Βασίλης Μπούλης. Για το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Ποίημα

29.3.44. 7ο σύνταγμα Τεθωρακισμένων Γρεναδιέρων Αστυνομίας SS προς το Περιφερειακό Φρουραρχείο Κοζάνης  Θέμα: Χορήγηση ελληνικού εργατικού δυναμικού. Η παραπάνω μονάδα παρακαλεί για τη χορήγηση 1 υπομαγείρισσας και 2 εργατών ξυλείας. ο λοχαγός των SS και διοικητής λόχου [υπογραφή] Χάαου;

29.3.44. 7ο σύνταγμα Τεθωρακισμένων Γρεναδιέρων Αστυνομίας SS προς το Περιφερειακό Φρουραρχείο Κοζάνης
Θέμα: Χορήγηση ελληνικού εργατικού δυναμικού. Η παραπάνω μονάδα παρακαλεί για τη χορήγηση 1 υπομαγείρισσας και 2 εργατών ξυλείας. Ο λοχαγός των SS και διοικητής λόχου [υπογραφή] Χάαου;

Ο Ιωάννης Γιαννάκης ή Στάμος με το άσπρο πουκάμισο , υπεύθυνος του ΕΑΜ Αιανής. Εικονίζεται στα κελιά του μοναστηριού της Παναγίας, που μετατράπηκαν σε καφενεία και παντοπωλεία μετά το 1912. Κατεφαδίστηκαν  αρχάς δεκαετίας του 1950. Ιδιωτική Συλλογή Σωκράτη Γιαννάκη.

Ο Ιωάννης Γιαννάκης ή Στάμος με το άσπρο πουκάμισο , υπεύθυνος του ΕΑΜ Αιανής. Εικονίζεται στα κελιά του μοναστηριού της Παναγίας, που μετατράπηκαν σε καφενεία και παντοπωλεία μετά το 1912. Κατεδαφίστηκαν αυτά μαζί με το θαυμάσιο δάπεδο αρχάς δεκαετίας του 1950. Ιδιωτική Συλλογή Σωκράτη Γιαννάκη.

Εν Αιανή  τη 28/10/1940 και 1945

Για το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με Ιταλούς και Γερμανούς

 

Μας κήρυξαν τον μπόλεμο

οι Ιταλοί στην Αλβανία

και πρώτα παν η αγροτιά

από τη Μακεδονία

 

Παν αγρότις ΄π’ την Κοζάνη

που κανένας δεν τους φτάνει

και τους έριξαν τη[ν] πρώτη σφαίρα

και τους έσπρωξαν σιαπέρα

 

Ήπειρος και Θεσσαλία

πολεμούσαν με μανία

Γιάννινα και Γρεβενά

πάντα αυτοί ήταν μπροστά

 

Φλώρινα και Καστοριά

παλικάρια διαλεχτά

μέρα νύχτα πολεμούσαν

και για πίσω δεν κετούσαν

 

Μας κήρυξαν τον μπόλεμο

απ΄ το βορρά οι Γερμανοί

και οι αξιωματικοί μάς απαράτησαν

και παν στη Μεσ’ Ανατολή

 

Μα ο λαός το σκέφτηκε καλά

και οργάνωσι ανταρτικά

και πάλι στην Αντίσταση πάλι στην πρωτ΄ γραμμή

μέρα νύχτα πολεμούσι και με Γερμανοί.

 

Και πρώτα στο Γοργοπόταμο

τη γέφυρα ανατινάζουν

που κάναμε τους Γερμανούς

βαριά να αναστενάζουν

 

Οι σύμμαχοι οχυρώθηκαν

στη Μέσ’ Ανατολή

την Αντίσταση που βάσταγαν

όλ’ οι Κρητικοί.

 

Και πιάνουν άλλη μάχη

στο Μπογάζ΄[1] σε μία ράχη

με ένα τάγμα Ιταλούς

και τους αιχμαλωτίζουν σαν τους ποντικούς

 

Τους έχουν φκιάσει ένα φράγμα

που ήταν όλου Ιταλοί

και τον πιάν’ όλου το τάγμα

οι οπλίτις οι Σιατσνοί.[2]

 

Με ένα μόνον όπα όπα

και τους παίρ[ν]ουνε τα όπλα

και τους παιρν’ τον οπλισμό

και τους φυλακίζ[ου]ν στο Γρεβενό[3]

 

Ξεκινούνε από ψες

ένας λόχος Ες Ες

ένας λόχος Γερμανοί

κατεβαίν[ει] στην Αιανή

 

Το χωριό περικυκλώνουν[4]

και στον ύπνο μας τσακώνουν

τις εικοσπέντι το Γενάρη

μας μαζώνουν στον Αγιόρ’[5] κουβάρι

 

Και πολυβόλα στουν στην αυλή

και αν θελτς κουνήσου απού κει

αλλά τους έχει πιάσει μια γκαβαμάρα

δε γνωρίσανε το Σπύρο τ΄ Ζμάρα[6]

μας εχ[ουν]ν σκοτώσει το Γιαννάκη[7]

και μας πότισαν φαρμάκι

 

Φεύγουν για του Χρώμιο

που θα παθν κι αυτοί το όμοιο

και αν τους έριχναν καμιά σφαίρα

που παν απ’  τα Κοτρούλια[8]

τότι θα μας έσφαζαν

όλνους σα βετούλια[9]

 

Ο πόλεμος τελείωσι

φεύγουν οι Γερμανοί

και ήρθι η κυβέρνηση

‘π’ τη Μεσ΄ Ανατολή

 

Μας ήρθε απ΄ το Κάιρο

των Ελλήνων ο βασιλιάς

τους στρατηγούς κυνήγησε

που πολεμούσαν στο ΕΛΑΣ

 

Τον στρατηγό κυνήγησε

τον Άρη Βελουχιώτη[10]

γιατί αυτός την ήφερι

τη λευτεριά μας πρώτη[11]

 

Μα η κυβέρνηση που ήρθι

΄π’ τη Μεσ΄ Ανατολή

τους Ελασίτες έπιανε

τους πάινε φυλακή

 

Αυτοί απού πολέμησαν

Γερμανούς και Ιταλούς

όλους τους φυλάκιζαν

τους έληγαν τρελούς

 

Τέσσερα χρόνια στη σειρά

να πολεμάς στα ανταρτικά

και μέρα νύχτα να ΄χεις μάχη

φορτωμένοι ψίρις παν στη ράχη

 

Και οι κυβερνήσεις απού βγαιν΄

κάμουν χαζαμάρα

μας δίνουν μια σύνταξη[12]

δε μας φταν’  ούτε τσιγάρα

 

Εν Αιανή τη 20/4/1945[13]

 

Γιατί εγώ έκατσα πρώτα φυλακή με την απολευτέρωση

το 1945 το Πάσχα ήμαν φυλακή ένα μήνα[14]

 

Λαϊκός ποιετής Μπούλης Βασίλειος[15]

Αιανή Κοζάνης

 

Σημειώσεις του αντιγραφέα

Το ποίημα μου το έδωσε χειρόγραφο ο ποιητής στις αρχές της δεκαετίας του 1990 . Το αντέγραψα εδώ ως είχε διορθώνοντας μόνον την ορθογραφία. Η μελέτη του παρουσιάζει πολλαπλό ενδιαφέρον. Εκτός από μια, συνοπτική, εικόνα της αιματηρής δεκαετίας, περιέχει στιγμές της ζωής του συγγραφέα, όπως τις θυμάται έπειτα από πέντε δεκαετίες.

 

[1] Μπουγάζι: στενωπός από Κοζάνη προς Σιάτιστα. Ωστόσο το ιταλικό τάγμα αιχμαλωτίστηκε από τους αντάρτες της ΥΒΕ και του ΕΛΑΣ δυτικότερα, στο οροπέδιο του Φαρδυκάμπου.

[2] Σιατιστινοί

[3] Γρεβενά

[4] Περισσότερα για το περίκλεισμα βλ. Θανάσης Καλλιανιώτης, Ιστορία και ιστορήματα: το μπλόκο των SS στην Αιανή του 1944, http://blogs.sch.gr/thankall/?p=1007 01.02.2014

[5] Ο κεντρικός σήμερα ναός του Αγίου Γεωργίου

[6] Σπύρος Ζυμάρας από την Κάτω Κώμη, στέλεχος του ΕΑΜ που είχε κοιμηθεί την προηγούμενη νύχτα στο χωριό

[7] Ιωάννης Γιαννάκης ή Στάμος. Πολιτικός υπεύθυνος του ΕΑΜ Αιανής.

[8] Ύψωμα στο δρόμο μεταξύ Αιανής και Χρωμίου. Από εκεί ο εφεδρικός ΕΛΑΣ είχε ρίξει μερικές τουφεκιές εναντίον γερμανικών αυτοκινήτων τον Μάιο του 1943

[9] Βιτούλια: νεαρά πρόβατα

[10] Ο Αθανάσιος Κλάρας ή Άρης Βελουχιώτης στον πόλεμο του 1940 ήταν δεκανέας πυροβολικού. Το 1942 παρουσιαζόταν ψευδώς ως ταγματάρχης

[11] Εννοεί πως ήταν αξιωματούχος των ανταρτών, όταν έφυγαν οι Γερμανοί. Ως δεύτερη λευτεριά θεωρεί τον κυρίως Εμφύλιο Πόλεμο, μόνον που δεν ελευθέρωσαν κανέναν οι αντάρτες του ΔΣΕ

[12] Εννοεί τις συντάξεις που χορήγησε το ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του 1980

[13] Το ποίημα γράφτηκε μετά το 1985

[14] Δικάστηκε ως αίτιος κατάσχεσης ζώων επί Κατοχής, όντας υπεύθυνος της ανταρτικής οργάνωσης ΕΤΑ

[15] Το βιογραφικό του ποιητή υπάρχει στο περιοδικό Τετράδια Ιστορίας, τ. 4-5, Οκτ -Νοέμβ. 1995, σ. 5-8

Ετικέτες: , , , , , , , , , , ,

Βιογραφικό Αλέκου Χατζητάσκου

Ο Αλέκος Χατζητάσκος. Πηγή: http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=4/1/2015&id=15535&pageNo=36

Ο Αλέκος Χατζητάσκος. Πηγή: http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=4/1/2015&id=15535&pageNo=36

Γεννήθηκα το 1910 στους Πύργους (Κατράνιτσα) Εορδαίας Κοζάνης. Σπούδασα στο τριτάξιο διδασκαλείο Κοζάνης. Μετεκπαιδεύτηκα δυο χρόνια στα γεωργικά φροντιστήρια Λάρισας και Θεσσαλονίκης. Στην Τσεχοσλοβακία εργαζόμενος τέλειωσα την Παιδαγωγική Σχολή Οστράβας.

Εργάστηκα σα δάσκαλος στο δημοτικό σχολείο Αμυγδάλων[1] –Εορδαίας, απ όπου μετατέθηκα δυσμενώς[2] στο Γκολφάρι[3] -Τρικάλων. Εκεί υπηρέτησα 4 χρόνια και έπειτα μετατέθηκα στο μονοτάξιο σχολειό Σερβωτών,[4] όπου δυο χρόνια δούλεψα και τελευταία εργάστηκα στο τετρατάξιο δημοτικό σχολείο Ζάρκου[5] Τρικάλων σαν διευθυντής του. Το Σεπτέμβρη του 1941, ύστερα από αίτησή μου μετατέθηκα από το γενικο επιθεωρητή Βασ. Τσιρίμπα[6] στο Μεσόβουνο Εορδαίας Κοζάνης.

Στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, σαν έφεδρος αξιωματικός υπηρέτησα στον υποτομέα Βεύης –Φλώρινας και απο τις αρχές Μάρτη 1941 στο Ι τάγμα της 5ης Μεραρχίας Κρητών, που κρατούσε τον θύλακα μπροστά στην Τρεμπεσίνα[7] μέχρι την κατάρρευση του μετώπου.

Στο Μεσόβουνο σα δάσκαλος υπηρέτησα μόνο 4 μέρες –αρχές Οχτώβρη 1941- και με την εξέγερση των Μεσοβουνιωτών, ενάντια στους καταχτητές και τες ντόπιες αρχές, προσχώρησα στις γραμμές τους και ανέλαβα την στρατιωτική ηγεσία.

Μετά το ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου 21 Οχτώβρη 1941 πέρασα στην παρανομία. Εργάστηκα σα μέλος της αχτιδικής επιτροπής του ΚΚΕ στις οργανώσεις Εορδαίας μέχρι το καλοκαίρι του 1942 και έπειτα πέρασα στην κομματική οργάνωση της επαρχίας Σερβίων –Βελβενδού και ανέλαβα την καθοδήγησή της.

Για ένα χρονικό διάστημα, ήμουν υπεύθυνος του παράνομου τυπογραφείου στο μοναστήρι Ζντάνι[8] –Σερβίων. Εκεί εκδίδονταν οι εφημερίδες της Κομματικής Οργάνωσης του ΕΑΜ, ΕΠΟΝ.

Το Νοέμβρη του 1943 πέρασα στο νομό της Φλώρινας. Δούλεψα στο ΕΑΜ της πόλης και στην Κομματική Οργάνωση του νομού Φλώρινας.

Επί ΕΑΜ (Νοέμβρης 1944 –Φλεβάρης 1945) ήμουν μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου δημοτικής εκπαίδευσης νομού Φλωρίνης μαζί με τους σ. Παύλο Κούφη και Γιάννη Καλαϊτζίδη σαν επιθεωρητή.

Μετά τη Βάρκιζα πιάστηκα, φυλακίστηκα, εξορίστηκα μέχρι το Δεκέμβρη του 1947. Στις φυλακές Θεσ/νίκης (Παράρτημα Νέων Φυλακών) έκανα το γραμματέα της ομάδας πολιτικών κρατουμένων μέχρι τη μεταγωγή μ ου στις φυλακές Φλώρινας και γραμματέας της ομάδας πολιτικών εξορίστων στο Μούδρο[9] μέχρι την απόλυσή μου (Δεκέμβρης 1947). Το Φλεβάρη του 1948 πέρασα στις γραμμές του ΔΣΕ στην περιοχή Καϊμακτσιλάν.

Επειδή υπόφερα από κρυοπαγήματα το Νοέμβρη του ιδίου χρόνου πέρασα στο Μπούλκες, όπου ανέλαβα τη διεύθυνση του σχολαρχείου (για νέους εργαζόμενους).

Το Σεπτέμβρη του 1949 ολόκληρη η κοινότητα Μπούλκες ήρθαμε στην Τσεχοσλοβακία. Εργάστηκα σαν υπεύθυνος σε παιδικούς σταθμούς και μέλος της ΕΒΟΠ για το διάστημα που λειτουργούσε και ήμουν πολλά χρόνια μέλος της Κομματικής Επιτροπής. Για ένα διάστημα ήμουν πρόεδρος της αντιδιχτατορικής επιτροπής Τσεχοσλοβακίας και πήρα μέρος στο Α΄ Συνέδριο των Αντιδιχτατορικών Επιτροπών στην Φιλανδία.

Από το 1970 είμαι ειδικός σύμβουλος του Υπουργείου Παιδείας  της Τσέχικης Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας για την καθοδήγηση και παρακολούθηση των Ελληνικών στα παιδιά της προσφυγιάς μες στα βασικά σχολειά. Αυτή τη δουλιά τη συνεχίζω και τώρα.

Για τη δουλιά μου τιμήθηκα από το Σχολικό Τμήμα του Επαρχιακού Συμβουλίου Μπρούνταλ με τιμητική αναγνώριση, από τον Τσεχοσλοβακικό Σύνδεσμο φιλίας με τιμητικό σήμα και χρυσό μετάλλιο και από το αδελφό Κομμουνιστικό Κόμμα Τσεχοσλοβακίας με την ευκαιρία των 40χρονων απελευθέρωσης της Τσεχοσλοβακίας με αναμνηστικό μετάλλιο.

Στην Ελλάδα πήγα σα συνοδός σπουδαστών των πολιτικών προσφύγων τον Αύγουστο του 1982 και ολόκληρο το μήνα φιλοξενηθήκαμε, από το Ίδρυμα Νεότητας, και επισκεφθήκαμε πολλά αξιοθέατα ιστορικά  μνημεία της αραιότητας, του μεσαίωνα και της νεώτερης ιστορίας στην Αττική, Θεσσαλία, Μακεδονία, Ήπειρο, Κέρκυρα και Πελοπόννησο.

Πράγα 27.5.1987 Αλέκος Χατζητάσκος

Σημείωση. Ο πατέρας μου πέθανε εξόριστος στη Λιβαδιά αρχές Μάρτη 1942. Εκεί τον εξόρισαν οι ελληνικές αρχές κατοχής ύστερα από το ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου και εκεί έμειναν τα λείψανά του. Το χωριό μας Πύργοι και βίασαν γυναίκες και κοπέλες στην εκκλησία του Αγίου Σωτήρος και έπειτα τις έκαψαν σε αχυρώνες.

 

Το βιογραφικό με δόθηκε από τον δάσκαλο κι αντάρτη του ΔΣΕ Παύλο Κούφη στην Αθήνα το Σεπτέμβριο του 1999. Το αντέγραψα ως ήταν. Περισσότερα για τον Αλέκο Χατζητάσκο υπάρχουν στη διατριβή μου, βλ. Καλλιανιώτης Αθανάσιος, Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία (1941 – 1946), ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2007, σ. 126 κι εξής, https://phdtheses.ekt.gr/eadd/handle/10442/19183

Σημειώσεις

[1] Οθωμανικός οικισμός ονομαζόμενος Τζουμά. Το 1928 μετονομάστηκε σε Αμύγδαλα αποτελούμενο πια από Ποντίους, Θρακιώτες και Μικρασιάτες Μετονομάστηκε το 1991 σε Χαραυγή. Ανύπαρκτο σήμερα, λόγω της εξόρυξης λιγνίτη.

[2] Δεν έχει εξακριβωθεί ακόμη ο λόγος της μετάθεσης αυτής, η οποία, σύμφωνα με τον ίδιο έλαβε χώραν τον, Σεπτέμβριο μάλλον, του 1933.

[3] Απόμακρο ορεινό χωριό στις όχθες του Αχελώου και στην καρδιά της κεντρικής Πίνδου.

[4] Οικισμός στην πεδιάδα των Τρικάλων.

[5] Πεδινός οικισμός στον δρόμο Τρικάλων -Λάρισας

[6] Πρόκειται μάλλον για τον συγγραφέα του έργου Οι πρωτοπόροι της Εθνικοσοσιαλιστικής αγωγής, το οποίο εξέδωσε το 1937. Ένα χρόνο αργότερα ο Βασίλειος Τσιρίμπας έγραφε: «έχομεν επιστημονικόν και επαγγελματικόν καθήκον να αποδείξωμεν ότι η εθνικοσοσιαλιστική αύτη αγωγή δεν είναι ξένον προϊόν, αλλά γνήσιον ελληνικόν», βλ. Θεριανός Κώστας, 4η Αυγούστου και εκπαίδευση, 04.08.214, http://tvxs.gr/news/paideia/4i-aygoystoy-kai-ekpaideysi

Publication Date:  1937.

[7] Όρος της νότιας Αλβανίας όπου διεξήχθησαν επικές μάχες μεταξύ Ιταλών κι Ελλήνων.

[8] Ιερά Μονή της Παναγίας στα Καμβούνια όρη. Οι ντόπιοι την αποκαλούν Ζντιάν(ι), ενώ επισήμως γράφεται Ζιδάνι. Ορεινή ως ήταν αποτελούσε έδρα κλεφτών κι ανταρτών ανά τους αιώνες.

[9] Παραλιακός οικισμός της νήσου Λήμνου.

Ετικέτες: , , , , ,

Γεωγραφία και Περιβάλλον

αφίσα / φωτογραφία: Χρήστος Λαμπριανίδης

αφίσα / φωτογραφία: Χρήστος Λαμπριανίδης

Εκπαιδευτική ημερίδα στο 9ο -12ο  Δ. Σ. Κοζάνης την Πέμπτη 7η Σεπτεμβρίου 2017, οργανωμένη από τον γράφοντα.

Το πρόγραμμά της έχει ως εξής:

09.30΄ – 09.50΄ Χαιρετισμοί προσκεκλημένων

09.50΄- 10.00΄ Επί του τίτλου περίγραμμα Θανάσης Καλλιανιώτης (κείμενο – οπτική παρουσίαση)

10.00΄ – 10.20΄ Η γεωγραφία των «άλλων» και οι «άλλοι». Προσεγγίζοντας την Ευρύτερη Μέση Ανατολή εντός της σχολικής τάξης Ανδρέας Αθανασιάδης (οπτική παρουσίαση)

10.20΄ – 10.30΄ Διάλογος

10.30΄ – 10.50΄ Αναπαραστάσεις εθνικής ταυτότητας και διομαδικές σχέσεις: Το παράδειγμα της Γεωγραφίας Ε’ Δημοτικού Νίκος Μανώλας (οπτική παρουσίαση)

10.50΄ – 11.00΄ Διάλογος

11.00΄ – 11.20΄ Διάλειμμα

11.20΄ – 11.40΄ Οι συναρτήσεις του μαθήματος της Γεωγραφίας: το παράδειγμα της Κοζάνης Κώστας Παυλός (οπτική παρουσίαση)

11.40΄ – 11.50΄ Διάλογος

11.50΄- 12.10΄ Το ηλιακό μας σύστημα και οι παράξενοι κόσμοι του: Ένα διδακτικό σενάριο για την ανακάλυψή του Ανδρομάχη Γεροκώστα (οπτική παρουσίαση)

12.10΄ – 12.20΄ Διάλογος

12.20΄ – 12.40΄Ο μετασχηματισμός του φυσικού τοπίου στην περιοχή Κοζάνης Θανάσης Καλλιανιώτης  (κείμενοοπτική παρουσίαση)

12.40΄ – 13.15΄ Γενική επισκόπηση

Προεδρείο: Χαρά Καλλιανίδου

 

Βιογραφικά εισηγητών και περιλήψεις

ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ

Γεννήθηκε το 1963 στην Ποντοκώμη Εορδαίας. Σπούδασε μαθηματικά και παιδαγωγικά και υπηρετεί ως δάσκαλος στο Δημ. Σχολείο Ποντοκώμης. Πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές ειδίκευσης στην «Ιστορία, Τοπική Ιστορία: Έρευνα και Διδακτική», στο Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης (έδρα Φλώρινα) του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας.

Έχει γράψει τρία βιβλία (το τρίτο υπό έκδοση), έχει λάβει μέρος -ως εισηγητής- σε ιστορικά συνέδρια και -ως επιμορφωτής- σε εκπαιδευτικές ημερίδες, ενώ μέρος των εργασιών του είναι δημοσιοποιημένο σε συλλογικούς τόμους, σε περιοδικά και στο διαδίκτυο.

 

Είναι δεδομένη η έξαρση μεταναστευτικών-προσφυγικών ροών τα τελευταία χρόνια κυρίως από χώρες της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής. Οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι αντιδράσεις συγκεκριμένων χωρών και η θέση της Ελλάδας «στα σύνορα δύο κόσμων» εγκλωβίζουν πληθώρα προσφύγων εντός της ελληνικής επικράτειας.

Ποιοι είναι αυτοί οι «άλλοι» που έρχονται να πληθύνουν τον ήδη αυξημένο αριθμό αλλοδαπών που διαβιούν εντός της χώρας μας;

Γιατί εγκαταλείπουν τις πατρίδες τους; Τι ιδεολογικό, πολιτικό ή θρησκευτικό φορτίο φέρουν μαζί τους; Τι κίνδυνος υπάρχει; Εμφαίνονται λύσεις στην περιοχή (Μέσης Ανατολής), που ενδεχομένως θα αμβλύνουν το φαινόμενο;

Η προσπάθεια προσέγγισης απαντήσεων στα παραπάνω ερωτήματα αποτελεί τον κύριο στόχο της ανακοίνωσης, καθώς σε πολλά σχολεία μας και στις γειτονιές μας ενδεχομένως να βρεθούμε με αυτούς τους «άλλους» και τα παιδιά τους. Για να μπορέσουμε λοιπόν να διαχειριστούμε με αξιοπρεπή και ανθρώπινο τρόπο το δράμα αυτών των συνανθρώπων μας, μέχρι (αν και πότε) να δοθούν πολιτικές λύσεις και διέξοδοι στο πρόβλημά τους, πρόβλημα πλέον και της χώρας μας, οφείλουμε να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη θέση τους.

Αυτή μας η προσπάθεια θα μπορούσε να έχει ως προέκταση την οργάνωση ενός project εντός της τάξης μας, όπου διαθεματικά (συμπλέκοντας ενότητες Γεωγραφίας, Θρησκευτικών, Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής), εμείς και οι μαθητές μας, θα μπορούσαμε να προσεγγίσουμε τον «άλλο», σύνοικό μας πλέον, όχι με το δέος ενός άγνωστου και παράξενου, παρανόμως εισερχόμενου μετανάστη-πρόσφυγα, αλλά με τον ιδιαίτερο σεβασμό προς έναν ταλαιπωρημένο και δυστυχή πολίτη του κόσμου που εγκαταλείπει -χωρίς να έχει πολλές επιλογές- τη χώρα του, επιλέγοντας την προσωπική του Οδύσσεια από τον ενδεχόμενο θάνατο.[1]

 

ΝΙΚΟΣ ΜΑΝΩΛΑΣ

Φοιτητής τμήματος Ψυχολογίας Α.Π.Θ

 

Η παρούσα εργασία εκκινεί από τους δυνητικά αλληλοαποκλειόμενους ορισμούς και στόχους που έχουν τεθεί για την εκπαίδευση από τη θεσμική εξουσία.

Θα εξεταστεί αν μπορεί να συνυπάρξει «ανάπτυξη της εθνικής […] συνείδησης», όπως ορίζει το Άρθρο 16 του Συντάγματος περί Παιδείας, Τέχνης και Επιστήμης, και ταυτόχρονη συνύπαρξη προγραμμάτων, όπως το «Κοινωνικό Σχολείο», που στοχεύουν στην «καταπολέμηση του ρατσισμού» και την «προαγωγή της ειρήνης».

Θα επιχειρήσουμε να εξετάσουμε αυτή τη σχέση μέσα από την διερεύνηση της εθνικής ταυτότητας και τις επιτελέσεις αυτής στα σχολικά βιβλία αλλά και στο ευρύτερο καθημερινό πλαίσιο. Το θεωρητικό υπόβαθρο προέρχεται από το χώρο της Κοινωνικής Ψυχολογίας και μέσω αυτού στοχεύουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα: αν με τον τρόπο που παρουσιάζεται η εθνική ταυτότητα στα σχολικά βιβλία –και συγκεκριμένα σε αυτό της Γεωγραφίας Ε’ Δημοτικού- προωθείται ένας συντηρητικός εθνοκεντρισμός, που ίσως μπορεί να πάρει τη μορφή διακρίσεων και ρατσισμού, ή αν οι δύο «μεταβλητές» δεν συσχετίζονται καθόλου.

Τέλος, θα γίνει μία απόπειρα να δημιουργηθεί μία διδακτική πρόταση, που θα μπορεί να αξιοποιηθεί στις ώρες του μαθήματος της Γεωγραφίας, χωρίς ωστόσο να πλαισιώνεται από αυστηρά όρια κάποιας θεωρητικής προσέγγισης.

 

ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΥΛΟΣ

Ιστορικός

 

Συσχετίζοντας την ύλη του βιβλίου με την καθημερινή πραγματικότητα (αληθινή ή πλασματική), οδηγούνται οι μαθητές σε μια πιο ενδιαφέρουσα και ουσιαστική προσέγγιση της γνώσης.

Ειδικότερα στο Δημοτικό Σχολείο που η ύλη δεν περιορίζεται από στενές εξεταστικές διαδικασίες, μπορεί ο δάσκαλος να ξεφύγει από το πλαίσιο του βιβλίου, χρησιμοποιώντας το μονάχα σαν οδηγό. Στη Γεωγραφία εν προκειμένω δίδεται η δυνατότητα μελέτης του τοπικού και οικείου φυσικού ή ανθρωπογενούς περιβάλλοντος στην κατανόηση των γενικότερων εννοιών της Γεωγραφίας.

 

ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ ΓΕΡΟΚΩΣΤΑ

Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Επιστημών Αγωγής

 

Η παρούσα ανακοίνωση έχει ως στόχο οι μαθητές να υιοθετήσουν επιστημονικά μοντέλα για το ηλιακό σύστημα μέσα από διαδικασίες καταγραφής πληροφοριών και παρουσίασής τους, συλλογής και ταξινόμησης δεδομένων, κατασκευής ενός μοντέλου του ηλιακού συστήματος με απλά υλικά.

Οι μαθητές, με βασικό άξονα το εποικοδομητικό μοντέλο διδασκαλίας, δραστηριοποιούνται σε ερευνητικές, ανακαλυπτικές και ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες για να μελετήσουν το ηλιακό σύστημα. Για την ανάπτυξη του σχεδίου μαθήματος αξιοποιούνται διάφορα διδακτικά εργαλεία και τεχνικές: προσομοιώσεις με το λογισμικό Γαία ΙΙ, παιχνίδια ρόλων, κατασκευές μοντέλων με απλά υλικά, δημιουργική γραφή, επίλυση προβλημάτων, εικόνες, βίντεο.

Το σενάριο διδασκαλίας συσχετίζει έννοιες από τα γνωστικά πεδία των φυσικών επιστημών (π.χ. έννοια βαρύτητας), των μαθηματικών (π.χ. έννοια κλίμακας) και της ιστορίας. Η ενότητα στην οποία εντάσσεται, «Το ηλιακό μας σύστημα», αποτελεί θέμα του κεφαλαίου «Η Γη ως ουράνιο σώμα» της γεωγραφίας στη Στ΄ τάξη του δημοτικού σχολείου και είναι συμβατή με τα νέα ΑΠΣ και ΔΕΠΠΣ.

Λέξεις – κλειδιά: ηλιακό σύστημα, διδακτικό σενάριο, μοντέλο

 

ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ

Διακονεί ως σχολικός σύμβουλος την Β΄ Περιφέρεια Δημοτικής Εκπαίδευσης Κοζάνης. Σπούδασε Παιδαγωγικά και Ιστορία. Ασχολείται με τη φύση και τον πολιτισμό.

 

Ορυχεία χρωμίου, αμιάντου και λιγνίτη, υδροηλεκτρικά φράγματα, γεωτρήσεις ή μάστευση επιφανειακών υδάτων κι ανεμογεννήτριες άλλαξαν κι αλλάζουν δραστικά το φυσικό τοπίο. Ποια άραγε η επίδρασή τους στον άνθρωπο, θετική, αδιάφορη ή αρνητική; Με προέχουσα την σημαντική αυτή ερώτηση επεξεργαζόμαστε πρακτικούς τρόπους μετάδοσής της στους μαθητές.

 

[1] Ενδεικτική βιβλιογραφία εισήγησης Ανδρέα Αθανασιάδη (ελληνική ή σε ελληνική μετάφραση) σχετική με την ανακοίνωση:

Για διδακτική γεωγραφίας∙  γεωγραφία και μετανάστευση

Spykman Nicholas, Η Γεωγραφία της Ειρήνης, μτφρ. Παναγιώτης Κελάνδριας, Παπαζήση, Αθήνα 2004

Κατσίκης Απόστολος, Διδακτική της Γεωγραφίας. Επιστημονική θεώρηση, γεωγραφική γνωστική τεκμηρίωση, Τυπωθήτω, 2η έκδ., Αθήνα 2005

Συρίγος Άγγελος, «Η Ελλάδα και τα μεταναστευτικά ρεύματα», στο Πάνος Καζάκος κ.ά. (επιμ.), Η Ελλάδα στον κόσμο της. Μεταξύ ρεαλισμού και ανεδαφικότητας στο διεθνές σύστημα, Πατάκη, Αθήνα 2016, σ. 155-195

Χατζηβασιλείου Ευάνθης, «Η γεωγραφία και οι μεταλλαγές της: μια χώρα στο σταυροδρόμι των κόσμων», στο Πάνος Καζάκος κ.ά. (επιμ.), Η Ελλάδα στον κόσμο της. Μεταξύ ρεαλισμού και ανεδαφικότητας στο διεθνές σύστημα, Πατάκη, Αθήνα 2016, σ. 103-125

Χατζημιχάλης Κωστής, Ζητήματα γεωγραφίας κατάλληλα για μη γεωγράφους, Νήσος, Αθήνα 2016

 

Για Μέση Ανατολή, Ισλάμ, Ισλαμισμό και Ισλαμικό Κράτος

Cockburn Partic, Η επιστροφή των Τζιχαντιστών. Το Ισλαμικό Κράτος και η νέα εξέγερση των Σουνιτών, μτφρ. Κωνσταντίνος Γεώρμας, Μεταίχμιο, Αθήνα 2014

Harman Chris, «Ο Προφήτης και το Προλεταριάτο. Ριζοσπαστικό Ισλάμ, Ιμπεριαλισμός και Αριστερά», στο Πάνος Γκαργκάνος, Νίκος Λούντος, Λέανδρος Μπόλαρης  (επιμ.), Η πάλη ενάντια στην Ισλαμοφοβία, μτφρ. Λέανδρος Μπόλαρης, Νίκος Λούντος, Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, Αθήνα 2015, σ. 13-141

Huntington Samuel, Η σύγκρουση των πολιτισμών και ο ανασχηματισμός της παγκόσμιας τάξης, μτφρ. Σήλια Ριζοθανάση, Πατάκης, Αθήνα 2017 (κυκλοφόρησε στα ελληνικά και από τις εκδόσεις TerzoBooks)

Roy Olivier, Η τζιχάντ και ο θάνατος, μτφρ. Κίττυ Ξενάκη, Πόλις, Αθήνα 2017

Roy Olivier, Οι αυταπάτες της 11ης Σεπτεμβρίου. Στρατηγική και τρομοκρατία, μτφρ. Νίκος Ζαρταμόπουλος, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα 2003

Wallerstein Immanuel, Σύγκρουση πολιτισμών; Η μεγάλη εικόνα και το μελλοντικό σύστημα, μτφρ. Σπύρος Μαρκέτος – Ελίνα Φωτεινού, Θύραθεν, Θεσσαλονίκη 2011

Δασκαλάκης Ιπποκράτης, «Ο πόλεμος στη Συρία. Αίτια και ρόλοι των ΗΠΑ, Ρωσίας και Τουρκίας», στο Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, Ανατολική Μεσόγειος, παρόν και μέλλον, Δημ. Ν. Παπαδήμα, Αθήνα 2017, σ. 19-62

Κυρίλλου Δήμητρα, Μέση Ανατολή. Αντίσταση στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, Αθήνα 2015

Λίβας Σωτήριος, Όψεις της Μέσης Ανατολής. Πόλεμος, ιδεολογία, θρησκεία, Παπαζήση, Αθήνα 2017

Λυγερός Σταύρος, Η ισλαμική τρομοκρατία, Πατάκη, 2η έκδ., Αθήνα 2016

Μπόση Μαίρη, Η Διεθνής Ασφάλεια στον μεταψυχροπολεμικό κόσμο. Οι αραβικές εξεγέρσεις και η περίπτωση της Συρίας, Ποιότητα, Αθήνα 2014

Παπαγεωργίου Φώτης –  Σαμούρης Αντώνης, Ισλαμισμός και ισλαμοφοφία. Πέρα από την προκατάληψη, τόμος 1ος, ειδ. έκδ. Ταξιδευτής-Έθνος, Αθήνα 2015

 

Για αμερικανική εξωτερική πολιτική ευρύτερα με εκτενείς αναφορές στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή

Anderson Perry, Η αμερικανική εξωτερική πολιτική και οι διανοητές της, μτφρ. Ηρακλής Οικονόμου, Τόπος, Αθήνα 2017

Chomsky Noam, Παρεμβάσεις, μτφρ. Αριάνδη Αλαβάνου, Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα 2009

Chomsky Noam, Ποιος κυβερνά τον κόσμο;, μτφρ. Αντώνης Καλοφύρης, Πατάκη, Αθήνα 2017

Chomsky Noam – Viltchec Andre, Η τρομοκρατία της Δύσης, μτφρ. Χρήστος Καψάλης, Ψυχογιός, Αθήνα 2014

Chossudovsky Michel, Η παγκοσμιοποίηση του πολέμου, μτφρ. Μυρτώ Πουλάκου, Δανάη Καπράνου, Πιρόγα, Αθήνα 2016

Λούλης Γιάννης, No happy end. Η πολιτική Bush σύμμαχος του Bin Laden, Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα 2005

Λούλης Γιάννης, Ομπάμα. Πώς γκρεμίστηκαν οι αυταπάτες. Παρακολουθήσεις, πύραυλοι-δολοφόνοι, στήριξη δικτατόρων, Καστανιώτη, Αθήνα 2014

Παπασωτηρίου Χαράλαμπος, Αμερικανικό πολιτικό σύστημα και εξωτερική πολιτική: 1945-2002, Ποιότητα, 5η έκδ., Αθήνα 2012

Φούσκας Βασίλης, Αυτοκρατορία και πόλεμος. Η κρίση της αμερικανικής υψηλής στρατηγικής και η ανάδυση της πολυπολικότητας, Ποιότητα, Αθήνα 2009

 

Ετικέτες: , , , , , , , , , , ,

Λαζαρίνες: από την αναγκαιότητα στην αναβίωση»

Λαζαρίνες χορεύουν επί Εμφυλίου Πολέμου τον παραδοσιακό χορό τους, φρουρούμενες από τους χωροφύλακες του τοπικού Σταθμού, για να αποσοβηθεί απαγωγή τους από τους αντάρτες του ΔΣΕ

Λαζαρίνες χορεύουν επί Εμφυλίου Πολέμου τον παραδοσιακό χορό τους, φρουρούμενες από τους χωροφύλακες του τοπικού Σταθμού, για να αποσοβηθεί απαγωγή τους από τους αντάρτες του ΔΣΕ. Μόνον δύο όμως φέρουν το εορταστικό στεφάνι.

Το ανοιξιάτικο έθιμο των Λαζαρίνων, δρώμενο προς επιλογήν νυφών στις μεσαιωνικές κοινότητες της Βαλκανικής Χερσονήσου, έφθασε από την Αρχαιόττηα μέσα από τις πολιτισμικές συμπληγάδες των αιώνων μέχρι τις μέρες μας. Η απομείωσή του αποφεύχθηκε, όταν πριν από μερικές δεκαετίες έσκυψαν προς μελέτην και υποστήριξήν του καταγραφείς ή αιρετοί εκπρόσωποι της πολιτείας. Πώς πορεύτηκε τόσο μακριά; Ποιο το μέλλον του;

1. Η ανακοίνωση θα γίνει στην αθηναϊκή νόρμα κι όχι στο τοπικό ιδίωμα, καθώς διάχυτος είναι ο δισταγμός να μιλάμε δημοσίως τη γλώσσα των παππούδων μας. Ευχαριστώ τα παιδιά του Συλλόγου που με επέλεξαν ως ομιλητή. Είναι η δεύτερη φορά που τιμώμαι μ΄ αυτόν τον τρόπο, η προηγούμενη είχε επισυμβεί επί δημαρχίας του παριστάμενου σήμερα εδώ ως ακροατή Γιώργου Τζέλλου.

Θα ασχοληθούμε με το έθιμο των Λαζαρίνων, δηλαδή κοριτσιών, που τέτοιες μέρες κάθε χρόνο χόρευαν στολισμένες στις ανοιχτωσιές του χωριού. Ήταν μια αναγκαιότητα εξ αμνημονεύτων χρόνων, η οποία, όταν ήρθε στα σπίτια το ηλεκτρικό ρεύμα, άρχισε να θεωρείται απευκταία. Πριν όμως προλάβει να χαθεί, υποστηρίχτηκε υλικά και ηθικά από μελετητές κι εκπροσώπους της πολιτείας ή συσσωματώσεων. Κυρίαρχο ρόλο έπαιξε η παρουσία της τηλεόρασης και των ΜΜΕ. Τώρα όμως που οι δημόσιο πόροι ελαττώνονται προς την επαρχία, έχει γίνει αναγκαιότητα όπως παλιά. Αναγκαιότητα μιας ιδιαίτερης πολιτισμικής ταυτότητας στο χάος της παγκοσμιοποίησης.

2.Η ασπρόμαυρη εικόνα των Λαζαρίνων δημοσιεύεται για πρώτη φορά και είναι η παλαιότερη διαθέσιμη. Ανήκε στον, παριστάμενο με την κλούτσα αριστερά, διοικητή του Σταθμού Χωροφυλακής Αιανής μέχρι να την προσφέρει στον γράφοντα. Ελήφθη κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, πιθανόν το 1947, όπως φαίνεται από τον στρατιωτικό ρουχισμό των οργάνων της τάξεως. Τα κορίτσια χορεύουν στα Πιλικάθκα τ΄ Αλώνια μάλλον, με πίσω τους την Μαύρη Ράχη, τη Σιάπκα και τα Πιέρια. Οι χωροφύλακες φυλούν τα κορίτσια από ενδεχόμενη επιδρομή του ΔΣΕ. Δεν είχαν ρωτηθεί, αν όντως ήθελαν να παραμείνουν υποτακτικές στη δούλεψη των μελλόντων αντρών τους ή να φύγουν στο βουνό όπου θα φορούσαν παντελόνια, θα βαστούσαν όπλα και θα είχαν εξουσία ζωής και θανάτου επάνω στους «αντιδραστικούς», όπως άφηναν να εννοηθεί οι αγκιτάτορες των ανταρτών. Πάντως τολμούσαν να συνεχίσουν το έθιμο σε καθόλου εύκολους καιρούς. Ο έρωτας υπερίσχυε του πολέμου. Ήταν μια αναγκαιότητα.

3. Με την άφιξη του ηλεκτρικού ρεύματος, στις αρχές δεκαετίας του 1970, πλήθυναν τα δρομολόγια των λεωφορείων, μπήκε η τηλεόραση στα σπίτια και οι επαφές με την πόλη της Κοζάνης άρχισαν τακτικές. Το έθιμο αντιμετώπιζε μιαν ήττα. Όμως οι δημόσιοι πόροι που δίνονταν αφειδώς για φολκλορικές παραστάσεις κι ανταλλαγές χορευτών κι ασμάτων διατήρησαν τις Λαζαρίνες, ενισχυμένες τώρα από μεγαλύτερες στην ηλικία γυναίκες, που ήθελαν να «φαντάξουν» όπως έκριναν συντηρητικές κριτικές. Από την αναγκαιότητα είχε περάσει στην αναβίωση με τις «παράλληλες» εκδηλώσεις, δηλαδή μουσικές από ηλεκτρικά όργανα, άσματα και επισκέπτες –χορευτές άλλων τόπων. Με αποτέλεσμα ενίοτε οι Λαζαρίνες να χορεύουν θρακιώτικα ή άλλους, απαιτητικούς για τις βαριές στολές τους, χορούς.

4. Η αναβίωση του εθίμου είχε όμως και την θετική της πλευρά. Περισσότερα κορίτσια έραβαν στολές και μάθαιναν τα παλιακά τραγούδια, όλο και πιο μικρές ηλικίες. Ειδικά τα νήπια και μετανήπια χαίρονταν πολύ να φορούν την παραδοσιακή στολή, με τα φλουριά στο στήθος, με τα κίτρινα μαντίλια. Και οι γονείς τους να τα καμαρώνουν. Έτσι, η διοικητική ελίτ της Δύσης σε αγαστή συνεργασία με τα ενδοχώρια φερέφωνά της εις μάτην στύβει κάθε δημόσια επιχορήγηση για την τέλεση δρώμενων στην ύπαιθρο προσπαθώντας να δημιουργήσει δικές της παγκόσμιες γιορτές. Οι Λαζαρίνες έγιναν σήμερα μια αναγκαιότητα, όπως παλιά.

5. Πηγές για το δρώμενο βρίσκει κανείς άφθονες, όταν μάλιστα είναι σαρξ εξ σαρκός του τόπου, όπως ο γράφων. Αυτόπτης μάρτυρας από βρέφος και παρατηρητής των εθίμων για δεκαετίες. Ωστόσο το σχετικό βιβλίο του αναπληρωτή επιθεωρητή Δημοτικών Σχολείων Κωνσταντίνου Σιαμπανόπουλου είναι δυσκολότατο να ξεπεραστεί ακόμα κι από τον πιο επίμονο ερευνητή. Όχι μόνον γιατί γράφτηκε επιμελώς, αλλά διότι στηρίχτηκε σε πληροφορίες ηλικιωμένων που έχουν αποδημήσει. Αυτοί γνώρισαν ένα σχεδόν απαράλλακτο το έθιμο, χωρίς καταιγιστικές εισαγόμενες προσκτήσεις.

Υπάρχουν κι άλλα δημοσιεύματα, λ.χ. στην εφημερίδα «Αιανή», που εξέδιδε πριν από 40 χρόνια ο ίδιος Σύλλογος. Και πέρυσι είχε υλοποιηθεί σχετική ημερίδα στο Αρχαιολογικό Μουσείο του χωριού με καλεσμένους από την Ακαδημία Αθηνών και τις Παιδαγωγικές Σχολές, ωστόσο δεν ήταν διαθέσιμα στο γράφοντα τα πρακτικά της. Αν δημοσιεύτηκαν. Όσα υπάρχουν περί αυτής στο Διαδίκτυο είναι γνωστά και γενικολογούν.

6. Εννοείται πως το έθιμο δεν εκτυλίσσεται αποκλειστικά στο χωριό μας και ούτε μπορεί ποτέ να αποδειχθεί ο ακριβής τόπος όπου γεννήθηκε. Διασώζεται σήμερα στη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και την Θράκη, αλλά και στη Σερβία και την Βουλγαρία με συνεκτικούς του κρίκους την χωρική εγγύτητα, τα ένστικτα, τον τρόπο ζωής και την Ορθοδοξία. Αν την επόμενη χρονιά ο Σύλλογος επεκτείνει την εκδήλωση αυτή, θα ήταν πρόσφορο να καλεστούν ερευνητές και από τις ειρημένες χώρες, να μιλήσουν για τον Λάζαρ(η) και τα δρώμενά του, αρκετά όμοια με τα δικά μας.

7. Ο χορός των κοριτσιών κατάγεται από την Αρχαιότητα. Αν όμως σε ανάγλυφά της βλέπουμε γυμνά σώματα χορευτριών, πρόκειται για επιλογή του καλλιτέχνη. Η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Πραγματικότητα που συμβαδίζει με το κλίμα της περιοχής μας, αρκετά ψυχρό κάποτε τον Απρίλιο, με τα χιόνια να στεφανώνουν τις κορυφές των βουνών περίγυρα. Και οι αρχαίοι χρόνοι στην ύπαιθρο έμοιαζαν πολύ στα μέσα της προηγούμενης χιλιετίας με τους σημερινούς. Γνώμη του γράφοντος είναι πως η σύνδεση με την Αρχαιότητα είναι καταφανής στο «λάπατου», το φυτό που ακόμη τοποθετούν οι Λαζαρίνες μέσα στην γάστρα, για να το υπερπηδήσουν. Εδώ έχουμε διπλή διάσωση της λέξης: ως ίδια εκφορά, δηλαδή λάπατο, κι ως προς τη δεύτερη ερμηνεία της, η οποία λησμονήθηκε, του «ορύγματος». Το οποίο πρέπει να υπερπηδήσουν τα κορίτσια.

8. Η καταγωγή των δρώμενων πηγάζει από την Αρχαιότητα, αφού η κοινή αγροτική ζωή δεν άφηνε περιθώρια για συναντήσεις αγοριών και κοριτσιών διαφορετικών συγγενειών. Ο χορός παρείχε την ευκαιρία να παρατηρήσουν γονείς, νεαροί και προξενητάδες τις έφηβες για αρκετή ώρα μπροστά τους. Αργότερα, όταν εκχριστιανίστηκε ο τόπος, μάλλον κατά τον 6ο -8ο αιώνα μ.Χ., προστέθηκε η ανάσταση του Λαζάρου και η επίσκεψη στον ναό της Παναγίας. Όμως στις αρχές του 20ού αιώνα υπήρχαν δύο ενορίες στο χωριό, οπότε οι Λαζαρίνες θα επισκέπτονταν δυο διαφορετικούς ναούς. Και παλαιότερα ίσως περισσότερους, αφού οι ενορίες θα ήταν πιο πολλές.

9. Η διατήρηση του εθίμου ως τα τέλη του 20ύ αιώνα στην περιοχή μας, την οποία οι Οθωμανοί ονόμασαν, ίσως και μετονόμασαν, Τσιαρτσιαμπά, ενώ επί παλαιοτέρων εποχών μαρτυρείται ως Ελίμεια, οφείλεται σε γεωγραφικούς επί το πλείστον λόγους. Ο ποταμός Αλιάκμονας μάς χώριζε από τις πολιτισμικές επιρροές του νότου κι από τις θαλάσσιες αντίστοιχες, ενώ στην ανατολή και τη δύση ορθώνονταν οροσειρές. Στο δε Βορρά κατοικούσαν Οθωμανοί, εκδιώκοντας τους πρώην κατοίκους. Ζούσαν οι πρόγονοί μας μέσα σε έναν αυστηρό θύλακα, μια γεωγραφική απομόνωση.

Με τους Βλάχους, επί το πλείστον, κοσμοπολίτες εμπόρους της πόλης Κοζάνης δεν είχε επαφή η Αιανή, ώστε να απομειωθεί νωρίτερα το έθιμο των Λαζαρίνων. Αν εξαιρεθεί το γεγονός πως η Κοζάνη αναγνωρίστηκε ως πόλη στα μέσα του 18ου αιώνα, σχετικά αργά δηλαδή. Νωρίτερα ήταν αδύνατον η πολυπληθής Κάλιανη, όπως ονομαζόταν παλιότερα η Αιανή, να σταθεί δουλικά μπροστά στους αγροτοποιμένες του οικισματίου που οι λιγοστοί κάτοικοί του το ονόμαζαν Κόζιαν(η), δηλαδή Γιδότοπο. Ή Εριφιώνα κατά μια λόγια οπτική.

10. Παρόλη όμως την απομόνωσή της η Αιανή δεν απέφυγε διαφόρων ειδών προσμίξεις, ειδικά πολιτισμικές, όπως μαρτυρεί το κύριο άσμα των Λαζαρίνων, το «Τσιντζιρό». Είναι εκπληκτικό ότι αρχίζει με τρεις αλλόφωνες λέξεις, αγνώστου ερμηνείας στα νέα παιδιά, τις «τσιντζιρό γαϊτάνι, μάικου…». Ελληνιστί «χρυσή κλωστή, μάνα». Τσιντζιρό σημαίνει χάλκινο στην τουρκική, γαϊτάνι ίσον κλωστή στην λατινική, μάλλον και στην βλαχική, και μάικου θα πει μάνα στη σλαβική. Ως «τσίνιτζιλού γαϊτάιανου» τραγουδιόταν στις Λαζαρίνες του σχετικά γειτονικού οικισμού Λιβαδερό. Ποιος δάνεισε άραγε τον στίχο σε ποιον; Η πεδιάδα στο βουνό ή το αντίθετο;

11. Για το προτιμητέο έδεσμα των Λαζαρίνων, δηλαδή τις πίτες διαφόρων ειδών έχουμε γράψει, οπότε ας μην σπαταλήσουμε τον χρόνο.

12. Φτάνουμε, λοιπόν, στο επιστέγασμα. Τι γίνεται από δω και πέρα; Θα υποκύψουμε στην παγκοσμιοποίηση εντάσσοντας το έθιμο των Λαζαρίνων στην «άυλη πολιτιστική κληρονομιά» της Ουνέσκο και των συνεργαζόμενων μ΄ αυτήν ΜΚΟ, όπως επιχειρείται τελευταίως; Τι έχουμε να κερδίσουμε, αν αφεθούμε στα ρυθμιστικά ηνία άλλων; Κι αρκετά παλαιότερα τον πολιτισμό του χωριού, για όποιον θυμάται, είχε αναλάβει μια αθηναϊκή ΜΚΟ, η οποία εξαφανίστηκε δίχως να αφήσει ίχνη και έργο. Ποιος πιστεύει πως αν ενταχθούμε στην παγκόσμια διακυβέρνηση, θα κερδίσουμε κάτι εκτός από χειραγώγηση και υποταγή;

Άποψη του γράφοντος είναι να σκύψουμε στα εθίματα μόνοι μας. Όσοι θέλουν να τα παρατηρήσουν, μελετήσουν, επιχορηγήσουν ελεύθεροι. Δεν θα τα διαφεντέψουν όμως.

 

Το ανωτέρω κείμενο γράφτηκε μετά την, από στήθους και κάπως διαφορετική, εκφώνηση του γράφοντος σε εκδήλωση που διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αιανής «Η πρόοδος» στο Πνευματικό Κέντρο του χωριού την 8η Απρίλη 2017. Οι αριθμοί παραπέμπουν στην οπτική παρουσίασή της.

Ετικέτες: , , ,

Ο φανός της Αιανής: η καταγωγή, η ιστορία και οι ρομαντικές παρακρούσεις ενός βαλκανικού εθίμου

Φανός στην πλατεία του χωριού το Μάρτη του 2008. Διακρίνεται η τεράστια φανοδόκη, όπου καίγονται διάφορα είδη ξύλων

Φανός στην πλατεία του χωριού το Μάρτη του 2008. Διακρίνεται η τεράστια φανοδόκη, όπου καίγονται διάφορα είδη ξύλων

 

Kαλογέρ(οι) Zαμπουργιανοί
πως παέντι απού μνι;
Aς είν’ καλά η (Α)ιανή
μια δραχμή έχει του μνι!

(αποκριάτικο τετράστιχο της Κοζάνης)

 

Μετά τον, εδώ και μια βδομάδα, καταιγισμό δημοσιεύσεων κι ακροαμάτων για τους φανούς και την Αποκριά της Κοζάνης καιρός είναι να γραφτεί και λίγη ιστορία για το φανό ή, σωστότερα, για τους φανούς της Αιανής και της ευρύτερης περιοχής της.

Το ζήτημα των φανών έθιξαν παλιότερα αρκετοί ερασιτέχνες λαογράφοι κι όχι λίγοι διανοούμενοι σήμερα, αλλά δεν έχει ακόμα λήξει. Αφ’ ενός επειδή οι περισσότεροι από τους πρώτους στήριξαν το έργο τους επάνω σε ρομαντικά παραμύθια αφ’ ετέρου διότι οι δεύτεροι -με εξαιρέσεις εννοείται- υποστηρίζουν με ζέση τις ίδιες, παραδοσιακού τύπου, οπτικές.

Το ενεστώς κείμενο ανιχνεύει τις αρχές του φανού της Αιανής και ρίχνει φως στην ιστορική του πορεία. Φυσικά και δεν είναι πλήρες, αν δεν μελετηθούν συγκριτικά τα σχετικά ήθη κι έθιμα όλων των βαλκανικών, σύνοικών μας, λαών, ώστε να γίνουν οι φανοί φωτεινοί συνδετικοί δρόμοι κι όχι σκοτεινά διαχωριστικά μονοπάτια, όπως είναι σήμερα.

 

Φανός, ένα μεσαιωνικό έθιμο με ινδοευρωπαϊκές ρίζες

Παρ’ όλο που η ιδιωματική λέξη της Αιανής φανός= πυρσός και δαδί έρχεται από την αρχαιότητα, δεν μπορούμε να αποδείξουμε ότι έφτασε σε μας μέσω της συνεχούς χρήσης της. Γιατί η αρχαία Αιανή μικρή τοπογραφική σχέση έχει με το σημερινό της συνονόματό της χωριό και κατ’ επέκταση με την παλιότερη ονομασία του, την Κάλιανη.

Ας δεχτούμε λοιπόν ότι η αρχαία Αιανή εδράζονταν στο λόφο ονόματι Στ’ ράχ(η) μιγάλ(η), 2χμ ΒΒΑ της σημερινής Αιανής. Ο οικισμός έσβησε κατά τη Ρωμαιοκρατία και οι κάτοικοί της διασκορπίστηκαν. Ακολουθεί σιωπή 1700 χρόνων μέχρι να εμφανιστεί το 1927 το όνομα Αιανή, όταν μεταβαπτίζεται το κεφαλοχώρι Κάλιανη (λασπότοπος στην παλαιοσλαβική). Μια σκοτεινή ιστορική συνέχεια.

Ο σημερινός φανός δεν φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με την αρχαιοελληνική σημασία της λέξης και είναι παρακινδυνευμένο να ταυτίζουμε επακριβώς τις αθηναϊκές αρχαίες αστικές γιορτές με τις μακεδονικές αγροτικές αντίστοιχες. Η καταγωγή του εθίμου είναι αρχαία ελληνική αλλά και ιλλυρική, εφ’ όσον ακριβώς το ίδιο έθιμο (παναΐ το λεν οι Αλβανοί) εξόν της φωνητικής του συγγένειας, περιέχει τα ίδια δρώμενα, ήτοι: κρέμασμα σκυλιών, φίλημα χεριών και φωτιές, το βρίσκουμε και στην Αλβανία.

Η υποθετική σκέψη Κοζανιτών λογίων ότι ο φανός ήρθε στην Κοζάνη από την Ήπειρο, επειδή ισχυρίζονται πως όλοι οι Κοζανίτες έλκουν την καταγωγή τους από κει, είναι πρόχειρη. Πρώτα επειδή η Κόζιανη υπήρχε νωρίτερα ως οικισμός, έπειτα διότι ο φανός άναβε, εκτός από την Κοζάνη, στις περιοχές Βεντζίων και Τσιαρτσιαμπά -το σχώρεμα και ο φανός προφανώς υπάρχουν και σε βορειότερα. Ο φανός είναι μεσαιωνικό έθιμο με ινδοευρωπαϊκές ρίζες.  Είναι απίθανο να βρούμε την ακριβή καταγωγή του, αν δεν μελετήσουμε όλα τα παραπλήσια βαλκανικά έθιμα.

 

Το κρέμασμα σκυλιών και γατιών

Αφού μας λείπουν λοιπές γραπτές πηγές, αντλούμε στοιχεία από την προφορική ιστορία. Παραδίδεται με ασφάλεια πως εδώ και δυο αιώνες οι φανοί της Κάλιανης ήταν τρεις. Άναβαν στις υψηλές θέσεις Κούλια, Αϊ-Γιωρς και Παλιουκόνακου, μαχαλάδες που διέθεταν τρία ξεχωριστά νεκροταφεία: της Αγίας Παρασκευής, του Αϊ-Γιωρ(η) και του σημερινού στην Αγία Τριάδα.

Η διαίρεση προφανώς σήμαινε τη διαφορετική καταγωγή των μαχαλιωτών. Και καθώς μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει γνωστή εκτεταμένη ανασκαφή στο χώρο της σημερινής Αιανής, υποθέτουμε ότι ο παλαιότερος μαχαλάς ήταν της Κούλιας, γιατί α) εκεί είχε την έδρα του ο πρώτος οθωμανικός αστυνομικός σταθμός β) εκεί κρεμούσαν τα σκυλιά και τα γατιά το απόγευμα της Κυριακής του φανού.

Για το κρέμασμα των ειρημένων τετραπόδων, σιωπούν οι τοπικοί λαογράφοι ίσως επειδή το βρίσκουν άγαρμπο. Όμως είχε πρακτική σημασία, καθώς από το ένα μέρος αγρίευε τα ήσυχα σκυλιά και γατιά κι από την άλλη μείωνε τον πολυπληθή αριθμό τους. Σύμφωνα μ’ αυτό περιέστρεφαν τα άτυχα ζώα τυλίγοντάς τα σε δυο σκοινιά και τα παρατούσαν από ύψος τριών περίπου μέτρων να σκάζουν ζαλισμένα σαν ώριμο καρπούζι στη γη και να κατρακυλούν στις πλαγιές της Κούλιας.

 

Οι φανοί

Το ίδιο απόγευμα οι συγγενείς και, ιδιαίτερα, οι γυναίκες φιλούσαν τα χέρια των μεγαλύτερων, για να φαν γλυκά και να συγχωρεθούν, πράξη που δήλωνε την πατριαρχική δομή της οικογένειας και τους στενούς συνεκτικούς δεσμούς της αγροτικής κοινωνίας του χωριού. Κατά μιαν οπτική την υποταγή στο αφεντικό της οικογένειας και στα αφεντικά της εξουσίας, όπως αυτή καθρεφτίζονταν μέσα στο εθιμικό στάτους.

Οι φανοί άναβαν το βράδυ. Από μέρες νέοι και άντρες έκοβαν στη φύση και κουβαλούσαν κέδαρα (κέδρα) για ν’ ανάψουν το φανό. Πουρνάρια δεν έβρισκαν επειδή δεν ήταν εύκαιρα για ξόδεμα: χρησίμευαν ως τροφή για τα ζώα και σαν ξύλα για μαγείρεμα, όταν δεν τα πουλούσαν στην πόλη της Κοζάνης. Ούτως ή άλλως τα βοσκήσιμα ζώα ήταν αρκετά, ώστε σπάνια έβρισκε κανείς κοντά στο χωριό πουρνάρι να ξεπερνά σε ύφος το μισό μέτρο.

Η βραδινή φωτιά προσέφερε ένα μυστηριακό φόντο στην τελετή και ζέσταινε τους θεατές της μέσα στην πρώιμη, ψυχρή, ανοιξιάτικη νύχτα. Άντρες κι έφηβοι το ‘στρωναν στο χορό, ενώ γυναίκες και κορίτσια κοιτούσαν απ’ έξω. Μερικοί χορευτές μεταμφιέζονταν, γιατί ντρέπονταν να ξεστομίσουν τα βρομόλογα των αυτοσχέδιων ριμών. Βάφονταν με κάρβουνο ή φορούσαν τσιόλια (πανιά) στο πρόσωπο για να μην αναγνωρίζονται εύκολα οι πρώτοι και καθόλου οι δεύτεροι.

Κάποτε ο νταουλτζής Μάρκος συνοδευόμενος από τον μποσταντζή Θύμιο είχε έρθει αποφασιστικά μεταμφιεσμένος στο φανό στο Παλιουκόνακου. Θες από το κρασί, θες από την πύρα της φωτιάς, θες από τα ντροπαλά πρόσωπα των παριστάμενων κορασίδων περιδινιζόμενος στις συστροφές του χορού, έβγαλε στο φως τον φαλλό του. Χωρίς περιστολή κι αιδώ, πλήρως εναρμονιζόμενος με τα τολμηρά άσματα των συνωδών του. Δεν νοιαζόταν ούτε για τη βλάστηση και την καρποφορία ούτε για τη θύμηση των νεκρών ούτε για τη διάβαση χειμώνα -Άνοιξης ούτε για τα όπλα που κυκλοφορούσαν οι Μακεδονομάχοι [sic] μέσα στο φανό. Για τέτοιες ρομαντικές έννοιες των λαογράφων δεκάρα δεν έδινε ο ιθύφαλλος τολμητίας.

 

Η εξέλιξη των φανών

Οι τρεις φανοί της Αιανής διατηρήθηκαν αναλλοίωτοι (αφαιρούμε την Κατοχή και τον Εμφύλιο, που δεν άναψαν) ως τα μέσα της δεκαετίας του ΄70, εποχή που εξηλεκτρίστηκε το χωριό, κατασκευάστηκε η μεγάλη τσιμεντένια γέφυρα προς το Ρύμνιο και πλήθυναν τα μεταφορικά μέσα. Οι φανοί άναβαν τώρα σε κάθε γειτονιά, γιατί η πιτσιρικαρία έβρισκε άφθονα λάστιχα αυτοκινήτων για να κάψει στο φανό. Κλεψίματα και μάχες με πέτρες συνέβαιναν βδομάδες πριν από το άναμμά τους, κατάσταση που συνεχίστηκε μέχρι να απαγορευτούν το κάψιμο των ροδών από την αστυνομία.

Το 1998 άναψαν δυο φανοί: οι Ξινύχτις (Ξενύχτες) δίπλα στο ναό της Αγίας Παρασκευής με χορηγό το κλαμπ Smile και οι Μυρμηγκιάιδις κοντά στο γήπεδο. Τον επόμενο χρόνο στήθηκε ένας κοινός φανός στην πλατεία. Η τελετή είχε εξελιχθεί: πλήρωνε ο Δήμος, υπήρχαν μεγάφωνα με κλαρίνα, απαγγέλλονταν ελάχιστα σεξιστικά στιχάκια κι άρχισαν να χορεύουν και γυναίκες. Υπάρχει φανοδόκη, σιδερένια, και γεμίζει με ξύλα, όχι πια κέδρα ή λάστιχα.

Δυο χρόνια αργότερα ο φανός ήταν μόνο ένας, «Τσ’ Μυρμήγκους», καθώς ο τοπικός πολιτισμικός σύλλογος ανασυγκροτούνταν σε νέες βάσεις, ενώ ο Δήμος Αιανής έστεκε αμήχανος μπροστά στον οργασμό των ιδιαιτεροτήτων. Ψυχή των Μυρμηγκιάηδων ήταν νεολαίοι της περιοχής «Μυρμήγκου» (είχε πολλές μυρμηγκοφωλιές παλιότερα), που, λαμβάνοντας μόνοι τους πρωτοβουλία, έβαλαν μισό εκατομμύριο λεφτά και ξόδεψαν αρκετές εργατοώρες δουλειάς.

Ως πρώτο του χορού προσέλαβαν το λαϊκό ριμοπλάστη Αθανάσιο, γράφτηκε και κασέτα, η οποία παίζονταν στο φανό, ενώ οι χορευτές τραγουδούσαν play back. Τα άσματα ήταν ως επί το πλείστον πολιτικά κι ευτράπελα παρά τολμηρά και σεξιστικά όπως παλαιότερα.

 

Το εγγύς μέλλον

Λέγεται ότι ο τοπικός Δήμος προσέφερε 300 χιλιάρικα για τα έξοδα του φανού το 2000. Όμως το γενικό ζητούμενο είναι η περαιτέρω πορεία τους όπως επίσης και των τριών ενεργών συλλόγων της Αιανής (πολιτισμικός, ιππικός, ορειβατικός).

Υποθέτω ότι οι επόμενες αποκριάτικες εκδηλώσεις θα είναι οργανωμένες από το Δήμο στη γενική βάση:

έκδοση βιβλίου και CD rom με την ιστορία του φανού και τα τραγούδια του, παλιά και νέα.

Προετοιμασία ενός κεντρικού κυριακάτικου φανού στην Αιανή και περιφερειακών για τις επόμενες μέρες στα μικρότερα του Δήμου χωριά.

Ζωντανή αναμετάδοση του κεντρικού φανού από ιντερνετική διεύθυνση και τοπικό ραδιοσταθμό.

Κάλυψη φανών από τα τοπικά, ελληνικά κι ευρωπαϊκά ΜΜΕ πριν και μετά.

 

Οι πηγές

Δυστυχώς δεν μελετήθηκε το πρόσφατο βιβλίο της Ματίνας Μόμτσιου. Οπότε οι γραπτές πηγές περιορίζονται σε ανυπόγραφα άρθρα της εφημερίδας Γραμμή και σε ενυπόγραφα των φιλόλογων Κώστα Ντίνα και Χαρίτωνα Καρανάσιου (11.3.00, σ. 10, 14).

Από διάφορα βιβλία αντλεί επίσης κανείς πληροφορίες: στον Χ. Καζαρίδη για τον Πεντάλοφο, στην Α. Τζινίκου για το Βελβεντό, στον Ζ. Τσίρου για τη Βλάστη, στον Φ. Παπανικολάου για το Βόιο.

Στη σελίδα ourda.gr υπάρχουν εργασίες των λαογράφων Αλευρά και Λυριτζή. Εκτός τούτων περιηγήθηκα και στο Διαδίκτυο για τους φανούς στην Αλβανία, τη Βουλγαρία και τη νότια Γιουγκοσλαβία.

Προφορικές αφηγήσεις πήρα από τον Αιανιώτη έμπορο Κώστα Γούλα, από τον Κνιδιώτη ξυλουργό Βαγγέλη Πάσχο κι από δυο Αλβανούς εργάτες στην Αιανή.

Τέλος τηλεφώνησα στο Χρήστο Γκέκα από τη Νέα Καρδιά Πτολεμαΐδας.

Έφηβος ων θυμάμαι καλά τον φανό στη θέση «Μύλους» και μικρότερος συμμετείχα σε κλοπές λαστίχων για τον ίδιο.

 

Το κείμενο δημοσιεύτηκε το 2000 στην εφημερίδα Γραμμή. Εδώ προσφέρεται ανακτενισμένο.

 

Ετικέτες: , ,

H Ιστορία ως όχημα προσωπικής και κοινωνικής αλλαγής

Λεπτομέρεια από την ομιλία. Στο ένα χέρι η ευταξία της γενειάδας, στο άλλο το αλλαχτήρι της οπτικής παρουσίασης. Εικονοληψία: Μαρία Μπρέτσα.

Λεπτομέρεια από την ομιλία. Στο ένα χέρι η ευταξία της γενειάδας, στο άλλο το αλλαχτήρι της οπτικής παρουσίασης. Δεξιά οι προεδρεύοντες. Εικονοληψία της Μαρίας Μπρέτσα.

Ανακοίνωση στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Η Εκπαίδευση Ενηλίκων ως δίοδος για προσωπική και κοινωνική αλλαγή» 18η ως 19η Νοέμβρη 2016, οργανωμένο από την Ένωση Επιστημόνων Δυτικής Μακεδονίας στην αίθουσα διαλέξεων της πρώην Νομαρχίας Κοζάνης

 

Oρισμός. Τι είναι Ιστορία; Υπάρχουν, χιλιάδες μάλλον, ορισμοί. Ο γράφων θεωρεί πως είναι η λογική ερμηνεία και αφήγηση πράξεων. Αναλυτικότερα, οι συλλογισμοί που εξετάζουν τμήματα της ανθρώπινης δραστηριότητας, ακόμη και τα πιο απίθανα, τεκμηριώνοντάς τα. Η αφήγησή των αποτυπώνεται όχι μόνον κειμενικά, αλλά και εικαστικά, ακουστικά ή κινητικά. Στην ερώτηση αν η Ιστορία εξετάζει και ιδεολογίες, η απάντηση είναι πως οι τελευταίες είναι κάλυμμα υψηλοφρόνων ή υπαφρόνων πράξεων. Οπότε εξετάζονται.

Εξάρτηση. Η αλληλεξάρτηση ατόμου και κοινωνίας προφανής. Το πρόσωπο ζει μέσα σε οικογένεια, μετά στην κοινότητα. Αυτές με τη σειρά τους συγκροτούν το έθνος, παλαιάς μορφής όπως είναι τα ευρωπαϊκά ή σύγχρονης σαν το αντίστοιχο των ΗΠΑ. Πολλά έθνη κατοικούν στην υφήλιο. Καθώς στην έρευνα είναι ευκολότερη η παρακολούθηση του μερικού, παρά η αντίστοιχη των πολλών, όποιος απομακρύνει το φακό του αναγκαστικά γενικεύει, όταν δεν φιλοσοφεί. Αυτή η άποψη φυσικά κι έχει μελετηθεί κι από άλλους ερευνητές, των οποίων τα κείμενα είτε δεν αναγνώστηκαν είτε λησμονήθηκαν από τον γράφοντα.

Κίνητρα. Το κίνητρο της ομιλίας αυτής ήταν να δει με μια αδρή ματιά πώς γίνεται αντιληπτός ο τίτλος, δηλαδή αν όντως η Ιστορία είναι παράγοντας αλλαγής του προσώπου και της παρέας μέσα στην οποία εγκιβωτίζεται. Όσο βαδίζουμε προς την κοινότητα και προς το έθνος, όπως ήδη ειπώθηκε νωρίτερα, ασφαλή δεδομένα ελλείπουν. Κι ο γράφων απιστεί, όχι μόνον σε συμπεράσματα, προκύπτοντα από διαμοιραζόμενα ερωτηματολόγια, αλλά και σε κάθε τι, ακόμη και στα όσα ο ίδιος νομίζει ως ορθά.

Πηγές. Μ΄ αυτή την οπτική, λοιπόν, ανάρτησα στο ΦΒ τον τίτλο της εισήγησής μου αναμένοντας τις εκδοχές των αναγνωστών. Εκδοχές αυτόματες ή προϊόντα επεξεργασίας. Άκρως ατομικές ή σύμφωνες σε μια ομάδα. Ίσως αυτές να σχηματίζονταν από σχετικά ακούσματα ή διαβάσματα. Πόσοι και ποιοι θα ανταποκρίνονταν στο κάλεσμα ήταν εκ των προτέρων άγνωστο. Σ΄ αυτές τις περιπτώσεις ένας μη ευγενής ιστορικός, ίσως θα έλεγε πως έλαβε μυριάδες γνώμες κι απαντήσεις. Ο γράφων όμως σας διαβεβαιώνει ότι δεν ξεπέρασαν την δεκάδα, αν έχουν σημασία οι αριθμοί. Προτιμά περισσότερο την λαϊκή σοφία και λιγότερο την συμπύκνωσή της από διανοουμένους, που την καλλωπίζουν με ελκυστικές φράσεις.

Θα είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον στις απαντήσεις, που θα απλωθούν σε λίγο μπροστά σας, να ξέρουμε και το πρόσωπο που τις κατέθεσε. Αν είναι άντρας ή γυναίκα π.χ., μιας και διαφημίζεται σήμερα μια τάση εξίσωσης των φύλων, εξίσωσης προς την εκθήλυνση. Αλλά κάτι τέτοιο θα μεγάλωνε κατά πολύ τον όγκο της ανακοίνωσης. Οι γνώμες των αναγνωστών παρατίθενται όπως γράφτηκαν στο ΦΒ, προφανώς αυτόματα, αν και κάποτε συμπτύσσονται για τις ανάγκες του χώρου. Ίσως η πρόσληψη του γράφοντος είναι διαφορετική από την αντίστοιχη του εκάστοτε συγγραφέα και μάλλον εσείς θα τις ερμηνεύσετε διαφορετικά. Είμαστε εδώ για να συζητήσουμε τις διαφορές μετά το πέρας της ομιλίας.

Απαντήσεις. 1. Συντελείται [αλλαγή] αν το πιστεύεις πρώτα!!! είπε ο πρώτος. Σωστά ως προς το πρόσωπο, διότι ο καθένας μας έχει την εξουσία επ΄ αυτού. Κι ορθά ως προς την παρέα, αν έχει κανείς ρομαντική τόλμη ή ωφέλεια να αλλάξει κάτι. Σωστότερα, να πει με παρρησία κι ολιγότερο να παλέψει πρακτικά να αλλάξει κάτι.

  1. Προσωπικής αλλαγής ποιών; Των ιστορικών; Ή των υπολοίπων; ήταν έτερη, ερωτηματικής φύσεως, άποψη. Οικοδομεί το δίπολο ειδικός –απλός λαός. Οι πλειονότητα των ιστορικών, κατά κράτος οι λάτρεις των κρατικών πόρων, αλλάζουν θέσεις, επιβαίνοντας στον εκάστοτε συρμό. Ο λαός είναι πιο σταθερός στις απόψεις του, επειδή δεν μπορεί να κρυφτεί κάτω από δύσκολες λέξεις κι ασαφή νοήματα. Σταθερότερος μέχρι να απειληθεί ή επιβεβαιώσει το συμφέρον του.
  2. Μισώ τους αδιάφορους. Πιστεύω ότι το να ζεις σημαίνει να εντάσσεσαι κάπου παρέθεσε άλλος αναγνώστης, συμπληρώνοντας πως η φράση αποδίδεται στον Ιταλό Αντόνιο Γκράμσι. Μίμηση φυσικά του Θουκυδίδη, αφού είχε πρώτος γράψει ότι όποιος δεν ανακατεύεται με τα πολιτικά θεωρείται άχρηστος. Εδώ έχουμε γνώμες ενός μεγαλοαστού στρατηγού κι ενός επαγγελματία καθοδηγητή, γνώμες ηγετών, που πάντα χρειάζονται ενταγμένες μάζες για να σέρνουν τον αραμπά τους. Ο ευγενής ιστορικός όμως δεν ανήκει πουθενά.
  3. Αν η Ιστορία παραδειγμάτιζε, δεν θα επαναλαμβάνονταν τα λάθη. Σωστή άποψη. Βλέπουμε σήμερα στο πολιτικό μας σκηνικό: οι πολίτες εκδικήθηκαν παλαιότερα το ΠΑΣΟΚ ψηφίζοντας ΝΔ κι έπειτα την τελευταία, ώστε να εκλεγεί ο ΣΥΡΙΖΑ. Σε δύο χρόνια από τώρα εικάζεται πως θα εκδικηθούν τον ΣΥΡΙΖΑ για να επιστρέψει πάλι η ΝΔ. Σε έξι δε χρόνια θα προτιμήσουν πάλι το ΠΑΣΟΚ ή με όποιο όνομα θα ντυθούν οι παλαιοί πολιτικοί ή νέοι, στην ηλικία, μίμοι τους. Στην μακρά δομή οι αλλαγές είναι κυκλικές.
  4. Η ιστορία διδάσκει πως κανένας δεν διδάσκεται από αυτήν. Γνώμη που συμφωνεί με την προηγούμενη, αν την δούμε πως αναφερόμενη στο μέρος εκφράζει το όλον. Αν όμως εστιάσουμε στο πρόσωπο, θα δούμε πως όντως η Ιστορία διδάσκει.
  5. Να την χέσω την ιστορική γνώση αν αυτός που τη διαβάζει τη φιλτράρει μονόπλευρα. Εδώ ομολογείται πως η Ιστορία είναι παράγοντας γνώσης. Αν συντελεί και σε αλλαγή, δεν συμπεραίνεται. Τίθεται παράλληλα το ζήτημα της ποικιλίας των πηγών, αντιθετικών μάλλον μεταξύ τους. Φυσικά, ο λογισμός επάνω σε αντιθέσεις οξύνει το πνεύμα.
  6. Κακοποίηση ή διαγραφή της αλήθειας. Επανάληψη της [παραπληροφόρησης] έγραφε άλλος ένας πληροφορητής στο ΦΒ. Επομένως, υπάρχει αλήθεια στην Ιστορία. Αλλά φορές κακοποιείται κι άλλοτε διαγράφεται από πρόσωπα ή την ομάδα εξουσίας που τη διαχειρίζεται. Ξεχωριστό δε ρόλο παίζουν οι διαμοιραστές της (παραλλαγμένης) αλήθειας. Όσο ικανότεροι αυτοί, τόσο πιο εύπιστοι οι ακροατές.
  7. Νόρμες, προκαταλήψεις, ανοιχτοσύνη. Ομιλήσαμε για τον άνθρωπο που ζει μέσα στην κοινωνία και τις εξ αυτού συνεπαγόμενες δεσμεύσεις. Ωστόσο, όσοι έχουν λύσει τις βιοτικές ανάγκες, ανοίγουν τα πανιά τους ευκολότερα στον άνεμο της «ανοιχτοσύνης». Είναι άραγε τυχαίο που στον κόσμο μας αιθριάζουν κατά κόρον δημιουργοί, που δεν στηρίζονται σε κρατικούς πόρους; Ο Μίκης Θεοδωράκης π.χ. ή ο Οδυσσέας Αλεπουδέλης.

Χώρος και χρόνος. Επιλέγουμε προς μελέτην του χώρου και του χρόνου, διαστάσεις απαραίτητες για την προσωπική, τουλάχιστον, κατανόηση κι αλλαγή, τρία συναφή παραδείγματα: ένα οικονομικό σκάνδαλο στο Γρεβενά, παρόμοιο στην Εγνατία οδό κι αντίστοιχο, πρόσφατο, στην Ρωσία. Αν όντως πρόκειται για αληθή καταδαπάνηση του δημοσίου πλούτου, είναι έργο της Δικαιοσύνης. Ο ιστορικός παρατηρεί τις ομοιότητες στο χώρο και στο χρόνο συμπεραίνοντας ότι η ιδιοτέλεια της πλειονότητας των ανθρώπων δεν γνωρίζει σύνορα κι εποχές.

Προσωπικές επιλογές. Μια εικόνα του άδειου πεζόδρομου της Κοζάνης, μας προσφέρει την ανάγκη επεξεργασίας των δεδομένων. Πρόκειται για απαθανάτιση μιας πρωινής στιγμής στην πολύβουη πόλη. Προφανώς ελήφθη σε καιρό σχόλης. Άρα κάθε πληροφορία πρέπει να εξετάζεται μαζί με το συγκείμενο και το επικείμενό της. Μακάρι ο ιστορικός να γνωρίζει περισσότερα από όσα εξεικονίζονται στην αποτύπωση της αλήθειας. Εμβαθύνσεις σε όλους τους τομείς του επιστητού, αλλά και στην καθημερινή ζωή. Απλούστερα: αν δεν ζήσεις βραδινά ξενύχτια, πώς να κρίνεις ένα φιλήσυχο πρωινό;

Το πρόσωπο. Κυρίαρχο ρόλο παίζει, λοιπόν, το σκεπτόμενο πρόσωπο, όχι η άβουλη μάζα. Αν δεν αλλάξει πρώτα αυτό, οι πολλοί εφησυχάζουν. Η αλλαγή βοηθάει στην κρίση, εννοείται έπειτα από λογικές συγκρίσεις, οπότε έχει τη δυνατότητα να ξεπερνά κάθε κρίση.

Κενά συνθήματα. Πρώτα ο πολίτης, έλεγε παλαιότερό σύνθημα των σοσιαλιστών. Λέξη ευθέως επαφιόμενη με την Πολιτεία του Πλάτωνα. Γνωρίζουμε πως η εξουσία φενακίζει τον πολίτη, ισχυριζόμενη πως τον διακονεί και ξεχνώντας πως πρωτίστως υπηρετεί πλουσιοπάροχα και με ιεραρχική δομή τα μέλη της. Όσο κατεβαίνουμε στη βάση, η προσφορά αδυνατίζει. Αν τελικά πιστέψουμε πως υπάρχει διάθεση προσφοράς.

Μιμήσεις. Ο πιο σημαντικός θώκος και τίτλος δεν είναι του πρωθυπουργού αλλά του πολίτη υποστήριξε πρόσφατα σε ελληνικό έδαφος ο τέως πρόεδρος των ΗΠΑ. Φράση που, όπως είδαμε, χρησιμοποιήθηκε ήδη εγχωρίως -συμφωνούμε μαζί του, αρκεί να έχουμε τις πρωθυπουργικές απολαβές, ο θώκος δεν μας νοιάζει. Επίσης δεν θα διαφωνήσουμε ότι οι λογογράφοι των πολιτικών μηρυκάζουν. Πόσο άραγε άλλαξε η λογική από την αρχαιότητα; Καθόλου. Η τεχνολογία μόνον πλουτίζεται, παλαιές λέξεις και φράσεις μεταβαπτίζονται σε νέες, ενώ ο άνθρωπος παραμένει ο ίδιος.

Συμπεράσματα. Ναι, αλλάζει τελικά η μελέτη της Ιστορίας το πρόσωπο, την παρέα και μέρος της κοινότητας. Βλέπει κανείς τότε τις σταθερότητες και τις αλλαγές στον χρόνο. Κατανοεί το χώρο στο παρελθόν και το παρόν, έχοντας διανοητικό οπλισμό να προσαρμοστεί καλύτερα στο μέλλον. Αυξάνει παράλληλα την κριτική του σκέψη ως προς το εξωτερικό κι εσωτερικό του περιβάλλον. Εχεφρονεί.

Υ.Γ. Η παρούσα ανακοίνωση εκφωνήθηκε από στήθους. Η oπτική της παρουσίαση ανοίγει στον σύνδεσμο https://drive.google.com/file/d/0B0nFJ7A1flyDZmVJNkxaV0dzS0E/view?usp=sharing. Το ολικό πρόγραμμα του συνεδρίου εδώ.

Ετικέτες: , , ,

Η απελευθέρωση της Κοζάνης 28 Οκτωβρίου 1944

Διμοιρίτης του Αρχηγείο Σινιάτσικου του ΕΛΑΣ. Γεννήθηκε στα Μούζενα του Πόντου το 1923. Πρόσφυγας έπειτα στα Λιβερά Κοζάνης. Έλαβε ηρωικά μέρος κατά την, αποτυχούσα, πρώτη απόπειρα των ανταρτών να καταλάβουν μόνοι τους την Κοζάνη τέλη Σεπτεμβρίου 1944. Φυλακίστηκε μεταπολεμικά. Τη στρατιωτική του θητεία, 1948- 1950, την εκπλήρωσε αρχικά στη Μακρόνησο κι έπειτα στην Καστοριά. Εικονίζεται με τη μητέρα του φορώντας στολή, ληφθείσα από Βούλγαρο αιχμάλωτο, που οι Νοτιοσέρβοι είχαν αποστείλει στη Φλώρινα. Κρατά γερμανικό αυτόματο στάγιερ.

Διμοιρίτης του Αρχηγείο Σινιάτσικου του ΕΛΑΣ. Γεννήθηκε στα Μούζενα του Πόντου το 1923. Πρόσφυγας έπειτα στα Λιβερά Κοζάνης. Έλαβε ηρωικά μέρος κατά την, αποτυχούσα, πρώτη απόπειρα των ανταρτών να καταλάβουν μόνοι τους την Κοζάνη τέλη Σεπτεμβρίου 1944. Φυλακίστηκε μεταπολεμικά. Τη στρατιωτική του θητεία, 1948- 1950, την εκπλήρωσε αρχικά στη Μακρόνησο κι έπειτα στην Καστοριά. Εικονίζεται με τη μητέρα του φορώντας στολή, ληφθείσα από Βούλγαρο αιχμάλωτο, που οι Νοτιοσέρβοι είχαν αποστείλει στη Φλώρινα. Κρατά γερμανικό αυτόματο στάγιερ.

Καμία επίθεση του ΕΛΑΣ και κατά τη διάρκεια του Οκτωβρίου του 1944 δεν αντιμετώπισαν οι Γερμανοί –με την εξαίρεση του Βατερού- ώστε να προσφέρουν την αρωγή τους στους αμυνόμενους οπλίτες του ΕΕΣ. Ετοιμαζόμενοι να εγκαταλείψουν την Ελλάδα κατέφθαναν στην Κοζάνη μέσω των στενών του Σαρανταπόρου και των Χασίων φάλαγγές των από τη νότια Ελλάδα, στις οποίες είχαν προσκολληθεί κι Έλληνες πολίτες που είχαν εκτεθεί ως ένοπλοι αντίπαλοι των ανταρτών, όπως οι αντίστοιχοι της οργάνωσης ΕΑΣΑΔ (Εθνικός Αγροτικός Σύνδεσμος Αντικομουνιστικής Δράσεως) της Θεσσαλίας. Οι τελευταίοι μην επιθυμώντας να ακολουθήσουν περαιτέρω τους Γερμανούς έμειναν για δύο μέρες στην πόλη της Κοζάνης κι έπειτα προχώρησαν στα Πετρανά.

Τους υποχωρούντες Γερμανούς ενοχλούσαν μέχρι τη νότια όχθη του Αλιάκμονα τμήματα του ΕΛΑΣ Θεσσαλίας επί το πλείστον, καθώς οι τοπικές μονάδες των ανταρτών της περιοχής μαζί με το Εφεδρικό είχαν εγκαταλείψει την Κοζάνη κι ακροβολιστεί κατά μήκος των συνόρων με τη Γιουγκοσλαβία για να μην επιτρέψουν την είσοδο ανταρτών του ΣΝΟΦ τους οποίους κατόπιν αψιμαχιών είχαν εκδιώξει από την Ελλάδα.

Πίσω από τους αντάρτες ακολουθούσαν μηχανοκίνητα βρετανικά τμήματα με το όνομα Force 133, που είχαν αποβιβαστεί στην Πελοπόννησο και καταυλιστεί τελικά στη Σιάτιστα. Εκεί εξυφάνθηκε σχέδιο επίθεσης εναντίον της Κοζάνης, αφού πρώτα επιδιώχτηκε από την πλευρά των Βρετανών η παράδοση των οπλιτών του ΕΕΣ σε μία συνάντηση που είχε οριστεί μεταξύ τους έξω από την πόλη, στην ύπαιθρο μεταξύ Αργίλλου και Λευκόβρυσης. Κανείς όμως δεν προσήλθε από την πλευρά του ΕΕΣ είτε επειδή οι Γερμανοί είχαν τοποθετήσει παντού φυλάκια είτε εξ αιτίας του φόβου των οπλιτών προς τον ΕΛΑΣ.[1]

Όλοι οι οπλίτες του ΕΕΣ, τους οποίους προφανώς οι Γερμανοί δεν εμπιστεύονταν να παρευρίσκονται εκεί την ημέρα της αποχώρησής των, εγκατέλειψαν την πόλη και κατέφυγαν: τα τμήματα του καπετάν Παντελή στο Δρέπανο, οι Εορδείς στα Πετρανά και οι υπόλοιποι στα χωριά του Τσιαρτσιαμπά και των Μπουτζακίων, ανάλογα με τις συγγένειες.

Έτσι η επίθεση εναντίον της Κοζάνης το χάραμα της 27η Οκτωβρίου 1944[2] ήταν μία καθαρά βρετανογερμανική υπόθεση, καθώς ούτε οπλίτες έλαβαν μέρος[3] ούτε αντάρτες του ΕΛΑΣ.[4] Από τους τελευταίους απουσίαζε τόσο ο κατάλληλος οπλισμός όσο και η εκπόνηση σχεδίου μάχης εναντίον ενός ικανότατου, οχυρωμένου, πανέτοιμου κι εν απογνώσει αντιπάλου.

Ελάχιστοι αντάρτες ήταν διατεθειμένοι να θυσιάσουν τη ζωή τους όταν οι Γερμανοί αποχωρούσαν και να χάσουν όση προσδοκώμενη αίγλη και προνόμια. Ακόμη επιθυμούσε ο ΕΛΑΣ να διατηρήσει αξόδευτα τα πολεμοφόδιά του για να τα χρησιμοποιήσει άφθονα κατά του σημαντικότερου κατ΄ αυτόν αντιπάλου, των οπλιτών του ΕΕΣ που επί μήνες αποτελούσαν τον, σχεδόν αποκλειστικό, στόχο τους.

Λογίζεται ως πολύ πιθανή η υπόθεση ότι οι Βρετανοί επέλεξαν να κτυπήσουν μόνοι αυτοί τους Γερμανούς για να αυξηθεί το γόητρό τους τόσο στα μάτια του ΕΛΑΣ, με τον οποίο η μελλοντική σύγκρουση ήταν αναμενόμενη, όσο κι έναντι των οπλιτών του ΕΕΣ, που περίμεναν από αυτούς άφεση και σωτηρία.

Έχοντας οχυρώσει άρτια οι Γερμανοί τον δεσπόζοντα λόφο του Ψηλού Αϊ-Λιά Κοζάνης απέκρουσαν επιτυχώς τους Βρετανούς προκαλώντας τους 8 τουλάχιστον θύματα,[5] αξιωματικούς και στρατιώτες, οπότε η διάδοση ότι η Force 133 δεν έριξε «ούτε μία τουφεκιά»[6] εναντίον τους είναι ψευδής.

Το επόμενο πρωί οι Γερμανοί καλώντας του επισήμους της πόλης υπέστειλαν με τάξη τη σημαία τους από το Φρουραρχείο, μοίρασαν καραμέλες στα παρευρισκόμενα παιδιά κι αναχώρησαν προς την Πτολεμαΐδα.[7] Για την ασφαλή τους οπισθοχώρηση άφησαν μυδράλια στον Ψηλό Αϊ-Λια και στον αντικριστό του λόφο της Αγίας Παρασκευής, από τα πυρά των οποίων φονεύθηκαν 2 νεαροί αντάρτες της υποδειγματικής διμοιρίας της ΙΧ μεραρχίας του ΕΛΑΣ,[8] που βιάζονταν να μπουν πρώτοι μέσα στην πόλη.

Η πληροφορία ότι η Κοζάνη κατελήφθη έπειτα από «πολύωρη και πεισματώδη μάχη» των τμημάτων του ΕΛΑΣ[9] είναι αναληθής.

……………………………………………………….

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Η άποψη του Μιχάλαγα ότι ο ΕΛΑΣ ματαίωσε «ύπουλα» τη συνάντηση, βλ. ΜΒ, ΑΝΠ, 5/229, Μιχαήλ Παπαδόπουλος Κοζάνη 25.4.45, σ. 9, δεν δίνεται με επιχειρήματα

[2] Chandler, Διχασμένη χώρα, ό.π., σ. 67-8 και Hammond, Δυτική Μακεδονία, ό.π., σ.254

[3] ΜΒ, ΑΝΠ, 5/229, Μιχαήλ Παπαδόπουλος Κοζάνη 25.4.45, σ. 9

[4] Για την έντεχνη απόκρυψη της βρετανικής επίθεσης βλ. Σμόλικας (5.11.44) 1,2

[5] Μνημείο Κοζάνης, λόφος Ψηλού Αϊ Λιά, εντοιχισμένη επιγραφή στο ναό με τίτλο Died for Freedom

[6] Κυρατζόπουλος, Δυτική Μακεδονία, ό.π., σ. 612. Για τις δραστηριότητες της Φορς 133 βλ., ΑΑ, RPO, HS 5/227 [43], Μικρή επισκόπηση τω πράξεων της Φορς 133 στην Ελλάδα, τοπ σέκρετ, J A Dolbey, Lt Col G S, HG Force 133, GGA/728, 6.2.45

[7] Γιώργος Καραβάς, «Ο «αργαλειός» στην Κοζάνη της Κατοχής», Ελιμειακά 43 (Δεκ. 1999) 111-119, 118-9

[8] ΔΚ, Ληξιαρχείο Κοζάνης, ΛΠΘ 11α/1944 και 54/1948. Οι θύτες ενός Κοζανίτη μάγειρα που καταγράφτηκε ως φονευθείς την ίδια μέρα, βλ. ΔΚ, Ληξιαρχείο Κοζάνης, ΛΠΘ 10α/1944, δεν έχουν εξακριβωθεί.

[9] Ριζοσπάστης (1.11.44) 2

Απόσπασμα από τη διδακτορική μου διατριβή, σ. 403-404, ελαφρώς ανακτενισμένο.

Ετικέτες: , , , , ,

Τυπική Εκπαίδευση κι Άτυπη Μάθηση: συγκρίσεις κι ερωτήματα

Σύνεδροι και Προεδρείο στην αυλή. Από αριστερά όρθιες: Καλλιόπη Γρηγοριάδου, Δέσποινα Κουλέτσου. Καθιστοί:Νικόλαος Μανώλας, Θανάσης Καλλιανιώτης, Ανδρέας Αθανασιάδης

Σύνεδροι και Προεδρείο στην αυλή, έξω από την Αίθουσα Εκδηλώσεων του 4ου Γυμνασίου Κοζάνης. Από αριστερά όρθιες: Καλλιόπη Γρηγοριάδου, Δέσποινα Κουλέτσου. Καθιστοί:Νικόλαος Μανώλας, Θανάσης Καλλιανιώτης, Ανδρέας Αθανασιάδης

Ομιλητές και προεδρείο σε ώρα δράσης

Ομιλητές και προεδρείο σε ώρα δράσης

Λεπτομέρεια ακροατηρίου και ομιλητών

Λεπτομέρεια ακροατηρίου και ομιλητών

Παραπροχτές, Τρίτη 6η Σεπτεμβρίου 2016, στην αίθουσα εκδηλώσεων του 4ου Γυμνασίου Κοζάνης (Μακρυγιάννη 26) έλαβε χώραν εκπαιδευτική ημερίδα, οργανωμένη από τον γράφοντα με θέμα «Τυπική Εκπαίδευση κι Άτυπη Μάθηση: συγκρίσεις κι ερωτήματα».

Το πρόγραμμά της είχε ως εξής:

09.45΄ – 10.00΄ Χαιρετισμοί προσκεκλημένων
10.00΄ – 10.20΄ Ορολογία, προγράμματα και πραγματικότητες Θανάσης Καλλιανιώτης
10.20΄ – 10.30΄ Διάλογος επί της εισήγησης

10.30΄ – 10.50΄ Τυπική κι άτυπη εκπαίδευση Δέσποινα Kουλέτσου
10.50΄ – 11.00΄ Διάλογος επί της εισήγησης

11.00΄ – 11.20΄ Διάλειμμα

11.20΄ – 11.40΄ Ενάντια στην προσήλωση της τυπικότητας . Μια «άτυπη» προσέγγιση των συγκρουσιακών θεμάτων στη διδασκαλία της ιστορίας στο δημοτικό σχολείο Ανδρέας Αθανασιάδης
11.40΄ – 11.50΄ Διάλογος επί της εισήγησης

11.50΄- 12.10΄ Εκπαίδευση με ψυχολόγους: τυπική ή άτυπη; Νίκος Μανώλας
12.10 – 12.20΄ Διάλογος επί της εισήγησης

12.20΄ – 13.15΄ Τοποθετήσεις ακροατών

Προεδρείο: Κέλλυ Γρηγοριάδου

 

Οι ομιλίες όπως και οι οπτικές παρουσιάσεις αναρτώνται προσεχώς. Συνυπήρχαν στην έδρα δύο έμπειροι εκπαιδευτικοί και ισάριθμα νέα παιδιά. Οι πρώτοι, ενεργοί, είχαν τη δυνατότητα να κρίνουν από πρακτική πλευρά το ζήτημα, οι δεύτεροι εξ αποστάσεως με φρέσκια ματιά. Καλεσμένοι προς χαιρετισμόν δεν προσήλθαν, η χρονική περίοδος είναι φορτωμένη με υπηρεσιακές υποχρεώσεις.

Ετικέτες: , , ,

Αναρρίχηση στον Αρίνταγα Κοζάνης

ar-30.jpg-bΜεσημβρινή απαθανάτιση στη βάση της διαδρομής «Η Φωλιά του Κούκου». Συνέβη χτες.

Μέρος της αναρριχητικής ενάρθρωσης Αιανής, Βελβεντού, Εράτυρας και Σιάτιστας στο πεδίο Arı Dağı (σιουρδιστί Αρίνταγας).

Ακολούθησε ένθερμη ανέρπυση με σχοινιά ή χωρίς.

Μετά, ως είθισται, επιτραπέζιες προσφιλοσοφίες στην τελευταία κωμόπολη. — με Evaggelia Momtsiou, George Nianiakas, Agni Sapnara,Argyrhs Ftakas, Alexandra Tsioukra, Nikolio Martou, Manuel Manuel, Dimitris Boudoulas καιManolis Karamanolas.

 

Ετικέτες: , ,

Αντίποινα στη Δυτική Μακεδονία 1941 -1944

Together, περιοδικό Δυτικής Μακεδονίας, τ. 15, Μάιος 2016

Together, Free Press Δυτικής Μακεδονίας, τ. 15, Μάιος 2016, Έντυπος Εκδοτική ΙΚΕ, Κοζάνη . Υπεύθυνη έκδοσης Κέλλυ Γρηγοριάδου

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Together, τ. 15, Μάιος 2016, σ. 24

Θερμαίνεται στις μέρες μας η επιστροφή στο πρόσφατο παρελθόν, στα πολεμικά αντίποινα, ιδιαίτερα των αρχών Κατοχής, τα οποία υπέστησαν οι κάτοικοι της χώρας μας την δεκαετία 1940 -1950. Βασανισμένα χωριά, μέχρι πρότινος κρυμμένα στην λήθη της Ιστορίας, όπως η Ερμακιά Κοζάνης, βγαίνουν στο προσκήνιο ζητώντας δικαίωση, ηθική και υλική, για όσα υπέστησαν από ενόπλους, που προς χάριν του πολέμου πατούσαν με ευκολία τη σκανδάλη των όπλων τους, έσπερναν με άνεση φωτιές στο δρόμο τους ή απαλλοτρίωναν ξένα αγαθά χωρίς διστακτική σκέψη.

Μάλλον οι περισσότεροι αγνοούν ότι εναντίον των Ελλήνων είχαν στραφεί, εκτός από τους Γερμανούς, και οι Ιταλοί και οι Βούλγαροι. Ακόμη πως αρκετά ανθρώπινα θύματα και υλικές ζημίες άφησε πίσω του ο σκληρός εμφύλιος πόλεμος κατά τη διάρκεια της Κατοχής, τον οποίο δεν θέλει κανείς να θυμάται, στην περίπτωση, βέβαια, που τον γνωρίζει στις πραγματικές του διαστάσεις.

 

Νεκροί και τραυματίες

Γύρω στους 5.000  άνδρες, γυναίκες και παιδιά, για την ακρίβεια 4.981, έχασαν τη ζωή τους την περίοδο 1941 -1944 στη Δυτική Μακεδονία από σφαίρα, μαχαίρια, ξυλοδαρμό ή πυρπολήσεις. Αν σ΄ αυτούς προσθέσουμε τους 956 στρατιώτες του ελληνοϊταλικού κι ελληνογερμανικού πολέμου 1940 -1941, στους οποίους δεν συμπεριλαμβάνονται οι εξαφανισθέντες, ο αριθμός των θυμάτων αυξάνεται σε 5.937. Στην περίπτωση δε που μετρήσουμε, δυστυχώς ακόμα δεν έχει κατορθωθεί, όσους εκδήμησαν από ατυχήματα, συνήθως παιδιά, με εγκαταλειμμένα πολεμικά υλικά (χειροβομβίδες κττ), θα εγγίζαμε τους 8.000 θανόντες λόγω του πολέμου και των απότοκών του.

Προσμετρήθηκαν μόνον αυτοί που κατάγονταν ή ζούσαν στη Δυτική Μακεδονία κι όχι οι ξένοι από άλλες περιοχές. Οπότε όσοι έχυσαν το αίμα τους στην γη μας, δηλαδή και ξενοτοπίτες χωροφύλακες, υπάλληλοι, επισκέπτες ή παροδικοί πρόσφυγες, είναι περισσότεροι. Κατά μια προσέγγιση φθάνουν ίσως τους 10.000. Πρόκειται για ένα ποσοστό νεκρών γύρω στο 3,5%, αφού οι κάτοικοι της περιοχής τότε λογαριάζονταν περίπου στις 300.000.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , ,

Τα πολυβολεία της Κοζάνης

Σημερινή όψη πολυβολείου Κοζάνης. Σχέδιο: Σταματία Λαγού

Σημερινή όψη πολυβολείου Κοζάνης. Σχέδιο: Σταματία Λαγού

Κατηγορούσαν και μέμφονταν ως πρότινος την Αλβανία για τα εκατοντάδες χιλιάδες πολυβολεία, τα οποία είχαν εγερθεί ή χωθεί στο έδαφός της. Την ίδια όμως πρακτική, σε μικρότερη έκταση αλλά όχι σε μαεστρία κι επιβλητικότητα, είχε ακολουθήσει και η Ελλάδα από το 1936 και μετά. Είχε μάλιστα πρωτοπορήσει.

Η αλλαγή της πολεμικής τακτικής, η κατασκευή νέων δρόμων και η αστικοποίηση συνετέλεσαν στην εγκατάλειψη των παλαιών οχυρωματικών έργων στο έλεος της φύσης. Χειρότερος όμως εχθρός η λιθολόγηση των αμυντικών κτισμάτων από ανθίστορες νεόπλουτους, που κοσμούν τις αυλές τους με έτοιμες καλά πελεκημένες πέτρες.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , , ,

«Τρύπιος Βράχος». Αναρρίχηση στη Νέα Ζωή Πέλλας

Συμβαίνει σήμερα, ώρα 11, στον Τρύπιο Βράχο (40°50'44.41"Β/ 22° 6'47.21"Α) του χωριού Νέα Ζωή Πέλλας. Φημολογείται πως η Ολυμπιάδα τον διαπέρασε τρεις φορές και μετά μπόρεσε να γεννήσει τον Μέγα Αλέξανδρο. Ως πρόσφατα, όσες επιθυμούσαν να τεκνοποιήσουν, έκαναν το ίδιο αφήνοντας επιτόπιο αντίτιμο έναν πετεινό ή αμνό. Κάτω από αυτά κρύβεται η πανάρχαια λατρεία των λίθων -επιβιώνει ως σήμερα στο Ισλάμ. Εμείς πάμε για να κυοφορήσουμε επαναστατικές ιδέες, ενάντιοι στην επιπολάζουσα αθλιότητα, γαζώνοντας παράλληλα το βράχο με νέες διαδρομές.

Συμβαίνει σήμερα 7η Νοεμβρίου 2015, ώρα 11, στον Τρύπιο Βράχο (40°50’44.41″Β/ 22° 6’47.21″Α) του χωριού Νέα Ζωή Πέλλας. Φημολογείται πως η Ολυμπιάδα τον διαπέρασε τρεις φορές και μετά μπόρεσε να γεννήσει τον Μέγα Αλέξανδρο. Ως πρόσφατα, όσες επιθυμούσαν να τεκνοποιήσουν, έκαναν το ίδιο αφήνοντας επιτόπιο αντίτιμο έναν πετεινό ή αμνό. Κάτω από αυτά κρύβεται η πανάρχαια λατρεία των λίθων -επιβιώνει ως σήμερα στο Ισλάμ. Εμείς πάμε για να κυοφορήσουμε επαναστατικές ιδέες, ενάντιοι στην επιπολάζουσα αθλιότητα, γαζώνοντας παράλληλα το βράχο με νέες διαδρομές.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , , , ,

Αναρρίχηση στον Αϊ-Νικόλα Κρεμαστό Καστοριάς

αϊ-νικόλαμ

Ο Τέο Φασούλας ατενίζοντας τη νέα διαδρομή ονόματι «Αϊ-Νικόλα μ΄». Ακολουθεί παλαιότατο «μονοπάτι» μοναχών, το οποίο καταλήγει σε σπηλιά-σκήτη 30 μέτρα πιο πάνω. Μπήκε ένα βύσμα μόνον. Ασβεστόλιθος, επιφανειακά σαθρότατος ομού κι εύθρυπτος

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , ,

Η Ελλάδα κατά την περίοδο 1940 -1941

http://greekdocumentaries1.blogspot.gr/2012/06/blog-post_06.html

http://greekdocumentaries1.blogspot.gr/2012/06/blog-post_06.html

To παρακάτω κείμενο του γράφοντος τιτλοφορείται Η Ελλάδα κατά την περίοδο 1940 -1941. Εμπεριέχεται στο έργο Εμείς οι Έλληνες, πολεμική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, Από την Μικρασιατική Καταστροφή στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Κατοχή, τ. Β΄, Σκάι, Αθήνα 2008, σ. 54-88

 

Η συνθήκη των Βερσαλλιών

Με τη συνθήκη των Βερσαλλιών το καλοκαίρι του 1919 τερματίστηκε ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος, αλλά οι εδαφικοί, στρατιωτικοί και οικονομικοί όροι που επεβλήθησαν από τους νικητές αμφισβητήθηκαν από τους ηττημένους, με αποτέλεσμα ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος να ξεσπάσει δύο μόλις δεκαετίες μετά.

Καταφανέστερη όλων ήταν η μειονεξία της Γερμανίας, καθώς εκτός από τις αποικίες έχασε και μητροπολιτικά εδάφη της: η Αλσατία και η Λωρραίνη προσαρτήθηκαν στη Γαλλία, η περιοχή Επέν και Σαιν Βιτ στο Βέλγιο, το βόρειο Σλέσβιγκ στη Δανία, ενώ στην Πολωνία παραχωρήθηκε ένας διάδρομος προς τη Βαλτική ο οποίος διχοτομούσε την Πρωσία. Παράλληλα παρέδωσε τα υποβρύχια και σχεδόν όλο το στόλο της, αποστρατικοποιήθηκε η κοιλάδα του ποταμού Ρήνου και ο στρατός της μειώθηκε σε 100.000 εθελοντές. Τέλος αναγκάστηκε να παραχωρήσει τα μεγάλα εμπορικά της πλοία, να προσφέρει δωρεάν γαιάνθρακα στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ιταλία και να αποζημιώσει τους αντιπάλους της με το υπέρογκο ποσό των 33 δις δολαρίων. Η Βουλγαρία έχασε τότε τη Δοβρουτσά προς χάριν της Ρουμανίας και τη Δυτική Θράκη προς όφελος της Ελλάδας.

Αν και νικήτρια, περισσότερο ανασφαλής χώρα στο στρατόπεδο των νικητών ήταν η Γαλλία που δεν είχε εμπιστοσύνη στην Κοινωνία των Εθνών, αν προέκυπταν προβλήματα όπως η κατάληψη της Κέρκυρας από την Ιταλία το 1923. Γι αυτό δυο χρόνια αργότερα υπέγραψε συμφωνίες φιλίας με χώρες που βρίσκονταν στον άμεσο ή σχεδόν γειτονικό περίγυρο της Γερμανίας, όπως το Βέλγιο, η Πολωνία, η Τσεχοσλοβακία, η Ρουμανία και η Γιουγκοσλαβία. Από την πλευρά της η Βρετανία υποσχέθηκε την παροχή στρατιωτικής βοήθειας στη Γαλλία και το Βέλγιο σε πιθανή επίθεση της Γερμανίας.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , ,

Οι έδρες του ΓΑ του ΔΣΕ (1946 -1949): πολιτικά και στρατιωτικά κριτήρια

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Για να τη δείτε ολόκληρη, κλικάρετε επάνω της

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Για να την δείτε ολόκληρη, πατήστε επάνω της. Για να διαβάσετε παράλληλα κείμενο και εικόνες πατήστε εδώ

Προλεγόμενα

Επιλέχτηκε προς παρουσίασιν το παρόν θέμα, οι αλλαγές δηλαδή της έδρας του Γενικού Αρχηγείου (ΓΑ) των ανταρτών των ΟΔΕΚ/ΔΣΕ (Ομάδων Δημοκρατικών Ενόπλων Καταδιωκόμενων/ Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας) κατά την περίοδο του κυρίως Εμφυλίου Πολέμου 1946 -1949, επειδή συνάδει με τον χώρο όπου βρισκόμαστε. Εδώ, στα Λιβάδια Κοτύλης (40°20’12.70″Β/20°58’10.85″Α), ιδιαίτερα στα όμορα υψώματα Πύργος και Τούμπα και στα αντικρινά Μπουχέτσι, Άνω και Κάτω Αρένες, Τσούμια και Σούφλικας, συνήφθησαν αιματηρότατες μάχες μεταξύ διεθνιστών ανταρτών κι εθνικιστών στρατιωτών. Το ΓΑ του ΔΣΕ έδραζε για ένα διάστημα σχετικά κοντά μας, 10 περίπου χιλιόμετρα σε ευθεία γραμμή προς τα ΝΔ. Εφαπτόμενος της ανακοίνωσης είναι, επομένως, κι ο χρόνος.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , ,

Οι έδρες του ΓΑ του ΔΣΕ (1946 -1949): πολιτικά και στρατιωτικά κριτήρια

Ο Ανάργυρος Φτάκας κι ο γράφων βαστούν μία αμερικανική ναπάλμ βόμβα που έριξαν τα αεροπλάνα του Ελληνικού Στρατού εναντίον των ανταρτών του ΔΣΕ. Βρέθηκε στο ύψωμα Ανθρωπάκος του Γράμμου. Το μοναδικό αυτό εύρημα πιστοποιεί την κενή φιλολογία περί εκατομμυρίων ναπάλμ που έπεσαν στο Γράμμο κατά την περίοδο του Κυρίως Εμφυλίου Πολέμου

Ο Ανάργυρος Φτάκας κι ο γράφων βαστούν μία αμερικανική ναπάλμ βόμβα που έριξαν τα αεροπλάνα του Ελληνικού Στρατού εναντίον των ανταρτών του ΔΣΕ. Βρέθηκε στο ύψωμα Ανθρωπάκος του Γράμμου. Το μοναδικό αυτό εύρημα πιστοποιεί την αμάρτυρη φιλολογία περί εκατομμυρίων παρομοίων που φημολογείται πως κατέκαψαν το Γράμμο και το Βίτσι κατά την περίοδο του Κυρίως Εμφυλίου Πολέμου

Ελλάδα και Βαλκάνια στον 20ό αιώνα, είναι ο τίτλος επιστημονικής διημερίδας που διοργανώνει το Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών της Σχολής Οικονομικών και Περιφερειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας από την 22η έως 24η Μαΐου 2015.

Θα λάβει χώραν στο όρος Γράμμος, Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης, θέση Λιβάδια Κοτύλης (40°20’12.67″Β/20°58’10.82″Α).

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Το μακεδονικό ζήτημα σε Φλώρινα, Καστοριά, Κοζάνη από τα κάτω. Δεκαετία 1940

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Ολόκληρη κατεβαίνει από το https://drive.google.com/file/d/0B0nFJ7A1flyDd2w1bFdlT1N2YW8/view?usp=sharing

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Ολόκληρη κατεβαίνει από εδώ

Ανακοίνωση στο μάθημα Το Μακεδονικό Ζήτημα της κυρίας Σοφίας Ηλιάδου -Τάχου του Π.Μ.Σ. Ιστορία, Τοπική Ιστορία: Έρευνα και Διδακτική. ΠΤΔΕ Φλώρινας 26.04.2015

1. Στην παρούσα ανακοίνωση νύσσονται εξελίξεις από τα κάτω στις περιοχές Φλώρινας, Κοζάνης και Καστοριάς κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1940. Σχετίζονται με το Μακεδονικό Ζήτημα, το παιχνίδι δηλαδή ομάδων εξουσίας, φερτών συνήθως και κάποτε αλλόφωνων, στο σβέρκο του πληθυσμού, που κατοικούσε μόνιμα στην αναφερθείσα περιοχή εξ αρχαιοτάτων χρόνων. Σ’ αυτό συμμετείχαν, βεβαίως, δραστικότατα και οι εντόπιοι, για λόγους που εκκινούν από πεπυρακτωμένα ταπεινά ένστικτα και τελειώνουν σε έξοχες ιδεολογικές συναρπαγές.

Κάθε διατυμπάνιση καθαρής γλωσσικής γραμμής, η οποία χώριζε Έλληνες και Σλαβομακεδόνες,[1] μπορεί να χειροκροτηθεί μόνον μέσα σε σαλόνια με ακριβά κρασιά, κοστούμια κι αρώματα. Διότι στη γυμνή καθημερινότητα στα εδάφη αυτά συνδιέμενε πληθυσμός με διάφορες μητρικές γλώσσες: την ελληνική, την αθιγγανική, τη σλαβομακεδονική, τη βλάχικη, την αρβανίτικη και την εβραϊκή, ενώ στις πόλεις και τα χωριά, τουλάχιστον όσον αφορά στην κρατική και ημικρατική μηχανή, εκκλησία, παιδεία, στρατό, κυριαρχούσε η ελληνική. Με την άφιξη Προσφύγων από τη Θράκη και τη Μικρά Ασία στις αρχές του 20ού αιώνα, το μωσαϊκό εμπλουτίστηκε με νέες εκφωνητικές ψηφίδες, της τουρκικής π.χ. γλώσσας, αλλά οι συνδετικοί αρμοί των επήλυδων με το αθηναϊκό κράτος έγιναν ακόμη πιο σφιχτοί.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Η «Λευκή Τρομοκρατία» στη Δυτική Μακεδονία: 1945 -46

Σέρβα παρτιζάνα. Νεαρά κορίτσια όπως η παριστάμενη αποτελούσαν άριστο μέσο προπαγάνδας για στρατολόγηση αγοριών και κοριτσιών στο αντάρτικο. Πηγή http://www.jugosloveni.info/12/Fotografije.html#

Σέρβα παρτιζάνα. Νεαρά κορίτσια όπως η παριστάμενη αποτελούσαν άριστο μέσο προπαγάνδας για στρατολόγηση αγοριών και κοριτσιών στο αντάρτικο. Πηγή http://www.jugosloveni.info/12/Fotografije.html#

Κάτωθι παρατίθενται ορισμένα χωρία από την αρχή και το τέλος ευρύτερου κειμένου του γράφοντος, το οποίο συμπεριελήφθη στο βιβλίο Έθνος, Κράτος και Πολιτική, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2009 (τιμητικός τόμος για τον Ι. Σ. Κολιόπουλο), σ. 115 -149, επιμ: Β. Γούναρης. 

 

1. Η βία της επανάστασης

Από αμέλεια ή άγνοια, αναπόδραστο ρομαντισμό ή εκούσια παρασιώπηση της ιστορικής γραμμής και του πλαισίου, η διετία 1945 έως 1946 έγινε αποδεκτή από ορισμένους ιστορικούς (από φιλίστορες επίσης και μέρος του λαού) ως «Λευκή Τρομοκρατία». Όσο εύκολα αποδεκτός γίνεται ο ορισμός της, τόσο δύσκολα αιτιολογείται η εμφάνισή της. Έτσι, ενώ γενικώς οι απόψεις συγκλίνουν ότι επρόκειτο για την άγρια τρομοκρατία που εξασκούσαν ηγετικές μερίδες[1] ή ολόκληρο το ελληνικό κράτος –με την αρωγή των Βρετανών-[2] εναντίον του ΕΑΜ και της Αριστεράς, ελάχιστες προσδιορίζουν τον λόγο άσκησής της. Μία από τις τελευταίες, πάντως, αναφέρεται στο «δικαστικό προγκρόμ» της περιόδου και τα «φανταστικά εγκλήματα» του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.[3] Όπως όμως θα φανεί, η βία των επαναστατών ασκήθηκε όντως κατά τη διάρκεια της Κατοχής και δεν ήταν καθόλου φανταστική. Η κληρονομιά της διαπότισε ολόκληρο το έτος 1945 και μαζί με την επιβουλή των βόρειων όμορων κρατών υπήρξαν δύο από τους κύριους παράγοντες, αν όχι οι μοναδικοί, που διολίσθησε η χώρα στον κυρίως Εμφύλιο Πόλεμο.

Από την άνοιξη του 1945 άρχισαν να κατατίθενται στα  Δικαστήρια της Δυτικής Μακεδονίας χιλιάδες αγωγές. Το πλήθος οφειλόταν στην υπολειτουργία, καλύτερα στην παράλυση, της κρατικής Δικαιοσύνης κατά τη διάρκεια της Κατοχής αλλά και στο γεγονός ότι την ίδια περίοδο οι σχέσεις των ανθρώπων είχαν εκτραχυνθεί ιδιαίτερα όσον αφορά στα θέματα των απαλλοτριώσεων και της βίας. Πράγματι, λοιπόν, οι «δικαστικές διώξεις» είχαν προσλάβει το χαρακτήρα χιονοστιβάδας, αλλά μένει να εξακριβωθεί ποιο ήταν το ακριβές περιεχόμενό τους και κυρίως ποιοι ήταν οι εναγόμενοι για ανάρμοστες πράξεις.

Το καλοκαίρι του 1945 στα δικαστήρια της Κοζάνης εξετάστηκε η αγωγή ενός τουρκόφωνου πρόσφυγα από τα Ίμερα εναντίον ενός 60χρονου εντοπίου αγρότη από τον γειτονικό Βελβενδό. Από τον πρώτο το Νοέμβριο του 1944, όταν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ μπήκαν στο χωριό του, είχε κλαπεί ένα βόδι (τα ζώα ήταν τότε απαραίτητα για την επιβίωση), το οποίο βρέθηκε στο στάβλο του δεύτερου. Ο Βελβενδινός ισχυρίστηκε ότι είχε αγοράσει το ζώο από την Επιτροπή Τροφοδοσίας Ανταρτών, αλλά, μη διαθέτοντας αποδείξεις, καταδικάστηκε σε τέσσερις μήνες φυλάκιση. Καθώς κάτοικοι του Βελβενδού, ενταγμένοι ή φίλα προσκείμενοι στον Εφεδρικό ΕΛΑΣ (πολίτες δηλαδή χωρίς στολή, αλλά ένοπλοι) είχαν ακολουθήσει την προέλαση των ανταρτών, η πιθανότητα να το απαλλοτρίωσε ο Βελβενδινός δεν ήταν καθόλου μικρή. Άλλωστε, τις φοβερές εκείνες μέρες που στα Ίμερα εκτελέστηκαν περισσότεροι από έξι δεκάδες κάτοικοι, τι σημασία είχε ένα βόδι λιγότερο;[4]

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Τζήκας Ντιντίνος: ο κομμουνιστής – πρότυπο. Ιστορία της σύγχρονης πολιτικής ιδεολογίας μέσα από την αφήγηση ενός καπνεργάτη

tzhkasΑλλά θα φτιάξω μια ζωή κοινή, ίδια για όλους[1]

Τον παρατηρούσα από χρόνια. Τον ήξεραν όλοι στο χωριό. Γέμιζε με το σεμνό του παρόν όλες τις πολιτικές εκδηλώσεις. Μια σκυφτή, αμίλητη μορφή, με νευρικό βάδισμα κι ένα μόνιμο τσιγάρο στο χέρι. Επάγγελμα καπνεργάτης. Ιδεολογία κομμουνιστής. Μόνιμος κομμουνιστής, όχι σαν αυτούς τους μοδάτους που παρέρχονται όταν μεγαλώσουν.

Ήταν παιδί όταν ο πατέρας του μπήκε φυλακή, τέλειωσε την εφηβεία του όταν βγήκε. Διάβαζε με πάθος. Δοσμένος στο Κόμμα. Παντού και πάντα πρώτο το Κόμμα. Γραμματέας της κόβας στη μεταπολίτευση. Αποσύρθηκε από το αξίωμα στην αρχή της δεκαετίας του ΄80, γιατί οι καιροί είχαν αλλάξει. Η αγαθή αγωνιστικότητα παραχώρησε τη θέση της στον άξοδο βερμπαλισμό. Δεν χρειάζονταν πια άκαμπτοι επαναστάτες-πρότυπα αλλά εκφωνητές υποσχέσεων εργασίας και δεινοί μάστορες των ελιγμών. Πέρασε λοιπόν στην εφεδρεία: χαμαλίκι, νεροκουβάλημα, σκούπισμα, αφίσες, κουπόνια. Δεν παραπονέθηκε. Το Κόμμα δεν καταλαβαίνει από παράπονα.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , ,

Οὔτε ἄντλημα ἔχεις, καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶ βαθύ

Το ευρεθέν πέρυσι φρέαρ της κεντρικής πλατείας Κοζάνης. Για την διατήρηση ή απομάκρυνσή του άναψε ένας μικρός λεκτικός εμφύλιος πόλεμος

Το, ευρεθέν πέρυσι, φρέαρ της κεντρικής πλατείας Κοζάνης. Για την διατήρηση ή απομάκρυνσή του άναψε ένας μικρός λεκτικός εμφύλιος πόλεμος στα ΜΜΕ και τα κοινωνικά δίκτυα

Κουβὰ δὲν ἔχεις καὶ τὸ πηγάδι εἶναι βαθύ είχε απαντήσει σε ευαγγέλιο αποδιδόμενο στον Ιωάννη, μια Σαμαρίτισσα, πεντάκις παντρεμένη και με 6ο  μνηστήρα, όταν ο Ιησούς που καθόταν στο χείλος του την υποσχέθηκε πως θα την έδινε να πιει ζωντανό νερό.

Πόσο βαθύ ήταν το πηγάδι του ευαγγελιστή μάλλον δεν θα το πιστοποιήσουμε ποτέ, όμως το πηγάδι, το οποίο ανακαλύφτηκε στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης το Σεπτέμβριο του 2014, είναι εύκολο να μετρηθεί.

Το δύσκολο στην προκείμενη περίπτωση είναι το άντλημα, αυτό δηλαδή που πρέπει να κατεβάσει κανείς μέσα για να φέρει επάνω το νερό, το σκεύος, το αγγιό, όπως ονομάζεται στην ιδιόλεκτο της περιοχής. Χρειάζεται κάποια τέχνη να το ρίξεις και να το ανασύρεις από το ειρημένο πηγάδι γεμάτο, όχι βέβαια με το υπάρχον, αλλά με το ζωντανό νερό. Συνεπώς περιττεύει να ειπωθεί πως όποιος έχει μικρό αγγιό, αρύει και λίγο ύδωρ ζων ελληνιστί ή λάλον ύδωρ σύμφωνα με τον τελευταίο χρησμό του Μαντείου των Δελφών.

Η διακοίνωση στα ΜΜΕ του ευρεθέντος φρέατος ως πηγαδιού, είναι μάλλον προβληματική. Γενικώς, η λέξη πηγάδι παραπέμπει σε επίρρυτο νερό, τρεχούμενο δηλαδή, ή που πηγάζει μέσα από τη γη. Συνώνυμες ο κρουνός και η ανάβρα ή το αναβρυκό. Το φρέαρ, δηλαδή η περίκτιστη τεχνητή οπή εδάφους όπου συγκεντρώνεται νερό, ονομάζεται στην ιδιόλεκτο της Αιανής μπνάρ(ι), αλλά μπνάργια μόνον έξωθεν του σημερινού βυζαντινού ναού του Αγίου Δημητρίου υπήρχαν, κι αυτά στενάζουν σήμερα σκεπασμένα από λαίμαργους γεωργικούς ελκυστήρες.

Οπότε φρέαρ βρέθηκε στις αρχές του περασμένου Σεπτεμβρίου, κατά την ενεστώσα ευρωβόρα ανάπλαση της κεντρικής πλατείας της πόλης, αχρείαστη κατά τον γράφοντα, όχι πηγάδι. Στην ιδιόλεκτο της πόλης αποκαλούταν παλαιότερα αρβανίκους, προφανώς λόγω Αρβανιτών φρεατωρύχων που είχαν ειδικευθεί στην κατασκευή, αφού η Κοζάνη, δέκτης επιπολάζουσας αστυφιλίας στα μέσα της προηγούμενης χιλιετίας, δεν διέθετε αρκετό νερό τις θερμές εποχές.

Την ανακάλυψή φρέατος ακολούθησαν δημοσιεύσεις διανοητών, φιλιστόρων, αρχαιολόγων, ιστορικών, ιατρών κι αρχιτεκτόνων. Με μια μικρή έρευνα στο διαδίκτυο, απλώνονται αυτές με ευκολία στα μάτια των αναγνωστών, οπότε δεν χρειάζεται να αναφερθούν διεξοδικά εδώ. Διανοητές σαν το Γιώργο Παφίλη και φιλίστορες όπως ο Δημήτρης Βούρκας πρότειναν όχι μόνον να παραμείνει το αποκαλυφθέν φρέαρ στη θέση του, αλλά και να αναδειχθεί ως αξιοθέατο. Φυσικό (και ορθόν) ήταν να συμπλεύσουν μαζί τους δύο αρχαιολόγισσες, εξ επαγγέλματος τουλάχιστον, αφού κάθε εύρημα του παρελθόντος όχι μόνον δεν είναι πρέπον να επιχωματώνεται, αλλά ούτε και να μετακινείται από τον συμφραζόμενο χώρο του. Την άποψή τους συμμερίστηκε και λόγιος, διδάκτορας της ιατρικής.

Εν αντιθέσει με τους ανωτέρω, ιστορικός προσπάθησε να εντάξει τον αρβανίκου στον οικιστικό ιστό. Χαρακτήρισε τη διατήρησή του κακόγουστη πινελιά επάνω, στην ευρωπαϊκών προδιαγραφών, πλατεία και πρότεινε να μεταφερθεί σε άλλο μέρος. Πολεοδόμος, που εν τέλει προτίμησε να αφεθεί επιτόπου το φρέαρ και να αναδειχθεί, θεώρησε πως το εύρημα δεν αποτελεί σημαντικό ιστορικό μνημείο.

Ελκυστικότερα είναι τα σχόλια που ακολούθησαν τις ανωτέρω δημοσιεύσεις, επώνυμα κι ανώνυμα, ιδιαίτερα όσα γράφτηκαν στο Βιβλίο των Προσώπων (Facebook). Αν και τα τελευταία δεν είναι ορατά σε όλους, αποτελούν ικανά χωρία για την εκπόνηση μιας ιστορικής εργασίας για τα παίγνια της μνήμης, την οικιστική εξέλιξη της πόλης, την χαρτογράφηση του εργατικού της δυναμικού, την εξόρυξη και μεταφορά υλικών, την ιδεολογική κατάτμηση εντοπίων κι επήλυδων κοκ. Στα σχόλια είχε εμπλακεί κι ο γράφων υποστηρίζοντας λιτά τόσο την επί τόπου διατήρηση του αρβανίκου όσο και την σπουδαιότητα του ευρήματος.

Πρόκειται για αυθεντική ιστορική πηγή. Αν σήμερα η ανάγνωσή του βασίζεται σε αποσπασματικά στοιχεία, οπότε κρίνεται θαμπή, στο μέλλον, όπου οι μελετητές θα εργάζονται με πιο ρωμαλέα εργαλεία, θα είναι σίγουρα καθαρότερη. Η παλαιά πέτρινη πόλη του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου δεν έχει ουδεμία σχέση με τη σημερινή σκυροδεμένη αντίστοιχη και το συνεχή αρχιτεκτονικό δυτικισμό της. Κινδυνεύει άραγε από ένα ατεχνούργητο φρέαρ, έναν ασήμαντο αρβανίκου;

Ας περάσουμε τώρα στην ιστορική ανάλυσή του με όσα τεκμήρια διαθέτουμε μπροστά μας. Περισσότερα υπάρχουν στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης, αλλά ο γράφων δυστυχώς προ ετών είχε ξεφυλλίσει ορισμένα μόνον από αυτά. Μία πλήρης μελέτη τους θα φωτίσει αρκετά δυνατά το μεσαιωνικό σκηνικό. Λοιπόν, η απουσία οίκησης της πλατείας φανερώνει τον παλαιόθεν κοινόχρηστο χώρο της. Το φρέαρ είναι κοινοβιακό, όχι ιδιωτικό. Οπότε σχηματίζονται δύο κύριες υποθέσεις εργασίας ως προς τη χρήση του:

α) το νερό του ήταν απαραίτητο για την κατεργασία δερμάτων (σλαβιστί κόζια, κουζίνια στην ιδιόλεκτο της Αιανής, εξ ου και το προκύψαν οικωνύμιο Κόζιανη) από βυρσοδέψες της συνοικίας Βλάθκα (Βλάχικα). Άρα η δημιουργία του προχωρεί βαθύτερα στο χρόνο

β) ανήκε στον γειτνιάζοντα ναό του Αγίου Νικολάου και ήταν απαραίτητο για την επίγεια και μεταφυσική απορρύπανση του εκκλησιάσματος σε περιόδους ξηρασίας

Αν μελετηθεί ο τρόπος κατασκευής του και συγκριθεί με άλλα αντίστοιχα, της περιοχής ή γενικότερα, ποια συμπεράσματα άραγε θα προκύψουν; Σε περίπτωση που ανασκαφεί ο πυθμένας του, τι καινούρια πράγματα θα δείξει;

Ο αρβανίκους πρέπει να διαπρέψει ανέγγιχτος στη θέση του προκαλώντας όσους έχουν αγγιά να τα δοκιμάσουν εντός του!

Το κείμενο δημοσιεύτηκε πρόσφατα πρώτη φορά στο περιοδικό της Κοζάνης Together 7 (Απρίλιος 2015) 80

Ετικέτες: , , , , , ,

Top
...
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων