εκδήλωση έκλεισε για μας με τη βρώση ψητών σε ταβερνείο της πλατείας.

Υ.Γ. 15.10.12: για την ίδια εκδήλωση διαβάστε από την πένα της προέδρου της κοινότητας στο http://kozanimedia.gr/?p=100662#more-100662

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ: ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΟ ΝΑΟ ΓΡΕΒΕΝΩΝ 13.10.2010

Σεβασμιότατε, αιδεσιμότατοι, επίσημοι προσκεκλημένοι, κύριοι και κυρίες, μαθητές, αγαπητό εν συνόλω πλήρωμα της Εκκλησίας,είναι μέγιστη τιμή να βρίσκομαι εδώ  μπροστά σας, αλλά και πρόκληση για μία…

«καινή κτίση», καθώς αρκετοί λόγιοι έχουν περάσει από αυτό το βήμα διεξερχόμενοι την απελευθέρωση των Γρεβενών από τους Οθωμανούς τον Οκτώβριο του 1912.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ

Στο ευρύτερο πλαίσιο των εξελίξεων μέσα στο οποίο δρομολογήθηκε ο πόλεμος εναντίον της Υψηλής Πύλης ανήκει το «Ανατολικό Ζήτημα» όπως ονομάζονται στην Ιστορία τα πολιτικά και διπλωματικά γεγονότα από το 1800 περίπου και μετέπειτα, τα οποία σχετίζονταν με τη συνοχή ή διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στην πολύπλοκη αυτή σκηνή έλαβαν μέρος οι υπόδουλοί της λαοί, που εξεγείρονταν φανερά εναντίον του δυνάστη τους, και οι Μεγάλες Δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ρωσία) ρυθμίζοντας κρυφίως περισσότερο κι εξ αποστάσεως τα δικά τους συμφέροντα.

Την αιώνια ακινησία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τάραξαν για πρώτη φορά οι Έλληνες με την επανάσταση του 1821 και το απίθανο έγινε πραγματικότητα, καθώς δημιουργήθηκε το πρώτο ελεύθερο στην περιοχή κράτος. Αργότερα άρχισαν να ανεξαρτητοποιούνται κι άλλοι λαοί των Βαλκανίων. Την άνοιξη του 1912 συμμάχησαν η Βουλγαρία, η Ελλάδα, το Μαυροβούνιο και η Σερβία και το φθινόπωρο του ιδίου έτους άρχισαν οι εχθροπραξίες με τους Νεότουρκους. Αναγκασμένοι οι τελευταίοι να μοιραστούν σε τέσσερα μέτωπα, δεν είχαν καμία ελπίδα επικράτησης και ηττήθηκαν κατά κράτος.

ΤΟ ΤΟΠΙΚΟ

Στο τοπικό θέμα τώρα: εκκινώντας από τη Θεσσαλία την 4η Οκτωβρίου 1912 ο Ελληνικός Στρατός, ενισχυμένος με εθελοντικά Σώματα ανδρών, πρώην Μακεδονομάχων, και Φιλελλήνων, κατευθύνθηκε και προς τα Γρεβενά προς υπερκερασμόν των στενών του Σαρανταπόρου. Σε δύο μέρες απελευθερώθηκε έπειτα από μάχες η Δεσκάτη. Την 9η Οκτωβρίου ελληνικό στρατιωτικό ιππικό πλησίασε στην πόλη των Γρεβενών και ζήτησε την παράδοσή της, αλλά αποκρούστηκε από Οθωμανούς, των οποίων επικεφαλής ήταν ο Μπεκίρ Φικρί εφέντης, ελληνόφωνος μουσουλμάνος από το Τσούρχλι, σήμερα Άγιος Γεώργιος.

Την 13η Οκτωβρίου απεσταλμένοι του μητροπολίτη Αιμιλιανού Β΄ ειδοποίησαν το διοικητή του Ελληνικού Στρατιωτικού Αποσπάσματος, που ήταν καταυλισμένο στο Φελλί, ότι η πόλη των Γρεβενών, άδεια από Οθωμανούς ενόπλους, ανέμενε τον Ελληνικό Στρατό. Όντως τη μεθεπόμενη ημέρα πραγματοποιήθηκε η είσοδος του Αποσπάσματος κάτω από ζητωκραυγές και χειροκροτήματα όλων ανεξαιρέτως των κατοίκων.

ΤΟ ΕΙΔΙΚΟΝ

Με τη φράση «ας είναι ο θεός βοηθός στο έργο μας» τελείωνε την προκήρυξή του προς το λαό των Γρεβενών ο αφιχθείς διοικητής των στρατιωτών συνταγματάρχης Στέφανος Γεννάδης, αναφέροντας προηγουμένως πως η «ελεύθερη εξάσκηση των θρησκευτικών καθηκόντων» θα ήταν απολύτως σεβαστή. Η τελευταία πρόταση, η οποία απευθυνόταν στους Οθωμανούς, μας εισάγει σε μία μείζονος σημασίας περίοδο, άρρητη ως τώρα, καθώς αρμόζει ορθότερα σε αυτό το μέρος της ομιλίας.

Πρόκειται για την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα, κατά την οποία δολοφονήθηκε ο μητροπολίτης Γρεβενών Αιμιλιανός Α΄, ο «ιεράρχης της θυσίας» όπως εύστοχα χαρακτηρίζεται από τον παρόντα Σεβασμιότατο. Ακολουθώντας πιστά δύο αρχές στη ζωή του ο Αιμιλιανός Α΄, τη «Μεγάλη Εκκλησία» και το «ένδοξον Έθνος», δεν πτοήθηκε από κόπους και βασάνους ούτε φοβήθηκε το θάνατο, όταν τον συνάντησε περιοδεύοντας το 1911 την ύπαιθρο προς διαφύλαξιν του ποιμνίου του από Αλλόθρησκους και Ουνίτες.

Παρόμοια θεμελιακή πίστη στο Έθνος και την Εκκλησία συναντάται σε βασικές τομές της Ιστορίας του Ελληνισμού: το 1821 σε λόγους του Κολοκοτρώνη, το 1911 στην αλληλογραφία του Αιμιλιανού Α΄, το 1912 στην προκήρυξη του Στεφάνου Γεννάδη και σχετικά πρόσφατα, την 28η Οκτωβρίου του 1940, σε λόγο διοικητή Μονάδας προς τους στρατιώτες του στη μεθόριο της Αλβανίας όπου αυτολεξεί ανέφερε: «ο Θεός και το Δίκαιο είναι μαζί μας».

Θα πείτε πως είναι φυσικό σε δύσκολους καιρούς, ιδιαίτερα εν πολέμω, οι άνθρωποι να αναζητούν την παραμυθία του Θεού. Όμως για τους Έλληνες η μετοχή του Θείου Λόγου στη σκέψη και την πράξη εκφραζόταν και σε ειρηνικές περιόδους, την αναζητούσε π.χ. ο παλαιός φιλόσοφος Ηράκλειτος ο Εφέσιος. Ο Χριστιανισμός αρυσθείς από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία προχώρησε σε κάτι συναρπαστικότερο από το στοχασμό, στην κοινωνία ζωής. Και αυτή τη θέληση για κοινωνία ζωής ανιχνεύει κανείς στους ανθρώπους της τιμώμενης σήμερα εποχής.

Οι νύξεις αυτές για τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου μέσα από την οπτική της πίστης είναι πρόσφορες, όχι μόνον επειδή σε μιαν ημέρα μνήμης αρμόζει η «δοξολογία, η ευχαριστία», αλλά και διότι με την πίστη πορεύονταν οι άνθρωποι της εποχής –ας μη λησμονείται ότι στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο εναντιώθηκαν Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι.

Η ομιλία αυτή τιτλοφορείται «Η απελευθέρωση των Γρεβενών για τους νέους ανθρώπους» γι αυτό τελειώνοντας ας εξηγηθεί ποιοι είναι οι νέοι άνθρωποι προς τους οποίους απευθύνονται αυτά τα λόγια: όχι (μόνον) οι νέοι με τη βιολογική έννοια του όρου, αλλά όσοι επιθυμούν την «καινή κτίση», αυτοί δηλαδή που αντί για τον κλειστό χώρο του κτιστού προτιμούν την ανοιχτή εμπειρία της «όντως γνώσεως κι ελευθερίας».

Ευχαριστώ πολύ!

Υ.Γ. Για την οικοδόμηση της ομιλίας αρύσθησαν στοιχεία από τα εξής πονήματα:

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Βήττος Χρήστος, «Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος 1912 -1913», http://greveniotis.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=3936:2010-10-12-22-26-07&catid=39:2009-01-28-22-28-41&Itemid=57

Γοντικάκης Βασίλειος, «Αναζητώντας ένα σύγχρονο ορθόδοξο λόγο: προς μίαν αναδιατύπωση του λόγου της παραδόσεως»,http://users.uoa.gr/~nektar/orthodoxy/tributes/basileios_gontikakhs/anazhtwntas_ena_sygxrono_or8odo3o_logo.htm

Γοντικάκης Βασίλειος, «Ο Πίνδαρος και οι Έλληνες, από τον αρχαίο κόσμο στην καινή κτίσι,http://users.uoa.gr/~nektar/orthodoxy/tributes/basileios_gontikakhs/pindaros_and_hellenes.htm

Παπαβασιλείου Αντώνιος, [Η απελευθέρωση των Γρεβενών], άτιτλο χειρόγραφο, Γρεβενά χ.χ.

Σιγάλας Σέργιος, Η Εκκλησία των Γρεβενών, Ι.Μ. Γρεβενών, Γρεβενά 1991

Σιγάλας Σέργιος, Ο ιεράρχης της θυσίας Αιμιλιανός Γρεβενών, Γρεβενά 1983

Σιγάλας Σέργιος, Μούσης Εγκώμιον εις τον εθνομάρτυρα Μητροπολίτη Γρεβενών Αιμιλιανόν (1877 -1911), Ι.Μ. Γρεβενών, Γρεβενά 2008

Top
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων