Οι έδρες του ΓΑ του ΔΣΕ (1946 -1949): πολιτικά και στρατιωτικά κριτήρια

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Για να τη δείτε ολόκληρη, κλικάρετε επάνω της

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Για να την δείτε ολόκληρη, πατήστε επάνω της. Για να διαβάσετε παράλληλα κείμενο και εικόνες πατήστε εδώ

Προλεγόμενα

Επιλέχτηκε προς παρουσίασιν το παρόν θέμα, οι αλλαγές δηλαδή της έδρας του Γενικού Αρχηγείου (ΓΑ) των ανταρτών των ΟΔΕΚ/ΔΣΕ (Ομάδων Δημοκρατικών Ενόπλων Καταδιωκόμενων/ Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας) κατά την περίοδο του κυρίως Εμφυλίου Πολέμου 1946 -1949, επειδή συνάδει με τον χώρο όπου βρισκόμαστε. Εδώ, στα Λιβάδια Κοτύλης (40°20’12.70″Β/20°58’10.85″Α), ιδιαίτερα στα όμορα υψώματα Πύργος και Τούμπα και στα αντικρινά Μπουχέτσι, Άνω και Κάτω Αρένες, Τσούμια και Σούφλικας, συνήφθησαν αιματηρότατες μάχες μεταξύ διεθνιστών ανταρτών κι εθνικιστών στρατιωτών. Το ΓΑ του ΔΣΕ έδραζε για ένα διάστημα σχετικά κοντά μας, 10 περίπου χιλιόμετρα σε ευθεία γραμμή προς τα ΝΔ. Εφαπτόμενος της ανακοίνωσης είναι, επομένως, κι ο χρόνος.

Τα γεγονότα εκτυλίχτηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1940, όμως ο εμφύλιος μαίνεται μέχρι σήμερα και καταδήλως δεν θα πάψει ποτέ. Όχι όμως, όπως παλιά, με σιδηροφορούντες πολίτες εναντίον οπλιτών. Αλλά με φανερή οικονομική καταπίεση, ορατά στους σκεπτόμενους κοινωνικά χάσματα κι έντεχνη πνευματική διαστρέβλωση, την οποία δωρίζουν οι έχοντες εις βάρος των πενομένων. Αμφότερα συναπαρτίζουν ένα κοινό πρόβλημα: τον εμφύλιο μεταξύ του λαού και της άρχουσας τοπικής και γενικής ελίτ. Όταν καταλάβουμε τον παλαιότερο, θα εννοήσουμε τον σύγχρονο και τον μελλοντικό κι από τα λόγια θα περάσουμε στην πράξη. Λοιπόν, εδώ και τώρα, ένα πρώτο βήμα.

 

Παράγοντες γραφής

Κάθε ιστορική σύνθεση εγκιβωτίζει στον καμβά της απαραίτητα στοιχεία, την μελέτη, την κρίση και την τέχνη. Αναγνώστηκαν έτσι αρχειακές πηγές, έντυπα απομνημονεύματα κι απόψεις αμέτοχων. Καταγράφηκαν προφορικές αναμνήσεις και βηματίστηκε ο ίδιος ο χώρος -χωρίς την καλή αίσθηση του τελευταίου κάθε άποψη πλέει ανέστια στον επισφαλή ωκεανό του γραφείου.

Τη μελέτη ακολουθεί η κρίση, καθώς είναι απολύτως φυσική η ύπαρξη της υποκειμενικότητας, η οποία πηγάζει από είτε από μερική αντίληψη των γεγονότων είτε από εκούσιες στρεβλώσεις για λόγους μνημονικού γοήτρου ή θερμών ωφελημάτων. Στην ορθή κρίση δεν χωρούν θεαματικές κυβιστήσεις, πρόσφορες για κατάληψη αξιωμάτων ή προσμονή επιδομάτων. Η θέση των θεραπόντων της ευγενούς Ιστορίας πρέπει να είναι διαυγής. Ο Ιστορικός κρίνει με συμπάθεια όσους, τότε, δεν ήξεραν, αλλά κι αυτούς, που στις μέρες μας αφήνονται ως αθύρματα να αγνοούν. Σκληρότατα όμως όσους, τότε, γνώριζαν αλλά δεν μιλούσαν. Με την ίδια σκληρία, εννοείται, κι αυτούς, που σήμερα παραλλάσουν τα γεγονότα κοιτώντας μέσα από το δίοπτρον των συμφερόντων τους.

Τελευταία η τέχνη της σύνθεσης. Σχετίζεται στενά με τη μελέτη και την κρίση κι αποκτάται με την εμπειρία. Η οξύνοια στην παρατήρηση, η φαντασία στη σύνδεση των κενών και η τόλμη στη διατύπωση επιτρέπουν την αντοχή το έργου στο χρόνο. Γιατί, όσα γράφονται προς χάριν των καιρών, καταισχύνουν τους συντάκτες τους, αφήνοντάς τους έκθετους, όσο κι αν καλύπτονται με μανδύες ομόθρονων υποστηρικτών τους.

 

Το αγκάθι του ΝΟΦ και οι κατοχικές κληρονομιές. 1946

Το φθινόπωρο του 1944 επικράτησε και στις πόλεις το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Δίωξε με τέτοια αναλγησία τους αντιπάλους, ώστε, ευθύς ως ανέλαβε τα ηνία η αστική κυβέρνηση, όλα κατά το μάλλον ή ήττον τα στελέχη του, εκτεθειμένα σε βιαιότητες, προσέφυγαν σε χώρες βορείως των συνόρων. Όταν το ΚΚΕ αποφάσισε το 1946 να επαμφοτερίσει ακόμα μια φορά μεταξύ μιας φανερής πολιτικής δράσης και μιας υπόγειας πολεμικής, κατάλληλος χώρος ανάπτυξης ενόπλων ήταν τα ΒΔ σύνορα: άμεση πρόσβαση στα αδελφά εν κομμουνισμώ κράτη, για οδηγίες, συμπαράσταση, υλικά, ίαση τραυματιών, έμπεδα κττ.

Την Καστοριά, την Φλώρινα και την Πέλλα διαφέντευαν Σλαβομακεδόνες αλυτρωτιστές κάτω από τις σημαίες του ΝΟΦ. Κατευθυνόμενοι από την Γιουγκοσλαβία, θα δημιουργούσαν προβλήματα στον νεοφανή ΔΣΕ: στρατιωτικής φύσεως εξαιτίας του διαμοιρασμού των οφικίων, και πολιτικής αντίστοιχης λόγω της βέβαιης κυβερνητικής κατακραυγής και της πλειονότητας του λαού. Το ΚΚΕ ισορροπούσε για άλλη μια φορά στη δοκό που διαχώριζε έναν πρακτικό εθνικισμό, διανθισμένο με βρετανικές λίρες κι ευμενή αναγνώριση, από έναν θεωρητικό διεθνισμό, στηριγμένο σε μισοειπωμένους σοβιετικούς υποτονθορισμούς.

Επιλέχτηκαν, λοιπόν, εξ ανάγκης, όχι η δοκιμασμένη επί Κατοχής κι απόκρημνη κεντρική Πίνδος, αλλά τα λοφώδη Χάσια, γνωστά από πριν στον διορισμένο αρχηγό του ΔΣΕ Μάρκο Βαφειάδη και κάπως κοντά στη μεθόριο. Επρόκειτο, πάλι, για μια μέση οδό.

 

Επιδίωξη παρθενογενεσίας και αναζήτησης προλεταριάτου. 1947

Τα διπλωματικά παράπονα του ελληνικού κράτους στα τέλη του 1946 για τις οικειότατες επαφές των ανταρτών του ΔΣΕ με την Αλβανία, την Γιουγκοσλαβία και την Βουλγαρία, επίσης και για το διαπεπαρμένον των συνόρων από αφικνούμενους στην χώρα πρώην αντάρτες του ΕΛΑΣ ή και μέλη του ΝΟΦ, ήταν αδύνατον να μείνουν αναπάντητα. Ο ΟΗΕ αποφάσισε να διερευνήσει τις καταγγελίες καταρτίζοντας και στέλνοντας επί τόπου μιαν Επιτροπή Ερεύνης. Εξαναγκάστηκε τότε το ΓΑ του ΔΣΕ να μετακινηθεί νότια της πρώτης έδρας. Όσο μακρύτερα από τα σύνορα, για να μην εκτοξεύονται πάρθιες μομφές για συνεργασία τους με το εξωτερικό. Επιθυμούσε διακαώς να δηλωθεί ως τέκνο παρθενογενεσίας κι όχι ξενοκίνητο ως μερικώς ήταν.

Μαζί του ως συνοδεία το ΓΑ έλαβε και αντάρτες από την Πέλλα, αρκετοί εκ των οποίων ήταν Σλαβομακεδόνες, προφανώς για να μη βρεθούν επί τόπου, στην περίπτωση που η Επιτροπή επισκεπτόταν το μέρος, αφού λογικά θα προερχόταν από τη Θεσσαλονίκη. Γι’ αυτό την άνοιξη του 1947 η Επιτροπή προσήλθε μεν στην Δυτική Μακεδονία, αλλά οι διοικητικές κεφαλές του ΔΣΕ, έχοντας γύρω τους, για προφύλαξη, ρωμαλέο αριθμό ανταρτών, κατευθύνθηκαν στα παλιά λημέρια του ΕΛΑΣ, στην ορεινή κεντρική Πίνδο.

Άποψη του γράφοντος είναι πως με την κίνηση αυτή προς το νότο η ηγεσία του ΚΚΕ, η οποία μέχρι τότε δρούσε ελεύθερα κι άνετα στην Αθήνα, ευελπιστούσε ότι θα ξυπνούσε την κοιμισμένη μαχητικότητα των εργατών των μεγαλουπόλεων. Όραμα που δεν κατόρθωσε ούτε τότε, παρόλη τη δυναμική, να επιτύχει ούτε βεβαίως από τότε ως σήμερα.

 

Η αδελφή Αλβανία. 1948

Αμέσως μετά από το εαρινό ταξίδι στα Άγραφα, αναγκαστικό για την αποφυγή του εμπαιγμού εκ μέρους του ΟΗΕ κι άκρως επικίνδυνο λόγω της εύκολης περικύκλωσης από στρατιωτικές μονάδες, το ΓΑ του ΔΣΕ επέστρεψε στο φυσικό του χώρο, τη Δυτική Μακεδονία. Οι συνεννοήσεις συνεργασίας με το ΝΟΦ, είχαν επιτύχει και οι Σλαβομακεδόνες αντάρτες εντάχθηκαν αγόγγυστα στα τμήματα του ΔΣΕ. Ο χώρος είχε απορρυπανθεί.

Η Πέλλα γειτνίαζε με τη Θεσσαλονίκη, για να επιλεγεί ως έδρα του ΓΑ, όπως επίσης και το Καϊμακτσαλάν. Η πολιορκία προς άλωσιν των Γρεβενών, το καλοκαίρι του 1947, για να οριστούν έδρα της Προσωρινής (γιατί προσωρινής;) Δημοκρατικής Κυβέρνησης των ανταρτών, καταποντίστηκε με βαριές απώλειες. Παρόμοια αποτυχία και στην Κόνιτσα.

Απέμεναν τα ορεινά. Το καθαυτό Βίτσι απειλούταν με βαρύ οπλισμό από τα υψίπεδα της Φλώρινας, του Αμυνταίου και της Καστοριάς, οπότε απορρίφθηκε. Ο Γράμμος φώναζε τα πλεονεκτήματά του: απουσία δρόμων, πλούσια νερά, νομαδική κτηνοτροφία, προεργασία από τον δικηγόρο και τοπικό καπετάνιο Γεώργιο Γιαννούλη, που εν τέλει εκτελέστηκε από τους ολιγογράμματους προϊσταμένους του, και, κυρίως, άμεση επαφή με την Αλβανία (και τη Γιουγκοσλαβία). Έξωθεν των συνόρων διαβιούσαν οι ηγέτες του ΚΚΕ/ΔΣΕ και τυπικά μόνον ως έδρα προβαλλόταν η θέση Μούκα Πέτρα, 3 χλμ. ΝΑ του οικισμού Αετομηλίτσα.

Όταν ο Στρατός κατέλαβε ολοκληρωτικά το Γράμμο το καλοκαίρι του 1948, επιλέχτηκε, εξ ανάγκης, ως νέα έδρα το ΓΑ του ΔΣΕ το ακροπύργιο, κυριολεκτικά, της Πρέσπας.

 

Ζήτω η ζωή μας. 1949

Στην ΒΔ πλευρά της Ελλάδας αναγκάστηκε να καταφύγει, έπειτα από βαριές ήττες από τον Ελληνικό Στρατό το φθινόπωρο του 1948 το ΓΑ του ΔΣΕ. Για την ακρίβεια στη χερσόνησο, που οι ντόπιοι κάτοικοι ονόμαζαν Άφρικα, τοπωνύμιο αλβανικού, προφανώς, ετύμου. Σαν καρδιά του ανθρώπου να βρίσκεται όχι στο κέντρο του σώματος, αλλά στις άκρες των δακτύλων. Πρωτοτυπία!

Η νέα έδρα αποδείκνυε την αδυναμία στρατιωτικής κατίσχυσης των ανταρτών. Ήταν όμως πρώτης τάξεως ευκαιρία για ταξίδια στο εξωτερικό των πολιτικών ηγετών τους χωρίς απολύτως κανέναν ενδιάμεσο κίνδυνο από επίγεια ή επουράνια πυρά, αφού ούτε τα αεροπλάνα του ελληνικού κράτους έφθαναν ως εκεί ούτε οι οβίδες του πυροβολικού.

Ο εγκλεισμός του ΔΣΕ στην λεκάνη των Πρεσπών, τη δίοδο του Μάλι Μάδι και την πεδιάδα των Κορεστίων, δίγλωσσες περιοχές όπου μητρική γλώσσα της πλειονότητας ήταν η μεσαιωνική σλαβική, κι ο τρόμος των πολιτικοστρατιωτικών στελεχών του ΔΣΕ για μια πιθανή απείθεια των υπηκόων του νεοπαγούς κράτους των, παρ’ όλη την αφθονία των μέτρων επαγρύπνησης, οδήγησε το ΚΚΕ από την ευλύγιστη πρότερη θέση «πλέρια ισοτιμία στις μειονότητες» στο φριχτό ολίσθημα πως «ο μακεδονικός λαός θα βρει την πλήρη εθνική αποκατάστασή του».

Η απόγνωση πια φανερή. Παρά τις αφειδώλευτες προμήθειες όπλων και πολεμοφοδίων, που κατέφθαναν από το εξωτερικό, και τις αθρόες επιστρατεύσεις γυναικοπαίδων, δεν ικανά χέρια για να τα κρατήσουν δεν περίμεναν. Η ήττα έχαιρε προ των πυλών.

 

Ιδεολογία και επιβίωση

Στην ιδεολογία, στις ενάρετες δηλαδή προθέσεις, διατυμπανίζουν πως οφείλουν την συμμετοχή τους στον κυρίως Εμφύλιο Πόλεμο οι αντάρτες του ΔΣΕ όπως επίσης και οι ύστεροι υποστηρικτές τους. Στο ζήτημα όμως που αδρά εξετάσαμε, η ιδεολογία μόνον στην αρχική φάση, δηλαδή στην έδρα των Χασίων, μια κάπως κεντρική περιοχή, χωρά ως αιτιολόγημα. Η καταφυγή στην ακρώρεια των Πρεσπών επιτρέπει το σχηματισμό μιας αρνητικής σκέψης: ότι η ιδεολογία, παρά την ηχηρή της μεστότητα, αποτελεί ένα εύθραυστο κέλυφος όπου συμποσούνται πιο χαμηλόφωνα στοιχεία, η επιβίωση π.χ.

Φυσικά και είναι συγγνωστή η επιβίωση. Όχι όμως, όταν περιπλέκεται με συμπληρωματικές διαστάσεις σαν την ασφαλή ραστώνη, τον γλυκασμό της εξουσίας ή την αυταπάτη της μεγαλοσύνης. Αν ως Ανώτατο Πολεμικό Συμβούλιο (του ΔΣΕ) ιστορείς την ισότητα ξαπλωμένος στην ασφάλεια των σπηλιών της Πρέσπας κι όχι όρθιος ανάμεσα στις προκεχωρημένες βάσεις των ανταρτών σου, θα αποτύχεις.

Ο κόσμος της δράσης ολίγες μόνον φορές μπορεί να αναπαρασταθεί με την γλώσσα της απραξίας. Ο χαμός του μαχητή σου, ας είναι και δικός σου χαμός. Το αίμα του, το αίμα σου. Αυτά συγκεφαλαιώνουν μιαν ζηλευτή ιδεολογία, όχι οι ειρημένες επεκτάσεις. Πράγμα που δεν είχαν πράξει οι καθοδηγητές των ανταρτών, που αποσύρονταν στο εξωτερικό, ούτε και οι στρατιωτικοί τους ηγέτες. Εξαίρεση μόνον των τελευταίων αποτελούν άνδρες με φλογισμένα μάτια, όπως ο δάσκαλος Μ. Ζυγούρας, με επαρχιώτικη υψιπέτεια σαν τον φιλόλογο Α. Ρόσιο ή νεαροί αποφασισμένοι για ταχείες διακρίσεις, όπως ο Π. Βαϊνάς.

Υ.Γ. Το ανωτέρω κείμενο γράφτηκε για να εκφωνηθεί από στήθους στις 23.05.2015 σε επιστημονική διημερίδα, που οργάνωσε το Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του ΠΑΜΑΚ με τίτλο Ελλάδα και Βαλκάνια στον 20ό αιώνα από την 22η έως 24η Μαΐου 2015 στο Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης Γράμμου. Η περίληψη, που δημοσιεύτηκε νωρίτερα, ανοίγει εδώ.

Ετικέτες: , , , ,

Οι έδρες του ΓΑ του ΔΣΕ (1946 -1949): πολιτικά και στρατιωτικά κριτήρια

Ο Ανάργυρος Φτάκας κι ο γράφων βαστούν μία αμερικανική ναπάλμ βόμβα που έριξαν τα αεροπλάνα του Ελληνικού Στρατού εναντίον των ανταρτών του ΔΣΕ. Βρέθηκε στο ύψωμα Ανθρωπάκος του Γράμμου. Το μοναδικό αυτό εύρημα πιστοποιεί την κενή φιλολογία περί εκατομμυρίων ναπάλμ που έπεσαν στο Γράμμο κατά την περίοδο του Κυρίως Εμφυλίου Πολέμου

Ο Ανάργυρος Φτάκας κι ο γράφων βαστούν μία αμερικανική ναπάλμ βόμβα που έριξαν τα αεροπλάνα του Ελληνικού Στρατού εναντίον των ανταρτών του ΔΣΕ. Βρέθηκε στο ύψωμα Ανθρωπάκος του Γράμμου. Το μοναδικό αυτό εύρημα πιστοποιεί την αμάρτυρη φιλολογία περί εκατομμυρίων παρομοίων που φημολογείται πως κατέκαψαν το Γράμμο και το Βίτσι κατά την περίοδο του Κυρίως Εμφυλίου Πολέμου

Ελλάδα και Βαλκάνια στον 20ό αιώνα, είναι ο τίτλος επιστημονικής διημερίδας που διοργανώνει το Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών της Σχολής Οικονομικών και Περιφερειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας από την 22η έως 24η Μαΐου 2015.

Θα λάβει χώραν στο όρος Γράμμος, Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης, θέση Λιβάδια Κοτύλης (40°20’12.67″Β/20°58’10.82″Α).

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Το μακεδονικό ζήτημα σε Φλώρινα, Καστοριά, Κοζάνη από τα κάτω. Δεκαετία 1940

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Ολόκληρη κατεβαίνει από το https://drive.google.com/file/d/0B0nFJ7A1flyDd2w1bFdlT1N2YW8/view?usp=sharing

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Ολόκληρη κατεβαίνει από εδώ

Ανακοίνωση στο μάθημα Το Μακεδονικό Ζήτημα της κυρίας Σοφίας Ηλιάδου -Τάχου του Π.Μ.Σ. Ιστορία, Τοπική Ιστορία: Έρευνα και Διδακτική. ΠΤΔΕ Φλώρινας 26.04.2015

1. Στην παρούσα ανακοίνωση νύσσονται εξελίξεις από τα κάτω στις περιοχές Φλώρινας, Κοζάνης και Καστοριάς κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1940. Σχετίζονται με το Μακεδονικό Ζήτημα, το παιχνίδι δηλαδή ομάδων εξουσίας, φερτών συνήθως και κάποτε αλλόφωνων, στο σβέρκο του πληθυσμού, που κατοικούσε μόνιμα στην αναφερθείσα περιοχή εξ αρχαιοτάτων χρόνων. Σ’ αυτό συμμετείχαν, βεβαίως, δραστικότατα και οι εντόπιοι, για λόγους που εκκινούν από πεπυρακτωμένα ταπεινά ένστικτα και τελειώνουν σε έξοχες ιδεολογικές συναρπαγές.

Κάθε διατυμπάνιση καθαρής γλωσσικής γραμμής, η οποία χώριζε Έλληνες και Σλαβομακεδόνες,[1] μπορεί να χειροκροτηθεί μόνον μέσα σε σαλόνια με ακριβά κρασιά, κοστούμια κι αρώματα. Διότι στη γυμνή καθημερινότητα στα εδάφη αυτά συνδιέμενε πληθυσμός με διάφορες μητρικές γλώσσες: την ελληνική, την αθιγγανική, τη σλαβομακεδονική, τη βλάχικη, την αρβανίτικη και την εβραϊκή, ενώ στις πόλεις και τα χωριά, τουλάχιστον όσον αφορά στην κρατική και ημικρατική μηχανή, εκκλησία, παιδεία, στρατό, κυριαρχούσε η ελληνική. Με την άφιξη Προσφύγων από τη Θράκη και τη Μικρά Ασία στις αρχές του 20ού αιώνα, το μωσαϊκό εμπλουτίστηκε με νέες εκφωνητικές ψηφίδες, της τουρκικής π.χ. γλώσσας, αλλά οι συνδετικοί αρμοί των επήλυδων με το αθηναϊκό κράτος έγιναν ακόμη πιο σφιχτοί.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Η «Λευκή Τρομοκρατία» στη Δυτική Μακεδονία: 1945 -46

Σέρβα παρτιζάνα. Νεαρά κορίτσια όπως η παριστάμενη αποτελούσαν άριστο μέσο προπαγάνδας για στρατολόγηση αγοριών και κοριτσιών στο αντάρτικο. Πηγή http://www.jugosloveni.info/12/Fotografije.html#

Σέρβα παρτιζάνα. Νεαρά κορίτσια όπως η παριστάμενη αποτελούσαν άριστο μέσο προπαγάνδας για στρατολόγηση αγοριών και κοριτσιών στο αντάρτικο. Πηγή http://www.jugosloveni.info/12/Fotografije.html#

Κάτωθι παρατίθενται ορισμένα χωρία από την αρχή και το τέλος ευρύτερου κειμένου του γράφοντος, το οποίο συμπεριελήφθη στο βιβλίο Έθνος, Κράτος και Πολιτική, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2009 (τιμητικός τόμος για τον Ι. Σ. Κολιόπουλο), σ. 115 -149, επιμ: Β. Γούναρης. 

 

1. Η βία της επανάστασης

Από αμέλεια ή άγνοια, αναπόδραστο ρομαντισμό ή εκούσια παρασιώπηση της ιστορικής γραμμής και του πλαισίου, η διετία 1945 έως 1946 έγινε αποδεκτή από ορισμένους ιστορικούς (από φιλίστορες επίσης και μέρος του λαού) ως «Λευκή Τρομοκρατία». Όσο εύκολα αποδεκτός γίνεται ο ορισμός της, τόσο δύσκολα αιτιολογείται η εμφάνισή της. Έτσι, ενώ γενικώς οι απόψεις συγκλίνουν ότι επρόκειτο για την άγρια τρομοκρατία που εξασκούσαν ηγετικές μερίδες[1] ή ολόκληρο το ελληνικό κράτος –με την αρωγή των Βρετανών-[2] εναντίον του ΕΑΜ και της Αριστεράς, ελάχιστες προσδιορίζουν τον λόγο άσκησής της. Μία από τις τελευταίες, πάντως, αναφέρεται στο «δικαστικό προγκρόμ» της περιόδου και τα «φανταστικά εγκλήματα» του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.[3] Όπως όμως θα φανεί, η βία των επαναστατών ασκήθηκε όντως κατά τη διάρκεια της Κατοχής και δεν ήταν καθόλου φανταστική. Η κληρονομιά της διαπότισε ολόκληρο το έτος 1945 και μαζί με την επιβουλή των βόρειων όμορων κρατών υπήρξαν δύο από τους κύριους παράγοντες, αν όχι οι μοναδικοί, που διολίσθησε η χώρα στον κυρίως Εμφύλιο Πόλεμο.

Από την άνοιξη του 1945 άρχισαν να κατατίθενται στα  Δικαστήρια της Δυτικής Μακεδονίας χιλιάδες αγωγές. Το πλήθος οφειλόταν στην υπολειτουργία, καλύτερα στην παράλυση, της κρατικής Δικαιοσύνης κατά τη διάρκεια της Κατοχής αλλά και στο γεγονός ότι την ίδια περίοδο οι σχέσεις των ανθρώπων είχαν εκτραχυνθεί ιδιαίτερα όσον αφορά στα θέματα των απαλλοτριώσεων και της βίας. Πράγματι, λοιπόν, οι «δικαστικές διώξεις» είχαν προσλάβει το χαρακτήρα χιονοστιβάδας, αλλά μένει να εξακριβωθεί ποιο ήταν το ακριβές περιεχόμενό τους και κυρίως ποιοι ήταν οι εναγόμενοι για ανάρμοστες πράξεις.

Το καλοκαίρι του 1945 στα δικαστήρια της Κοζάνης εξετάστηκε η αγωγή ενός τουρκόφωνου πρόσφυγα από τα Ίμερα εναντίον ενός 60χρονου εντοπίου αγρότη από τον γειτονικό Βελβενδό. Από τον πρώτο το Νοέμβριο του 1944, όταν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ μπήκαν στο χωριό του, είχε κλαπεί ένα βόδι (τα ζώα ήταν τότε απαραίτητα για την επιβίωση), το οποίο βρέθηκε στο στάβλο του δεύτερου. Ο Βελβενδινός ισχυρίστηκε ότι είχε αγοράσει το ζώο από την Επιτροπή Τροφοδοσίας Ανταρτών, αλλά, μη διαθέτοντας αποδείξεις, καταδικάστηκε σε τέσσερις μήνες φυλάκιση. Καθώς κάτοικοι του Βελβενδού, ενταγμένοι ή φίλα προσκείμενοι στον Εφεδρικό ΕΛΑΣ (πολίτες δηλαδή χωρίς στολή, αλλά ένοπλοι) είχαν ακολουθήσει την προέλαση των ανταρτών, η πιθανότητα να το απαλλοτρίωσε ο Βελβενδινός δεν ήταν καθόλου μικρή. Άλλωστε, τις φοβερές εκείνες μέρες που στα Ίμερα εκτελέστηκαν περισσότεροι από έξι δεκάδες κάτοικοι, τι σημασία είχε ένα βόδι λιγότερο;[4]

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Τζήκας Ντιντίνος: ο κομμουνιστής – πρότυπο. Ιστορία της σύγχρονης πολιτικής ιδεολογίας μέσα από την αφήγηση ενός καπνεργάτη

tzhkasΑλλά θα φτιάξω μια ζωή κοινή, ίδια για όλους[1]

Τον παρατηρούσα από χρόνια. Τον ήξεραν όλοι στο χωριό. Γέμιζε με το σεμνό του παρόν όλες τις πολιτικές εκδηλώσεις. Μια σκυφτή, αμίλητη μορφή, με νευρικό βάδισμα κι ένα μόνιμο τσιγάρο στο χέρι. Επάγγελμα καπνεργάτης. Ιδεολογία κομμουνιστής. Μόνιμος κομμουνιστής, όχι σαν αυτούς τους μοδάτους που παρέρχονται όταν μεγαλώσουν.

Ήταν παιδί όταν ο πατέρας του μπήκε φυλακή, τέλειωσε την εφηβεία του όταν βγήκε. Διάβαζε με πάθος. Δοσμένος στο Κόμμα. Παντού και πάντα πρώτο το Κόμμα. Γραμματέας της κόβας στη μεταπολίτευση. Αποσύρθηκε από το αξίωμα στην αρχή της δεκαετίας του ΄80, γιατί οι καιροί είχαν αλλάξει. Η αγαθή αγωνιστικότητα παραχώρησε τη θέση της στον άξοδο βερμπαλισμό. Δεν χρειάζονταν πια άκαμπτοι επαναστάτες-πρότυπα αλλά εκφωνητές υποσχέσεων εργασίας και δεινοί μάστορες των ελιγμών. Πέρασε λοιπόν στην εφεδρεία: χαμαλίκι, νεροκουβάλημα, σκούπισμα, αφίσες, κουπόνια. Δεν παραπονέθηκε. Το Κόμμα δεν καταλαβαίνει από παράπονα.

Οπλίστηκα με τα ιστορικά σύνεργα κι έκατσα απέναντί του στο τραπέζι του καφενείου. «Τι θα πιεις δάσκαλι ; Φέρι έναν καφέ του δάσκαλου»! Αρχίσαμε τη συζήτηση. Συμπλήρωνα την κοφτή διήγησή του με ερωτήσεις. Αποφάσισα μετά να τη δημοσιεύσω χωρίς να τον ρωτήσω. Ως συνηθίζεται υπομνημάτισα την αφήγηση.

Πιστεύω ότι το κείμενο αξίζει να προσεχτεί γιατί ανήκει τόσο στην Ιστορία όσο και στην Κοινωνιολογία. Μέσα στην απλότητά του αφήνει να διακριθούν οι απαρχές της ιδεολογίας του ήρωα, η καταγραφή της στο χρόνο, η παρακμιακή φθορά κι ο αυριανός θάνατός της. Θα λέγαμε ότι πρόκειται για την ιστορία ενός συνδετικού κρίκου, ο οποίος γράφει και σβήνει την ύπαρξη μιας πνευματικής περιπέτειας, αν ανιχνεύαμε στο κείμενο τη φιλοσοφική του διάσταση.

Η οικογένειά μας κατάγεται από την Πάδι. Ασχολούνταν όλοι με την κτηνοτροφία και συνέχισαν το ίδιο, όταν αργότερα μετακομίσαμε στην Αιανή.[2] Ο πατέρας μου γεννήθηκε το ΄12. Όταν γεννήθηκα πήραμε κλήρο 42 στρεμμάτων.

Στον πόλεμο του ΄40 ο πατέρας μου ήταν σαλπιγκτής στο σύνταγμα του Καραθάνου. Όταν γύρισε στο χωριό μπήκε στο κομμουνιστικό κόμμα κι ανέλαβε υπεύθυνος στην ΕΤΑ. Ο πρώτος κομμουνιστής του χωριού ήταν ο Λάμπρος Μπαλιάκας. Είχε μυηθεί το ΄22 στη Μικρά Ασία και το ΄26 ψήφισε Μέτωπο Εργατών – Προσφύγων. Ήταν κρυφός όμως και δε μιλούσε πουθενά.

Μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας άρχισε το κυνηγητό των αριστερών. Ήμουν 6 χρονών αλλά θυμούμαι τους οπλισμένους χωροφύλακες, που έρχονταν σπίτι. Ο πατέρας μου βγήκε αντάρτης το Φθινόπωρο του ΄46. Πιάστηκε τραυματισμένος στο Χρώμιο.[3] Τότε κράτησαν για καμιά βδομάδα κλεισμένους στου Μπαρούτα το σπίτι τον παππού, το θείο και τη μάννα μου.

Ο πατέρας μου δικάστηκε ισόβια και φυλακίστηκε στην Κοζάνη. Μετά στο Γεντί Κουλέ, όπου ντουφέκιζαν τους Σλαβομακεδόνες. Στα Γιούρα ως το ΄55, φυλακές Αλεξάνδρας Βόλου, Μεσολόγγι και Πάτρα απ΄ όπου αποφυλακίστηκε το ΄58. Τότε ο παππούς δώρισε ένα οικόπεδο μας κι έγινε αυλή του δημοτικού σχολειού της Αιανής.[4]

Μετά την κατοχή τα οικονομικά της οικογένειάς μας πήραν τον κάτω δρόμο. Μας έκαψαν το μαντρί μας το ΄46, ο πατέρας μου αντάρτης και μετά στη φυλακή, ο θείος μου πήγε φαντάρος, ο παππούς είχε γεράσει και τα ζώα μας αφανίστηκαν όλα. Ο πατέρας μου στερήθηκε την ελληνική ιθαγένεια, τα χωράφια μας δημεύτηκαν κι όταν πηγαίναμε να τα καλλιεργήσουμε μας έστελναν απαγορευτικά χαρτιά.[5]

Ρωτούσα στο σχολειό το δάσκαλό μου γιατί είχαν φυλακίσει τον Κολοκοτρώνη!

Ήμουν δεκαπέντε χρονών, όταν δούλεψα γελαδάρης στα Μελίσσια για να αγοράσω ένα γουμάρι. Μ΄ αυτό κουβαλούσα και πουλούσα ξύλα στην Κοζάνη κι έστελνα πενηντάδραχμες επιταγές στον πατέρα μου στη φυλακή.

Όταν άνοιξαν τα μεταλλεία λευκολίθου του Νίκου Μάστορα δούλεψα ενάμισι χρόνο κουβαλώντας με το καρότσι από τη γαλαρία προς τα έξω. Τότε είχαν κολλήσει αφίσες στο χωριό, που έγραφαν «Ντροπή στην επιτροπή ειρήνης, ντροπή στα ανθρώπινα δικαιώματα», τις οποίες σκίζαμε το βράδυ μαζί με τον Τηλέμαχο.

Ήμασταν μέλη της νεολαίας της ΕΔΑ από το ΄58 που άνοιξε γραφείο της στο χωριό. Ρίχναμε και προκηρύξεις στο χωριό μαζί με το Βύρο.[6]

Το 1960 πήγα φαντάρος στα Γιάννενα. Με είχαν ρωτήσει αν ήμουν σε καμιά οργάνωση. Είχα απαντήσει ότι «δε γνωρίζω τίποτα». Πάντως εμάς, γιατί βρήκα κι άλλους κομμουνιστές, δεν μας έστελναν στα φυλάκια της Αλβανίας. Εκεί ψήφισα το ΄61 Πανδημοκρατικό Αγροτικό Μέτωπο.

Απολύθηκα από το στρατό και δούλεψα τρία χρόνια οικοδόμος στην Αθήνα. Όταν γύρισα στο χωριό έκανα την ίδια δουλειά, καλλιεργώντας παράλληλα τα χωράφια ή δουλεύοντας τα καλοκαίρια στην «κουμπίνα».[7]

Ο Σπύρος Ζυμάρας μας οργάνωσε στη νεολαία Λαμπράκη, ήμουν και στέλεχος του νομαρχιακού συμβουλίου της. Συνεδριάζαμε και στο χωριό στο σπίτι μου ή στου Καρπενήση. Το ΄64 νοικιάσαμε το «Τζιάτζιο» και πήγαμε στο Φαρδύκαμπο, όπου ο κεντρώος βουλευτής Λαζαρίδης μίλησε για την Εθνική Αντίσταση.[8]

Το πρωί της δικτατορίας του ΄67 κρυφτήκαμε με τον πατέρα μου στο υπόγειο του Βλάχου αλλά βγήκαμε το βράδυ γιατί δεν πείραξαν κανέναν εκτός από τον Αργύρη Στάμο. Έμαθα από τον Μπαρούτα ότι πήγαν στα γραφεία της ΕΔΑ, πήραν τα βιβλία από μέσα και τα έκαψαν στη σούδα εκεί μπροστά. Απαγορεύονταν οι συγκεντρώσεις αλλά εμείς οι νεολαίοι κάναμε πηγαδάκια και σκεφτόμασταν να αφοπλίσουμε τα ΤΕΑ. Ακούγαμε για πληροφόρηση τη «φωνή της αλήθειας» του ΚΚΕ από το ραδιόφωνο.[9]7

Το ΄68 έγινε η ψηφοφορία για το ναι ή όχι στο σύνταγμα του Παπαδόπουλου. Πήγα μέσα στο παραβάν και ψήφισα. Ο μόνος που ψήφισε φανερά «όχι» ήταν ο Χαρίσης Κοντός, που ανακατεύονταν με τον Ψαρουδάκη.[10]

Την ίδια χρονιά είχε έρθει ένα χαρτί στον πατέρα μου και μάθαμε για τη διάσπαση του Κόμματος. Πρώτος στο χωριό έφυγε στο «εσωτερικό» ο Χαρίσης Πάσχος, επειδή επηρεάζονταν από τον Ζυμάρα.[11]

Όταν έγινε μεταπολίτευση μαζευτήκαμε καμιά εικοσαριά νεολαίοι στου Βύρου το σπίτι και κάναμε την ΚΝΕ Αιανής. Ανέλαβα υπεύθυνος, έγραφα την εφημερίδα τοίχου που την κολλούσαμε έξω από του Γκάγκου το σπίτι ή γράφαμε μπροσούρες σε πανό και συνθήματα σε σπίτια. Τότε δημιουργήσαμε και την ΚΟΒ του ΚΚΕ, στην οποία ανέλαβα γραμματέας για εννιά χρόνια, και τον επόμενο χρόνο νοικιάσαμε επίσημο γραφείο.

Συνδεόμασταν με την Κοζάνη και διαβάζαμε τα έντυπα του κόμματος. Η κόβα μας χρεώνονταν με 35 εφημερίδες, τις οποίες πουλούσα εγώ κάθε μέρα στους χωριανούς. Προσκαλούσαμε κι ομιλητές ή διαφωτιστές σαν τον πρώην βουλευτή της ΕΔΑ Μπούσιο ή το Λαζαρίδη, που τους φιλοξενούσα στο σπίτι μου.

Έβγαινα για κατήχηση στα χωριά της αχτίδας Τσιαρτσιαμπά ως και τα τουρκόφωνα. Στις εκλογές έμπαινα αντιπρόσωπος στα εκλογικά κέντρα άλλων χωριών: στην Αγία Παρασκευή το ΄81 είχαμε πάρει 3 ψήφους ! Έβαλα και υποψήφιος κοινοτικός σύμβουλος. Πρόσφερα εργασία στα φεστιβάλ του κόμματος, μάζευα οικονομικές ενισχύσεις, έτρεχα για το κόμμα. Όταν δεν υπήρχαν λεφτά στο γραφείο έβαζα από τα δικά μου.

Σύνταξη Εθνικής Αντίστασης δεν πήραμε, γιατί η μάννα μου δε θέλησε να κάνει χαρτιά και το αφήσαμε έτσι.

Στην εκκλησιά δεν πάω, καταλαβαίνεις τώρα, πάω πολύ σπάνια, σε γάμους και μνημόσυνα.

Είχα επιφυλάξεις για τη συνεργασία με τη Δεξιά το ΄89 αλλά υπάκουσα στο Κόμμα. Τώρα δεν διαβάζω το Ριζοσπάστη γιατί σταμάτησε να έρχεται στο περίπτερο της Αιανής. Μπορεί οι καιροί να άλλαξαν αλλά τα προβλήματα παραμένουν. Ο λαός υποφέρει.

Το Κόμμα δεν μπορώ να το αφήσω. Είμαι δεμένος μαζί του.

 

Δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο περιοδικό της Κοζάνης Παρέμβαση (Ιαν. – Φεβρ. ΄97) 15 -16

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] «Αλλ΄ ένα ποιώ κοινόν πάσιν βίοτον και τούτον όμοιον» Αριστοφάνης, Εκκλησιάζουσες, τ. 3, Heineman, London 1972, σ. 594

[2] Ο ερχομός των Ντιντίνων αποτελεί δείγμα των δημογραφικών αναστατώσεων κατά την περίοδο των τελευταίων αιώνων στην περιοχή. Ενώ οι απαρχές της σύγχρονης Αιανής  χρονολογούνται τον 7ο αιώνα μ. Χ. ο καθοριστικός αιώνας για το μέλλον του οικισμού είναι ο 18ος. Τότε ενισχύεται το πληθυσμιακό δυναμικό του χωριού με την προσέλευση ανθρώπων από τα γύρω χωριά, τις Σέρρες ή και το Καρπενήσι.

[3] Ο ευκατάστατος κτηνοτρόφος Βαγγέλης Ντιντίνος βγήκε αντάρτης στο ΔΣΕ μαζί με αρκετούς άλλους χωριανούς το Νοέμβρη του ΄46. Στις 16 του Γενάρη του επόμενου χρόνου ο στρατός μπλοκάρισε το προωθημένο φυλάκιο των ανταρτών στο Χρώμιο. Η αναγκαστική έξοδος των τελευταίων στοίχισε την επιτόπια ζωή του αντάρτη Γρηγόρη Στάμου και τον θανάσιμο κοιλιακό τραυματισμό του Βασίλη Σφήκα, που πέθανε αργότερα στην Ποντινή. Ο Ντιντίνος τραυματίστηκε στο χέρι κι αιχμαλωτίστηκε μαζί με τον συνεπαναστάτη του Νίκο Μανώλα.

[4] Θεωρώ ως πολύ πιθανή την υπόθεση ότι η δωρεά του οικοπέδου στο σχολείο συνετέλεσε στην αποφυλάκιση του Βαγγέλη

[5] Εδώ ο Τζήκας μάλλον κάνει λάθος σχετικά με την ιθαγένεια και τη δήμευση. Οι αντίστοιχοι νόμοι είχαν ψηφιστεί μετά τη φυλάκιση του πατέρα του και τίποτα ενισχυτικό της γνώμης του δεν υπάρχει στα αρχεία της κοινότητας Αιανής. Η στέρηση όμως της νομής των κτημάτων πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με το Ν’ ψήφισμα της 20-4-48, σύμφωνα με το οποίο καταδικάζονταν όλοι όσοι «από της εχθρικής κατοχής κι εντεύθεν (είχαν δράσει ) αντεθνικώς…». Ν. Αλεβιζάτος, Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922-1974, Θεμέλιο, Αθήνα 1983 σ. 493

[6] Ο Τηλέμαχος και ο Βύρων είναι δυο άτεγκτοι παλαιοκομμουνιστές, παιδικοί φίλοι του Τζήκα. Τα γραφεία της ΕΔΑ άλλαξαν τρεις φορές τόπο ώσπου κλείστηκαν δια παντός το 1967.

[7] Δουλειά στην «κουμπίνα» σήμαινε κουβάλημα υπέρβαρων τσουβαλιών γεμάτα σιτάρι από τα φορτηγά στα σπίτια των αγροτών, σκέτη αποκτηνωτική ξεθέωση

[8] Η αναφερόμενη γιορτή στο  Φαρδύκαμπο είναι η πρώτη αριστερή αντιστασιακή εκδήλωση τουλάχιστον στη Μακεδονία, ο  δε Τζιάτζιος ήταν ο ιδιοκτήτης του λεωφορείου, που δρομολογήθηκε για πρώτη φορά στη γραμμή Αιανής-Κοζάνης.

[9] Ο Αργύρης Στάμος έχει μια πολυτάραχη ιστορία. Μέλος του ΚΚΕ από το ΄43, Ελασίτης, εξόριστος φαντάρος στη Μακρόνησο. Την 21η Απριλίου 1967 το πρωί καταδιώχτηκε και πιάστηκε στην Αιανή από δυο ένθερμους της δικτατορίας νεολαίους. Εξορίστηκε για 4 χρόνια στη Λέρο. Ο «Μπαρούτας» ή Θανάσης Καραμανώλας ήταν ένας αγαθότατος μανιώδης πότης. Το σπίτι του χρησίμευε ως μεταγωγική φυλακή των ανταρτών στη διάρκεια του εμφυλίου. Τον θυμάμαι καλά το ΄74 όταν κυκλοφορούσε με Μ 1 όπλο στο χέρι, διαπρύσιος υποστηριχτής της «επανάστασης». Ήταν από την πάστα των απλοϊκών ανθρώπων, που αγόγγυστα προσέφεραν υπηρεσίες χωρίς καμιά ανταμοιβή.

[10] Ο Χαρίσης Κοντός, μαχητικότατος δημοκράτης,  καθηγητής σήμερα στα ΤΕΙ Λάρισας δημιούργησε έναν πυκνό χριστιανοδημοκρατικό πυρήνα στην Αιανή, τον οποίο διεύρυνε ο μεταπολιτευτικός παπάς Κώστας Κώνστας. Μέσα σ΄ αυτόν ανένηψαν αρκετοί οπαδοί της δικτατορίας. Η ενδιαφέρουσα αυτή θρησκευτικοπολιτική κίνηση διαλύθηκε άδοξα μετά τη λιποταξία του ιδρυτή της Ν.  Ψαρουδάκη και τη μετάθεση του πατρός Κώστα στο Βελβεντό

[11] Ο Χαρίσης Πάσχος, ένας θερμοκέφαλος νεολαίος με πατέρα αντάρτη του ΔΣΕ διακρίνονταν για την καυστικότατη κριτική του σε θεσμούς και πρόσωπα. Είχε την τόλμη να αποκλίνει από την «ορθοδοξία» του Κόμματος, τον καιρό που οι λέξεις ρεφορμισμός και πρακτορολογία μεσουρανούσαν ακόμη στον πολιτικό λόγο της αριστεράς. Σήμερα δεμένος με την οικογένεια και τη μόνιμη δουλειά στο μουσείο αναπολεί τις συγκινητικές εκείνες παλιές εποχές

 

Ετικέτες: , , , ,

Οὔτε ἄντλημα ἔχεις, καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶ βαθύ

Το ευρεθέν πέρυσι φρέαρ της κεντρικής πλατείας Κοζάνης. Για την διατήρηση ή απομάκρυνσή του άναψε ένας μικρός λεκτικός εμφύλιος πόλεμος

Το, ευρεθέν πέρυσι, φρέαρ της κεντρικής πλατείας Κοζάνης. Για την διατήρηση ή απομάκρυνσή του άναψε ένας μικρός λεκτικός εμφύλιος πόλεμος στα ΜΜΕ και τα κοινωνικά δίκτυα

Κουβὰ δὲν ἔχεις καὶ τὸ πηγάδι εἶναι βαθύ είχε απαντήσει σε ευαγγέλιο αποδιδόμενο στον Ιωάννη, μια Σαμαρίτισσα, πεντάκις παντρεμένη και με 6ο  μνηστήρα, όταν ο Ιησούς που καθόταν στο χείλος του την υποσχέθηκε πως θα την έδινε να πιει ζωντανό νερό.

Πόσο βαθύ ήταν το πηγάδι του ευαγγελιστή μάλλον δεν θα το πιστοποιήσουμε ποτέ, όμως το πηγάδι, το οποίο ανακαλύφτηκε στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης το Σεπτέμβριο του 2014, είναι εύκολο να μετρηθεί.

Το δύσκολο στην προκείμενη περίπτωση είναι το άντλημα, αυτό δηλαδή που πρέπει να κατεβάσει κανείς μέσα για να φέρει επάνω το νερό, το σκεύος, το αγγιό, όπως ονομάζεται στην ιδιόλεκτο της περιοχής. Χρειάζεται κάποια τέχνη να το ρίξεις και να το ανασύρεις από το ειρημένο πηγάδι γεμάτο, όχι βέβαια με το υπάρχον, αλλά με το ζωντανό νερό. Συνεπώς περιττεύει να ειπωθεί πως όποιος έχει μικρό αγγιό, αρύει και λίγο ύδωρ ζων ελληνιστί ή λάλον ύδωρ σύμφωνα με τον τελευταίο χρησμό του Μαντείου των Δελφών.

Η διακοίνωση στα ΜΜΕ του ευρεθέντος φρέατος ως πηγαδιού, είναι μάλλον προβληματική. Γενικώς, η λέξη πηγάδι παραπέμπει σε επίρρυτο νερό, τρεχούμενο δηλαδή, ή που πηγάζει μέσα από τη γη. Συνώνυμες ο κρουνός και η ανάβρα ή το αναβρυκό. Το φρέαρ, δηλαδή η περίκτιστη τεχνητή οπή εδάφους όπου συγκεντρώνεται νερό, ονομάζεται στην ιδιόλεκτο της Αιανής μπνάρ(ι), αλλά μπνάργια μόνον έξωθεν του σημερινού βυζαντινού ναού του Αγίου Δημητρίου υπήρχαν, κι αυτά στενάζουν σήμερα σκεπασμένα από λαίμαργους γεωργικούς ελκυστήρες.

Οπότε φρέαρ βρέθηκε στις αρχές του περασμένου Σεπτεμβρίου, κατά την ενεστώσα ευρωβόρα ανάπλαση της κεντρικής πλατείας της πόλης, αχρείαστη κατά τον γράφοντα, όχι πηγάδι. Στην ιδιόλεκτο της πόλης αποκαλούταν παλαιότερα αρβανίκους, προφανώς λόγω Αρβανιτών φρεατωρύχων που είχαν ειδικευθεί στην κατασκευή, αφού η Κοζάνη, δέκτης επιπολάζουσας αστυφιλίας στα μέσα της προηγούμενης χιλιετίας, δεν διέθετε αρκετό νερό τις θερμές εποχές.

Την ανακάλυψή φρέατος ακολούθησαν δημοσιεύσεις διανοητών, φιλιστόρων, αρχαιολόγων, ιστορικών, ιατρών κι αρχιτεκτόνων. Με μια μικρή έρευνα στο διαδίκτυο, απλώνονται αυτές με ευκολία στα μάτια των αναγνωστών, οπότε δεν χρειάζεται να αναφερθούν διεξοδικά εδώ. Διανοητές σαν το Γιώργο Παφίλη και φιλίστορες όπως ο Δημήτρης Βούρκας πρότειναν όχι μόνον να παραμείνει το αποκαλυφθέν φρέαρ στη θέση του, αλλά και να αναδειχθεί ως αξιοθέατο. Φυσικό (και ορθόν) ήταν να συμπλεύσουν μαζί τους δύο αρχαιολόγισσες, εξ επαγγέλματος τουλάχιστον, αφού κάθε εύρημα του παρελθόντος όχι μόνον δεν είναι πρέπον να επιχωματώνεται, αλλά ούτε και να μετακινείται από τον συμφραζόμενο χώρο του. Την άποψή τους συμμερίστηκε και λόγιος, διδάκτορας της ιατρικής.

Εν αντιθέσει με τους ανωτέρω, ιστορικός προσπάθησε να εντάξει τον αρβανίκου στον οικιστικό ιστό. Χαρακτήρισε τη διατήρησή του κακόγουστη πινελιά επάνω, στην ευρωπαϊκών προδιαγραφών, πλατεία και πρότεινε να μεταφερθεί σε άλλο μέρος. Πολεοδόμος, που εν τέλει προτίμησε να αφεθεί επιτόπου το φρέαρ και να αναδειχθεί, θεώρησε πως το εύρημα δεν αποτελεί σημαντικό ιστορικό μνημείο.

Ελκυστικότερα είναι τα σχόλια που ακολούθησαν τις ανωτέρω δημοσιεύσεις, επώνυμα κι ανώνυμα, ιδιαίτερα όσα γράφτηκαν στο Βιβλίο των Προσώπων (Facebook). Αν και τα τελευταία δεν είναι ορατά σε όλους, αποτελούν ικανά χωρία για την εκπόνηση μιας ιστορικής εργασίας για τα παίγνια της μνήμης, την οικιστική εξέλιξη της πόλης, την χαρτογράφηση του εργατικού της δυναμικού, την εξόρυξη και μεταφορά υλικών, την ιδεολογική κατάτμηση εντοπίων κι επήλυδων κοκ. Στα σχόλια είχε εμπλακεί κι ο γράφων υποστηρίζοντας λιτά τόσο την επί τόπου διατήρηση του αρβανίκου όσο και την σπουδαιότητα του ευρήματος.

Πρόκειται για αυθεντική ιστορική πηγή. Αν σήμερα η ανάγνωσή του βασίζεται σε αποσπασματικά στοιχεία, οπότε κρίνεται θαμπή, στο μέλλον, όπου οι μελετητές θα εργάζονται με πιο ρωμαλέα εργαλεία, θα είναι σίγουρα καθαρότερη. Η παλαιά πέτρινη πόλη του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου δεν έχει ουδεμία σχέση με τη σημερινή σκυροδεμένη αντίστοιχη και το συνεχή αρχιτεκτονικό δυτικισμό της. Κινδυνεύει άραγε από ένα ατεχνούργητο φρέαρ, έναν ασήμαντο αρβανίκου;

Ας περάσουμε τώρα στην ιστορική ανάλυσή του με όσα τεκμήρια διαθέτουμε μπροστά μας. Περισσότερα υπάρχουν στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης, αλλά ο γράφων δυστυχώς προ ετών είχε ξεφυλλίσει ορισμένα μόνον από αυτά. Μία πλήρης μελέτη τους θα φωτίσει αρκετά δυνατά το μεσαιωνικό σκηνικό. Λοιπόν, η απουσία οίκησης της πλατείας φανερώνει τον παλαιόθεν κοινόχρηστο χώρο της. Το φρέαρ είναι κοινοβιακό, όχι ιδιωτικό. Οπότε σχηματίζονται δύο κύριες υποθέσεις εργασίας ως προς τη χρήση του:

α) το νερό του ήταν απαραίτητο για την κατεργασία δερμάτων (σλαβιστί κόζια, κουζίνια στην ιδιόλεκτο της Αιανής, εξ ου και το προκύψαν οικωνύμιο Κόζιανη) από βυρσοδέψες της συνοικίας Βλάθκα (Βλάχικα). Άρα η δημιουργία του προχωρεί βαθύτερα στο χρόνο

β) ανήκε στον γειτνιάζοντα ναό του Αγίου Νικολάου και ήταν απαραίτητο για την επίγεια και μεταφυσική απορρύπανση του εκκλησιάσματος σε περιόδους ξηρασίας

Αν μελετηθεί ο τρόπος κατασκευής του και συγκριθεί με άλλα αντίστοιχα, της περιοχής ή γενικότερα, ποια συμπεράσματα άραγε θα προκύψουν; Σε περίπτωση που ανασκαφεί ο πυθμένας του, τι καινούρια πράγματα θα δείξει;

Ο αρβανίκους πρέπει να διαπρέψει ανέγγιχτος στη θέση του προκαλώντας όσους έχουν αγγιά να τα δοκιμάσουν εντός του!

Το κείμενο δημοσιεύτηκε πρόσφατα πρώτη φορά στο περιοδικό της Κοζάνης Together 7 (Απρίλιος 2015) 80

Ετικέτες: , , , , , ,

Ένα αισθαντικό Σαββατοκύριακο

Αριστερά ο Τέο Φασούλας ανοίγει την αθλητική διαδρομή "Κατεδαφίσεις ΕΠΕ. Δεξιά ο Γιώργος Γκάλιος κατεβαίνει από την παραδοσιακή αντίστοιχη "Ξέμεινα από υλικά"

Αριστερά με το πορτοκαλί μπλουζάκι, στην προέκταση του σχοινιού, ο Τέο Φασούλας ανοίγει την αθλητική διαδρομή «Κατεδαφίσεις ΕΠΕ. Δεξιά επάνω ο Γιώργος Γκάλιος στην παραδοσιακή αντίστοιχη «Ξέμεινα από υλικά»

Μεσοβδόμαδη ειδοποίηση από τον μάστερ Ιχθυολογίας Θοδωρή Φασούλα: το προσεχές ΣΚ θα έρθουν στην Κοζάνη δύο μορφές της παγκόσμιας αναρρίχησης, ο Γιώργος Γκάλιος και η Ηρώ Γυιόκα, κανόνισε που θα πάμε.

Άρχισε η αδημονία. Ως τώρα προτιμούσαμε με τον ειρημένο να ανοίγουμε νέες διαδρομές, υπόθεση που σήμαινε κάθε άλλο παρά καθαρή ανέρπυση. Μαγευόμασταν με την εξερεύνηση μισοειδωμένων μονοπατιών, ψαύση παρθένων πεδίων, ανιχνευτικές μονομαχίες με εύθρυπτους βράχους και πρωταθλητισμό αστειοτήτων. Τώρα τι κάνουμε;

Στερφεύοντας σήκωσα τους ώμους. Πρότεινα, σχεδόν εν σιγή, την πρώτη μέρα να πάμε στο λόφο του Αϊ-Λια Κοζάνης, όπου είχαμε ήδη γαζώσει μία, αθλητική πια, διαδρομή, την Ιπτάμενο Τρυπάνι, 6α+, και σκαρφαλώσει την Ξέμεινα από υλικά, 5+, παραδοσιακή αντίστοιχη. Οπότε, για να γεμίσει η μέρα περίσσευε χρόνος να προχωρήσουμε σε άνοιγμα κι άλλης διαδρομής. Για την Κυριακή σκεφτόμασταν να πάμε στο χωριό μου Αιανή, στο φαράγγι του Χάντακα όπου είχαμε ήδη εντοπίσει δυο βραχώδη συμπλέγματα. Να καρφώσουμε κι εκεί βύσματα.

 

Κατεδαφίσεις ΕΠΕ

Το Τέο Φασούλας κατά το άνοιγμα της διαδρομής "Κατεδαφίσεις ΕΠΕ", ψάχνει να σταθεί για να τρυπήσει

Ο Τέο Φασούλας κατά το άνοιγμα της διαδρομής «Κατεδαφίσεις ΕΠΕ». Ψάχνει πιάσιμο να σταθεί, για να τρυπήσει μετά με το κίτρινο τρυπάνι που φέρει στη ζώνη του

Οι φιλοξενούμενοι ήρθαν από Θεσσαλονίκη. Αφήσαμε τα αυτοκίνητα στον Ψηλό Αϊ-Λια και οδεύσαμε τον κατήφορο προς το πεδίο με τον άνεμο να φυσά ψυχρά από το Βορρά. Απιθώσαμε τα υλικά και οι αναρριχητές μπήκαν στο Ιπτάμενο Τρυπάνι. Όταν ήρθε η σειρά μου, αρνήθηκα. Προτίμησα να μιλάω με δυο Κοζανίτες περιπατητές, το Νίκο Σκαρκαλά κι έναν νεότερο, που, όταν μας είδαν, ζύγωσαν κοντά μας. Επιθυμούσα να χαρώ επί γης τους φιλοξενούμενους, παρά να παραδέρνομαι κρεμασμένος επί σχοινίου.

Έπειτα, ο Γιώργος με έμπειρα μάτια εντόπισε μια νέα διαδρομή, δεξιά της πρότερης δικής μας. Την εξετάσαμε από κάτω και οι τέσσερις. Μαλακή κλίση στην αρχή, η οποία κατέληγε σε πατάρι. Ακολουθούσαν μερικά μέτρα καθετίλας. Από κει δύο οι έξοδοι: αριστερά σαθροί ογκόλιθοι και μετά πλάκα, δεξιά μια αδιόρατη ρωγμή που ίσως έπαιρνε υλικά. Πιο πάνω κάθε σκαρίφημα ήταν ανώφελο. Φαινόταν βέβαια μια μικρή άρνηση και ύστερα πλάκα, αλλά έπρεπε να δεις την πορεία από κοντά.

Μπήκε επικεφαλής ο Θοδωρής βαραίνοντας τρία βύσματα. Όταν έφτασε στη βάση των ανισόρροπων ογκόλιθων, έχωσε αναγκαστικά ένα φρεντάκι από κάτω τους και τραβήχτηκε προσεκτικότατα. Πάτησε επάνω τους δίκην λεοπάρδαλης και χτύπησε νέο βύσμα. Κάθιδρος ων από την υπερπροσπάθεια, ζήτησε ανάκληση.

Σειρά του Γιώργου. Ανέβηκε και προφυλάσσοντας με ζέση τα σκοινιά, άρχισε να πετά κάτω μερικές εκατοντάδες κιλά βράχων. Στην πλάκα που βρισκόταν κάθε κίνηση προς τα πάνω ήταν αδύνατη, δεν χωρούσαν υλικά. Αναγκαστικά τρύπησε και βάζοντας για προώθηση και στήριξη τεχνητά (ανάποδα βύσματα και ιμάντες) βίδωσε πλακέτα πιο πάνω από την άρνηση. Κι ακόμα μία πιο πάνω. Κατέβηκε.

Έχωσαν μετά στο λούκι εμένα. Έφτασα στο τελευταίο βύσμα κι άρχισα να ψάχνω σχισμές για χώσιμο υλικών. Μια ψείρα μπήκε δεξιά στην λεπτή επιδερμίδα του βράχου, ένα καρυδάκι αριστερά σε μια αμφίβολη οπή, ιμάντες για ισοστάθμισή τους. Ανόρθωση με άμεση ετοιμότητα πτώσης. Κράτησαν. Εκατέρωθέν μου όλα σαθρά. Πάνω από το κεφάλι ένα έξαρμα όπου μπορούσε να πιαστεί κανείς με ασφάλεια μέχρι να χώσει υλικά, αλλά πώς να το φτάσεις;

Στριφογύριζα σαν παγιδευμένο αγρίμι φτιάχνοντας συνεχώς πόδια και χέρια, αλλά διστάζοντας. Από κάτω ο Τέο να φωνάζει στην αναρριχητική αργκό: «όρμα, ρε σκύλε!». Μετ΄ ου πολύ, απάντησα απονενοημένος: «Τέο, έχεις σάλπιγγα, έτσι; Βάρα την ισπανική υποχώρηση»! Κατέβηκα.

Με διαδέχτηκε ο Τέο. Έβαλε άλλη μια πλακέτα κι έφυγε πιο πάνω, ενώ ο Γιώργος με την Ηρώ είχαν μπει δίπλα, στην διαδρομή Ξέμεινα από υλικά. Το πεδίο δυσκόλευε και είχε κι άλλα σαθρά. Η ώρα περνούσε. Ο Τέο ζήτησε ανάκληση. Δεν επιχείρησε έπειτα κανείς μας.

Η διαδρομή αφέθηκε ημιτελής. Μιαν άλλη φορά. Την είχαμε αρχικά ονομάσει «Κατεδαφίζεται», αλλά μάλλον η ύστερη μεταβάπτισή της ως «Κατεδαφίσεις ΕΠΕ» ακούγεται καλύτερα, καθώς ρίχτηκαν και θα πεταχτούν αρκετά ακόμη βράχια για να καθαρίσει.

Χωριστήκαμε. Τα παιδιά πήγαν στο ράντσο του Τέο στα Βέντζια, ο γράφων στη βραδιά ποίησης προς τιμήν του Μανώλη Αναγνωστάκη στο Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης. Συμφωνήσαμε αύριο να πάμε Αιανή. Ό,τι καταφέρουμε το πρωί, το μεσημέρι έδινε βροχές.

 

Μπροστά από την "Τρανή Σουρβάλα". Στα γαλάζια η Ηρώ Γιόκα. Με το κόκκινο ο Τέο Φασούλας. Τον Τζώνυ κράτα ο Γιώργος Γκάλιος

Μπροστά από τον καταρράκτη της θέσης «Τρανή Σουρβάλα». Στα γαλάζια η Ηρώ Γιόκα. Με το κόκκινο ο Τέο Φασούλας. Τον Τζώνυ κράτα ο Γιώργος Γκάλιος. Ο γράφων στα μαύρα

60 και βάλε θεατές

Κυριακή πρωί, 22α Μαρτίου 2015, στο φαράγγι του Χάντακα. Τέσσερις μόνο, παρόλο που είχε διακοινωθεί νωρίτερα στο ΦΒ η πρόθεσή μας. Όταν αφηγείται κανείς αναρριχητικές περιπέτειες και συγκινήσεις, εραστές της φύσης και της άσκησης πυρακτώνονται από σχετικό ενδιαφέρον, αλλά ελάχιστοι έως κανείς έρχονται στο πεδίο. Η απομόνωση των τοπίων, η επικινδυνότητα του επιχειρήματος ή η ευκολία ροής των λόγων σε σχέση με την πράξη παίζουν απευκταίο ρόλο; Ίσως τα τρία μαζί ή κι άλλα περισσότερα, σαν την ατομικότητα ή την έλλειψη συνεργασίας κι εμπιστοσύνης.

Παιδικές μνήμες ανέβλυζαν δυνατά, μόλις αρχίσαμε να κατεβαίνουμε στο φαράγγι του Χάντακα, για να δούμε από κοντά ένα μπλοκ βράχων στη δεξιά όχθη του λάκκου. Στις σουρβάλες (καταρράκτες) και τα βιρά (βάθρες) του μάθαμε μαθητές Δημοτικού να κολυμπάμε. Βαδίζοντας σε εκτεθειμένα μονοπάτια, που σε περίπτωση πτώσης, σήμαιναν βαρύ τραυματισμό, αν όχι θάνατο. Τότε δεν νιώθαμε κανέναν κίνδυνο, λόγω της προεφηβικής ηλικίας ή της άμεσης επαφής με τη φύση. Εκτός από τον ομήλικό μου Ζήση, που πολύ παλιά είχε κτυπήσει στο κεφάλι, πέφτοντας από μονοπάτι 4+/5-, ήμουν παρών, κανείς δεν έπαθε ποτέ τίποτα εκεί, ούτε η προφορική μνήμη διέσωσε κάτι.

Το μπλοκ των βράχων που από απόσταση φαινόταν κατάγερο, ήταν τελικά χίλια κομμάτια. Οπότε διαπερνώντας το ρέμα που κυλούσε ρωμαλέα, κατευθυνθήκαμε μεταξύ Τρανής και Μικρής Σουρβάλας, στο πεδίο που είχαμε εντοπίσει μια πρότερη μέρα με τον Τέο. Ανεβήκαμε από το παλιό, παιδικό μονοπάτι, απλώνοντας σκοινιά για ασφάλεια, κι εγκατασταθήκαμε στην αριστερή όχθη του γκρεμού, κάτω ακριβώς από το κιόσκι της σημερινής γεώτρησης.

sk-etoim

Γιώργος Γκάλιος και Τέο Φασούλας ετοιμάζονται για το άνοιγμα της διαδρομής «60 και βάλε θεατές», ο οποία βρίσκεται στα αριστερά. Πίσω τους στο βάθος ο καταρράκτης της «Μικρής Σουρβάλας»

Ρελέ σε μια γκορτσιά κι ο Γιώργος ανέλαβε δράση. Με ασφάλεια τον Τέο φορτώθηκε όλα τα υλικά και κατέβηκε στη βάση της νέας διαδρομής. Ανεβαίνοντας καθάριζε και βαρούσε βύσματα με το τρυπάνι. Αν και η διαδρομή δεν ήταν, μάλλον, μεγαλύτερη από 10 μέτρα, δεν υπήρχε ούτε οπτική ούτε ακουστική επικοινωνία μεταξύ τους, διότι ο βράχος ήταν αρνητικός και το βάγμα των καταρρακτών γέμιζε τον αιθέρα. Μόνον κατά την τοποθέτηση της 5ης ασφάλειας τον είδαμε. Ανέβηκε περιχαρής επάνω και αποσύρθηκε για ανάπαυση προτρέποντάς μας να μπούμε στη διαδρομή. Την έδινε περίπου 6b+.

Ασφάλισα τον Τέο από έναν χαμηλό ισχνό κέδρο με δυο ιμάντες και κατέβηκα στην άκρη του γκρεμού για να μη ζορίζονται τα σκοινιά. Τον πήρα πάνω μου. Κατεβαίνοντας αυτός με ραπέλ ως τη βάση, γρήγορα τον έχασα. Η επικοινωνία μας διεξαγόταν αποκλειστικά μέσω της τάσης του σκοινιού. Ποιος είπε πως η λεκτική αντίστοιχη δεσπόζει όλων των υπόλοιπων; Όταν έπειτα από ώρα τον είδα, χαρήκαμε. Ανέβηκε. «Σειρά σου», είπε, «βγάλε το φούτερ, θα τα δεις όλα!».

Φορώντας κοντομάνικο προσγειώθηκα δίπλα στο λάκκο. Έβαλα τα αναρριχητικά υποδήματα και μπήκα στη διαδρομή. Άρνηση. Αδιόρατα πατήματα για τα πόδια, επικλινή όλα και γλιστερά για τα χέρια. Απασφάλισα το σακούλι με τη μαγνησία κι έχωσα γενναία τα δάχτυλα μέσα. Με τα ψέματα κέρδιζα μέτρα, άρμεξα κρυφά κι ένα σετάκι. Ο ιδρώτας ποτάμι. Βγάζοντας το κεφάλι από την άρνηση, είδα τον  φιλοσκώμμονα Τέο να γελάει μιμούμενος την κλασική ελληνική χειρονομία του μέσου δακτύλου, η οποία δήλωνε τη δυσκολία του πράγματος.

Ασφάλιση σχοινοσυντρόφου κατευθείαν από το σώμα. Η δυναμική αυτή τεχνική εφαρμόζεται σε δύσκολα πεδία ή όταν δεν υπάρχει οπτική και λεκτική επικοινωνία μεταξύ των δύο εμπλεκομένων

Ασφάλιση σχοινοσυντρόφου κατευθείαν από το σώμα. Η δυναμική αυτή τεχνική εφαρμόζεται σε δύσκολα πεδία ή όταν δεν υπάρχει οπτική και λεκτική επικοινωνία μεταξύ των δύο αναρριχητών

Λίγο πριν φτάσω στο κέδρινο ρελέ, άρχισε ξαφνικά η βροχή. Ταχύτατο μάζεμα των υλικών κι ομαδική καταφυγή στη ταβέρνα του Στάμου για άλας, γλυκογόνο και πρωτεΐνες. Απέμενε το όνομα της διαδρομής. Θα την λέγαμε 60 και βάλε θεατές, αφού οι μόνοι περιεστώτες, εκτός του σκύλου μας, του Τζώνυ, ήταν ένα κοπάδι αμνοεριφίων, μαζί με τον ποιμένα του συν τρία μαντρόσκυλα, κι ένα τεράστιο γεράκι που μετεωριζόταν ψηλά, ίσως επειδή είχαμε εισχωρήσει στον βιότοπό του.

Συμφωνήσαμε την επόμενη φορά να προσέλθουμε κι ως φαραγγιστές. Να κατηφορίσουμε (canyoning) το Χάντακα μέσα από την κοίτη του, εξοπλισμένοι με στολές νεοπρενίου.

Γενικές απώλειες ΣΚ: ένα σετάκι, ένα φρεντάκι και συνήθη επιδερμικά τραύματα. Ιδιαίτερα κέρδη: κατάκτηση ανέγγιχτων εδαφών κι ακροβασίες μεταξύ φοβίας και ικανοτήτων, με τις δεύτερες να κερδίζουν. Διαχυτότατη εμπιστοσύνη, άπλετη συνεργασία, ταχύτατη ανταπόκριση και πρωταθλητισμός σε αστειότητες.

Ετικέτες: , , , , , ,

Λάζος Τσιτούρας

Τσιτούρας,-Κοτζιούλας-1944

Χειμώνας στην Ήπειρο 1943 -44. Στη φωτό από αριστερά: Γιώργος Κοτζιούλας, ποιητής κι αγιογράφος του Άρη Βελουχιώτη. Στη μέση ο γιατρός Σαμαράς από την Ελασσόνα, αρχίατρος της 8ης μεραρχίας ΕΛΑΣ. Δεξιά ο Λάζος Τσιτούρας από την Αιανή (το χωριό μας). Καβαλάρης σε βαρβάτο από μικρός, αδαμάντινος χαρακτήρας, εργάτης του χεριού, νοσοκόμος στην Αλβανία, ιδεολόγος κομμουνιστής (κάτι σπανιότατο) και σπουδαίο παλικάρι. Πρώτος στον ΕΛΑΣ, πρώτος στις ΟΔΕΚ, πρώτος και στο ΔΣΕ. Πέθανε Τασκένδη. Ακόμα δεν τον έστησαν ανδριάντα οι υποδειλιώντες εν όπλοις συνάδελφοί του Τσιαρτσιαμπά και περιχώρων!

[χτένισμα 29.03.2015. Για τα ποιήματα που έγραψε ο Γ. Κοτζιούλας προς χάριν του Λάζου Τσιτούρα, ανοίξτε το σύνδεσμο https://sarantakos.wordpress.com/2015/03/29/lazos]

Ετικέτες: , , , , , ,

Νικόλαος Πλακοπίτης: 1906 -1944

Plak

Προσκύνησε ο Τσίπρας στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, πρώτη ιδεολογική του πράξη.

Να μην λησμονούμε πως ανάμεσα σε όσους εκτέλεσαν εκεί οι Γερμανοί, ήταν κι ο 38χρονος Κοζανίτης οικοδόμος Νικόλαος Πλακοπίτης, πολιτευτής το 1936 του, μαχητικότατου τότε, ΚΚΕ.

Προλετάριος και πραγματικός επαναστάτης, όπως αποδεικνύεται και στην παρατιθέμενη εικόνα, δεν στήριξε ποτέ ως αριστερό άλλοθι το καθεστώς!

Φυσικά δεν είναι μόνον αυτοί οι κοντοχωριανοί μας. Στο ίδιο μέρος εκτελέστηκαν επίσης οι: Γιάννης Στάθης από τα Σέρβια, Μιχάλης Βούγιας από τον Πεντάλοφο, Κώστας Δημητριάδης από την Πτολεμαϊδα και Βασίλης Παπαβασιλείου από το Βελβεντό, ξεχασμένοι από όλους, εκτός από τους καθαρόαιμους, αντικαθεστωτικούς, ιστορικούς.

Τελείωμα διαδρομής «Ιπτάμενο Τρυπάνι»

Θανάσης Καλλιανιώτης και Θεόδωρος Φασούλας στη βάση της διαδρομής Ἱπταμενο Τρυπάνι", έτοιμοι για δράση

Θανάσης Καλλιανιώτης και Θεόδωρος Φασούλας στη βάση της διαδρομής Ἱπταμενο Τρυπάνι», έτοιμοι για δράση

Τελειώνοντας σήμερα μεσημέρι τη διακονία μου ως πολιτισμικός καθοδηγητής της Β΄ Περιφέρειας ΔΕ Κοζάνης, συναντηθήκαμε στην Κοζάνη με το Θεόδωρο Φασούλα -στο ΦΒ Teo Fasoulas– που είχε έρθει από τη Θεσσαλονίκη.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , , ,

Η πολιορκία και οι εκτελέσεις των Πετρανών: Νοέμβριος 1944 (απόσπασμα)

Αντικομουνιστής οπλαρχηγός από την ύπαιθρο της Εορδαίας. Βρισκόταν μέσα στα Πετρανά κατά την περίοδο της πολιορκίας του χωριού από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ το Νοέμβριο του 1944

Τουρκόφωνος οπλαρχηγός του ΕΕΣ από την Εορδαία. Βρισκόταν μέσα στα Πετρανά κατά την περίοδο της πολιορκίας του χωριού από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ το Νοέμβριο του 1944. Διέφυγε σπάζοντας τον κλοιό.

Απόσπασμα από το πέμπτο κεφάλαιο βιβλίου του γράφοντος με τίτλο Η πολιορκία και οι εκτελέσεις των Πετρανών: Νοέμβριος 1944. Η δημοσίευση ολόκληρου του έργου αναμένεται.

 

Η πιθανότερη ημέρα της επίθεσης του ΕΛΑΣ ήταν η επόμενη των τριήμερων διαπραγματεύσεων, οι οποίες είχαν αποτύχει. Στη βόρεια πλευρά του χωριού προσήλθαν το βράδυ της 23ης Νοεμβρίου οπλίτες από την Πηγή Τρικάλων. Είχαν καλεστεί εσπευσμένα από το Βαθύλακκο, όπου είχαν κινηθεί για υπηρεσία, κι εγκαταστάθηκαν σε οχυρωμένο σπίτι. Την άφιξή τους αγνοούσαν οι αντάρτες, με αποτέλεσμα να πάθουν τη μεγαλύτερή τους καταστροφή εκεί μπροστά.

Μέρος των Θεσσαλών οπλιτών στάλθηκε μέσα στη νύχτα και στο λόφο της Γκόλιαβης Ράχη, προς επάνδρωσιν ενός δευτέρου, πρόχειρου πολυβολείου.[1] . Το υφιστάμενο εκεί φυλάκιο ήταν ευπαθές σε κάθε προσβολή: ο εκτεταμένος, μαλακός κώνος της κορυφής βοηθούσε κάθε άνετη κίνηση ενώ το έδαφος προσέφερε αρκετή κάλυψη στους επιτιθέμενους, κάλυψη που ενίσχυε το πέπλο του σκοταδιού. Έπειτα πυρά από βαριά ανταρτικά πολυβόλα από το γειτονική ανταρτοκρατούμενη Κορώνα, παρ’ όλη την απόσταση των δύο περίπου χιλιομέτρων, που χώριζε τα δύο υψώματα, δεν έπαυαν να αποτελούν κίνδυνο, ως προς το ζήτημα του ηθικού περισσότερο. Οι οπλίτες γνώριζαν καλά τα μειονεκτήματα της θέσης, αλλά πώς να αρνηθούν στις διαταγές;

Μικρές σταγόνες βροχής άρχισαν να πέφτουν, όταν προχώρησε η νύχτα. Πάλευαν με το σεντόνι της πάχνης καθώς τις ωθούσε δυνατά ο ψυχρός άνεμος προς το ύψωμα. Αθέατοι αντάρτες πέρασαν το σέλωμα μεταξύ των δύο υψωμάτων, στα βόρεια ριζά της Γκόλιαβης Ράχης, κι άλλοι συνάδελφοί τους πλησίασαν χαμηλότερα, μέσα από το χαμηλό δάσος των δρυών. Φορώντας τσαρούχια, για να μην ακούγονται βήματα επάνω στις γυμνές πέτρες, είχαν σκοπό τη σιωπηρή καταβολή του φυλακίου με παράλληλη εξόντωση όλων των ευρισκόμενων εκεί οπλιτών. Η απόσταση που έπρεπε να καλύψουν ήταν μηδαμινή στο μισοσκόταδο: 80 υψομετρικά, μισό χιλιόμετρο έκταση.

ΚΣΕ Κοζάνης 2013

ΚαταγραφήΣτις 22 Απριλίου 2013 δημιουργήθηκε από το γράφοντα ιστολόγιο με τίτλο ksekozanis και υπότιτλο νέα, παρουσιάσεις, ιδέες ΠΕ60 στη διεύθυνση http://ksekozanis.wordpress.com. Η τελευταία ανάρτησή του έλαβε χώραν την 28η Νοεμβρίου του ιδίου έτους.

Στο διάστημα αυτό επεξεργαστήκαμε μαζί με νηπιαγώγισσες μαθήματα περί της Τεχνολογίας Πληροφοριών κι Επικοινωνίας (ΤΠΕ).

Την πορεία αυτών, όπως επίσης και διάφορα άλλα, μπορείτε να παρακολουθήσετε μπαίνοντας στο ιστολόγιο από την ανωτέρω διεύθυνση.

Ήταν μία εντυπωσιακότατη χρονιά. Να συνδιαλέγεσαι με μάχιμους. Πέρα από τη θεωρία, εργαζόμασταν και στην πράξη.

 

Ιστορία Παλιουγριάτσιανου, τ. Α΄ 3.000 π.Χ. -1912 μ.Χ.

Πλαστικό ομοίωμα κόρης ντυμένο με την παραδοσιακή στολή του χωριού Παλιουγριάτσιανου Κοζάνης. Εν αντιθέσει με τις πολύχρωμες πεδινές ομόφυλές της, οι γυναίκες των ορεινών φορούσαν μαύρα ρούχα για να συμπλέουν με την αγριάδα του βουνού και τα έθιμά του

Πλαστικό ομοίωμα κόρης ντυμένο με την παραδοσιακή στολή του χωριού Παλιουγριάτσιανου Κοζάνης. Εν αντιθέσει με τις πολύχρωμες πεδινές ομόφυλές της, οι γυναίκες των ορεινών φορούσαν μαύρα ρούχα για να συμπλέουν με την αγριάδα του βουνού και τα έθιμά του (Λαογραφικό Μουσείο Παλαιογράτσανου)

Απόσπασμα από πρόσφατο έργο του γράφοντος με τίτλο Ιστορία Παλιουγριάτσιανου [Κοζάνης], τ. Α΄, 3000 π.Χ -1912 μ.Χ. Γίνεται αναφορά στο πραγματικό έτυμο της σημερινής κωμόπολης Βελβεντού Κοζάνης όσο και σε αιώνιες διαμάχες περί της γης: συγκεκριμένα στην εφαπτόμενη πεδινή έκταση Γριατσιάνη μεταξύ Βελβεντινών και Παλαιογρατσανιτών. Η έκδοση ολόκληρου του βιβλίου αναμένεται.

 

Η κεντρική θέση της Γριατσιάνης καταγράφεται από τους Βελβεντινούς ως Παλιόχωρα[1] -εκφωνείται Παλιόχουρα από τους κατοίκους του Παλιουγριάτσιανου. Αν κάτω από την Παλιόχουρα κρύβεται μία από τις αρχαίες πόλεις Φυλακαί,[2] Έλυμα, Ελίμεια,[3] Βουλλίς,[4] Αλεβέοι, Βίστυρρος ή Δουρέοι,[5] μόνον επιγραφική μαρτυρία μπορεί να το αποδείξει. Προς το παρόν κάθε επιθυμία εύρεσής της ατονεί. Η πλούσια πάντως γη της Γριατσιάνης έθρεφε πολλά στόματα: το 1528 διέθετε 191 νοικοκυριά, 20 άγαμους, 11 χήρες και πρόσοδο 25606 άσπρα. Το Παλιουγριάτσιανου αντίστοιχα είχε 49, 24, 4 και 5200.[6] Τα πλούσια νερά του τελευταίου, οφειλόμενα εν μέρει στην αφθονία βροχής που έπεφτε επί τόπου όσο και ψηλότερα στο βουνό,[7] πότιζαν χωράφια με εξαίσια στιράλαυκα (αυλάκια για να φεύγει το περισσευούμενο νερό),[8] κήπους κι οπωροφόρα. Οι πευκώνες πρόσφεραν ξυλεία κατασκευών περισσότερο παρά καθημερινής καύσης. Στο μαλακό κλίμα συνέβαλλε η έναντι του ποταμού κορυφογραμμή Ασάρ (μετονομασθείσα σε Κρεμαστόν).[9] Περνώντας από την κορυφή Σιβρί κατέληγε στην ομότιμή της Σαρί Καγιά κόβοντας εντελώς ή διασκορπίζοντας τους βορείους ανέμους, πράξη που ευνοούσε την πολυάνθρωπη κατοίκηση τόσο στην αρχαιότητα, όπως αποδεικνύουν δεκάδες ερευνημένες θέσεις,[10] όσο και στις αρχές της Τουρκοκρατίας. Γι αυτό στα ιζηματογενή εδάφη της δεξιάς όχθης του Αλιάκμονα (λωρίδα Σερβίων) συνωστίζονταν δέκα οικισμοί: Βελβεντός, Γριατσιάνη, Γούλες, Κιραμίδα, Κολτσάκ, Κρανίδια, Μπλόλακας, Ρύμνιο, Σέρβια και Τζιρνίστα. Επρόκειτο για ένα σύνολο 2370 εστιών,[11] το 38,8% των χριστιανικών οικισμών της επαρχίας Σερβίων!

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Το ιπτάμενο τρυπάνι (ιστορία αναρρίχησης)

Ο Θοδωρής στο μονοπάτι. Κάτω η Εγνατία. Στο βάθος χιονισμένο το Σινιάτσικο

Ο Θοδωρής στο μονοπάτι. Κάτω η Εγνατία. Στο βάθος χιονισμένο το Σινιάτσικο

Μεσημέρι Κυριακής. Χτυπά το κινητό. Φαντάζομαι νέα «σκαρίκια» (συγχαρητήρια). Θεωρητικά είμαι επιθεωρητής από αρχές Ιουλίου, πρακτικά δασκαλεύω ακόμα. Όλα φαίνονται αργά σε όσους βαδίζουν γρήγορα. «Έλα, τώρα βγαίνω από Εγνατία, πάω Βατερό».

Ήταν ο Θοδωρής. Μιλήσαμε από χτες να ανοίξουμε νέα αναρριχητική διαδρομή απέναντι από τον Αρίνταγα, στα βράχια της δυτικής κλιτύος του υψώματος που οι Κοζανίτες αποκαλούν Ψηλό Αϊ-Λια. Πώς το έλεγαν παλιότερα, πριν κτιστεί ο ορθόδοξος ναός είναι άγνωστο. Ναοί σε περίβλεπτα μέρη δεν συνηθίζονταν στη βαθιά Τουρκοκρατία, αφού η αλλόθρησκη εξουσία έμενε στα πεδινά. Το ύψος, ιδίως το ηθικό, και το υψόμετρο παίζουν σημαντικό ρόλο.

Ανηφόρισα τον Αϊ-Λια. Άσφαλτος στη βάση, τσιμέντο μετά και στο τέλος χώμα. Ήλιος λαμπρός, αλλά στην κορυφή ένα ελαφρύ ανοδικό ρεύμα θύμιζε το κατώφλι του χειμώνα. Η καθαρή ατμόσφαιρα επέτρεπε το άνετο άπλωμα των ματιών. Το Γκιοζ Τεπέ (τουρκ. μάτι -κορυφή) προς τα Μπουτζάκια με το εντυπωσιακό πυραμοειδές σχήμα του –η μετονομασία του ως Σκοπός θεωρείται απλοϊκή, διότι σκοποί στήνονται και στο ίσιωμα. Μακριά πίσω άρχιζαν χιονισμένες κορυφές: το Βέρμιο, το κατάφορτο όπως πάντα Καϊμακτσαλάν, το Βίτσι, το Σινιάτσικο, ο Σμόλικας μακρυά, τα Πιέρια κι ο άρχοντας Όλυμπος.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Δεν χειροκροτώ πεπερασμένες αντιλήψεις, δεν επιθυμώ να υποτάξω το πνεύμα μου

synolikh-eikona

Κλικάροντας στις σελίδες 36, 53, 54 και 55 διαβάζετε ή αποθηκεύετε πρόσφατη συνέντευξη του γράφοντα στο περιοδικό της Κοζάνης #together 3 (Νοέμ. 2014) 36, 53-5, σχετική με την Ιστορία, την Παιδεία, τον Πολιτισμό, την Άθληση και την καθημερινή ζωή.

Να τους πατήσουμε με το πνεύμα των προγόνων μας: η οικοδόμηση του Παρθεναγωγείου Κοζάνης το 1911

Λεπτομέρεια από την παράσταση

Λεπτομέρεια από την επί σκηνής παράσταση

Θεατρικό έργο δύο πράξεων, προσαρμοσμένο για 11 ρόλους (ένας της αφηγήτριας), οι οποίοι ορίστηκαν δια κλήρου.

Αρχική σύνταξη από τον Θανάση Καλλιανιώτη. Επεξεργασία και τελική μορφή του σεναρίου, ομού και της σκηνοθεσίας, από τους συμμετέχοντες μαθητές της ΣΤ1 του Δ.Σ. Χαρίσιος Μούκας Κοζάνης Από τους ίδιους παίχτηκε το απόγευμα της 3ης Δεκεμβρίου 2014 στο αμφιθέατρο της Λέσχης Αξιωματικών Φρουράς Κοζάνης στα πλαίσια των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια του ειρημένου Σχολείου.

Στον εμπλουτισμό της σκηνής προσέφεραν την αρωγή τους οι μαθητές, ο Γεώργιος Παλιούρας και η Ιωάννα Νεβεσκιώτη.

 

ΑΦΗΓΗΤΡΙΑ

Η πρώτη σκηνή περιλαμβάνει μια συζήτηση στον οντά του μουχτάρη (σήμερα λέγεται δήμαρχος) Κοζάνης σχετικά με την οικοδόμηση του Παρθεναγωγείου, του σημερινού δηλαδή Σχολείου μας. Παρόντες ο ίδιος, η οικογένειά του (γυναίκα, κόρη και γιος), ένας αζάς (σήμερα λέγεται δημοτικός σύμβουλος) κι ένας δάσκαλος.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Παρέμβαση: πολιτισμικές αποβάσεις στην πόλη και την επαρχία Κοζάνης

Λεπτομέρεια από την εκδήλωση. Οι ακροατές, ο ομιλών αριστερά, στο βάθος σύνεδροι και το προεδρείο (Φωτογραφία Μαρίας Μπρέτσα)

Λεπτομέρεια από την εκδήλωση. Οι ακροατές. Ο ομιλών όρθιος αριστερά. Στο βάθος μέλη συνέδρων και προεδρείου. Δεξιά η οθόνη της οπτικής παρουσίασης (Φωτογραφία Μαρίας Μπρέτσα)

Το κείμενο γράφτηκε ως βάση εκφώνησης σε εκδήλωση της Ένωσης Επιστημόνων Δυτικής Μακεδονίας προς τιμήν του περιοδικού Παρέμβαση και του εκδότη του Β. Π. Καραγιάννη. Πραγματοποιήθηκε στο Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης το απόγευμα της 30ής Νοεμβρίου 2014. Εν τέλει, η 15λεπτη ομιλία έγινε από στήθους. Οπότε κάπως διαφορετικά, αλλά με την αρωγή μιας ίδιας οπτικής παρουσίασης

 

Ευχαριστήριο πρέπει στη διοίκηση του Λαϊκού Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας για την επιλογή μου ως ομιλητή στην κατακλείδα του συνεδρίου, στην οποία τιμάται η πνευματική επιθεώρηση Παρέμβαση της Κοζάνης. Για μερικά χρόνια χρημάτισα συνεργάτης της, με ιστορικά επί το πλείστον κείμενα, σχετιζόμενα με σκοτεινές συνήθως περιόδους όπου ο μύθος παραγκώνιζε, επικάλυπτε ή παρέκτρεπε την αλήθεια. Αποτελούσαν νησίδα στον ωκεανό της λογοτεχνίας, μία εμπειρία της πραγματικής ζωής ανάμεσα στις φανταστικές απεικονίσεις των ομοτράπεζών μου.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Η προπαγάνδα του ΕΑΜ στο νομό Κοζάνης: 1941 -1946 ppt

Εκφωνώντας την ανακοίνωση. Πίσω η συνοδευτική οπτική της παρουσίαση. Φωτογραφία του Ανδρέα Αθανασιάδη

Εκφωνώντας την ανακοίνωση. Πίσω η συνοδευτική οπτική της παρουσίαση. Φωτογραφία: Στέλιος Παπαλαμπρόπουλος

Διαβάστε ή κατεβάστε τη συνοδευτική οπτική παρουσίαση ανακοίνωσης του γράφοντος με τίτλο «Η προπαγάνδα του ΕΑΜ στο νομό Κοζάνης: 1941 -1946″ κλικάροντας εδώ.

Έπαιξε την 4η Οκτωβρίου 2014 σε τετραήμερο συνέδριο που διοργάνωσε η ΠΕ Γρεβενών και η Εταιρία Δυτικομακεδονικών Μελετών στην Αίθουσα «Πέτρος Σούλης» της Π.Ε. Γρεβενών με τίτλο «Η Δυτική Μακεδονία στους Νεότερους Χρόνους».

Περίληψη που γράφτηκε νωρίτερα για να εγκριθεί η ανακοίνωση -έγινε προσπάθεια να ακολουθηθεί στη δια ζώσης ομιλία- υπάρχει εδώ.

Βομβαρδισμοί Κοζάνης και περιοχής της 1940 -1941

Το γερμανικό αεροπλάνο Junkers JU - 87 B, γνωστότερο ως στούκας, )http://www.gerhard-boehme.de/stuka.htm

Το γερμανικό αεροπλάνο Junkers JU – 87 B, γνωστότερο ως στούκας, πηγή: http://www.gerhard-boehme.de/stuka.htm

 Ιταλικοί και γερμανικοί βομβαρδισμοί το 1940 -41 εναντίον της πόλης και της περιοχής Κοζάνης προξένησαν υλικές ζημίες και θύματα, κυρίως ανάμεσα στον άμαχο πληθυσμό, τα οποία καταγράφονται χρονολογικά κι ονομαστικώς. Το κείμενο επιθυμεί να δείξει τις περιόδους αγριότητας που προηγούνται ή ακολουθούν την ειρήνη και να αποδείξει πως σχεδόν πάντα ξεσπούν εις βάρος όσων ούτε δίνουν τη συγκατάθεσή τους ούτε κερδίζουν ποτέ από αυτές.

[τρίτη διόρθωση κειμένου 08.02.2015]

Το 1940 -1941 βομβαρδίστηκε από ιταλικά και γερμανικά αεροπλάνα η πόλη της Κοζάνης, καθώς εκεί βρισκόταν επιτελεία στρατιωτικών μονάδων. Επίσης βομβαρδίστηκε και το αεροδρόμιο της πόλης, ευρισκόμενο στη θέση Στ’ Μήλιου του Τσιφλίκ(ι). Οι Ιταλοί βομβάρδισαν δις, ενώ μυδραλιοβόλησαν μία φορά. Οι Γερμανοί, περισσότερο επίμονοι κι εύστοχοι (ως προς τους αμάχους), επιχείρησαν πέντε φορές εναντίον της πόλης, όπως επίσης και των περιχώρων, ιδιαίτερα στη νότια όχθη του Αλιάκμονος όπου είχε στήσει γραμμή άμυνας το Αυστραλο –Νεοζηλανδικό Εκστρατευτικό Σώμα (ANZAC).

Εναντίον των οχυρωμένων συμμάχων τα γερμανικά αεροπλάνα έρχονταν από το Βορρά και κατέβαιναν χαμηλά προς τη λωρίδα των Σερβίων αφήνοντας βόμβες, πολυβολώντας και τρομάζοντας τους χωρικούς. Ως ανέκδοτο έμεινε στην Αιανή η ρήση του ηλικιωμένου Χρήστου Καλύβα «όι, μι πήραν τ΄ σκούφχια τ΄ αϊρουπλάνα», όταν έσκυψε κάτω φοβούμενος αεροπλάνο που είχε κατεβεί πολύ κοντά στο χωριό για να αφήσει το φορτίο του στη λωρίδα των Σερβίων.[1]

Κατά τον νεκροθάφτη Μάρκο Πεσλή έχασαν τη ζωή τους 23 άνθρωποι, εξ ων ένας χωροφύλακας Κοζανίτης, 2 στρατιώτες Έλληνες και 3 Σέρβοι, άντρας, γυναίκα και παιδί. Οι Σέρβοι πρόσφυγες, προφανώς αστοί, είχαν προσέλθει με αμαξοστοιχία ως το Αμύνταιο μετά το βομβαρδισμό του Βελιγραδίου από τους Γερμανούς[2] κι οδικώς έπειτα στην Κοζάνη. Κατά την έρευνα του γράφοντος καταγράφτηκαν ονομαστικά 18 άτομα, οπότε συμφωνεί αυτή με την ανωτέρω έντυπη κατάθεση, με την προϋπόθεση ότι ένας από τους αναφερόμενους επαγγελλόταν το χωροφύλακα.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Μεσοπόλεμος, Κατοχή και Εμφύλιος στην περιοχή Κοζάνης

2AΈδόθη προχτές δωρεάν στα χέρια μου από το Δήμο Κοζάνης ο τόμος Κοζάνη, 600 χρόνια ιστορίας: γένεση και ανάπτυξη μιας μακεδονικής μητρόπολης, επιμ: Χ. Καρανάσιος -Κ. Ντίνας -Δ. Μυλωνάς – Δ. Σκρέκας, Δήμος Κοζάνης, Κοζάνη 2014.

Πρόκειται για πρακτικά συνεδρίου που είχε λάβει χώραν από 27η έως 30ή Σεπτεμβρίου 2012 στο Κοβεντάρειο.

Περιέχει κείμενό μου με τίτλο «Μεσοπόλεμος, Κατοχή και Εμφύλιος στην περιοχή Κοζάνης», σ. 467-484.

Κατεβαίνει κλικάροντας εδώ.