Οι ταυτότητες στην περιοχή της Κοζάνης

Η κατοχική ταυτότητα του Κοζανίτη Νικολάου Δελιαλή, εξέχοντος βιβλιοθηκάριου της Δημοτικής Βιβλιοθήκης και συγγραφέα. Χορηγήθηκε τον Μάρτιο του 1944 εις αντικατάστασιν προηγούμενης απωλεσθείσης. Την υπογράφει ο διοικητής Ασφαλείας Κοζάνης αντί του προέδρου της κοινότητος όπως προόριζε το έντυπο. Εκ μέρους δε των Γερμανών ο λοχαγός Bungel του τοπικού Φρουραρχείου. Ο Έλληνας διερμηνέας όμως δεν συμπλήρωσε στα γερμανικά η οδός Ε΄ Μεραρχίας όπου έμενε ο κάτοχος, προφανώς διότι παρέπεμπε στην απαγορευμένη λέξη «απελευθέρωση», συγκεκριμένα την απελευθέρωση από τους Τούρκους το 1912 από την 5η μεραρχία του Ελληνικού Στρατού. Ως προϊόν ανώμαλης περιόδου, έχει γλωσσικά λάθη. Λ.χ. ο μεταφραστής στη θέση του επαγγέλματος αντί για το Stadtbeamter, δηλαδή δημοτικός υπάλληλος, έγραψε Staatsbeamter, που σημαίνει δημόσιος υπάλληλος

 

Οι Τούρκοι δεν παραχωρούσαν δελτία ταυτοτήτων στους υπηκόους τους, δεν χρειάζονταν. Οι σημαίνοντες ληστές της εποχής δεν φορούσαν μάσκες, είχαν τα πρόσωπα όπως και τα σπαθιά ακάλυπτα, η πιστοποίηση του προσώπου τους ήταν φανερή. Για το πρόσωπο κάθε ραγιά εγγυούνταν οι αζάδες, οι δημογέροντες, οι ιερείς και οι αρματολοί.

Στη Δύση τις ταυτότητες τις εφηύραν πειραματικά πρώτοι οι Γάλλοι τον 19ο αιώνα. Τους ακολούθησαν πιο οργανωμένα εκατό χρόνια αργότερα οι Γερμανοί.[1] Όχι με μεγάλη επιτυχία, ειδικά στην Ελλάδα όπου ο αγροτικός κόσμος ήταν κατακερματισμένος και οι άνθρωποι γεννιούνταν και πέθαιναν χωρίς να καταγραφούν. Για λόγους ελέγχου του πληθυσμού όπως ευαγγελίζεται κάθε κατακτητής. Ή εκάστη μετέπειτα αστική η επαναστατική εξουσία.

LAISSER-PASSER

Με την απελευθέρωση είναι λογικό να υποθέσουμε ότι στις πόλεις υπήρχαν έγγραφα κινήσεων, μέσω των οποίων οι πολίτες επικοινωνούσαν με την κρατική διοίκηση. Είναι άγνωστο αν κατά τον Εθνικό Διχασμό 1914-17, περίοδος που το οροπέδιο της Ελίμειας, μετέπειτα επαρχία Κοζάνης, κόπηκε στη μέση σε δύο κράτη, στο «Κωνσταντινικό» και το «Βενιζελικό», τυπώνονταν παρόμοια από το πρώτο κράτος. Δηλαδή δεν υπάρχουν διαθέσιμες αναφορές, αν για να έρθει κάποιος στην πόλη της Κοζάνης από τις όχθες του ποταμού Αλιάκμονα ή από τη Θεσσαλία χρειαζόταν ταυτότητα ή διαβατήριο.

Οι Γάλλοι όμως στο «Βενιζελικό» κράτος τύπωναν τα περίφημα «παπί» όπως μας παραδίδεται από ηλικιωμένους πληροφορητές,[2] επισήμως Laisser-Passer.[3] Έπαιζαν τον ρόλο διαβατηρίων από τη μια περιοχή στην άλλη ή αδειών κίνησης εμπορευμάτων εντός της ιδίας.[4] Δεν ήταν δελτία ταυτότητας όπως τα σημερινά, δεν έφεραν φωτογραφία του κατόχου. Η ταυτόχρονη ύπαρξη έγγραφης γαλλικής αδείας, απαραίτητης για κίνηση άνω των 10 χιλιομέτρων,[5] δεν λογίζεται ως μόνιμη ταυτότητα, αλλά ως απαραίτητο στοιχείο για εμπόρια μίας και μόνον ημέρας.

Σε  περίπτωση που εμπιστευτούμε προφορικές πληροφορίες, διότι οι γραπτές είναι δυσεύρετες, στα χωριά κανείς δεν είχε δελτίο ταυτότητας μέχρι την αρχή της γερμανικής Κατοχής. Αλλά ούτε και μετά, αφού οι αγρότες και οι ποιμένες, με την εξαίρεση των Βλάχων που πήγαιναν το καλοκαίρι στη Σαμαρίνα ή των ντόπιων αιπόλων που κατέφευγαν το χειμώνα στα πεδινά της Χαλκιδικής, σπάνια έβγαιναν έξω από την περιφέρεια του χωριού. Κι αν το έπρατταν, σχεδόν ποτέ δεν τους ήλεγχε κανείς, Γερμανός ή Έλληνας. Αφού δεν είχαν οι άνδρες ταυτότητες, θα ήταν παράξενο να διέθεταν οι γυναίκες της υπαίθρου. Το 1962 έβγαλαν αυτές ταυτότητες στα χωριά. Στις πόλεις είχαν μάλλον λίγα χρόνια νωρίτερα, αλλά χωρίς φωτογραφία.

 

ΚΑΤΟΧΙΚΗ ΠΡΩΤΟΤΥΠΙΑ

Οι Γερμανοί πρωτοτύπησαν τον καλοκαίρι του 1941 ως προς την έκδοση ταυτοτήτων μετά τη μάχη της Κρήτης.[6] Λίγο αργότερα ακολούθησαν συμπλοκές στη Μακεδονία με τους αντάρτες της οργάνωσης Ελευθερία –στην περιοχή μας στα ΒΔ πρανή του όρους Βερμίου. Όλοι οι άρρενες των επαρχιών άνω των 16 χρόνων υποχρεώθηκαν για πρώτη φορά στη ζωή τους να βγάλουν ταυτότητες, πάνω στις οποίες γράφονταν με λατινικά γράμματα προσωπικά τους στοιχεία.[7] Όμως η αντιρρητική συνήθεια των αιώνων, ο απομονωτισμός της υπαίθρου, η διαλυμένη διοίκηση, η αντιστασιακού τύπου νωχέλεια της Χωροφυλακής και η έλλειψη χάρτου εμπόδιζαν την ευρεία διάδοσή τους.

Τα δελτία αυτά ίσχυσαν ως το Ιανουάριο του 1943, διότι μετά χρειάστηκε έκδοση νέων, για να διαπιστωθεί ποιοι είχαν καταφύγει στα βουνά ως αντάρτες και ποιοι στο εξωτερικό, πάλι ως αντίπαλοί τους. Η έκδοση αυτών έγινε για να αποφευχθούν οι πλαστογραφίες, καθώς ήταν εύκολη η αποτύπωση γαλάζιων σφραγίδων. Οι νέες θα διέθεταν έκτυπες σφραγίδες,[8] άρα δυσκολότερες στην παρατυπία. Στην ουσία το εγχείρημα δεν τελεσφόρησε όπως αποδεικνύουν οι σωζόμενες ταυτότητες, οι οποίες έχουν κανονικές γαλάζιες σφραγίδες, τόσο ελληνικές όσο και γερμανικές. Όπως δηλαδή και πρώτα.

Στις 15 Ιανουαρίου 1943 εμφανίστηκε στο οροπέδιο αντάρτικη ομάδα του Ολύμπου κι «όργωσε» την περιοχή ως το χωριό Βαθύλακκος.[9] Οι Γερμανοί ανησύχησαν και το φρουραρχείο τους της Φλώρινας 3 μέρες μετά διέταξε την απόσυρση των παλιών και την έκδοση νέων ταυτοτήτων.[10] Προφανώς για να σημειωθεί, όπως ήδη ειπώθηκε, άμεσα ποιοι και πόσοι νέοι ακολούθησαν τους «banditen» στο βουνό. Από την Αιανή τέσσερις άνδρες δεν παρέλαβαν τις νέες ταυτότητες, είχαν ήδη φύγει στον ΕΛΑΣ. Ήταν τα εξαδέλφια Λάζος και Κώστας Τσιτούρας, ο Θύμιος Αναστασιάδης ή Αναστασόπουλος και ο Δημήτριος (Μπίντιας) Τσίρος.

Τον Ιούλη του 1943 οι Γερμανοί, προβληματισμένοι από το βαρύτατο κτύπημα των ανταρτών στη δίοδο του Σαρανταπόρου, όπου αιχμαλωτίστηκαν κι εκτελέστηκαν λίγο μακρύτερα δεκάδες στρατιώτες τους, ξανάβγαλαν πάλι νέες ταυτότητες για τους κατακτημένους[11] από 14 ετών κι άνω. Τις έπαιρναν οι πολίτες πηγαίνοντας αυτοπροσώπως στο γερμανικό Φρουραρχείο της Κοζάνης, έδρα του το ξενοδοχείο Ερμιόνιο. Την ίδια περίοδο υποχρέωσαν τις γυναίκες των πόλεων να τοποθετήσουν και φωτογραφία πάνω στις ελληνικές τους ταυτότητες. Στα γαλάζιου χρώματος δελτία τα στοιχεία αναγράφονταν ελληνικά και γερμανικά και θεωρούνταν από το ελληνικό Τμήμα Ασφαλείας και το τοπικό Γερμανικό Φρουραρχείο της πόλης, το Ortskommandantur I/742.[12]

Δεν υπάρχουν πληροφορίες, αν οι Έλληνες στα ιταλοκρατούμενα Γρεβενά και Βόιο έβγαλαν ιδιαίτερες ταυτότητες με λατινικά γράμματα. Η Βουλγαρική Λέσχη Θεσσαλονίκης όμως μοίραζε αντίστοιχες «λίτσνες κάρτες» σε όσους Σλαβομακεδόνες της Εορδαίας επιθυμούσαν να δηλωθούν ως Βούλγαροι.[13] Οι κατέχοντες τέτοιες τις χρησιμοποιούσαν κι ως διαβατήριο για τη νότια Σερβία ή τη Βουλγαρία, κάτι που με δυσφορία ανέχονταν η Ελληνική Πολιτεία. Τι συνέβαινε στη βουλγαροκρατούμενη ανατολική Μακεδονία είναι άγνωστο.

Η έλλειψη ταυτοτήτων στοίχιζε μερικές φορές σε όσους λησμονούσαν να τις φέρουν επάνω τους. Ποιμένας από την Βλάστη και δυο κάτοικοι της Πτολεμαΐδας κρεμάστηκαν από τους στρατιώτες του Πούλου στην αγορά της Πτολεμαΐδας το καλοκαίρι του ’43, γιατί δεν είχαν μαζί τους το σωτήριο δελτίο.[14] Σε παρόμοια άτυχη συγκυρία βρέθηκε 25χρονος σιδηρουργός κι οργανοπαίχτης από την Καλλονή Βοΐου. Φονεύθηκε από Γερμανούς τον ίδιο Αύγουστο έξω από το Γυμνάσιο της Σιάτιστας.[15] Κατά μια πηγή πήγαινε να θεωρήσει την ταυτότητά του,[16] αλλά θεωρήθηκε ως κατάσκοπος του ΕΑΜ. Αν ήταν δεν εξακριβώθηκε, πάντως οι Γερμανοί ήταν εξημμένοι από προηγούμενη επίθεση των ανταρτών στον σχετικά γειτονικό οικισμό Καλαμιά.

Η ταυτότητα αποδείχτηκε σημείο αναγνώρισης και νεκρών. Μερικές δεκάδες αντικομουνιστές από τα μέρη νότια της Μακεδονίας, είχαν ακολουθήσει τον Οκτώβριο του 1944 τους οπισθοχωρούντες Γερμανούς ως την Κοζάνη και παρέμειναν εκεί. Μετά από σφοδρές επιθέσεις του ΕΛΑΣ στα προσφυγικά χωριά της περιοχής Κοζάνης, όπου εκτελέστηκαν εκατοντάδες χωρικοί, οπλίτες κι άμαχοι, οι 12 παραδόθηκαν και φυλακίστηκαν στο στρατόπεδο της πόλης.

Φαίνεται όμως πως οι πληροφορίες που έλαβε το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ γι’ αυτούς από τη Θεσσαλία ήταν αρνητικές. Μια τελευταία βραδιά του Νοεμβρίου οι δεσμοφύλακες τούς έβγαλαν έξω από το στρατόπεδο[17] και περπάτησαν 3 χμ ΝΔ προς τα παλιά σκάμματα για τη σιδηροδρομική γραμμή που σταμάτησε να κατασκευάζεται το 1929. Εκεί τους εκτέλεσαν και τους έθαψαν με έτοιμες πέτρες των πρανών σε ομαδικό τάφο. Κανείς τους δεν είπε στον ληξίαρχο να τους καταγράψει. Όταν τελείωσε η Εαμοκρατία, ο ομαδικός τάφος ξεθάφτηκε. Των μισών τα ονόματα, κατάγονταν από τα Τρίκαλα και την Καρδίτσα, μέλη της αντιεαμικής θεσσαλικής οργάνωσης ΕΑΣΑΔ (Εθνικός Αγροτικός Σύνδεσμος Αντικομμουνιστικής Δράσεως), αναγνωρίστηκαν χάρη στις ταυτότητες που είχαν επάνω τους.

Οι ισάριθμοι άλλοι που ήταν στο ίδιο ομαδικό τάφο[18] δεν είχαν ταυτότητες, οπότε παραμένουν άγνωστοι. Όπως επίσης και οι νεκροί ενός άλλου, διπλανού ομαδικού τάφου με 7 νεκρούς, Αθηναίοι κατά μια πληροφορία.[19] Η άποψη πως οι Βρετανοί

αν και λεκτικά καταδίκαζαν τα Τάγματα Ασφαλείας και οποιοδήποτε ένοπλο δωσιλογικό σχηματισμό, δεν δίστασαν, όταν έφτασε η ώρα της απελευθέρωσης, να τα διαφυλάξουν από οποιαδήποτε τιμωρία και να τα χρησιμοποιήσουν στον αγώνα εναντίον του ΕΑΜ[20]

είναι προφανές πως δεν ισχύει ούτε για τους αναφερόμενους 19 ξένους ούτε και για τους εκατοντάδες ντόπιους που έχασαν βίαια τη ζωή τους παρουσία της δύναμης 133 των Βρετανών στην ίδια πόλη.

Δεκέμβρη του 1944 ο ΕΛΑΣ ηττήθηκε από τους Άγγλους στην Αθήνα. Οι δεύτεροι δημιούργησαν μια ζώνη κατοχής, ένα «ιδιαίτερο κράτος» στην πόλη. Όποιος πολίτης ήθελε να ταξιδέψει από την «ελεύθερη» στην «κατεχόμενη» περιοχή, δηλαδή από το βουνό στην πόλη, έπρεπε να έχει μαζί του ταυτότητα με φωτογραφία, θεωρημένη από την Πολιτοφυλακή (αστυνομία του ΕΑΜ). Η Πολιτοφυλακή ήλεγχε κι όσους έρχονταν από τη βρετανική ζώνη στην αντίστοιχη του ΕΛΑΣ φέροντες αστικές προφανώς ταυτότητες.

Διαταγή του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ στις 23 Ιανουαρίου 1945 υποχρέωνε τους αντάρτες να βγάλουν ταυτότητες,[21] κάτι εκ πρώτης όψεως παράδοξο. Ένα δεκαήμερο νωρίτερα ο ΕΛΑΣ είχε αποτραβηχτεί ηττημένος από την Αθήνα, ενώ τα τμήματα της ΙΧ μεραρχίας Δυτικής Μακεδονίας καταδίωκαν στην Ήπειρο τον ΕΔΕΣ. Πού θα έβγαζαν ταυτότητες και ποιος θα βεβαίωνε τα στοιχεία τους; Είναι φανερό ότι σκοπός της απόφασης ήταν να καταγραφεί ο μεγάλος αριθμός των επιστρατευμένων χωρικών στα τμήματα του ΕΛΑΣ Ηπείρου και Στερεάς Ελλάδας, ένα είδος δέσμευσης για να μην εγκαταλείψουν οι αναφερόμενοι τους εθελοντές συναδέλφους τους έπειτα από την ήττα και απόσυρση από την Αθήνα. Δεν υπάρχουν μαρτυρίες πως η εντολή εφαρμόστηκε, ήταν εξάλλου δύσκολο έως απίθανο. Λίγες μέρες μετά οι επαναστάτες υπέγραψαν πλήρη ανακωχή με τους Βρετανούς. Τα απολυτήρια του ΕΛΑΣ που δόθηκαν μετά σε μόνιμους και παροδικούς αντάρτες δεν είχαν ισχύ ταυτοτήτων, ήταν αποκλειστικώς αναμνηστικά.

 

ΒΙΒΛΙΑΡΙΑ ΜΑΧΗΤΩΝ

Όλες οι πράξεις των κατακτητών θεωρούνται τυπικά αποδιοπομπαίες, πρακτικά όμως ορισμένες, αν όχι στην μεγάλη τους πλειονότητα, παραμένουν. Και ο έλεγχος του πληθυσμού και μ΄ αυτόν τον έντυπο τρόπο συνεχίστηκε και μετά. Το μετακατοχικό κράτος τύπωσε νέες ταυτότητες με τελευταίο χρόνο παράδοσης τον Ιούλιο του 1945. Τα νέα αυτά δίπτυχα έφτασαν σ’ όλες τις γωνιές της επαρχίας.[22] Καθώς όμως πολλοί πολίτες άρχισαν να καταφεύγουν εθελοντικά ή αθέλητα στο βουνό οι ταυτότητες αυτές θεωρούνταν κάθε τόσο από τη Χωροφυλακή, ώστε να ελέγχεται ο πληθυσμός.

Πλαστές ταυτότητες την ίδια εποχή προμηθεύονταν και πρώην αντάρτες του ΕΛΑΣ, που άφησαν τα χωριά τους και κατέφυγαν στις πόλεις για να αποφύγουν διώξεις για άμεση ή έμμεση συμμετοχή τους σε πραγματικά ή φανταστικά εγκλήματα κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Τέτοιο πλαστό έγγραφο[23] είχε δείξει στη Θεσσαλονίκη ο συμπατριώτης μας καπετάν Καραϊσκάκης, εύτολμος, ευειδής  κι ερωτοπλόος αντάρτης του Βοΐου και στέλεχος έπειτα του ΕΛΑΣ ανατολικής Μακεδονίας, αλλά οι χωροφύλακες δεν πείστηκαν. Κρατήθηκε στη φυλακή μερικά χρόνια μέχρι να καταθέσει δήλωση αποκήρυξης του κομμουνισμού.[24]

Εντελώς άτυχες φάνηκαν δύο γυναίκες, μία παντρεμένη και μία έφηβη, από τον οικισμό των Καυκασίων Οινόη Κοζάνης, που πήγαν να εργαστούν στα πατατοχώραφα του σχετικά γειτονικού ποντιακού χωριού Πολύμυλος τον Οκτώβριο του 1946. Μην έχοντας μαζί τους ταυτότητες, κρατήθηκαν στον Σταθμό Χωροφυλακής μέχρι να διαλευκανθεί το όνομα και η καταγωγή τους.[25] Όμως το βράδυ σε μια συντονισμένη καλά επιχείρηση οι αντάρτες του ΔΣΕ χτύπησαν τον Σταθμό του χωριού, τον αντίστοιχο της Καστανιάς και το Φυλάκιο Χωροφυλακής στη Ζωοδόχο Πηγή.[26] Κατά τη διάρκεια της μάχης φονεύθηκε ένας χωροφύλακας,[27] ένας κάτοικος, δύο κορίτσια ηλικίας 2 κι 11 ετών[28] και η έγκυος γυναίκα του αστυνόμου. Οι κρατούμενες είχαν κατά μια πηγή φωνάξει τους αντάρτες από το παράθυρο να τις ελευθερώσουν. Όταν οι αντάρτες αποσύρθηκαν χωρίς επιτυχία, χωροφύλακας άνευ θητείας από παρακείμενο χωριό και πρώην μαχητής της ΥΒΕ/ΕΚΑ/ΠΑΟ/ΕΕΣ τις εκτέλεσε μέσα στη φυλακή.[29] Η πληροφορία για ατίμωση της μικρότερης πριν από τον θάνατό της[30] δεν έχει διασταυρωθεί. Ούτε έχει γίνει γνωστό αν οι δύο γυναίκες σχετίζονταν με τους αντάρτες.

Οι ένοπλοι του βουνού κατά τη διάρκεια του κυρίως Εμφυλίου Πολέμου, για να ξεχωρίσουν από τους πεδινούς, έβγαλαν κι αυτοί δική τους ταυτότητα, το «βιβλιάριο μαχητή του ΔΣΕ». Από το τεχνικό δέσιμό του φαίνεται ότι τυπώθηκε στο εξωτερικό πιθανότατα το 1949. Ίσως κι όταν ο κύριος όγκος των ανταρτών πέρασε στην Αλβανία τον Αύγουστο του ιδίου έτους. Από τα ιδωμένα ως σήμερα βιβλιάρια μόνον οι βαθμοφόροι τα κατείχαν, όχι οι απλοί μαχητές. Φυσιολογικό το μοίρασμά τους, αφού οι πρώτοι συνήθως ήταν πρώην ελασίτες ή είχαν καταταγεί νωρίς στο αντάρτικο, ενώ οι δεύτεροι σχεδόν άγνωστοι και οι περισσότεροι επιστρατευμένοι.

Το έντυπο αυτό αναγνωρίζονταν μόνον από την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνησή τους. Ανάμεσα στις άλλες πληροφορίες περιείχε και την εθνικότητα του κατόχου. Έτσι ορισμένοι δίγλωσσοι της βόρειας Ελλάδας αντί για Έλληνες δήλωσαν «Σλαβομακεδόνες»,[31] στοιχείο που μερικές φορές αποσιωπάται σε σημερινές αντιγραφές βιβλιαρίων της εποχής.[32] Η αναγραφή «Μακεδόνα» σε παρόμοιο βιβλιάριο αξιωματικίνας του ΔΣΕ, μάλλον είναι ύστερη, δηλαδή μετά τον Οκτώβριο του 1949, και σίγουρα είχε συνταχθεί εκτός της χώρας, πιθανότατα στη Νότια Σερβία. Διότι, αν έπεφτε στα χέρια του Στρατού, η καταγραφή «Μακεδόνα» θα οδηγούσε άμεσα την κάτοχο στη φυλακή.

 

«ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ»

Προς το τέλος της δεκαετίας του ΄50 ή στις αρχές της επόμενης «κόπηκαν» νέες ταυτότητες, οι γαλάζιες που έχουμε σήμερα.

Οι πολιτικοί πρόσφυγες που επέστρεψαν στην Ελλάδα από τις χώρες του ανατολικού μπλοκ, από το 1955 και μετά, αντιμετώπιζαν προβλήματα στην έκδοση ταυτοτήτων. Για αρκετά χρόνια το κράτος τους έδινε «χαρτιά αλλοδαπών» κι όχι ταυτότητες Ελλήνων πολιτών, ώσπου να αποδείξουν με τη διαγωγή τους ότι δεν είχαν φέρει μαζί με τη πατριωτική νοσταλγία τους και κομμουνιστικούς ιούς.

Η πόλωση του Ψυχρού Πολέμου όμως, στην οποία οφείλονταν παρόμοια φαινόμενα, εξασθένιζε με την πάροδο των χρόνων. «Πολίτ εμιγκρέ» από το Σνίχοβο Γρεβενών, καπαπίτης του ΔΣΕ και γιος εξόριστου παλαιοκομμουνιστή κι ελασίτη, πήρε την ελληνική ταυτότητα σε δυο μόνο χρόνια αφ’ ότου γύρισε από τη Ρουμανία το 1977.[33]

Ως ανέκδοτο θεωρείται σήμερα επεισόδιο που έλαβε χώραν στο χωριό μας Αιανή την 1η Απριλίου του 1967, ημέρα εγκαθίδρυσης της τελευταίας στρατιωτικής διακυβέρνησης. Ο Γρηγόριος Καλλιανιώτης επέστρεφε στο χωριό με το μηχανάκι από την Κοζάνη όπου βρισκόταν το προηγούμενο βράδυ, όταν στην βόρεια είσοδό, στο σημερινό ναό της Αγίας Παρασκευής, τον σταμάτησαν δύο χωριανοί νεαροί «Φρουροί της Επανάστασης» προτείνοντάς τα Μ1 Garand τους. «Ταυτότητα» τον φώναξε βατταρίζοντας ο ένας. Ο πατέρας μου τον κοίταξε και τον απάντησε: «Ταυτότητα ζητάν από όσους δεν ξέρουν, όχι από τους γνωστούς». Οι φρουροί έμειναν για μια στιγμή ενεοί, κατέβασαν τα όπλα και τον άφησαν αμίλητοι να περάσει.

Εμβρυική μορφή της ανωτέρω εργασίας δημοσιεύτηκε εντύπως στην εφημερίδα Γραμμή (14/06/2000) 7. Το παρόν όμως ψηφιακό κείμενο εκτάθηκε αρκετά. Προστέθηκαν βιβλιογραφία, αρκετά άλλα στοιχεία μαζί με την τεκμηρίωσή τους κι επελέγη διαφορετική συνοδευτική εικόνα

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΑΡΧΕΙΑ

Γενικά Αρχεία του Κράτους/Αρχεία Νομού Κοζάνης
-ΑΒΕ 60, Αρχείο Νομαρχίας Κοζάνης, Φ.795

Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης
-Ελευθερία 1945
Ελληνικός Βορράς 1946
-Νέα Ευρώπη 1944
Το Φως 1945

Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας
-κιβώτιο ΓΔΔΜ, φ.18/5

Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης
-Ψηφιακές Συλλογές, εγγραφή 46

-Λυτά έγγραφα, Φ.72/88, 126/Α, 136/Α, 137/1/Β και 154/Β/Δ1
Εθνικός Αγών [Κοζάνης] 1946

Ληξιαρχείο Καλλονής-
-ΛΠΘ 1946

Ληξιαρχείο Οινόης
-ΛΠΘ 1946

Πρωτοδικείο Κοζάνης
-Πρακτικά Δικών 1945

Υπουργείο των Εξωτερικών
-Φ.15 Κυβέρνηση Καΐρου 1943Α΄

 

ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΑΡΘΡΑ

Οι Αντιστασιακοί του νομού Γρεβενών, τόμος 3 (1998), Εντύπωση, παράρτημα ΠΕΑΕΑ Γρεβενών

Αντωνίου Σ. Κωνσταντίνος, Ιστορία Ελληνικής Βασιλικής Χωροφυλακής, 1833 –1965, τ. Γ΄, Αθήναι 1965

Θεοδοσιάδης Σταύρος, Η Πίνδος ομιλεί: η Εθνική Αντίστασις 1941 –1944, επιμ: Νίκος Καλογερόπουλος, ΙΝΒΑ, Κοζάνη, χειρόγραφο υπό έκδοσιν

Καλλιανιώτης Αθανάσιος, Ο «εθνικός διχασμός» στο νομό Κοζάνης: 1916-1918, https://blogs.sch.gr/thankall/?p=1029

Καλλιανιώτης Αθανάσιος Οι αρχές της Αντίστασης στη Δυτική Μακεδονία, Θεσσαλονίκη: πρωτεύουσα μεταπτυχιακή εργασία στο τμήμα Ιστορίας του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2000, λήμμα Σαράντης, https://blogs.sch.gr/thankall/?page_id=553

Καλλιανιώτης Αθανάσιος, Οι Πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία κατά την περίοδο 1941 -1946, ανέκδοτη διδακτορική διατριβή στο Τμήμα Ιστορίας ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2007

Λάζου Βασιλική, «Εθνικός Αγροτικός Σύνδεσμος Αντικομμουνιστικής Δράσης (ΕΑΣΑΔ) 1944 – Μια πληγή για τον πληθυσμό της Θεσσαλίας», Η εφημερίδα των συντακτών 02/04/14, http://archive.efsyn.gr/?p=186714

Λιάπη Στυλιανή, Οι Γάλλοι και η διοίκηση του Ιωάννη Ηλιάκη στην Κοζάνη την περίοδο του Εθνικού διχασμού (1916-1920), Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία στο ΠΤΔΕ Φλώρινας, 2017,  https://dspace.uowm.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/872…

Allonby Nathan, ID Cards – an Historical View, 6 September 2009, https://www.globalresearch.ca/id-cards-an-historical-view/15231

Πουταχίδης Αναστάσιος, «Το χ. Οινόη Κοζάνης στα χρόνια του απελευθερωτικού αγώνα και του Εμφυλίου Πολέμου (1940 –1949)», Εθνική Αντίσταση 98 (1998) 31 -2

Εφημερίδα των συντακτών, «ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, Δελτία ταυτότητας με ιστορία», http://www.efsyn.gr/arthro/deltia-taytotitas-me-istoria

XYZ Contagion, Αργύρης Κοβάτσης-Δημητρίου (1918-2010) – Το Ατομικό Βιβλιάριο Αξιωματικού του ΔΣΕ, https://xyzcontagion.wordpress.com/2011/05/01/argiris-kobatsis/

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Θεοδωρόπουλος Χρήστος, συνέντευξη στα Γρεβενά το 1999

Κακαβέλης Φίλιππος, συνέντευξη στην Αιανή το 1995

Καλλιανιώτης Γρηγόριος, συνέντευξη στην Αιανή το 2000

Νταφόπουλος Σταύρος, συνέντευξη στον Κοσκινά το 2004

Π. Γεώργιος, συνέντευξη στην Οινόη το 2004

Φ. Γρηγόριος, συνέντευξη στον Πολύμυλο το 2004

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Allonby Nathan, ID Cards – an Historical View, 6 September 2009, https://www.globalresearch.ca/id-cards-an-historical-view/15231

[2] Κακαβέλης Φίλιππος, συνέντευξη στην Αιανή το 1995

[3] Λιάπη Στυλιανή, Οι Γάλλοι και η διοίκηση του Ιωάννη Ηλιάκη στην Κοζάνη την

περίοδο του Εθνικού διχασμού (1916-1920), Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία στο ΠΤΔΕ Φλώρινας, 2017, σ. 85, 92

[4] Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης (ΚΔΒΚ), Ψηφιακές Συλλογές, 010215, Αίτησις Ανδρέου Χρυσάφη προς τον Κύριον Κυβερνητικόν Επίτροπον Κοζάνης Φλωρίνης, 25 Σεπτ. 1917, http://www.kozlib.gr/collections/view.php?id=L10215

[5] Καλλιανιώτης Αθανάσιος, Ο «εθνικός διχασμός» στο νομό Κοζάνης: 1916-1918, https://blogs.sch.gr/thankall/?p=1029

[6] Εφημερίδα των συντακτών, «ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, Δελτία ταυτότητας με ιστορία», http://www.efsyn.gr/arthro/deltia-taytotitas-me-istoria

[7] Αντωνίου Κωνσταντίνος, Ιστορία Ελληνικής Βασιλικής Χωροφυλακής, 1833 –1965, τ. Γ΄, Αθήναι 1965, σ. 1933

[8] Αντωνίου, ό.π.

[9] Καλλιανιώτης Αθανάσιος Οι αρχές της Αντίστασης στη Δυτική Μακεδονία, Θεσσαλονίκη: πρωτεύουσα μεταπτυχιακή εργασία στο τμήμα Ιστορίας του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2000, λήμμα Σαράντης, https://blogs.sch.gr/thankall/?page_id=553

[10] Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης (ΔΒΘ), Νέα Ευρώπη (31.1.1944) 2 και Θεοδοσιάδης Σταύρος, Η Πίνδος ομιλεί: η Εθνική Αντίστασις 1941 –1944, επιμ: Νίκος Καλογερόπουλος, ΙΝΒΑ, Κοζάνη, υπό έκδοσιν σ. 27 του χειρογράφου. Επίσης Καλλιανιώτης Γρηγόριος, συνέντευξη στην Αιανή το 2000

[11] Υπουργείο των Εξωτερικών, Φ.15 Κυβέρνηση Καΐρου 1943Α΄, Πληροφορίες από την Ελλάδα: εκθέσεις, αναφορές, δημοσιεύματα εφημερίδων κλπ, Κρυπτογραφικό τηλεγράφημα 5238 προς Κάιρο, Άγκυρα 21.8.43, Ρ. Ραφαήλ

[12] Ευχαριστώ τον Βύρωνα Τεζαψίδη, βαθύτατο γνώστη της εποχής, για την αρωγή σχετικά με τα περί του Γερμανικού Φρουραρχείου Κοζάνης όπως επίσης και για τη μετάφραση

[13] Πρωτοδικείο Κοζάνης, Δίκη αρ. 20 Α, 21.12.45 και ΚΔΒΚ, Εθνικός Αγών [Κοζάνης] 19 (24.3.46) 3

[14] Γενικά Αρχεία του Κράτους/Αρχεία Νομού Κοζάνης, ΑΒΕ 60, Αρχείο Νομαρχίας Κοζάνης, Φ.795, Ονομαστικές καταστάσεις των εκτελεσθέντων κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και των αποβιωσάντων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Ελλάδα, σ.11

[15] Ληξιαρχείο Καλλονής, Ληξιαρχική πράξη θανάτου (ΛΠΘ) 34/1946

[16] Οι Αντιστασιακοί του νομού Γρεβενών, τόμος 3 (1998), Εντύπωση, παράρτημα ΠΕΑΕΑ Γρεβενών

[17] Νταφόπουλος Σταύρος, συνέντευξη στον Κοσκινά Καρδίτσας το 2004

[18] ΔΒΘ, Το Φως (22.4.45) 2

[19] ΔΒΘ, Το Φως (5.4.45) 1

[20] Λάζου Βασιλική, «Εθνικός Αγροτικός Σύνδεσμος Αντικομμουνιστικής Δράσης (ΕΑΣΑΔ)

1944 – Μια πληγή για τον πληθυσμό της Θεσσαλίας», Η εφημερίδα των συντακτών 02/04/14, http://archive.efsyn.gr/?p=186714

[21] ΚΔΒΚ, Λυτά έγγραφα, Φ.72/88, 126/Α, 136/Α, 137/1/Β και 154/Β/Δ1 όπου διαταγές του ΕΛΑΣ και δημοτικές ανακοινώσεις εκδόσεων ταυτοτήτων

[22] ΔΒΘ, Ελευθερία (8.7.45) 2

[23] ΔΒΘ, Ελληνικός Βορράς (11.04.46) 1

[24] Καλλιανιώτης Αθανάσιος, Οι Πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία κατά την περίοδο 1941 -1946, ανέκδοτη διδακτορική διατριβή στο Τμήμα Ιστορίας ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2007, σ, 199

[25] Φ. Γρηγόριος, συνέντευξη στον Πολύμυλο το 2004

[26] Αντωνίου, τ. Γ΄, Παράρτημα, ό.π., σ. 256

[27] Αντωνίου, τ. Γ΄, Παράρτημα, ό.π., σ. 256

[28] Ληξιαρχείο Οινόης, ΛΠΘ 3/1946

[29] Π. Γεώργιος, συνέντευξη στην Οινόη το 2004

[30] Πουταχίδης Αναστάσιος, «Το χ. Οινόη Κοζάνης στα χρόνια του απελευθερωτικού αγώνα και του Εμφυλίου Πολέμου (1940 –1949)», Εθνική Αντίσταση 98 (1998) 31 -2

[31] Κατιούσα, Φωτογραφίες από την έκθεση για τους πολιτικούς πρόσφυγες, 17-12-2017, http://www.katiousa.gr/politika/fotografies-apo-tin-ekthesi-gia-tous-politikous-prosfyges/

[32] XYZ Contagion, Αργύρης Κοβάτσης-Δημητρίου (1918-2010) – Το Ατομικό Βιβλιάριο Αξιωματικού του ΔΣΕ, https://xyzcontagion.wordpress.com/2011/05/01/argiris-kobatsis/

[33] Θεοδωρόπουλος Χρήστος, συνέντευξη στα Γρεβενά το 1999

 

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , ,

Ένας Ελασίτης στα γερμανικά στρατόπεδα

Η κάτωθι συνέντευξη με τον αντάρτη του ΕΛΑΣ Παναγιώτη Καρακούλα από την Αιανή Κοζάνης δημοσιεύτηκε πρώτη φορά εντύπως στο περιοδικό Παρέμβαση [Κοζάνης], τ. 99 (Καλοκαίρι 1997) σ. 15-6. Εδώ όμως ανακτενίστηκε βαθιά ως προς το ιστορικό περικείμενο και σχολιάστηκε πλουσίως. Προστέθηκε βιβλιογραφία κι ερμηνεύτηκαν στην νεοελληνική νόρμα ορισμένες λέξεις. Στην πραγματικότητα ο Παναγιώτης μίλησε στην ιδιόλεκτο του χωριού κι, αν αυτή γραφόταν όπως προφερόταν, θα δυσκολεύονταν όλοι αναγνώστες. Επιβοηθητικώς, σε αγκύλες τοποθετήθηκαν από τον καταγραφέα ορισμένες απαραίτητες επεξηγήσεις.

 

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

Βιογραφία

O Παναγιώτης Kαρακούλας, γεννήθηκε στην Αιανή Κοζάνης το 1914. Αγρότης και κτηνοτρόφος. Το 1940 τραυματίστηκε στην Αλβανία. Άνοιξη του 1943 βγήκε εθελοντής αντάρτης στον ΕΛΑΣ, συγκρότημα Παλαιολόγου (δάσκαλος Δημήτριος Ζυγούρας).

Σε επίθεση εναντίον γερμανικής επισταθμίας στον οικισμό Καλαμιά Κοζάνης την 19η Ιουλίου 1943, που απέτυχε με 11 νεκρούς αντάρτες, τραυματίστηκε δεύτερη φορά.[1] Γι’ αυτό έπειτα ανέλαβε μάγειρας στο συγκρότημα Πανουργιά (δάσκαλος Δημήτριος Σαμαράς).[2]

Καλοκαίρι του ιδίου έτους με την υιοθέτηση στρατιωτικής δομής του ΕΛΑΣ το συγκρότημα με τον ίδιο διοικητή ονομάστηκε 1ος λόχος του 1ου τάγματος (τάγμα Παλαιολόγου ή Μπούρινου) του 27ου συντάγματος του ΕΛΑΣ.

Κατά τη διάρκεια της γερμανικής εκκαθαριστικής επιχείρησης Steinadler στη Βόρεια Πίνδο τον Ιούλιο του 1944 συνελήφθη αιχμάλωτος και μεταφέρθηκε ως κρατούμενος στη Γερμανία. Επέστρεψε Ελλάδα καλοκαίρι του 1945.[3]

Στον κυρίως Εμφύλιο πόλεμο συνελήφθη ως πρώην Ελασίτης, δάρθηκε κι εξορίστηκε στη Γυάρο για δύο έτη.

 

Εικόνα 1. Άποψη της Βάλια Κάλντας (Ζεστής Κοιλάδας) όπου αιχμαλωτίστηκε ο Παναγιώτης Καρακούλας

 

Μεταδεδομένα

Η συνέντευξη με τον Παναγιώτη ήρθε αβίαστα, δεν ήταν προκατασκευασμένη. Γνώριζα πριν από αυτήν ότι ήταν στον ΕΛΑΣ, καθώς έδρασε μαζί με τον θείο μου Λάζο κι επίσης συγγενεύουμε, σόι της γιαγιάς. Αγνοούσα όμως πως είχε κρατηθεί στη Γερμανία.

Η αφήγησή του κατεδαφίζει ένα ευρύ στερεότυπο, πώς όλοι οι Γερμανοί στρατιώτες εντός κι εκτός της χώρας τους ήταν αιμοσταγείς και κτήνη. Δεν τον φόνευσαν, όταν τον έπιασαν κατά τη διάρκεια πολεμικών επιχειρήσεών τους σε ορεινό έδαφος, σε περιοχή όπου έχουμε πάνω από 20 βεβαιωμένους θανάτους ανταρτών του ΕΛΑΣ από τη Δυτική Μακεδονία –σίγουρα είναι περισσότεροι- και 567 στο σύνολο της χώρας. Ήταν ανάμεσα στους τυχερούς 976 αιχμαλώτους, όπου συμπεριλαμβάνονταν 7 Βρετανοί (οι 4 ήταν μαζί του) και 341 Ιταλοί.[4]

Ούτε ως αιχμάλωτος λιμοκτόνησε στη Γερμανία. Η διάκριση αυτή των δεσμοφυλάκων ως προς την σχετικά καλή τροφή και την μερική ελευθερία κινήσεων οφειλόταν προφανώς στον περιορισμό τους όχι σε στρατόπεδο εξόντωσης, αλλά σε αντίστοιχο αιχμαλώτων πολέμου (Kriegsgefangenen-Mannschafts-Stammlager)[5] όπου χρειάζονταν την εργατική του ρώμη.

Ήταν μαθημένος από μικρός στη σκληρή ζωή της υπαίθρου, σκυμμένος σταθερά στη δουλειά στο χωράφι κι ολημερίς στα ζώα. Εξ ανάγκης λιτοδίαιτος. Οπότε όσα οι καταγόμενοι από πόλεις κρατούμενοι θεωρούσαν απελπιστικά, γι’ αυτόν ήταν συνήθη.

Δεν ήταν απλές οι εμπειρίες του. Θα τις εξέφραζε λεπτομερέστερα, αν ο γράφων επέμενε για μια εκτενέστερη αφήγηση:

α) ένας απλός ξωμάχος, που το πιο μακρύ ταξίδι του ως τότε ήταν μέχρι την Αλβανία κατά των Ιταλών. Ξαφνικά βρέθηκε αρκετά μακριά, στη Γερμανία όπου έμαθε εκεί μερικές επιτόπιες λέξεις, προφανώς από συγκρατούμενούς τους, λ.χ. Soldat, Bauer. Και μετά στο Βέλγιο (Βρυξέλλες) από όπου διαπερνώντας με αεροπλάνο την Ιταλία βρέθηκε στην Ελλάδα

β) η οπτική επαφή με τις συμμαχικές βόμβες φωσφόρου, χιλιάδες κατά μια γερμανική πηγή. Επρόκειτο για τον πρόδρομο των γνωστότερων αργότερα ως ναπάλμ, μερικές από τις οποίες έπεσαν κατά την διάρκεια του κυρίως Εμφυλίου από ελληνικά αεροπλάνα στο Γράμμο και το Βίτσι εναντίον των ανταρτών του ΔΣΕ

γ) η εύνοια της τύχης: 1591 κτήρια καταστράφηκαν ολοσχερώς στους βομβαρδισμούς της πόλης όπου διέμενε και 453 μερικώς. Καμία δεν έπεσε πάνω ή κοντά τους, ώστε να υπάρξουν θύματα ανάμεσα στους 150 Έλληνες κρατουμένους

δ) η αδιόρατη συμπάθεια προς τους Γερμανούς φρουρούς, δεύτερης διαλογής στρατιώτες ή πολίτες και τραυματίες σίγουρα του πολέμου. Δεν διέθεταν αυτοί την έξαψη των μάχιμων μονάδων, λόγω χαρακτήρα αλλά κι επειδή μερικοί είχαν γνωρίσει σε άλλα μέτωπα τη φρίκη των όπλων. Γι’ αυτό και δεν είχαν διάθεση για στεγανή φρούρηση του στρατοπέδου και των κρατουμένων

ε) η τόλμη συγκρατουμένων του. Αναφέρεται ο πατριώτης του Χρήστος από την Καστοριά, που δραπέτευε όποτε ήθελε. Τόλμη προσωπική, θεωρούμενη ίσως ως αριστεία, προσόν αποδιοπομπαίο σήμερα μέσα στην επιθυμία μιας ανώνυμης, υποτακτικής μάζας

στ) η αμυδρώς επίμομφη άποψή του για τους Βρετανούς συνδέσμους, επηρεασμένη μάλλον από την πρότερη πολιτική επικοινωνία του ΕΑΜ/ΚΚΕ, η οποία διαχέονταν στους αντάρτες. Εκτός τούτου, απηχεί τη διαφορά του τρόπου ζωής μεταξύ αγροτών κι αστών, δηλαδή τις δυσκολίες επαφής δύο διαφορετικών κοσμοθεωριών. Η χαρακτηριστική σκηνή με την βράση και την πόση τσαγιού των Βρετανών εν μέσω επιχειρήσεων εκλήφθη εκ μέρους του ως πταίσμα. Και ήταν σίγουρα, αν παραμεριστεί η αναγκαιότητά της ως τελετουργία που έδενε τα μέλη της ομάδας και σαν απαραίτητη διέγερση του νευρικού συστήματος

ζ) η παρόμοια ανεπαίσθητη γνώμη του για την πολεμικότητα του ΕΛΑΣ, η οποία τραυματίστηκε βαριά κατά τη διάρκεια της εκκαθαριστικής επιχείρησης Steinadler, αφού τα τμήματα των ανταρτών διαλύθηκαν σε ομάδες ή μεμονωμένα άτομα με κύριο μέλημα την διαφυγή προς τη σωτηρία

Ένα εύλογο ερώτημα είναι: πόσοι Έλληνες της εποχής μεταφέρθηκαν στη Γερμανία βιαίως ως αντάρτες ή πολίτες και πόσοι πήγαν να εργαστούν εκεί εθελοντικά. Οι πρώτοι σίγουρα δεν το επιθυμούσαν και οι αντάρτες του ΕΛΑΣ είναι αδιαμφισβήτητα εκτός της συγκρίσεως. Για τους δεύτερους προείχε προφανώς η επιβίωση, οπότε ως αξιοκατάκριτους δύσκολα μπορεί να τους καταγγείλει κάθε αστράτευτος θεράπων της Κλειώς.

Στην έντυπη δημοσίευση της αφήγησής του εντοπίστηκαν αβέβαια οι τόποι όπου διέτριψε στη Γερμανία. Στην παρούσα όμως ψηφιακή αντίστοιχη απέκτησαν πλήρη βεβαιότητα. Κάθε εύρεση απόλυτης αλήθειας θέλγει υπέρμετρα τον ερευνητή κι επιπροσθέτως αισθάνεται απροσμέτρητη δημιουργική χαρά ντύνοντας μια λιτή αφήγηση με πλήθος περικείμενων στοιχείων. Σαν να ντύνει έναν γκρίζο γυμνό κορμό δέντρου με χρωματιστό φύλλωμα.

Βομβαρδίστηκαν από τους συμμάχους όπως διαπιστώθηκε στην παρούσα έρευνα όχι λίγοι άμαχοι σε γερμανικές πόλεις και χωριά. Πράξεις που πλήττουν την μονομερή εικόνα της ευγένειας στον πόλεμο.

Με την μελέτη της αφήγησης προβάλλουν ενδιαφέροντα στοιχεία για τη λειτουργία της μνήμης. Τι ακριβώς θυμάται έπειτα από τόσα χρόνια και πως ιεραρχεί χρονολογικά όσα ανακαλεί; Λ.χ. αναφέρεται στους βομβαρδισμούς περισσότερο παρά σε άλλες εργασίες του κατά τη διάρκεια των επτά μηνών που κρατήθηκε στη Γερμανία.

Οι πηγές της συγγραφής αντλήθηκαν από το Διαδίκτυο, επειδή ο γράφων δεν είχε τη δυνατότητα να προστρέξει σε σχετικά έργα ούτε και διαθέσιμο χρόνο για περαιτέρω διεξαγωγή του θέματος. Ούτε ήταν εξειδικευμένος.

 

Η ΑΦΗΓΗΣΗ

Η αιχμαλωσία

Συγκεντρωθήκαμε στη Bαλιακάρδα [Bάλια Κάλντα].[6] Mας έλεγαν οι αρχηγοί πως να πολεμήσουμε κ.α. Ύστερα διαλυθήκαμε σε ομάδες. Δεν μπορούσαμε να γνωρίσουμε τόπο [ώστε να ξεφύγουμε]. Ήμαν σε μια ομάδα όλοι ξένοι [αντάρτες από άλλα μέρη].

Kαθίσαμε κάμποσο καιρό εκεί, 15 μέρες.[7] Eίχαμε κι ένα σκοπό πάνω στο βουνό. Eίχαμε και 4 Eγγλέζους κι ένα διερμηνέα τους μαζί. Mας είχαν βρει εκεί. Ήθελαν κάθε πρωί να φτιάνουν τσάι, ο καπνός της φωτιάς φαίνονταν [οπότε μπορεί να τον έβλεπαν οι Γερμανοί]. Mας έλεγαν να βρούμε να πληρώσουμε κάποιον να μας βγάλει από κει. Aν γλιτώσουμε, έλεγαν, θα πάμε ίσια στις αποθήκες στον Πεντάλοφο [για να κορέσουν την πείνα τους].[8]

Mας κύκλωσαν οι Γερμανοί. Eγώ έφυγα με έναν Σαλονικιό [αντάρτη], μπροστά αυτός, [ήταν] 11 Iουλίου ’44. Mόλις βγήκαμε σε μια κατάρα[9] τον έριξαν [οι Γερμανοί] και τον χτύπησαν. Πέφτω σ΄ ένα πυξάρι.[10] Φώναζε αυτός. Tον κάνω με το δάχτυλο «πάψε». Σώπασε. Mας είχαν δει. Mε προσπερνούν [οι Γερμανοί] παν στο παιδί. Pίχνει ο ένας με το πιστόλι το παιδί στο κεφάλι. Kάνω να φύγω πίσω. Mε βλέπουν, αρχίζουν να φωνάζουν. Bγάζει ένας το πιστόλι να με σκοτώσει. Mε λεν: «Τι είσαι; Ίγγκλις;». «Nο Ίγγλις!». «Pούσκο παρτιζάν;» «Nο!». «Γκρίχελαντ;» «Nαι» λέω. «Σολντάτ;» «Σολντάτ» λέω.

Eίχα ένα σακίδιο με καραβάνα, ψωμί, καπνό. ’Aδειασαν τα πράγματα από μέσα και το κοίταξαν. Είχα δυο χειροβομβίδες στο χιτώνιο, μια μιλς και μια ιταλικιά. Mόλις ξεθλίκωσαν[11] τα τζιόπχια,[12] άρχισαν να φωνάζουν: «Tσακραμέντο»![13] Γυρίζει ένας το στεν[14] να με σκοτώσει. Δεν έριξε.

Mε φορτώνουν ένα κιβώτιο με ταινίες [πολυβόλου]. Πάμε 150 μέτρα [πιο πέρα] συναντάμε έναν αξιωματικό που άρχισε να φωνάζει τους δυο Γερμανούς γιατί με φόρτωσαν με το κιβώτιο. Tότε ο ένας απ΄ αυτούς με ξεφόρτωσε και το πήρε στην πλάτη του. Mετά από καμιά 100ή μέτρα ήταν η φάλαγγά τους. Bλέπω το Θανάση [Tζήκα] απ΄ την Kοπρίβα,[15] τον είχαμε νοσοκόμο στο τμήμα. «Eδώ είσαι, Θανάση;» «Eδώ».

Παρέκια[16] βρίσκουμε τους Eγγλέζους χωρίς το διερμηνέα τους. Σίγουρα θα είχε μπορέσει να παταρήσει.[17]

Mαζευτήκαμε όλη η φάλαγγα ανάμεσα Bλαχοκρανιά και Mηλιά.[18] Όταν σουρούπωσε μας παν σ΄ ένα αντίσκηνο. Kαθόμαστε καμιά ώρα εκεί. «Kομ ιά» μας λέει ένας Γερμανός. Mας δίνει απ΄ όνα φκιάρι κι ένα σκαμπάνι. «Πάμι να φκιάσουμι τα ΄νημόργια»[19] λέω στο Θανάση [γέλιο]. Προχωρούμε 100 βήματα στο ρουμάνι. Mας δείχνει να φκιάσουμε καμπινέ. Γλυτώσαμε λέω. Γυρνάμε στο αντίσκηνο. Έρχεται ένας άλλος. «Kομ ιά» λέει. Eίχαν ένα μεγάλο φράγμα στο λιβάδι με πολλά σφαχτά μέσα. «Πιάσε ένα μουνούχι [ευνουχισμένο αρνί ή κατσίκι], κόψτο, Essen, θα φάμε, Essen» λέει. Tο σφάξαμε, το πήρε.

Ξημερώσαμε εκεί. Πρωί δυο Γερμανοί και μεις 5-6 προχωρούμε και πάμε στο Mέτσοβο. Πολλοί πολίτες εκεί. Mια βραδιά καθόμαστε εκεί στο σχολειό. Tο πρωί στα Γιάννενα μας κλείνουν σε καταφύγια.[20] Kαθίσαμε τη βραδιά εκεί μέσα.

Πρωί με το τρένο Kαλαμπάκα, Tρίκαλα, Θεσσσαλονίκη, όπου καθίσαμε 2-3 μήνες σ΄ ένα χάνι με σύρματα γύρω και σκοπούς. Tους Eγγλέζους τους ξέκοψαν από μας. Ήμασταν 200 άτομα αντάρτες και πολίτες. Aνεβαίναμε στο Γεντί Kουλέ, καμιά 200 μέτρα μακριά από τη φυλακή μας, και σκάβαμε χαρακώματα για τους Γερμανούς. Mερικοί κρατούμενοι πατάρησαν[21]  από κει, εμείς φοβόμασταν.

 

Εικόνα 2. Κάτω αριστερά η πόλη Ράιτ όπου έμεναν οι αιχμάλωτοι. Δεξιά το Ντίσελντορφ με το αεροδρόμιό του, κύριο στόχο των συμμαχικών αεροπλάνων. Και πάνω το Μπόχολτ, διαμετακομιστικός σταθμός αιχμαλώτων προς τις πατρίδες τους

 

Ταξίδι και παραμονή στη Γερμανία

Πρωί με τρένο στη Γερμανία. Tην άλλη μέρα, πείνα, ξεκινάμε για το Pάιτ [Rheydt, προάστιο της πόλης Μένχενγκλάντμπαχ, 23 χμ δυτικά του Ντίσελντορφ], ήταν κοντά στα ολλανδικά σύνορα. Στο δρόμο τρώγαμε σαν τα πρόβατα παντζιάρια, χορτάρια απ΄ το πλάι. Στο Pάιτ καθίσαμε 150 άτομα όλο το χειμώνα σε μια παράγκα με διπλά κρεβάτια. Eίχαν και Pώσους αιχμαλώτους στις απέναντι παράγκες με συρματοπλέγματα γύρω και σ΄ αυτούς.[22] Tους κρατούσαν μέσα, δεν τους έβγαζαν. Oι πόρτες κλείδωναν το βράδυ.

Tρώγαμε σε πιάτα άλογα, νεροζούμια. Mαγείρευαν οι Γερμανοί και μας έδιναν και μας. Mας είχαν δώσει κάτι γαλάζιες φόρμες με αριθμό από πίσω και «καρότσες» [sic αντί γαλότσες], ξύλινα τσόκαρα για παπούτσια. Aνάβαμε φωτιές μέσα στις παράγκες ζεσταίναμε νερό και πλενόμασταν. Ήμασταν κοντά στο αεροδρόμιο [του Ντίσελντορφ] κι όταν βομβάρδιζαν τα αεροπλάνα, μας έβγαζαν με δυο φύλακες συνοδεία να ταιριάσουμε τις γούρνες.[23] «Arbeit»! μας έλεγαν οι φρουροί. Tι «Arbeit»; Αυτές έβγαναν νερό από κάτω, τι να ταιριάσουμε;[24]

Bγαίναμε φάλαγγα κατά τριάδα. ’Aλλοι φεύγαμε, πηγαίναμε στα μπαξέδια[25] και τρώγαμε φρούτα, ήμασταν νηστικοί πολύ καιρό. Mόλις χτυπούσαν οι «συρίγγες» [sic αντί σειρήνες] βγαίναμε από μια τρύπα, που είχαμε σκάψει πίσω στα σύρματα [του στρατοπέδου] και πηγαίναμε στα σπίτια και ζητούσαμε σαν ζητιάνοι ψωμί, φαΐ αλλιώς δεν θα ζούσαμε. Ήταν γυναίκες καλές λυπούνταν καμιά, μας έδιναν πάκα σαλάμια, αβγά. Γεμίζαμε τα σακίδια και το βράδυ πηγαίναμε στη παράγκα. Άλλες φορές κλέβαμε και βράζαμε πατάτες από τις αποθήκες του στρατοπέδου του αεροδρομίου, ακόμα και άρβυλα. Oι φρουροί ήταν για τον τύπο, κάτι στραβοί, ξιπατουμένοι, σακάτικοι.[26] Eίχαν και κάνα δυο γεροί [γερούς] για σκοπιά.

Ένας [κρατούμενος] από την Kαστοριά, ο Mιχάλης, πέθανε τώρα, ξέρεις τι ήταν; Eγώ φυλαγόμουν αλλά πήγαινα μερικές φορές. Aυτός, μόλις βάραιναν οι συρίγγες, οι φρουροί πήγαιναν στα καταφύγια, αυτός έφευγε. Έφευγε και πιο πριν, όποτε ήθελε. Mόλις μας έβγαναν για τ΄ αεροδρόμιο πλάκωνε δίπλα στα χαντάκια στο δρόμο. Φεύγαμε εμείς, πήγαινε αυτός στα σπίτια και ζητούσε. Ήταν γερός κοπανατζής. Πριν βραδιάσει έρχονταν από τα σύρματα κι έφερνε ένα σακίδιο γεμάτο πατάτες, αχλάδια, ψωμί, σαλάμια, λίπος.

Mια βραδιά τα αγγλοαμερικάνικα αεροπλάνα βομβάρδισαν το αεροδρόμιο.[27] Oι παράγκες πήγαιναν πέρα δώθε. Πεταχνόμασταν από τα κρεβάτια. 1040 βόμβες έριξαν.[28] Tις μετρούσαν [οι Γερμανοί] με μηχάνημα. Έλαμπε όλος ο ουρανός [μάλλον από βόμβες ή βλήματα λευκού φωσφόρου].

Eίχαμε δυο εγγράμματοι [εγγράμματους], καθηγητές. Bάρεσαν[29] κάνα δυο φορές να φύγουν τους έπιασαν τους γύρισαν πίσω.

Ένα πρωί [1η Μάρτη 1945][30] μας λεν οι σκοποί «θα φύγουμε». «Πού θα πάμε»; Δεν έλεγαν. Προχωρούμε, προχωρούμε, πάμε κοντά εκεί που πολεμούσαν. Όταν καταλάβαμε που πάμε, ήταν εκεί κοντά ένα μπάουρα[31] είχε μέσα τσιγάρα κι άλλα. Mας λεν οι σκοποί: «ελάτε να πάρετε και να φάτε». Πήγαν μερικοί δικοί μας και πήραν τσιγάρα και ψωμί. Γυρίζουμε πίσω. Mας λέει ένας Γερμανός «Έρχονται οι Tόμυδες».[32] Γυρνούμε πίσω. Bλέπουμε ένα αμάξι, που το είχαν μυδραλιοβολήσει τα αεροπλάνα και τι να έχει μέσα! Όλο κονσέρβα! Πεταζόμαστε και παίρνουμε.

Ήμασταν μέσα σ΄ ένα ρουμάνι[33] κοντά στο δρόμο. Λέμε τώρα δεν πάμε πουθενά, αν μας πουν τίποτα οι σκοποί. Aυτοί ήταν δυο άτομα, εμείς 150. Mοιράσαμε τα τρόφιμα και τα τσιγάρα και κολατσίσαμε.

 

Εικόνα 3. Είδος στρατοπέδου αιχμαλώτων πολέμου

 

Απελευθέρωση και γυρισμός

Bλέπουμε στο δρόμο ένα τανκς έρχονταν τον κατήφορο. Kοντεύει σε μας. Σηκώνουμε τα χέρια και κατεβαίνουμε στο δρόμο. «Tι είστε»; «Έλληνες». Xαιρετούρες με το τανκς κ.λ.π. Πήραμε τα όπλα των σκοπών. Ήμασταν πετσί και κόκαλο. Ξυπόλυτοι, παντελόνια!

Oι τανκίστες μας λεν «τραβάτε το δημόσιο θα βρείτε μια πολιτεία». Προχωρούμε, πάμε στα μαγαζιά και παίρνουμε τρόφιμα από κει. Aπέναντι ήταν ένα εργοστάσιο με ρούχα, παπούτσια, κοστούμια, το φύλαγαν κάτι Eγγλέζοι, τάχα το φύλαγαν! Δε θεωρήσαμε[34] ούτε Eγγλέζους ούτε τίποτα, μέσα εμείς χωρίς ν΄ ακούσουμε κανέναν. Πήραμε ό,τι θέλαμε. Περνούσε τότε ένα αεροπλάνο κι έριχνε οβίδες που έσκαζαν στον αέρα. Mπαίναμε και μεις μέσα στα καταφύγια.

Όταν βγήκαμε, πάμε σ΄ άλλο μέρος όπου καθίσαμε μαζί με Pώσους κάμποσο καιρό. Έσφαζαν και μαγείρευαν αυτοί, τρώγαμε και μεις. Eκεί μας έβαλαν να γράψουμε κανα δυο λέξεις στους δικούς μας [τηλεγράφημα] ότι είμαστε υγιείς κλπ. Eμένα με νόμιζαν σκοτωμένο στο χωριό και με είχαν ήδη σαραντίσει! Aπό κει στο Mπόχορ [Bocholt, 70 χμ βορείως Ντίσελντορφ], μια κωμόπολη όπου καθίσαμε 5-6 μήνες σ΄ ένα μεγάλο κτίριο ελεύθεροι μαζί με Σέρβους.[35] Mαγειρεύαμε πότε αυτοί πότε εμείς.

Mια λίαν πρωί [μας λεν]: «ετοιμαστείτε όλοι οι Έλληνες»! Mας παν στο Bέλγιο όπου καθόμαστε μια βραδιά. Έμασαν οι Έλληνες του Bελγίου, παπάδες κ.λ.π., παράδες και μας έδωσαν από ένα 50άρικο. Kάναμε βόλτα στο Nαπολεόν, 300 σκαλιά, ένα λιοντάρι που φυλάγει.[36] Kάτω φαίνονταν όλο κάμπος χωρίς δέντρα. Γκιζερίσαμε[37] κι άλλο εκεί. Mετά με αεροπλάνο στην Iταλία και ύστερα στην Aθήνα. Mε λεωφορείο στο χωριό τον δεκαπενταύγουστο του 1945.

 

Εικόνα 4. Ιταλοί αιχμάλωτοι σε στρατόπεδο συγκέντρωσης αιχμαλώτων πολέμου. Σπαν τούβλα, για να χρησιμοποιηθούν ως υπόστρωμα δρόμων, βομβαρδισμένων προφανώς από συμμαχικά αεροπλάνα

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Γκαλγκουράνας Γιάννης, «Ενθυμήσεις», Τετράδια Ιστορίας [Αιανής] 4-5 (Οκτ. –Νοέμ. 1995) 17-23

Δορδανάς Στράτος Αντίποινα των γερμανικών αρχών Κατοχής στη Μακεδονία 1941 -1944, Διδακτορική διατριβή στο τμήμα Ιστορίας του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2002, σ. 686 κ.ε., http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/20569#page/1/mode/2up

Ζάμπακας Πάσχος. Γεννήθηκε στη Λευκοπηγή Κοζάνης το 1924. Μεταλλωρύχος. Τυφεκιοφόρος του 1/1/27/9/ΟΜΜ/ΕΛΑΣ. Συνέντευξη στη Λευκοπηγή στις 26 Γενάρη 2002

Καλλιανιώτης Γρηγόριος, λογιστής, συνέντευξη στην Αιανή το 2000

Παναρέτου Π. Αννίτα, «‘Ελληνες μη Εβραίοι σε ομηρία», Η Καθημερινή 10.05.2015, http://www.kathimerini.gr/814312/gallery/epikairothta/ellada/ellhnes-mh-evraioi-se-omhria

Boland Karl, ZIVILARBEITER UND KRIEGSGEFANGENE, Beobachtungen und Erfahrungen in Mönchengladbach und Rheydt, http://www.brauweiler-kreis.de/wp-content/uploads/GiW/GiW1993_1/GiW_1993_1_BOLAND_ZIVILARBEITER.pdf

Brockers Wolfgang, Mönchengladbachs historische Momente: Studien zur Stadtgeschichte, Studien zur Stadtgeschichte, https://books.google.gr/books?id=yfqnDAAAQBAJ&pg=PA180&lpg=PA180&dq=Hier+befanden+sich+Endbahnh%C3%B6fe+und+St%C3%BCtzpunkte+der&source=bl&ots=IPNw7iLC19&sig=OA1D5-T6sSKlIF5QsjE9Ec7CV84&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwijxriCqI_eAhXRy6QKHb3zB54Q6AEwAHoECAkQAQ#v=onepage&q=Hier%20befanden%20sich%20Endbahnh%C3%B6fe%20und%20St%C3%BCtzpunkte%20der&f=false

Codenames, Operations of World War 2, Operation Steinadler, GOLDEN EAGLE, https://codenames.info/operation/steinadler

Düsseldorf Airport, https://de.wikipedia.org/wiki/D%C3%BCsseldorf_Airport

European Traveler, Visit the Battlefield of Waterloo in Belgium, https://www.european-traveler.com/belgium/visit-battlefield-waterloo-belgium/

Blake Stilwell, This is how British troops got the nickname, Oct. 05, 2016 07:34AM EST, https://www.wearethemighty.com/articles/this-is-how-british-troops-got-the-nickname-tommies

Google Maps, https://www.google.com/maps/@51.4192195,6.5971203,9.25z

Νaturagreca, ένας οδηγός για την άγρια φύση της Ελλάδας, Εθνικό Πάρκο Πίνδου (Βάλια Κάλντα), http://www.naturagraeca.com/ws/119,181,97,1,1,%CE%92%CE%AC%CE%BB%CE%B9%CE%B1-%CE%9A%CE%AC%CE%BB%CE%BD%CF%84%CE%B1

Stadwaldlager Bocholt / Stalag VI-F, https://www.tracesofwar.com/sights/80720/Stadwaldlager-Bocholt—Stalag-VI-F.htm

THE BOMBING OF GERMANY 1940-1945 EXHIBITION, https://humanities.exeter.ac.uk/media/universityofexeter/collegeofhumanities/history/researchcentres/centreforthestudyofwarstateandsociety/bombing/THE_BOMBING_OF_GERMANY.pdf

Wikipedia, Nazi concentration camps, https://en.wikipedia.org/wiki/Nazi_concentration_camps

 

Εικόνα 5. Αμερικανικό άρμα στο Ράιτ, ημέρα κατάληψής τους. Ένα τέτοιο αντίκρισαν οι Έλληνες κρατούμενοι στου στρατοπέδου την 1η Μαρτίου 1945

 

ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

Εικόνα 1. http://www.naturagraeca.com/ws/upload/lib/Oikotopoi/ethnika_parka/valiakalda/valia-kalda.jpg

Εικόνα 2. Για το υπόβαθρο του χάρτη βλ. Google Maps, https://www.google.com/maps/@51.4192195,6.5971203,9.25z  https://www.google.com/maps/@51.4192195,6.5971203,9.25z

Εικόνα 3. Palmer WW1 POW, Trail Friedrichsfeld POW Camp, https://palmerww1powtrail.wordpress.com/2016/12/04/friedrichsfeld-pow-camp/

Εικόνα 4. THE BOMBING OF GERMANY 1940-1945 EXHIBITION, https://humanities.exeter.ac.uk/media/universityofexeter/collegeofhumanities/history/researchcentres/centreforthestudyofwarstateandsociety/bombing/THE_BOMBING_OF_GERMANY.pdf

Εικόνα 5. Brockers Wolfgang, nchengladbachs, ό.π., σ.183

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Γκαλγκουράνας Γιάννης, «Ενθυμήσεις», Τετράδια Ιστορίας [Αιανής] 4-5 (Οκτ. –Νοέμ. 1995) 17-23

[2] Ζάμπακας Πάσχος. Γεννήθηκε στη Λευκοπηγή Κοζάνης το 1924. Μεταλλωρύχος. Τυφεκιοφόρος του 1/1/27/9/ΟΜΜ/ΕΛΑΣ. Συνέντευξη στη Λευκοπηγή στις 26 Γενάρη 2002

[3] Στα γερμανικά στρατόπεδα διέτριψε κι έτερος χωρίτης της Αιανής, ο χρυσοχόος Aριστοτέλης Mανιάκας, καταγόμενος από την Σαμαρίνα. Ως πολίτης όμως. Με ιδιαίτερο τύπο. Γύρισε κι αυτός ζωντανός πίσω, βλ. Καλλιανιώτης Γρηγόριος, λογιστής, συνέντευξη στην Αιανή το 2000

[4] Codenames, Operations of World War 2, Operation Steinadler, GOLDEN EAGLE, https://codenames.info/operation/steinadler

[5] Wikipedia, Nazi concentration camps, https://en.wikipedia.org/wiki/Nazi_concentration_camps

[6] Δυσπρόσιτη κοιλάδα της Πίνδου μεταξύ Γρεβενών –Ιωαννίνων, βλ. Νaturagreca, ένας οδηγός για την άγρια φύση της Ελλάδας, Εθνικό Πάρκο Πίνδου (Βάλια Κάλντα), http://www.naturagraeca.com/ws/119,181,97,1,1,%CE%92%CE%AC%CE%BB%CE%B9%CE%B1-%CE%9A%CE%AC%CE%BB%CE%BD%CF%84%CE%B1

[7] Για την ακρίβεια ο Πεντάλοφος καταλήφθηκε από τους Γερμανούς την 9η Ιουλίου 1943, οπότε είχαν μείνει στο βουνό λιγότερες από πέντε μέρες. Ο Παναγιώτης λανθάνει ως προς το χρόνο, λογικό άλλωστε, σε τέτοιες τρομερές μνήμες. Για την επιχείρηση βλ. Δορδανάς Στράτος Αντίποινα των γερμανικών αρχών Κατοχής στη Μακεδονία 1941 -1944, Διδακτορική διατριβή στο τμήμα Ιστορίας του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2002, σ. 686 κ.ε., http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/20569#page/1/mode/2up

[8] Στον Πεντάλοφο ήταν η έδρα της ΙΧ μεραρχίας του ΕΛΑΣ, του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ και της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής

[9] πλαγιά

[10] Θάμνος ή μικρό δέντρο, σύνηθες στην περιοχή

[11] ξεκούμπωσαν

[12] τσέπες

[13] Περίεργη η λέξη. Sakrament στη γερμανική είναι το μυστήριο, ενώ στην αγγλική δηλώνει την πρωτεύουσα της πολιτείας των ΕΠΑ Καλιφόρνια. Ίσως αναφερόταν στο στρατόπεδο ως γερμανική ή πιθανόν οι Αμερικανοί που τους ελευθέρωσαν να δήλωσαν πως είναι από το Σακραμέντο της Καλιφόρνιας

[14] Προφανώς ο Γερμανός στρατιώτης είχε άλλο όπλο. Το στεν ήταν βρετανικό και το έριχναν με αλεξίπτωτα προς χρήσιν των ανταρτών

[15] Kνίδη, χωριό επαρχίας Βεντζίων Γρεβενών

[16] πιο πέρα

[17] ξεφύγει

[18] Ορεινά χωριά περιοχής Μετσόβου

[19] τάφοι, μνήματα

[20] Εννοεί μάλλον αυτά που είχαν οικοδομηθεί επί Μεταξά για αντιαεροπορική προστασία

[21] δραπέτευσαν

[22] Για τους αιχμαλώτους πολέμου και τους πολίτες εργάτες στο Ράιτ και το Μένχενγκλάντμπαχ βλ. Boland Karl, ZIVILARBEITER UND KRIEGSGEFANGENE, Beobachtungen und Erfahrungen in Mönchengladbach und Rheydt, http://www.brauweiler-kreis.de/wp-content/uploads/GiW/GiW1993_1/GiW_1993_1_BOLAND_ZIVILARBEITER.pdf

[23] Από το 1943 το αεροδρόμιο του Ντίσελντορφ έγινε στόχος αεροπορικών επιδρομών των συμμάχων, βλ. Düsseldorf Airport, https://de.wikipedia.org/wiki/D%C3%BCsseldorf_Airport. Το προάστιο Ράιτ, ως τερματικός σιδηροδρομικός σταθμός και βάση ανεφοδιασμού των Γερμανών βομβαρδίστηκε πρώτη φορά 10 και 10 Σεπτ. 1944 και 27/28 Δεκ. 1944. Αν το σημερινό αεροδρόμιό του υπήρχε τότε, βομβαρδίστηκε και αυτό, Brockers Wolfgang, nchengladbachs historische Momente: Studien zur Stadtgeschichte, Studien zur Stadtgeschichte, σ. 180 κ.ε., https://books.google.gr/books?id=yfqnDAAAQBAJ&pg=PA180&lpg=PA180&dq=Hier+befanden+sich+Endbahnh%C3%B6fe+und+St%C3%BCtzpunkte+der&source=bl&ots=IPNw7iLC19&sig=OA1D5-T6sSKlIF5QsjE9Ec7CV84&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwijxriCqI_eAhXRy6QKHb3zB54Q6AEwAHoECAkQAQ#v=onepage&q=Hier%20befanden%20sich%20Endbahnh%C3%B6fe%20und%20St%C3%BCtzpunkte%20der&f=false

[24] Η περιοχή είναι γεμάτη λίμνες, βρίσκεται δίπλα στον ποταμό Ρήνο

[25]  κήπους

[26] Προφανώς ήταν τραυματίες

[27] Προφανώς είναι η επιδρομή στις 23 Δεκεμβρίου 1944 όπου καταστράφηκαν όλα τα κτήρια του αεροδρομίου, βλ. Düsseldorf Airport, ό.π.

[28] Κατά μια πηγή έριξαν τότε 70.339 κανονικές βόμβες και 14.000 αντίστοιχες φωσφόρου, Brockers Wolfgang, nchengladbachs, ό.π. σ. 180. Συνετέλεσαν στη «τη φρίκη των πόλεων που φλέγονται σωριασμένες σε ερείπια», βλ. Παναρέτου Π. Αννίτα, «‘Ελληνες μη Εβραίοι σε ομηρία», Η Καθημερινή 10.05.2015, http://www.kathimerini.gr/814312/gallery/epikairothta/ellada/ellhnes-mh-evraioi-se-omhria

[29] προσπάθησαν

[30] Τότε κατέλαβε το Ράιτ η 29η μεραρχία του 9ου Σώματος του Αμερικανικού Στρατού, Brockers Wolfgang, nchengladbachs, ό.π. σ. 183

[31] Bauer είναι στα γερμανικά το κλουβί και Bauernhaus  το αγροτόσπιτο. Πιθανώς συγκόπτει κι εννοεί το δεύτερο

[32] Ήταν Αμερικανοί οι στρατιώτες, βλ. Brockers Wolfgang, Mönchengladbachs, ό. σ. 182, ό.. Τόμμυδες αποκαλούνταν από τους Γάλλους και τους Γερμανούς οι Βρετανοί ήδη από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, βλ. Blake Stilwell, This is how British troops got the nickname, Oct. 05, 2016 07:34AM EST, https://www.wearethemighty.com/articles/this-is-how-british-troops-got-the-nickname-tommies

[33] πυκνό δάσος

[34] υπολογίσαμε

[35] Το στρατόπεδο του Μπόχολτ αποτέλεσε το 1945-1947 διαμετακομιστικό κέντρο για απελεύθερους Σλάβους και Ισραηλίτες, βλ. Stadwaldlager Bocholt / Stalag VI-F, https://www.tracesofwar.com/sights/80720/Stadwaldlager-Bocholt—Stalag-VI-F.htm

[36] Εννοεί το μνημείο της μάχης του Βατερλώ, β. European Traveler, Visit the Battlefield of Waterloo in Belgium, https://www.european-traveler.com/belgium/visit-battlefield-waterloo-belgium/

[37] τριγυρίσαμε

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Αντεπανάσταση στους κόλπους του 28ου συντάγματος ΕΛΑΣ 1943-44

1. Όψη της κωμόπολης του Πενταλόφου, όπου διεξήχθη το ανταρτοδικείο του ΕΛΑΣ το καλοκαίρι του 1944

Ανακοίνωση του γράφοντος σε συνέδριο με τίτλο Ιστοριογραφικές αναζητήσεις της νεότερης και σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας. Οργάνωση: Ένωση Επιστημόνων Δυτικής Μακεδονίας «ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ» – Ακαδημία Γραμμάτων και Τεχνών Καστοριάς «ΘΩΜΑΣ ΜΑΝΔΑΚΑΣΗΣ». Καστοριά, Esperos Pallas 24.05.2015 [ανακτενίστηκε 15.10.2018]

 

Καλοκαίρι ‘44 η ΙΧ μεραρχία του ΕΛΑΣ καταδίκασε σε θάνατο και σε βαριές ποινές ανώτερα στελέχη του 28ου συντάγματός της με την επίκριση ότι με το πρόσχημα του Μακεδονικού Ζητήματος απεργάζονταν αντεπανάσταση στους κόλπους των ανταρτών.

 

Προκαταρτικά ερωτήματα

Καθώς όμως οι κατηγορίες αναφέρονταν σε παρελθόντα γεγονότα, των Χριστουγέννων του προηγούμενου έτους, προξενεί εντύπωση η άργητα της δίκης, χρόνος περισσότερος από ένα εξάμηνο. Οι δε κατηγορούμενοι είχαν φυλακισθεί καιρό, τέσσερις ή πέντε μήνες.[1]

Έπειτα, γιατί προήδρευε του ανταρτοδικείου άνδρας της διεύθυνσης δικαστικού της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας, πρώην πρωτοδίκης στη Θεσσαλονίκη κι εθνοσύμβουλος,[2] δηλαδή βουλευτής της κυβέρνησης του βουνού, κι όχι ο αντίστοιχος της ΙΧ μεραρχίας όπου ανήκε η μονάδα των ανταρτών; Θεωρούσαν μήπως τον τελευταίο υποδεέστερο ή συνέτρεχε κάτι άλλο;  Ακόμη, ποιος ο λόγος που λαϊκός επίτροπος, δηλαδή εισαγγελέας, ορίστηκε, πάλι, από άλλη μονάδα, την Χ μεραρχία του ΕΛΑΣ, κι όχι από τον εντόπια ΙΧ;[3] Δινόταν ιδιαίτερη βαρύτητα στη διεξαγωγή της μομφής;

Επιπλέον, ως «αντιπρόσωπος» του συντάγματος και μέλος του ιδίου ανταρτοδικείου, εκτός των μονίμων αξιωματικών, υπήρξε ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Αριστοτέλης Χουτούρας ή Αρειανός (γνωστότερος ως Αρριανός), διοικητής του 3/28 τάγματος, ορθότερα στρατιωτικός αρχηγός του Αποσπάσματος Βιτσίου του ΕΛΑΣ. Σχετιζόταν η επιλογή αυτή με τους Βρετανούς συνδέσμους, που είχαν έδρα τον Πεντάλοφο, επειδή ο Αρειανός ήταν αρεστός σ΄ αυτούς ως ανδρείος κι ευθύς άνδρας; Η επιλογή του είχε σχέση με την επιθυμία του ΕΑΜ/ΚΚΕ, παρά τα παραστρατήματα, να παραμείνει μονίμως στο «συμμαχικό στέγαστρο»;[4]

Ύστερα, είχαν άμεση σχέση με το ζήτημα οι εαμικές μομφές εναντίον των οργανώσεων ΥΒΕ/ΠΑΟ (Υπερασπισταί Βορείου Ελλάδος/Πανελλήνια Απελευθερωτική Οργάνωση) κι ΕΚΑ (Εθνική Κοινωνική Άμυνα); Όπως και του θεωρούμενου πνευματικού τους πατέρα συνταγματάρχη Αθανασίου Χρυσοχόου, κατοίκου Θεσσαλονίκης και υψηλόβαθμου αξιωματούχου της Ελληνικής Πολιτείας;

Εμπλεκόταν πράγματι το ΣΝΟΦ (στη βουλγαρική СНОФ-Славяномакедонският народоосвободителен фронт), το σλαβομακεδονικό δηλαδή ΕΑΜ, στο τράνταγμα των σπλάχνων του 28ου συντάγματος; Αν ναι, πόσο; Και γιατί δεν υπήρχε υψηλόβαθμος Σλαβομακεδόνας μάρτυρας στη δίκη, παρά μόνον Πρόσφυγες κι εντόπιοι ελληνόφωνοι;

Τέλος, η αιτίαση εδραζόταν σε μια μεστή σκηνή ανατροπής ή σε ασύνδετες αχνές ψηφίδες;

 

Οι κατηγορίες

Δυστυχώς ελλείπουν ικανές αποδείξεις για την κατηγορία της αντεπανάστασης. «Αναπτύχτηκε» μόνον προφορικώς από τον λαϊκό επίτροπο (εισαγγελέα), όπως μας πληροφορούν τα πρακτικά του ανταρτοδικείου. Ήταν λογικό κι αναμενόμενο να μην γραφεί, διότι και έλειπαν στέρεες αποδείξεις και αποτελούσε παράδειγμα δίωξης ακαδημαϊκού τύπου συζητήσεων μεταξύ των συνωμοτών. Αν θανατώνονταν οι σκέψεις και τα λόγια, οι πράξεις με ποιο αντίστοιχο ρήμα άραγε επρόκειτο να καταδικαστούν;

Ελάχιστα εμπιστεύεται ο αδέσμευτος θεράπων της Ιστορίας όσα καλύπτουν  περιόδους πολέμων, ειδικά τα καταγραφόμενα από δημόσιους φορείς ή εμπλεκόμενες παρατάξεις, για τον λόγο ότι οι συντάκτες τους γνωρίζουν πως θα παραμείνουν στον χρόνο. Περισσότερη αλήθεια περιέχουν αποστασιοποιημένες, κάπως, πληροφορίες, όταν συνδυαστούν με προφορικές πηγές παθόντων, τη λογική και την ανθρωπογεωγραφία του χώρου. Ένα παράδειγμα, μιας και αρκετά από τα εξεταζόμενα γεγονότα εκτυλίχτηκαν στον οικισμό Λάγκα, έδρα του 28ου συντάγματος του ΕΛΑΣ: έπειτα από γερμανική καταδρομή εναντίον της την 3η Οκτωβρίου 1943 ανακοινωθέν των ανταρτών περηφανεύτηκε πως μετά από πολύωρη μάχη ο εχθρός αποσύρθηκε με απώλειες.[5] Αντίθετα, ο Βρετανός σύνδεσμος της περιοχής καυτηριάζει: Δεν υπήρξε αληθινή μάχη: η μόνη αντίδραση [των ανταρτών] ήταν πολυβολισμοί από τα 1500 μέτρα, πολύ μακρινοί για να είναι αποτελεσματικοί.[6] Με την τελευταία άποψη συνοδοιπορεί κι ερευνήτρια από το ίδιο χωριό.[7] Ποιους θα πιστέψουμε;

Άλλο παράδειγμα πίστης ή αναξιοπιστίας: μάρτυρας στο ανταρτοδικείο μας πληροφορεί ότι δεν καταγράφτηκαν όλα στα πρακτικά της δίκης, λ.χ. οι αντιδράσεις των κατηγορουμένων στις απειλές των στρατοδικών.[8] Ακόμη, θεωρήθηκαν αναληθή από τους δικαστές παράπονα για ξυλοκοπήματα κατηγορουμένων και μαρτύρων.[9] Επίσης αποσιωπούνται και ύστερες καταγραφές για δαρμούς μαρτύρων κατά τη διάρκεια της προανάκρισης.[10]

Υπήρχε άραγε τέτοιου είδους ή και χειρότερη βία εκ μέρους του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ; Οι περισσότεροι κομουνιστές αρχηγοί των ανταρτικών ομάδων ήταν απόκληροι της τύχης, λησταί, εγκληματίαι, τρελλοί, τυχοδιώκται οι οποίοι προβλέπουν τους εαυτούς των ηγέτας της Ελλάδος έγραφε Έλληνας αξιωματικός της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής (ΒΣΑ).[11] Σύμφωνα με τους καλούς γνώστες της εποχής η γνώμη του εξέφραζε άριστα ένα υποσύνολο της πραγματικότητας, το σκοτεινό. Φυσικά και ενυπήρχαν στους αντάρτες, όπως και σε όλο το φάσμα των ενόπλων της εποχής, άνδρες εκ γενετής βίαιοι, που εξωτερίκευαν τα απεχθή ένστικτά τους ευνοούμενοι από την ανωνυμία-ψευδωνυμία και την πολεμική συγκυρία. Ειδικά η τελευταία συγκάλυπτε αχρείαστα πλημμελήματα και ανυπόφορα κακουργήματα με δύο συγχωρητικά πέπλα: την εκδίωξη των κατακτητών-συνεργατών και την συνακόλουθη ποθούμενη λαοκρατία.

Ποτέ όμως δεν διατυπωνόταν γραπτά η βία στα πολυπληθή έντυπα της πολιτικής επικοινωνίας του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Με αποτέλεσμα να σχηματίζονται από τότε λανθασμένες ερμηνείες. Καθώς σήμερα σπανίζουν οι αυτόπτες κι αυτήκοοι μάρτυρες του σκληρού παρελθόντος, η απουσία βίαιων αναφορών επιτρέπει να φωτίζεται κάτι που δεν υπήρχε, η ειρηνική καθολική αποδοχή. Πλανεύοντας συνεπώς και παραπλανώντας αθώους ή άπειρους μελετητές κι επιτρέποντας μια ωραιοποιημένη απλοϊκή αφήγηση μιας δυσειδούς σύνθετης εποχής.

Σύμφωνα λοιπόν με την μοναδική πρωτογενή πηγή μας, τα πρακτικά της δίκης, θα στασίαζαν δυο λόχοι του συντάγματος με διοικητές εθνικόφρονες αξιωματικούς. Η κίνηση θα ενισχυόταν από το διαμοιρασμό όπλων σε ντόπιους (ελληνόφωνους) και πρόσφυγες πολίτες. Οι συνωμότες θα έκοβαν τις επικοινωνίες και θα καλούσαν την ηγεσία των ανταρτών του όρους Βιτσίου στο ελληνόφωνο χωριό Λάγκα, έδρα της μονάδας, προς αιχμαλωτισμόν των. Έπειτα, αφού εξασφάλιζαν με ένοπλη κατοχή τον σλαβόφωνο οικισμό Πετροπουλάκι, θα βάδιζαν εναντίον του Πενταλόφου, έδρα της ΙΧ μεραρχίας, προς κατάληψίν του.

Αν συμμετείχε στη στάση και το γειτονικό 53ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ, η περιοχή θα αποτελούσε σημαντικό αντιεαμικό θύλακα, τόσο λόγω του ορεινού της εδάφους όσο κι επειδή συνόρευε με την περιοχή όπου δρούσε ο ΕΔΕΣ.

Η άποψη των Βρετανών δεν εξακριβωνόταν, παρά τις καταφανείς μομφές εναντίον ενός Έλληνα μονίμου αξιωματικού, μέλους της ΒΣΑ.

 

2. Πεντάλοφος 1944. Από αριστερά πρώτος ο ταγματάρχης Μπιλ Τζόνσον. Τρίτος ο λοχαγός Πάτρικ Έβανς, διοικητής υποτομέως Βιτσίου. Έκτος ο λοχίας Κάιτ των ΤΥΚ Βιτσίου. Στην πόρτα μπροστά ο Νεοζηλανδός αντισυνταγματάρχης Άρθουρ Έντμοντς.

 

Σε περίπτωση αποτυχίας υπήρχε η διέξοδος να βαδίζουν στην Ήπειρο κι ενταχθούν στον ΕΔΕΣ.

Οι εύκολες ενέργειες, λοιπόν, των πραξικοπηματιών ήταν:

α) η διακοπή των τηλεγραφικών επικοινωνιών με μια απλή τανάλια

β) η κυριαρχία στο Πετροπουλάκι, χωριό χτισμένο σε ύψωμα, που ήλεγχε τον κάμπο της Καστοριάς, ώστε να εξασφαλιστεί τυχόν επίθεση ανταρτών εκ μέρους του Βιτσίου, αλλά και κομιτατζήδων ή Γερμανών

γ) η κατάληψη του οικισμού Λάγκα, έδρας του συντάγματος. Οι κάτοικοί της δεν ήταν φιλικοί στους σλαβόφωνους, καθώς οι Γερμανοί σε πρόσφατη επιχείρηση είχαν κάψει το 70% των οικιών της και διαγουμίσει την ολόκληρη συνοδευόμενοι από κομιτατζήδες.[12] Την ίδια στάση είχαν οι κάτοικοι και παλαιότερα, αφού το χωριό ήταν έδρα Μακεδονομάχων.[13] Παρά τα εκ του αντιθέτου λεγόμενα από Βούλγαρους απογραφείς[14] η Λάγκα ήταν ανέκαθεν ελληνόφωνο χωριό[15]

δ) η πρόσκληση των ελασιτών διοικητών του Βιτσίου στην έδρα του συντάγματος και η αιχμαλωσία τους

Η κατάληψη του Πενταλόφου, έδρας της ΙΧ μεραρχίας του ΕΛΑΣ και του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ ήταν μάλλον δύσκολη υπόθεση. Δυσκολότερη ακόμη φαίνεται η επαφή με τις δυνάμεις του ΕΔΕΣ, που βρίσκονταν περισσότερο από δυο μέρες δρόμο μακριά. Κι ακόμη πιο απαιτητική αποδεικνύεται η κατήχηση στη συνωμοσία του Λαρισαίου στρατιωτικού διοικητή του γειτονικού 53ου συντάγματος του ΕΛΑΣ αντισυνταγματάρχη ΠΖ Διονυσίου Καράτζιου,[16] που δρούσε με το επαναστατικό παρωνύμιο Μελάς[17], δανεικό μάλλον από τον Μακεδονομάχο Παύλο Μελά.

Η μομφή ότι οι Βρετανοί έτειναν ευήκοα ώτα στις διεργασίες του κινήματος κατέπεσε πριν καν επιχειρηθεί. Δεν είχαν αυτοί υποστηρίξει νωρίτερα ούτε θεωρητικά ούτε πρακτικά την οργάνωση ΠΑΟ, όταν την διέλυσε ο ΕΛΑΣ το φθινόπωρο του 1943. Την θεωρούσαν ασταθή σύμμαχο.[18] Η πρότερη συμμετοχή ΥΒΕ, μητέρας της ΠΑΟ, στην αιχμαλωσία των Ιταλών στη θέση Φαρδύκαμπος Σιάτιστας αποτελούσε βαθύ παρελθόν, μια ένδοξη φωταύγεια της στιγμής. Ο ΕΛΑΣ δείχτηκε ισχυρότερος στα ορεινά του Βοΐου-Γράμμου, ορθότερα πιο τολμηρός και μαχητικότερος κι, εν αντιθέσει με τις οργανώσεις των αξιωματικών, πολεμούσε ασταμάτητα τους Γερμανούς χωρίς να υπολογίζει όπως η ΠΑΟ τα φριχτά αντίποινα[19] που ακολουθούσαν εις βάρος του άμαχου πληθυσμού. Αναμενόμενη, λοιπόν, η στάση της ΒΣΑ ως προς το ΕΑΜ/ΚΚΕ.[20]

Και το ΕΑΜ/ΚΚΕ φυσικά επιθυμούσαν φιλικές σχέσεις με τους Συμμάχους. Αν καταφερόταν εναντίον τους, ποιος θα τους υποστήριζε με κύρος, πολεμικό υλικό και χρηματικούς πόρους; Ήδη οι Βρετανοί είχαν προσφέρει τουλάχιστον 18.000 χρυσές λίρες στην ΙΧ μεραρχία του ΕΛΑΣ και 4.000 αντίστοιχες στα πυρπολημένα χωριά της περιοχής. Χιλιάδες επίσης αντίστοιχες στους Ιταλούς που είχαν παραδοθεί το φθινόπωρο του 1943 και μετά βίας διαβιούσαν στα ορεινά Γρεβενά.[21] Χωρίς το χρήμα ο ΕΛΑΣ δεν θα ήταν κανονικός στρατός, αλλά ρακένδυτες ομάδες οπλοφόρων, τρεφόμενες ισχνά από επιτόπιους πόρους και καταδιωκόμενες και από τον ίδιο τον λαό, όπως συνέβαινε στη Βουλγαρία με τους Σούμσκους (ορεινούς).[22]

Παρομοίως προβληματική θα ήταν κατηγορία εναντίον των Ελλήνων αξιωματικών της ΒΣΑ Καραγεωργίου και Ζώτου, παρόλο που η αντιεαμική τους στάση ήταν δεδομένη. Ο δεύτερος θεωρούνταν από τους εαμίτες αλλά κι από διάφορους κατοίκους ως «κατάσκοπος του Βασιλιά»,[23] κάτι λογικό αφού συνόδευε Βρετανούς, κι ακόμη επειδή καταγόταν από την Ήπειρο, περιοχή του ΕΔΕΣ. Είχε μάλιστα ο φυλακιστεί από Αλβανούς αντάρτες σε επίσκεψη στη χώρα τους,[24] σταλμένος με βρετανική εντολή σε μια προσπάθεια σύνδεσης της SOE Ελλάδος-Αλβανίας.[25] Του δε Καραγεωργίου τον γέροντα πατέρα είχαν φονεύσει με βασανιστήρια οι Κομιτατζήδες στη φυλακή του Άργους Ορεστικού[26] και κατά μια πηγή δράστης ήταν νεαρός από την Πολυκάρπη,[27] μέλος κατόπιν του ΚΚΕ.[28] Οπότε είχε και συναισθηματικές μνήμες εκτός από επαγγελματικές συνήθειες ή βιοποριστικές ανάγκες.

Ούτε οι προσπάθειες σύνδεσης του επίλαρχου Χρήστου Λαζαρίδη, διοικητή του 28ου συντάγματος του ΕΛΑΣ, με τον συνταγματάρχη Αθανάσιο Χρυσοχόου, θεωρούμενο αρχηγό κάθε αντιεαμικής οργάνωσης, ευοδώθηκαν. Ο Χρυσοχόου, παλαιός κι έμπειρος επιτελικός αξιωματικός, γνώριζε μάλλον τα πάντα, αλλά δεν συμμετείχε πουθενά άμεσα ο ίδιος. Την αντιγερμανική κι αντιεαμική εργασία είχε αναλάβει στον τομέα του, την Επιθεώρηση Νομαρχιών Μακεδονίας, ο ταγματάρχης Δημήτριος Γερογιαννόπουλος. Γι’ αυτό κι εκτεθείς ολίγον αργότερα ως μέλος μυστικής συμμαχικής οργάνωσης, κατέφυγε στη Μέση Ανατολή.[29]

 

3. Με την κόκκινη επισήμανση η περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας όπου εκτυλίχτηκαν στα γεγονότα

 

Οι κατηγορούμενοι

Κατηγορούμενοι στο ανταρτοδικείο ήταν 14 άνδρες, οικογενειάρχες είτε ανύπαντροι. Μόνιμοι ή έφεδροι αξιωματικοί που υπηρετούσαν στο τοπικό σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Γιατροί, δάσκαλοι, δικηγόροι, δικαστικοί, αγροφύλακες και γεωργοί, καταγόμενοι από όλη την Ελλάδα, αλλά μόνιμοι κάτοικοι της περιοχής. Κατά μιαν άποψη άνθρωποι μορφωμένοι τυπικά ή άτυπα και υπολογίσιμοι στην κοινωνία.

Ιδιαίτερος μεταξύ τους ο διοικητής του 28ου συντάγματος του ΕΛΑΣ ταγματάρχης Ιππικού Χρήστος Λαζαρίδης, πρώην μέλος της ΥΒΕ/ΠΑΟ. Είχε ξεκινήσει την σταδιοδρομία του ως κληρωτός οπλίτης, μετείχε στην Μικρασιατική Εκστρατεία και στον πόλεμο του 1940. Όντας αντάρτης της ΥΒΕ/ΠΑΟ πέρασε τον ΕΛΑΣ,[30] προφανώς έπειτα από βρετανική επίνευση, πράξη για την οποία κατηγορήθηκε αργότερα από την οργάνωση των αξιωματικών.[31]

Παρομοίου διαμετρήματος ήταν και οι άλλοι κατηγορούμενοι:

α) ο γιατρός του συντάγματος Κωνσταντίνος Σαμαράς από τα Δελέρια Τυρνάβου, πρώην μέλος πιθανότατα της θεσσαλικής οργάνωσης Φιλική Εταιρία,[32] και κρατούμενος του ΕΛΑΣ για ένα διάστημα πριν προσχωρήσει, μάλλον αναγκαστικά

β) ο λογιστής Θεόδωρος Εφραιμίδης από την Κωνσταντινούπολη, διοικητής λόχου, του οποίου τον αδελφό είχαν εκτελέσει οι Ιταλοί στην Καστοριά[33]

γ) ο δικηγόρος Χαρίλαος Δώδος από τη Θεσσαλονίκη, έφεδρος υπολοχαγός και πολιτευτής της Σοσιαλιστικής Ενώσεως Βορείου Ελλάδος[34]

δ) ο γεωργός Βασίλειος Σμαρόπουλος από τον οικισμό Δραγασιά Βοΐου, επιλοχίας, προφανώς στο Αλβανικό[35]

ε) ο δάσκαλος Κοσμάς Τζουρέλλας από τον Πεντάλοφο, που ως μέλος της ΥΒΕ συμμετείχε στη μάχη του Φαρδυκάμπου κατά των Ιταλών[36]

στ) ο συνάδελφός του Ανδρέας Παπαθανασίου από το Σκαλοχώρι, διοικητής λόχου του ΕΛΑΣ του οποίου τον ξάδερφό του, δάσκαλος κι αυτός, είχαν εκτελέσει οι αντάρτες ως αντιδραστικό μερικούς μήνες νωρίτερα

ζ) ένας ακόμη αξιωματικός, ένας δικηγόρος, ένας αγροφύλακας κι ένας κουρέας από τον γειτονικό οικισμό Σπήλαια.

Εκτός τούτων 150 συνολικά Ελασίτες θεωρήθηκαν ως συμμετέχοντες στην στάση και κρατήθηκαν στη Λάγκα, στον Πεντάλοφο και τον ορεινότερο οικισμό Ζούζουλη.[37] Προφανώς στην πλειονότητά τους ανήκαν νωρίτερα στην ΕΚΑ ή την ΥΒΕ/ΠΑΟ. Επί παραδείγματι ο μόνιμος ανθυπασπιστής ΠΖ Γεώργιος Παπασάββας, μέλος της ΕΚΑ, που δάρθηκε πριν φυλακιστεί.[38] Σίγουρα ήταν περισσότεροι οι απλοί αντάρτες και τα στρατιωτικά στελέχη που διαφωνούσαν με τις επιλογές του ΕΑΜ/ΚΚΕ για τον προσεταιρισμό των κομιτατζήδων,[39] αλλά δίσταζαν να διαφωνήσουν ανοιχτά. Ή απλώς σιωπούσαν.

Από τους κατηγορούμενους πέντε καταδικάστηκαν σε θάνατο και τρεις σε ισόβια. Στάθηκαν όμως πολύ τυχεροί. Λίγες μόνον μέρες αργότερα έλαβε χώραν μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση των Γερμανών εναντίον του Πενταλόφου.[40] Οι φυλακισμένοι ξυπόλητοι και τη συνοδεία ανταρτών οδηγήθηκαν στα ορεινά. Μέσα στη γενική αναστάτωση, μερικοί αιχμαλωτίστηκαν από τους Γερμανούς και μεταφέρθηκαν σε φυλακές της Θεσσαλονίκης.[41] Άλλοι δραπέτευσαν. Ακριβή στοιχεία για τον καθένα, εκτός του Κοσμά Τζουρέλλα που διαφυγών κρύβονταν στο Επταχώρι,[42] ελλείπουν. Η πληροφορία πως συνέχισαν να κρατούνται από τον ΕΛΑΣ,[43] δεν έχει πιστοποιηθεί.

 

Αιτίες διαχωρισμού

Κρίνεται όντως αληθινή η δυσαρέσκεια μέσα στο 28ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ όσο κι εντός των χωρικών της περιοχής εναντίον του ΕΑΜ/ΚΚΕ. Οι αντίθετες αντιλήψεις, βέβαια, των ανθρώπων, δεν ήταν πρωτόγνωρες. Οι πηγές ένταξης σε συλλογικότητες και στρατόπεδα ήταν αρχέγονες: αντιθέσεις εντός κι εκτός των οικογενειών για την περιουσία ή τις γυναίκες, συγκρούσεις ανάμεσα στα φαλκάρια για τους βοσκότοπους, μάχες αγροτών για τη γη και τα νερά. Διαμάχες επίσης περί της κοινοτικής και βουλευτικής εξουσίας. ΄Εξουσία η οποία ευνοούσε συγκεκριμένες ομάδες, πλειοψηφικές όταν έβγαινε με εκλογές, της αρεσκείας της στην περίπτωση που υπερείχε με τη βία. Και ο αφέντης ΕΛΑΣ κρατούσε όπλο.

Ειδικά την συγκεκριμένη περίοδο τα ένστικτα της επιβίωσης, της βίας και της εξουσιαστικής υπεροχής όπως και η αναζήτηση προσφορότερων ή λιγότερα κοπιαστικών συνθηκών ζωής ντύνονταν με νεοφανείς λέξεις και πρωτοποριακές ιδέες, που συνήθως έρχονταν από τις πόλεις ή από άλλα μέρη. Η τρέχουσα αντιπαράθεση των δύο κόσμων είχε διαμορφωθεί ήδη από τα έτη του Μακεδονικού Αγώνα, τον οποίον είχαν ζήσει τόσο οι μεσήλικες όσο και, περισσότερο, οι ηλικιωμένοι. Η φλόγα των αντιθέσεων τροφοδοτήθηκε με τον κομματικό αγώνα για την εξουσία. Ιερείς και δημόσιοι ή κοινοτικοί υπάλληλοι (αξιωματικοί ιδίως,  χωροφύλακες κι αγροφύλακες, ομού και δάσκαλοι) μαζί με φιλήσυχους αγρότες διαχωρίζονταν από ρομαντικούς ιδεολόγους, βλοσυρούς εργάτες, καιροσκόπους ή επαγγελματίες επαναστάτες.

Η συμβάδιση των Ιταλών κατακτητών με σλαβόφωνους χωρικούς, στην οποία παρενέβαινε και η Βουλγαρία, χώρισε φανερά τον κόσμο της Δυτικής Μακεδονίας ήδη από το 1941 σε δύο μέρη. Στο ευπαθέστερο ανήκαν τα ελληνόφωνα ή προσφυγικά χωριά Καστοριάς και Βοΐου, συνοριακά με σλαβόφωνα αντίστοιχα. Εξίσου όμως προβληματισμένοι με τον εξοπλισμό του Κομιτάτου ήταν και οι τοπικοί διοικητές του ΕΛΑΣ για πρακτικούς λόγους. Όταν π.χ. οι αντάρτες κτύπησαν, για πρώτη φορά, τους κομιτατζήδες, στο χωριό Λακκώματα, η διεθνιστική ιδεολογία των πολιτικών καθοδηγητών για μια ειρηνική προσέγγισή τους[44] εκλαμβανόταν από τον απλό αντάρτη έως τον διοικητή του πεδίου ως αβρότατη φλυαρία απόμακρων σαλονιών. Επειδή, κρασπεδωμένα τα Λακκώματα στην αρχή των πεδινών της Καστοριάς, έκλειναν τον διάδρομο επικοινωνίας με το όρος Βίτσι κι εμπόδιζαν τον προσπορισμό απαραίτητων αγαθών, τροφίμων, υλικών, φαρμάκων, από το Άργος Ορεστικό[45] στο βουνό.

 

 

Αναμενόταν επομένως η δυσαρέσκεια εναντίον όσων ζητωκραύγαζαν κάτω από την άνετη ομπρέλα του ΕΑΜ υπέρ του παλιού κομιτατζή Βασίλ Τσακαλάρωφ[46] κι ενοχλούσαν οι φωνές για αυτονομία της Μακεδονίας. Οι απελευθερώσεις σλαβόφωνων συλληφθέντων και η ένταξη κομιτατζήδων στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.[47] Τα τραγούδια για τον Βούλγαρο κομουνιστή Γκεόργκι Δημητρώφ. Η αποφυγή ανάρτησης της ελληνικής σημαίας.

Περισσότερο απτή ήταν η απαρέσκεια ως προς τα δίκοχα με καρφιτσωμένο μέσα το κόκκινο αστέρι των Γιουγκοσλάβων ανταρτών ή το σφυροδρέπανο. Τα κόκκινα μαντήλια. Ο χαρακτηρισμός του 28ου συντάγματος ως κόκκινου. Κι ακόμα πιο χειροπιαστή η απόκρυψη εγγράφων, η ιταμή αποκάλυψη των αντιπροσώπων του ΕΑΜ ότι τον αγώνα κατά των κατακτητών διοικεί το ΚΚΕ. Η κατήχηση για εγγραφή ανταρτών στο ΚΚΕ. Τι εντύπωση άραγε έδινε καθοδηγητής του ιδίου Κόμματος, πρώην φρούραρχος Άργους Ορεστικού, όταν ρωτήθηκε να επιστρέψει, αν είχε, το κοστούμι του ιατρού Ιωάννη Χατσέρα,[48] πυρόπληκτου από τους κομιτατζήδες και καταφυγόντα στον Πεντάλοφο; Με ποια διαδρομή κατέληξε στα χέρια του;

Επιστέγασμα των δυσαρεσκειών η χρήση των παλιών ονομάτων των χωριών κι όχι των νέων. Όπως το Πετροπουλάκι που ονομαζόταν Έζερετς.

 

Επεξηγήσεις

Υφείρπε ο διαχωρισμός ανάμεσα στους πολιτικούς και στρατιωτικούς αρχηγούς των ανταρτών του ΕΛΑΣ όσο και μεταξύ των στρατιωτικών ηγετών του. Κυρίως όσων ανήκαν πρώτα σε άλλες οργανώσεις και είχαν προσχωρήσει στον ΕΛΑΣ κατόπιν αιχμαλωσίας ή βρετανικής επίνευσης[49] προς αδυνάτισμα της κομουνιστικής επιρροής στους αντάρτες.[50] Επιπλέον επειδή είχαν εκτεθεί στα μάτια των Γερμανών. Διαφορές που επιχρωματίστηκαν ζωηρά με την καταδίωξη και διάλυση των οργανώσεων ΥΒΕ κι ΕΚΑ αρχικά, και μετά της ΠΑΟ. Η μόνη ελπίδα, η καταφυγή στον ΕΔΕΣ είχε αναπτερωθεί, όταν λόχος του υπό τον Δημήτριο Βράγκαλη στρατολόγησε μέλη στα γειτονικά χωριά Χρυσή κι Επταχώρι.[51] Έσβησε όμως τάχιστα με την επίθεση του ΕΛΑΣ εναντίον του ΕΔΕΣ.[52]

Ακαδημαϊκές ήταν, όπως ειπώθηκε και στη δίκη, οι συζητήσεις για την ανατροπή του σκηνικού. Κρυφές κουβέντες σε στενό κύκλο. Βάραινε τους αντιρρησίες η σκιά του τρομερού ΕΛΑΣ, που δεν είχε διστάσει να επιτεθεί αιματηρά στους αντάρτες της ΥΒΕ/ΕΚΑ τον Απρίλιο του 1943 και να εκτελέσει τους αξιωματικούς των, με τους οποίους ένα μήνα νωρίτερα είχε μαζί συμπολεμήσει τους Ιταλούς. Διέλυσε και την ΠΑΟ κι επιτέθηκε εναντίον του ΕΔΕΣ. Όσοι μπορούσαν να οπλίσουν ιδεολογικά την στάση, οι «διαβασμένοι», «αποσύρθηκαν, πάγωσαν».[53]

Οι πλατιά διαδιδόμενες κι ευρέως υποστηριζόμενες από οκνηρούς ερευνητές, βιαστικούς μελετητές ή στρατευμένους ιστορικούς μομφές του ΕΑΜ/ΚΚΕ για τον φιλογερμανισμό της οργάνωσης ΕΚΑ της Κοζάνης είναι το ίδιο διαβλητές με τις αντίστοιχες για την ΥΒΕ και την ΠΑΟ. Η ΕΚΑ, είχε ιδρυθεί στην πόλη της Κοζάνης από αξιωματικούς του Στρατού με την ευλογία του εμπορικού κόσμου στα τέλη του 1942.

«Τοπικό παρακλάδι της ΠΑΟ»[54] δεν υπήρξε ποτέ, απλούστατα διότι είχε δύσει πριν ανατείλει η ΠΑΟ. Η ΕΚΑ δημιουργήθηκε ως αντιστάθμισμα της δράσης ορεινών ενόπλων ομάδων που κατέβαιναν στα πεδινά. Αποτέλεσε ουσιαστικά τον ένοπλο κλάδο της ΥΒΕ.[55] Διαλύθηκε από τον ΕΛΑΣ, οι κύριοι ηγέτες της εκτελέστηκαν και μέλη της προσχώρησαν στους αντάρτες. Οι αντικομουνιστές οπλίτες των αρχών του 1944, που εμφανίστηκαν στην περιοχή, καλύπτονταν κάτω από τον ευχρηστότερο ψευδεπίγραφο τίτλο ΠΑΟ, δεν ανήκαν πια στην ΠΑΟ. Εκατζήδες τους προσονόμαζε δυσφημιστικά το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ,[56] όχι οι ίδιοι, για να καλύψει τις τύψεις της ημαρτημένης διάλυσης της ΕΚΑ.

Καθόλου δεν αναφέρεται στα πρακτικά της δίκης το ΣΝΟΦ, δημιούργημα του ΚΚΕ, του ΕΑΜ[57] όχι, στην περιοχή της Καστοριάς. Ούτε και το αντίστοιχο ΣΑΜ (Σλαβομακεδονικό Απελευθερωτικό Μέτωπο) της Φλώρινας.[58] Επειδή όσο διάστημα ήταν ελεύθεροι οι κατηγορούμενοι -συνελήφθησαν αρχάς 1944- δεν είχε ακόμη δημιουργηθεί ή, ορθότερα, γίνει γνωστό. Η πρώτη ιδρυτική του συνεδρίαση έλαβε χώραν στις 24 Δεκεμβρίου 1943 στον χωριό Πολυάνεμος του όρους Μάλι Μάδι, έπειτα από μυστική προπαρασκευή μερικών μηνών.[59]

Την επίσπευση της επίσημης ίδρυσης του ΣΝΟΦ προφανώς προκάλεσε η διείσδυση Βουλγαρικού Στρατού στα μέσα του Δεκέμβρη του ιδίου έτους στις Πρέσπες. Ο φόβος προσέλκυσης εντοπίων κατοίκων στη βουλγαρική πολιτική ανάγκασε το ΚΚΕ να δημοσιοποιήσει την ύπαρξη του ΣΑΜ,[60] του ΣΝΟΦ δηλαδή της Φλώρινας, τον ίδιο μήνα. Φοβούνταν το ΚΚΕ τον βουλγαρικό αλυτρωτισμό,[61] που είχε αποτύχει να ενσωματώσει ολόκληρη τη Μακεδονία ήδη δύο φορές στα πρόσφατα έτη 1912-1918.[62] Οπότε η ίδρυση του ΣΑΜ/ΣΝΟΦ ήταν μια στιβαρή προς στιγμήν ασπίδα.

Κατά πόσον συνετέλεσε στη δημιουργία ξεχωριστής οργάνωσης Σλαβομακεδόνων η δυσαρέσκεια στους κόλπους του ΕΛΑΣ ως προς το Μακεδονικό Ζήτημα, που ήδη έχει ειρηθεί, είναι θέμα προς μελέτην. Πάντως φαίνεται πως έτσι απαλυνόταν, αφού με την απομάκρυνση των Σνοφιτών έπαψαν οι καθημερινές τριβές μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών μέσα στο σύνταγμα.

Μάλλον είχαν δίκιο οι κινηματίες ως προς το Μακεδονικό Ζήτημα, όπως αποδείχτηκε λίγους μήνες αργότερα, την άνοιξη του 1944, αφού  οι ίδιοι οι δημιουργοί του, δηλαδή το ΚΚΕ, διέλυσαν μέσω του ΕΛΑΣ το ΣΝΟΦ. Το πείραμα της ισοτιμίας των μειονοτήτων στην πράξη ή, ίσως, μιας δοκιμαστικής αυτονομίας είχε αποτύχει. Το ΕΑΜ, μανδύας του ΚΚΕ, είχε προσδεθεί δυνατά στο άρμα των Συμμάχων, σωστότερα της βρετανικής πολιτικής και συνακόλουθα της αυτοεξόριστης Κυβέρνησης του Καΐρου. Γι αυτό και καλούσε ανοιχτά να συντριβούν όσοι ήθελαν να σπάσουν την «ένωση που πέτυχε το Έθνος».[63]

Παρά τις έκτοπες φιοριτούρες είχαν οι επαναστάτες από τότε προσηλωθεί στην Εσπερία.

Από τότε μέχρι σήμερα.

 

Βιβλιογραφία

Αρχεία

Ακαδημία Αθηνών

-Public Record Office, FΟ 286/1159

– PRO, HS 5/218-9, 223

The American School of Classical Studies of Athens
-Αρχείο Κωνσταντίνου Τσάτσου

Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας
-Αρχείο ΚΚΕ, Φ23 και ΠΕΦ 415
Αγώνας [Φλώρινας] 1943

Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης
Νέα Αλήθεια 1945
Ελληνικός Βορράς 1946

Γενικό Επιτελείο Στρατού/Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού
-«Αρχεία Εθνικής Αντίστασης», Ιστορικά Έργα 1998, Αθήνα 1998, τ. 5

Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο
-Αρχείο Ν. Καμπαλούρη

Εφετείο Θεσσαλονίκης
-Πρακτικά συνεδριάσεως του Στρατοδικείου ΙΧ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ 31/22 Ιουνίου 1944

King’s College London/Military Archives
-GB99, Evans, box 3 και Prentice/Wickstead, Box 1, 2

Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης
-Λυτά έγγραφα
-Δυτική Μακεδονία 1967
-Εθνικός Αγών [Κοζάνης] 1945

Πρωτοδικείο Γρεβενών
-Βουλεύματα Συμβουλίου Πλημμελειοδικών 1946

Πρωτοδικείο Κοζάνης
-Βουλεύματα Συμβουλίου Πλημμελειοδικών, 1949

Υπουργείο των Εξωτερικών
-1944, Κυβέρνηση Καΐρου Φ.9, 10

 

Διατριβές και μεταπτυχιακά

Αθανασιάδης Ανδρέας, Όψεις της πολιτικής και κοινωνικής συγκρότησης στην πόλη της Φλώρινας την περίοδο της «εαμοκρατίας», Νοέμβριος 1944-Μάρτιος 1945, μεταπτυχιακή εργασία στο ΠΤΔΕ Φλώρινας 2017, https://dspace.uowm.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/631/Athanasiadis%20Andreas.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Δορδανάς Στράτος, Αντίποινα των γερμανικών αρχών Κατοχής στη Μακεδονία 1941 -1944, διδακτορική διατριβή στο τμήμα Ιστορίας του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2002, http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/20569#page/1/mode/2up

Καλλιανιώτης Αθανάσιος, Οι Πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία κατά την περίοδο 1941 -1946, ΑΠΘ, διδακτορική διατριβή στο Τμήμα Ιστορίας ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2007, http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/19183#page/264/mode/2up

Κουμαρίδης Γεώργιος, Όψεις της κατοχής και της αντίστασης στη δυτική Μακεδονία: η περίπτωση του SNOF, Διπλωματική εργασία, Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας-Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Βόλος 2002, http://ir.lib.uth.gr/bitstream/handle/11615/39878/1802.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Μυλωνάς Γεώργιος, Η δράση των Αξιωματικών στη Δυτική Μακεδονία την περίοδο της Κατοχής, μέσα από τα αρχεία της Υπηρεσίας Στρατιωτικών Αρχείων (Υ.Σ.Α.), Αμύνταιο, Μάρτιος 2018, μεταπτυχιακή εργασία σε ΠΤΔΕ Φλώρινας, https://dspace.uowm.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/939/Mylonas%20Georgios.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Σκαλιδάκης Γιάννης, Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (1944). Ένας τύπος επαναστατικής εξουσίας. Πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές παράμετροι, Διδακτορική διατριβή που εκπονήθηκε στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2012, http://ikee.lib.auth.gr/record/129184/files/Skalidakis.pdf

 

Βιβλία

Αντωνίου, Κωνσταντίνος, Η Σλαυϊκή και Κομμουνιστική Επιβουλή και η Αντίστασις των Μακεδόνων, Θεσσαλονίκη 1950

Evans Tom, With SOE in Greece: The wartime experiences of Captain Pat Evans, Pen & Sword Military, South Yorkshire England 2018

Hammond L. G. Nicholas, «The policy of the Allied Military Mission in Macedonia 1943-44», Μακεδονία και Θράκη, 1941 –1944: Κατοχή –Αντίσταση –Απελευθέρωση, πρακτικά συνεδρίου στις 9-11.12.94, ΙΜΧΑ, Θεσσαλονίκη 1998, 341-345

Кѫнчовъ В., Македония. Етнография и Статистика, II. Статистика, 43. Костурска Каза, http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_43.htm

Κολιόπουλος Ιωάννης, Λεηλασία φρονημάτων: το μακεδονικό ζήτημα στην κατεχόμενη Δυτική Μακεδονία 1941 –1944, τ. Α΄ -Β΄, έκδ. β΄, Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1995

Κωστόπουλος Τάκης, Με τους αντάρτες στη Δυτική Μακεδονία: Αναμνήσεις από Κατοχή, Εμφύλιο, Τασκένδη, Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, Μαρτυρίες VII, Βιβλιόραμα-Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, 2006

Μπαϊκάμης Άρης, Τα Όντρια, το βουνό μας, Σύλλογος γόνων Βράχου Καστοριάς, Θεσσαλονίκη 1980

Τακαλιός Ανδρέας (επιμ.),«Ημερολόγιον ζωής ομάδος Γεράκη, μια μαρτυρία για την αντίσταση στη Δυτική Μακεδονία», Αρχειοτάξιο, 9 Μάιος 2005, Αθήνα

Χατσέρας Ι. Δημήτριος, Στ’ απόσκια του Διλόφου. Η ιστορία του γιατρού Ιωάννου Δ. Χατσέρα († 1944) και της οικογενείας του, Θεσσαλονίκη 2010, http://www.msorestis.gr/files/xatseras.pdf

Χρονικό του ένοπλου αγώνα, 94 ΧΡΟΝΙΑ ΚΚΕ, ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ Ν.Ε. ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥ ΚΚΕ, https://ethniki-antistasi-dse.gr/xroniko-elas.html

Χρυσοχόου, Αθανάσιος, Η Κατοχή εν Μακεδονία, βιβλίον πρώτον, Η δράσις του ΚΚΕ, Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1949

 

Άρθρα

Καλλιανιώτης, Θανάσης, «Η Αντίσταση στη Φλώρινα: 1943 -44», Φλώρινα 1912 -2002, Ιστορία και πολιτισμός, ΑΠΘ, Φλώρινα 2004, 309-339, https://blogs.sch.gr/thankall/?p=689

Κολιόπουλος Ιωάννης, Η διαμόρφωση της νέας Μακεδονίας (1798-1870), http://www.imma.edu.gr/imma/history/08.html

Κολιόπουλος Ιωάννης, Η Μακεδονία στη δίνη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, http://www.imma.edu.gr/imma/history/14.html

Λιθοξόου Δημήτρης, Οικισμοί της Καστοριάς που αρχίζουν από Λhttp://www.lithoksou.net/p/oikismoi-tis-kastorias-poy-arxizoyn-apo-l

Παπαδόπουλος Βασίλειος, «Αναμνήσεις πριν από 50 χρόνια», Βοϊακή Ζωή 136 (Ιούλ. –Αύγ. 1995) 7 & 137 (Σεπτ. –Οκτ. 1995) 7-8

Παπαθεοδώρου Αθ. Νικόλαος, Ιχνηλατώντας την παλιά Λάρισα. Η οικογένεια Νικ. Ματούση, http://www.eleftheria.gr/m/%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%B5%CF%81%CF%8E%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1/item/15068-.html

Παπαϊωάννου Μαρία, Μια θρηνητική μελωδία, http://hlaggamou.blogspot.com/2018/10/blog-post.html

Σημειώσεις για τον Εμφύλιο, https://greekcivilwar.wordpress.com/2017/02/10/gcw-911 όπου παρέμβαση του Makrides Andreas με ανάρτηση κειμένου του Αθανασίου Φροντιστή με τίτλο “Έκθεσις Πολεμικής δράσεως κατά την περίοδον της Εθνικής Αντιστάσεως”

Tovoion Tv Στην Λάγκα Καστοριάς Aerial Video by Dji Phantom 4 (20/2/2017), www.tovoion.com/εναέριες-λήψεις/tovoion-tv-στην-λαγκα-καστοριας-aerial-video-by-dji-phantom-4-2022017/

Τυροβούζης Χρήστος, Η αντιστασιακή ιδεολογία. Μια πρώτη συστηματοποίηση H αντιστασιακή ιδεολογία, Θέσεις – τριμηνιαία επιθεώρηση, http://www.theseis.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=218

 

Εγκλυκλοπαίδειες

Википедия, https://ru.wikipedia.org

 

Ομιλίες

Γούναρης Βασίλειος, Με αφορμή το όνομα. Συγκυρία και στρατηγική στα Βαλκάνια, ομιλία 13 Φεβρ. 2018, https://ekyklos.gr/sb/574-omilia-v-goynari-stin-ekdilosi-tou-kyklou-ideon-me-aformi-to-onoma-sygkyria-kai-stratigiki-sta-valkania.html

 

Συνεντεύξεις

Τζουρέλλας Δημήτριος, συνέντευξη στον Πεντάλοφο το 2002

 

Πηγές εικόνων

1. https://e-ptolemeos.gr/wp-content/uploads/2018/09/pentalofos.jpg

2. Ηammond L. G. Nicholas, The allied military mission and the resistance in West Macedonia, Institute for Balkan Studies, Thessaloniki 1993

Σημειώσεις

[1] Εφετείο Θεσσαλονίκης (ΕΘ), Πρακτικά συνεδριάσεως του Στρατοδικείου ΙΧ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ της 22ας Ιουνίου 1944, αρ. 31

[2] Σκαλιδάκης Γιάννης, Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (1944). Ένας τύπος επαναστατικής εξουσίας. Πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές παράμετροι, διδακτορική διατριβή στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2012, σ. 750

[3] Πρωτοδικείο Κοζάνης (ΠΚ), Βουλεύματα Συμβουλίου Πλημμελειοδικών (ΒΣΠ), β. 72/05.09.1949

[4] Η έκφραση «συμμαχικό στέγαστρο» στο Τυροβούζης Χρήστος, «Η αντιστασιακή ιδεολογία. Μια πρώτη συστηματοποίηση H αντιστασιακή ιδεολογία», Θέσεις – τριμηνιαία επιθεώρηση, σ. 14/22

[5] Χρονικό του ένοπλου αγώνα, 94 ΧΡΟΝΙΑ ΚΚΕ, ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ Ν.Ε. ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥ ΚΚΕ, https://ethniki-antistasi-dse.gr/xroniko-elas.html λήμμα Λάγγα

[6] Evans Tom, With SOE in Greece: The wartime experiences of Captain Pat Evans, Pen & Sword Military, South Yorkshire England 2018, σ. 24

[7] Παπαϊωάννου Μαρία, Μια θρηνητική μελωδία, http://hlaggamou.blogspot.com/2018/10/blog-post.html

[8] Χατσέρας Ι. Δημήτριος, Στ’ απόσκια του Διλόφου. Η ιστορία του γιατρού Ιωάννου Δ. Χατσέρα († 1944) και της οικογενείας του, Θεσσαλονίκη 2010, σ. 153, http://www.msorestis.gr/files/xatseras.pdf

[9] ΕΘ, Πρακτικά, ό.π., σ. 25

[10] Χατσέρας, Στ’ απόσκια, ό.π., σ. 155

[11] Υπουργείο των Εξωτερικών (ΥΠΕΞ), 1944, Κυβέρνηση Καΐρου Φ.9.3, ΥΠΕΞ προς Πρεσβείες και προξενεία, εμπιστευτικόν, Κάιρο α.π.3151/22.04.1944, όπου έκθεσις της σημερινής εν τη Ελευθέρα Ορεινή Ελλάδι καταστάσεως …, Κάιρο 1944, σ.8

[12] Evans, With SOE, ό.π., σ. 24 και Παπαϊωάννου, Μια θρηνητική μελωδία, ό.π.

[13] Μπαϊκάμης Άρης, Τα Όντρια, το βουνό μας, Σύλλογος γόνων Βράχου Καστοριάς, Θεσσαλονίκη 1980, σ. 42 και Λιθοξόου Δημήτρης, Οικισμοί της Καστοριάς που αρχίζουν από Λ  http://www.lithoksou.net/p/oikismoi-tis-kastorias-poy-arxizoyn-apo-l , λήμμα Λάγκα

[14] Кѫнчовъ В., Македония. Етнография и Статистика, II. Статистика, 43. Костурска Каза, http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_43.htm, λήμμα αρ. 104: Лянга

[15] Tovoion Tv Στην Λάγκα Καστοριάς Aerial Video by Dji Phantom 4 (20/2/2017), www.tovoion.com/εναέριες-λήψεις/tovoion-tv-στην-λαγκα-καστοριας-aerial-video-by-dji-phantom-4-2022017/

[16] Διονύσιος Μελάς είναι το ορθόν ονοματεπώνυμό του όπως συνάγεται από επιστολή του προς τον ταγματάρχη Ronald Prentice 25.08.1945, βλ. King’s College London/Military Archives (KCLMA), GB99, Prentice/Wickstead (P/W), Box 2, f. 5/2 Prentice Correspondence

[17] Μυλωνάς Γεώργιος, Η δράση των Αξιωματικών στη Δυτική Μακεδονία την περίοδο της Κατοχής, μέσα από τα αρχεία της Υπηρεσίας Στρατιωτικών Αρχείων (Υ.Σ.Α.), Αμύνταιο, Μάρτιος 2018, μεταπτυχιακή εργασία σε ΠΤΔΕ Φλώρινας, σ. 200

[18] Ακαδημία Αθηνών (AA), Public Record Office (PRO), HS 5/223 [00031], From Colonel Woodhouse, copy, appendix “D”, 04.12.1943

[19] ΑΑ, PRO, HS 5/219 [3-12], From Capt. Baker to Brig Keele?, most secret, Nov. 1943

[20] ΑA, PRO, HS 5/218 [106], κείμενο με τίτλο Politics of his Majesty’s Government towards Greece, FO 20.09.1943

[21] KCLMA, GB99, P/W, Box 1, f. 5/1-2, Post operation reports, general report –Major Prentice, Comd, Nr 1. Area (Macedonia), σ. 5, 13

[22] Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, Αρχείο Ν. Καμπαλούρη [προξένου Ανδριανούπολης επί Κατοχής], πληροφορίες εξ Αλβανίας, Βουλγαρίας και Σερβίας

[23] KCLMA, GB99, P/W, Box 1, sub –area Vitsi reports 2/1/2, Evans, Dendrokhori 9-10.08.1944, most secret

[24] KCLMA, GB99, P/W, Box 2, f. 5/3  Operational Correspondence, Evans to Wick 11.10.1944, Revolt in Local ELAS και στο ίδιο Box 1, f. 5/1-2, Post operation reports, general report –Major Prentice, Comd, Nr 1. Area (Macedonia)

[25] Evans, With SOE, ό.π., σ. 26

[26] ΥΠΕΞ, Κυβέρνηση Καΐρου 1944, Φ10/10.5, Γεγονότα σε νομό Καστοριάς, ΓΕΝ προς ΓΔΜ 18.05.1943

[27] Χρυσοχόου, Αθανάσιος, Η Κατοχή εν Μακεδονία, βιβλίον πρώτον, Η δράσις του ΚΚΕ, Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1949, σ. 67

[28] AA, PRO, FΟ 286/1159, αναφορά για το κίνημα Ελεύθερης Μακεδονίας στην περιοχή Φλώρινας 1944 από τον λοχαγό Π. Έβανς, μυστικό, Αθήνα 01.12.1944

[29] Σημειώσεις για τον Εμφύλιο, https://greekcivilwar.wordpress.com/2017/02/10/gcw-911 όπου παρέμβαση του Makrides Andreas με ανάρτηση κειμένου του Αθανασίου Φροντιστή με τίτλο “Έκθεσις Πολεμικής δράσεως κατά την περίοδον της Εθνικής Αντιστάσεως”

[30] Μυλωνάς, Η δράση των Αξιωματικών, ό,π., σ. 208-9

[31] Αντωνίου, Κωνσταντίνος, Η Σλαυϊκή και Κομμουνιστική Επιβουλή και η Αντίστασις των Μακεδόνων, Θεσσαλονίκη 1950, σ. 152-3

[32] Παπαθεοδώρου Αθ. Νικόλαος, Ιχνηλατώντας την παλιά Λάρισα. Η οικογένεια Νικ. Ματούση, http://www.eleftheria.gr/m/%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%B5%CF%81%CF%8E%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1/item/15068-.html

[33] Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης (ΚΔΒΚ), Λυτά έγγραφα, Υποβολή καταστάσεως φονευθέντων κατά την διάρκειαν της Κατοχής κατοίκων Νομού Καστορίας, Δ.Χ. Καστορίας προς ΓΔΔΜ, α.π.45/3/7ζ, Καστορία 13.10.1945 [συντάκτης  Μαθιουδάκης] και Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης, Ελληνικός Βορράς (17.02.1946) 1

[34] The American School of Classical Studies of Athens, Αρχείο Κωνσταντίνου Τσάτσου, http://www.ascsa.edu.gr/index.php/archives/konstantinos-tsatsos-finding-aid-series-iii

[35] ΚΔΒΚ, Εθνικός Αγών [Κοζάνης] (14.10.1945) 2

[36] ΚΔΒΚ, Δυτική Μακεδονία (12.11.1967) και Γενικό Επιτελείο Στρατού/Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, «Αρχεία Εθνικής Αντίστασης», Ιστορικά Έργα 1998, Αθήνα 1998, τ. 5/37/391 κ.ε., ΕΚΘΕΣΙΣ Του Συνταγματάρχου Πεζικού (Π.Δ.) Κοντονάση Ιωάννου «περί της μάχης του Φαρδικάμπου Σιατίστης…, Επίσης Τζουρέλλας Δημήτριος, συνέντευξη στον Πεντάλοφο το 2002

[37] KCLMA, GB99, Evans, box 3, f.6/5, Kastoria Report, Έκθεσις των από της καταρρεύσεως μέχρι σήμερον διαδραματισθέντων εν των Νομώ Καστορίας και περιφερείας Βοΐου γεγονότων, Αθήναι 25.05.1944 [συντάκτης της μάλλον ο διοικητής Χωροφυλακής Καστοριάς Κωνσταντίνος Αντωνίου]

[38] Καλλιανιώτης Αθανάσιος, Οι Πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία κατά την περίοδο 1941 -1946, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2007 (ανέκδοτη διδακτορική διατριβή στο Τμήμα Ιστορίας ΑΠΘ), σ. 262-3, υποσημείωση 37

[39] Κολιόπουλος Ιωάννης, Η Μακεδονία στη δίνη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, http://www.imma.edu.gr/imma/history/14.html

[40] Δορδανάς Στράτος, Αντίποινα των γερμανικών αρχών Κατοχής στη Μακεδονία 1941 -1944, Διδακτορική διατριβή στο τμήμα Ιστορίας του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2002, σ. 681 κ.ε.

[41] Χατσέρας, Στ’ απόσκια, ό.π., σ. 163

[42] Τζουρέλλας Δημήτριος, συνέντευξη, ό.π.

[43] Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης, Νέα Αλήθεια (20.2.45) 2

[44] Κολιόπουλος Ιωάννης, Λεηλασία φρονημάτων: το μακεδονικό ζήτημα στην κατεχόμενη Δυτική Μακεδονία 1941 –1944, τ. Α΄ -Β΄, έκδ. β΄, Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1995, τ. Α΄, σ. 88-9

[45] KCLMA, GB99, P/W, Box 2, f. 3/1, ELAS Documents, διαταγή ΙΧ μεραρχίας α.π. 4106/21.08.1944

[46] ΕΘ, Πρακτικά συνεδριάσεως, ό.π., σ. 4, 9

[47] Τακαλιός Ανδρέας (επιμ.),«Ημερολόγιον ζωής ομάδος Γεράκη, μια μαρτυρία για την αντίσταση στη Δυτική Μακεδονία», Αρχειοτάξιο 9 (Μάιος 2005), Αθήνα σ. 92

[48] Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), Αρχείο ΚΚΕ, Φ23/8/44, Ζαχαρίας προς Ρένο 18.03.1944

[49] ΑΑ, RPO, HS 5/232 [127-44], Έκθεση για την κατάσταση στην Ελλάδα σε περίληψη στα ελληνικά, Κάιρο 05.01.1944, ανθυπολοχαγός Λάζαρης Ιωάννης προς F133, 6/310. Επίσης Hammond L. G. Nicholas, «The policy of the Allied Military Mission in Macedonia 1943-44», Μακεδονία και Θράκη, 1941 –1944: Κατοχή –Αντίσταση –Απελευθέρωση, πρακτικά συνεδρίου στις 9-11.12.1994, ΙΜΧΑ, Θεσσαλονίκη 1998, 341-345, σ. 343

[50] KCLMA, GB99, P/W, Box 1, f. 5/1-2, Post operation reports, general report –Major Prentice, Comd, Nr 1. Area (Macedonia) appendix J, σ. 2

[51] Πρωτοδικείο Γρεβενών, Βουλεύματα Συμβουλίου Πλημμελειοδικών, βούλευμα 258/12.06.1946

[52] ΑA, RPO, HS 5/218 [67], Λήπερ σε Ελληνική Κυβέρνηση Καΐρου, Τηλεγράφημα Νο 304/16.10.1943

[53] Κωστόπουλος Τάκης, Με τους αντάρτες στη Δυτική Μακεδονία: Αναμνήσεις από Κατοχή, Εμφύλιο, Τασκένδη, Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, Μαρτυρίες VII, Βιβλιόραμα-Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, 2006, σ.

[54] Κουμαρίδης Γεώργιος, Όψεις της κατοχής και της αντίστασης στη δυτική Μακεδονία: η περίπτωση του SNOF, Διπλωματική εργασία, Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας-Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Βόλος 2002, σ. 19

[55] Καλλιανιώτης, Οι Πρόσφυγες, ό.π., σ. 155 κ.ε.

[56] ΑΣΚΙ, ΠΕΦ, Φ415, 23/8/221, Θάνος προς Τάσιο, 11.5.44 και Θάνος προς Θεόφιλο 05.06.1944, ΑΣΚΙ, ΠΕΦ, Φ415, 23/8/224. Επίσης KCLMA, GB99, Evans, box 3, f.6/5, Kastoria Report, ό.π., σ. 39 και Παπαδόπουλος Βασίλειος, «Αναμνήσεις πριν από 50 χρόνια», Βοϊακή Ζωή 136 (Ιούλ. –Αύγ. 1995) 7 & 137 (Σεπτ. –Οκτ. 1995) 7-8

[57] Κουμαρίδης, Όψεις της κατοχής, ό.π., σ. 15

[58] Καλλιανιώτης, Θανάσης, «Η Αντίσταση στη Φλώρινα: 1943 -44», Φλώρινα 1912 -2002, Ιστορία και πολιτισμός, ΑΠΘ, Φλώρινα 2004, 309-339

[59] Википедия, λήμμα Славяномакедонский народно-освободительный фронт, https://ru.wikipedia.org

[60] ΑΣΚΙ, Αγώνας  [Φλώρινας] 27 (20.12.1943) 1

[61] Γούναρης Βασίλειος, «Με αφορμή το όνομα. Συγκυρία και στρατηγική στα Βαλκάνια», ομιλία 13 Φεβρ. 2018, https://ekyklos.gr/sb/574-omilia-v-goynari-stin-ekdilosi-tou-kyklou-ideon-me-aformi-to-onoma-sygkyria-kai-stratigiki-sta-valkania.html

[62] Κολιόπουλος Ιωάννης, Η διαμόρφωση της νέας Μακεδονίας (1798-1870), http://www.imma.edu.gr/imma/history/08.html

[63] Αθανασιάδης Ανδρέας, Όψεις της πολιτικής και κοινωνικής συγκρότησης στην πόλη της Φλώρινας την περίοδο της «εαμοκρατίας», Νοέμβριος 1944 -Μάρτιος 1945, μεταπτυχιακή εργασία στο ΠΤΔΕ Φλώρινας 2017, σ. 32

Ετικέτες: , , , , , , , , ,

Η εικόνα του οπλαρχηγού Θεοδώρου Ζιάκα στην τοπική ιστοριογραφία

Ο οπλαρχηγός των Γρεβενών Θεόδωρος Ζιάκας. Από κλέφτης κι αρματολός πέρασε στην μνήμη ως αγωνιστής του Έθνους.

Στο παρόν πόνημα[1] φυλλομετρούνται κι αναλύονται απόψεις αυτοπτών ιστοριογράφων της οικογένειας Ζιάκα, όπως και οι αναφορές των τελευταίων. Γίνεται λόγος περί της καταγωγής και περιγράφεται η προσφορά του Θεόδωρου Ζιάκα στην επανάσταση του 1854. Ύστερα παρουσιάζονται όσα στοιχεία οι ύστεροι ιστοριογράφοι επέλεξαν, παρέκαμψαν ή προσέθεσαν κι ενδιάμεσα ανιχνεύονται οι αιτίες. Τέλος μετά από μικρή στάση στις παραστάσεις του ειρημένου αγωνιστή δίδεται λιτά μια διαυγής εικόνα της ευρύτερης οικογένειάς του όσο και των ιστοριογράφων της

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , ,

Βασίλης Μπούλης. Για το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Ποίημα

29.3.44. 7ο σύνταγμα Τεθωρακισμένων Γρεναδιέρων Αστυνομίας SS προς το Περιφερειακό Φρουραρχείο Κοζάνης Θέμα: Χορήγηση ελληνικού εργατικού δυναμικού. Η παραπάνω μονάδα παρακαλεί για τη χορήγηση 1 υπομαγείρισσας και 2 εργατών ξυλείας. ο λοχαγός των SS και διοικητής λόχου [υπογραφή] Χάαου;

29.3.44. 7ο σύνταγμα Τεθωρακισμένων Γρεναδιέρων Αστυνομίας SS προς το Περιφερειακό Φρουραρχείο Κοζάνης
Θέμα: Χορήγηση ελληνικού εργατικού δυναμικού. Η παραπάνω μονάδα παρακαλεί για τη χορήγηση 1 υπομαγείρισσας και 2 εργατών ξυλείας. Ο λοχαγός των SS και διοικητής λόχου [υπογραφή] Χάαου;

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , , , , , , , ,

Βιογραφικό Αλέκου Χατζητάσκου

Ο Αλέκος Χατζητάσκος. Πηγή: http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=4/1/2015&id=15535&pageNo=36

Ο Αλέκος Χατζητάσκος. Πηγή: http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=4/1/2015&id=15535&pageNo=36

Γεννήθηκα το 1910 στους Πύργους (Κατράνιτσα) Εορδαίας Κοζάνης. Σπούδασα στο τριτάξιο διδασκαλείο Κοζάνης. Μετεκπαιδεύτηκα δυο χρόνια στα γεωργικά φροντιστήρια Λάρισας και Θεσσαλονίκης. Στην Τσεχοσλοβακία εργαζόμενος τέλειωσα την Παιδαγωγική Σχολή Οστράβας.

Εργάστηκα σα δάσκαλος στο δημοτικό σχολείο Αμυγδάλων[1] –Εορδαίας, απ όπου μετατέθηκα δυσμενώς[2] στο Γκολφάρι[3] -Τρικάλων. Εκεί υπηρέτησα 4 χρόνια και έπειτα μετατέθηκα στο μονοτάξιο σχολειό Σερβωτών,[4] όπου δυο χρόνια δούλεψα και τελευταία εργάστηκα στο τετρατάξιο δημοτικό σχολείο Ζάρκου[5] Τρικάλων σαν διευθυντής του. Το Σεπτέμβρη του 1941, ύστερα από αίτησή μου μετατέθηκα από το γενικο επιθεωρητή Βασ. Τσιρίμπα[6] στο Μεσόβουνο Εορδαίας Κοζάνης.

Στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, σαν έφεδρος αξιωματικός υπηρέτησα στον υποτομέα Βεύης –Φλώρινας και απο τις αρχές Μάρτη 1941 στο Ι τάγμα της 5ης Μεραρχίας Κρητών, που κρατούσε τον θύλακα μπροστά στην Τρεμπεσίνα[7] μέχρι την κατάρρευση του μετώπου.

Στο Μεσόβουνο σα δάσκαλος υπηρέτησα μόνο 4 μέρες –αρχές Οχτώβρη 1941- και με την εξέγερση των Μεσοβουνιωτών, ενάντια στους καταχτητές και τες ντόπιες αρχές, προσχώρησα στις γραμμές τους και ανέλαβα την στρατιωτική ηγεσία.

Μετά το ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου 21 Οχτώβρη 1941 πέρασα στην παρανομία. Εργάστηκα σα μέλος της αχτιδικής επιτροπής του ΚΚΕ στις οργανώσεις Εορδαίας μέχρι το καλοκαίρι του 1942 και έπειτα πέρασα στην κομματική οργάνωση της επαρχίας Σερβίων –Βελβενδού και ανέλαβα την καθοδήγησή της.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Γεωγραφία και Περιβάλλον

αφίσα / φωτογραφία: Χρήστος Λαμπριανίδης

αφίσα / φωτογραφία: Χρήστος Λαμπριανίδης

Εκπαιδευτική ημερίδα στο 9ο -12ο  Δ. Σ. Κοζάνης την Πέμπτη 7η Σεπτεμβρίου 2017, οργανωμένη από τον γράφοντα.

Το πρόγραμμά της έχει ως εξής:

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , , , , , , , ,

Λαζαρίνες: από την αναγκαιότητα στην αναβίωση

Λαζαρίνες χορεύουν επί Εμφυλίου Πολέμου τον παραδοσιακό χορό τους, φρουρούμενες από τους χωροφύλακες του τοπικού Σταθμού, για να αποσοβηθεί απαγωγή τους από τους αντάρτες του ΔΣΕ

Λαζαρίνες χορεύουν επί Εμφυλίου Πολέμου τον παραδοσιακό χορό τους, φρουρούμενες από τους χωροφύλακες του τοπικού Σταθμού, για να αποσοβηθεί απαγωγή τους από τους αντάρτες του ΔΣΕ. Μόνον δύο όμως φέρουν το εορταστικό στεφάνι.

Το ανοιξιάτικο έθιμο των Λαζαρίνων, δρώμενο προς επιλογήν νυφών στις μεσαιωνικές κοινότητες της Βαλκανικής Χερσονήσου, έφθασε από την Αρχαιόττηα μέσα από τις πολιτισμικές συμπληγάδες των αιώνων μέχρι τις μέρες μας. Η απομείωσή του αποφεύχθηκε, όταν πριν από μερικές δεκαετίες έσκυψαν προς μελέτην και υποστήριξήν του καταγραφείς ή αιρετοί εκπρόσωποι της πολιτείας. Πώς πορεύτηκε τόσο μακριά; Ποιο το μέλλον του;

1. Η ανακοίνωση θα γίνει στην αθηναϊκή νόρμα κι όχι στο τοπικό ιδίωμα, καθώς διάχυτος είναι ο δισταγμός να μιλάμε δημοσίως τη γλώσσα των παππούδων μας. Ευχαριστώ τα παιδιά του Συλλόγου που με επέλεξαν ως ομιλητή. Είναι η δεύτερη φορά που τιμώμαι μ΄ αυτόν τον τρόπο, η προηγούμενη είχε επισυμβεί επί δημαρχίας του παριστάμενου σήμερα εδώ ως ακροατή Γιώργου Τζέλλου.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , ,

Ο φανός της Αιανής: η καταγωγή, η ιστορία και οι ρομαντικές παρακρούσεις ενός βαλκανικού εθίμου

Φανός στην πλατεία του χωριού το Μάρτη του 2008. Διακρίνεται η τεράστια φανοδόκη, όπου καίγονται διάφορα είδη ξύλων

Φανός στην πλατεία του χωριού το Μάρτη του 2008. Διακρίνεται η τεράστια φανοδόκη, όπου καίγονται διάφορα είδη ξύλων

 

Kαλογέρ(οι) Zαμπουργιανοί
πως παέντι απού μνι;
Aς είν’ καλά η (Α)ιανή
μια δραχμή έχει του μνι!

(αποκριάτικο τετράστιχο της Κοζάνης)

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , ,

H Ιστορία ως όχημα προσωπικής και κοινωνικής αλλαγής

Λεπτομέρεια από την ομιλία. Στο ένα χέρι η ευταξία της γενειάδας, στο άλλο το αλλαχτήρι της οπτικής παρουσίασης. Εικονοληψία: Μαρία Μπρέτσα.

Λεπτομέρεια από την ομιλία. Στο ένα χέρι η ευταξία της γενειάδας, στο άλλο το αλλαχτήρι της οπτικής παρουσίασης. Δεξιά οι προεδρεύοντες. Εικονοληψία της Μαρίας Μπρέτσα.

Ανακοίνωση στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Η Εκπαίδευση Ενηλίκων ως δίοδος για προσωπική και κοινωνική αλλαγή» 18η ως 19η Νοέμβρη 2016, οργανωμένο από την Ένωση Επιστημόνων Δυτικής Μακεδονίας στην αίθουσα διαλέξεων της πρώην Νομαρχίας Κοζάνης

 

Oρισμός. Τι είναι Ιστορία; Υπάρχουν, χιλιάδες μάλλον, ορισμοί. Ο γράφων θεωρεί πως είναι η λογική ερμηνεία και αφήγηση πράξεων. Αναλυτικότερα, οι συλλογισμοί που εξετάζουν τμήματα της ανθρώπινης δραστηριότητας, ακόμη και τα πιο απίθανα, τεκμηριώνοντάς τα. Η αφήγησή των αποτυπώνεται όχι μόνον κειμενικά, αλλά και εικαστικά, ακουστικά ή κινητικά. Στην ερώτηση αν η Ιστορία εξετάζει και ιδεολογίες, η απάντηση είναι πως οι τελευταίες είναι κάλυμμα υψηλοφρόνων ή υπαφρόνων πράξεων. Οπότε εξετάζονται.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , ,

Η απελευθέρωση της Κοζάνης 28 Οκτωβρίου 1944

Διμοιρίτης του Αρχηγείο Σινιάτσικου του ΕΛΑΣ. Γεννήθηκε στα Μούζενα του Πόντου το 1923. Πρόσφυγας έπειτα στα Λιβερά Κοζάνης. Έλαβε ηρωικά μέρος κατά την, αποτυχούσα, πρώτη απόπειρα των ανταρτών να καταλάβουν μόνοι τους την Κοζάνη τέλη Σεπτεμβρίου 1944. Φυλακίστηκε μεταπολεμικά. Τη στρατιωτική του θητεία, 1948- 1950, την εκπλήρωσε αρχικά στη Μακρόνησο κι έπειτα στην Καστοριά. Εικονίζεται με τη μητέρα του φορώντας στολή, ληφθείσα από Βούλγαρο αιχμάλωτο, που οι Νοτιοσέρβοι είχαν αποστείλει στη Φλώρινα. Κρατά γερμανικό αυτόματο στάγιερ.

Διμοιρίτης του Αρχηγείο Σινιάτσικου του ΕΛΑΣ. Γεννήθηκε στα Μούζενα του Πόντου το 1923. Πρόσφυγας έπειτα στα Λιβερά Κοζάνης. Έλαβε ηρωικά μέρος κατά την, αποτυχούσα, πρώτη απόπειρα των ανταρτών να καταλάβουν μόνοι τους την Κοζάνη τέλη Σεπτεμβρίου 1944. Φυλακίστηκε μεταπολεμικά. Τη στρατιωτική του θητεία, 1948- 1950, την εκπλήρωσε αρχικά στη Μακρόνησο κι έπειτα στην Καστοριά. Εικονίζεται με τη μητέρα του φορώντας στολή, ληφθείσα από Βούλγαρο αιχμάλωτο, που οι Νοτιοσέρβοι είχαν αποστείλει στη Φλώρινα. Κρατά γερμανικό αυτόματο στάγιερ.

Καμία επίθεση του ΕΛΑΣ και κατά τη διάρκεια του Οκτωβρίου του 1944 δεν αντιμετώπισαν οι Γερμανοί –με την εξαίρεση του Βατερού- ώστε να προσφέρουν την αρωγή τους στους αμυνόμενους οπλίτες του ΕΕΣ. Ετοιμαζόμενοι να εγκαταλείψουν την Ελλάδα κατέφθαναν στην Κοζάνη μέσω των στενών του Σαρανταπόρου και των Χασίων φάλαγγές των από τη νότια Ελλάδα, στις οποίες είχαν προσκολληθεί κι Έλληνες πολίτες που είχαν εκτεθεί ως ένοπλοι αντίπαλοι των ανταρτών, όπως οι αντίστοιχοι της οργάνωσης ΕΑΣΑΔ (Εθνικός Αγροτικός Σύνδεσμος Αντικομουνιστικής Δράσεως) της Θεσσαλίας. Οι τελευταίοι μην επιθυμώντας να ακολουθήσουν περαιτέρω τους Γερμανούς έμειναν για δύο μέρες στην πόλη της Κοζάνης κι έπειτα προχώρησαν στα Πετρανά.

Τους υποχωρούντες Γερμανούς ενοχλούσαν μέχρι τη νότια όχθη του Αλιάκμονα τμήματα του ΕΛΑΣ Θεσσαλίας επί το πλείστον, καθώς οι τοπικές μονάδες των ανταρτών της περιοχής μαζί με το Εφεδρικό είχαν εγκαταλείψει την Κοζάνη κι ακροβολιστεί κατά μήκος των συνόρων με τη Γιουγκοσλαβία για να μην επιτρέψουν την είσοδο ανταρτών του ΣΝΟΦ τους οποίους κατόπιν αψιμαχιών είχαν εκδιώξει από την Ελλάδα.

Πίσω από τους αντάρτες ακολουθούσαν μηχανοκίνητα βρετανικά τμήματα με το όνομα Force 133, που είχαν αποβιβαστεί στην Πελοπόννησο και καταυλιστεί τελικά στη Σιάτιστα. Εκεί εξυφάνθηκε σχέδιο επίθεσης εναντίον της Κοζάνης, αφού πρώτα επιδιώχτηκε από την πλευρά των Βρετανών η παράδοση των οπλιτών του ΕΕΣ σε μία συνάντηση που είχε οριστεί μεταξύ τους έξω από την πόλη, στην ύπαιθρο μεταξύ Αργίλλου και Λευκόβρυσης. Κανείς όμως δεν προσήλθε από την πλευρά του ΕΕΣ είτε επειδή οι Γερμανοί είχαν τοποθετήσει παντού φυλάκια είτε εξ αιτίας του φόβου των οπλιτών προς τον ΕΛΑΣ.[1]

Όλοι οι οπλίτες του ΕΕΣ, τους οποίους προφανώς οι Γερμανοί δεν εμπιστεύονταν να παρευρίσκονται εκεί την ημέρα της αποχώρησής των, εγκατέλειψαν την πόλη και κατέφυγαν: τα τμήματα του καπετάν Παντελή στο Δρέπανο, οι Εορδείς στα Πετρανά και οι υπόλοιποι στα χωριά του Τσιαρτσιαμπά και των Μπουτζακίων, ανάλογα με τις συγγένειες.

Έτσι η επίθεση εναντίον της Κοζάνης το χάραμα της 27η Οκτωβρίου 1944[2] ήταν μία καθαρά βρετανογερμανική υπόθεση, καθώς ούτε οπλίτες έλαβαν μέρος[3] ούτε αντάρτες του ΕΛΑΣ.[4] Από τους τελευταίους απουσίαζε τόσο ο κατάλληλος οπλισμός όσο και η εκπόνηση σχεδίου μάχης εναντίον ενός ικανότατου, οχυρωμένου, πανέτοιμου κι εν απογνώσει αντιπάλου.

Ελάχιστοι αντάρτες ήταν διατεθειμένοι να θυσιάσουν τη ζωή τους όταν οι Γερμανοί αποχωρούσαν και να χάσουν όση προσδοκώμενη αίγλη και προνόμια. Ακόμη επιθυμούσε ο ΕΛΑΣ να διατηρήσει αξόδευτα τα πολεμοφόδιά του για να τα χρησιμοποιήσει άφθονα κατά του σημαντικότερου κατ΄ αυτόν αντιπάλου, των οπλιτών του ΕΕΣ που επί μήνες αποτελούσαν τον, σχεδόν αποκλειστικό, στόχο τους.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Τυπική Εκπαίδευση κι Άτυπη Μάθηση: συγκρίσεις κι ερωτήματα

Σύνεδροι και Προεδρείο στην αυλή. Από αριστερά όρθιες: Καλλιόπη Γρηγοριάδου, Δέσποινα Κουλέτσου. Καθιστοί:Νικόλαος Μανώλας, Θανάσης Καλλιανιώτης, Ανδρέας Αθανασιάδης

Σύνεδροι και Προεδρείο στην αυλή, έξω από την Αίθουσα Εκδηλώσεων του 4ου Γυμνασίου Κοζάνης. Από αριστερά όρθιες: Καλλιόπη Γρηγοριάδου, Δέσποινα Κουλέτσου. Καθιστοί:Νικόλαος Μανώλας, Θανάσης Καλλιανιώτης, Ανδρέας Αθανασιάδης

Ομιλητές και προεδρείο σε ώρα δράσης

Ομιλητές και προεδρείο σε ώρα δράσης

Λεπτομέρεια ακροατηρίου και ομιλητών

Λεπτομέρεια ακροατηρίου και ομιλητών

Παραπροχτές, Τρίτη 6η Σεπτεμβρίου 2016, στην αίθουσα εκδηλώσεων του 4ου Γυμνασίου Κοζάνης (Μακρυγιάννη 26) έλαβε χώραν εκπαιδευτική ημερίδα, οργανωμένη από τον γράφοντα με θέμα «Τυπική Εκπαίδευση κι Άτυπη Μάθηση: συγκρίσεις κι ερωτήματα».

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , ,

Αναρρίχηση στον Αρίνταγα Κοζάνης

ar-30.jpg-bΜεσημβρινή απαθανάτιση στη βάση της διαδρομής «Η Φωλιά του Κούκου». Συνέβη χτες.

Μέρος της αναρριχητικής ενάρθρωσης Αιανής, Βελβεντού, Εράτυρας και Σιάτιστας στο πεδίο Arı Dağı (σιουρδιστί Αρίνταγας).

Ακολούθησε ένθερμη ανέρπυση με σχοινιά ή χωρίς.

Μετά, ως είθισται, επιτραπέζιες προσφιλοσοφίες στην τελευταία κωμόπολη. — με Evaggelia Momtsiou, George Nianiakas, Agni Sapnara,Argyrhs Ftakas, Alexandra Tsioukra, Nikolio Martou, Manuel Manuel, Dimitris Boudoulas καιManolis Karamanolas.

 

Ετικέτες: , ,

Αντίποινα στη Δυτική Μακεδονία 1941 -1944

Together, περιοδικό Δυτικής Μακεδονίας, τ. 15, Μάιος 2016

Together, Free Press Δυτικής Μακεδονίας, τ. 15, Μάιος 2016, Έντυπος Εκδοτική ΙΚΕ, Κοζάνη . Υπεύθυνη έκδοσης Κέλλυ Γρηγοριάδου

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Together, τ. 15, Μάιος 2016, σ. 24

Θερμαίνεται στις μέρες μας η επιστροφή στο πρόσφατο παρελθόν, στα πολεμικά αντίποινα, ιδιαίτερα των αρχών Κατοχής, τα οποία υπέστησαν οι κάτοικοι της χώρας μας την δεκαετία 1940 -1950. Βασανισμένα χωριά, μέχρι πρότινος κρυμμένα στην λήθη της Ιστορίας, όπως η Ερμακιά Κοζάνης, βγαίνουν στο προσκήνιο ζητώντας δικαίωση, ηθική και υλική, για όσα υπέστησαν από ενόπλους, που προς χάριν του πολέμου πατούσαν με ευκολία τη σκανδάλη των όπλων τους, έσπερναν με άνεση φωτιές στο δρόμο τους ή απαλλοτρίωναν ξένα αγαθά χωρίς διστακτική σκέψη.

Μάλλον οι περισσότεροι αγνοούν ότι εναντίον των Ελλήνων είχαν στραφεί, εκτός από τους Γερμανούς, και οι Ιταλοί και οι Βούλγαροι. Ακόμη πως αρκετά ανθρώπινα θύματα και υλικές ζημίες άφησε πίσω του ο σκληρός εμφύλιος πόλεμος κατά τη διάρκεια της Κατοχής, τον οποίο δεν θέλει κανείς να θυμάται, στην περίπτωση, βέβαια, που τον γνωρίζει στις πραγματικές του διαστάσεις.

 

Νεκροί και τραυματίες

Γύρω στους 5.000  άνδρες, γυναίκες και παιδιά, για την ακρίβεια 4.981, έχασαν τη ζωή τους την περίοδο 1941 -1944 στη Δυτική Μακεδονία από σφαίρα, μαχαίρια, ξυλοδαρμό ή πυρπολήσεις. Αν σ΄ αυτούς προσθέσουμε τους 956 στρατιώτες του ελληνοϊταλικού κι ελληνογερμανικού πολέμου 1940 -1941, στους οποίους δεν συμπεριλαμβάνονται οι εξαφανισθέντες, ο αριθμός των θυμάτων αυξάνεται σε 5.937. Στην περίπτωση δε που μετρήσουμε, δυστυχώς ακόμα δεν έχει κατορθωθεί, όσους εκδήμησαν από ατυχήματα, συνήθως παιδιά, με εγκαταλειμμένα πολεμικά υλικά (χειροβομβίδες κττ), θα εγγίζαμε τους 8.000 θανόντες λόγω του πολέμου και των απότοκών του.

Προσμετρήθηκαν μόνον αυτοί που κατάγονταν ή ζούσαν στη Δυτική Μακεδονία κι όχι οι ξένοι από άλλες περιοχές. Οπότε όσοι έχυσαν το αίμα τους στην γη μας, δηλαδή και ξενοτοπίτες χωροφύλακες, υπάλληλοι, επισκέπτες ή παροδικοί πρόσφυγες, είναι περισσότεροι. Κατά μια προσέγγιση φθάνουν ίσως τους 10.000. Πρόκειται για ένα ποσοστό νεκρών γύρω στο 3,5%, αφού οι κάτοικοι της περιοχής τότε λογαριάζονταν περίπου στις 300.000.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , ,

Τα πολυβολεία της Κοζάνης

Σημερινή όψη πολυβολείου Κοζάνης. Σχέδιο: Σταματία Λαγού

Σημερινή όψη πολυβολείου Κοζάνης. Σχέδιο: Σταματία Λαγού

Κατηγορούσαν και μέμφονταν ως πρότινος την Αλβανία για τα εκατοντάδες χιλιάδες πολυβολεία, τα οποία είχαν εγερθεί ή χωθεί στο έδαφός της. Την ίδια όμως πρακτική, σε μικρότερη έκταση αλλά όχι σε μαεστρία κι επιβλητικότητα, είχε ακολουθήσει και η Ελλάδα από το 1936 και μετά. Είχε μάλιστα πρωτοπορήσει.

Η αλλαγή της πολεμικής τακτικής, η κατασκευή νέων δρόμων και η αστικοποίηση συνετέλεσαν στην εγκατάλειψη των παλαιών οχυρωματικών έργων στο έλεος της φύσης. Χειρότερος όμως εχθρός η λιθολόγηση των αμυντικών κτισμάτων από ανθίστορες νεόπλουτους, που κοσμούν τις αυλές τους με έτοιμες καλά πελεκημένες πέτρες.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , , ,

«Τρύπιος Βράχος». Αναρρίχηση στη Νέα Ζωή Πέλλας

Συμβαίνει σήμερα, ώρα 11, στον Τρύπιο Βράχο (40°50'44.41"Β/ 22° 6'47.21"Α) του χωριού Νέα Ζωή Πέλλας. Φημολογείται πως η Ολυμπιάδα τον διαπέρασε τρεις φορές και μετά μπόρεσε να γεννήσει τον Μέγα Αλέξανδρο. Ως πρόσφατα, όσες επιθυμούσαν να τεκνοποιήσουν, έκαναν το ίδιο αφήνοντας επιτόπιο αντίτιμο έναν πετεινό ή αμνό. Κάτω από αυτά κρύβεται η πανάρχαια λατρεία των λίθων -επιβιώνει ως σήμερα στο Ισλάμ. Εμείς πάμε για να κυοφορήσουμε επαναστατικές ιδέες, ενάντιοι στην επιπολάζουσα αθλιότητα, γαζώνοντας παράλληλα το βράχο με νέες διαδρομές.

Συμβαίνει σήμερα 7η Νοεμβρίου 2015, ώρα 11, στον Τρύπιο Βράχο (40°50’44.41″Β/ 22° 6’47.21″Α) του χωριού Νέα Ζωή Πέλλας. Φημολογείται πως η Ολυμπιάδα τον διαπέρασε τρεις φορές και μετά μπόρεσε να γεννήσει τον Μέγα Αλέξανδρο. Ως πρόσφατα, όσες επιθυμούσαν να τεκνοποιήσουν, έκαναν το ίδιο αφήνοντας επιτόπιο αντίτιμο έναν πετεινό ή αμνό. Κάτω από αυτά κρύβεται η πανάρχαια λατρεία των λίθων -επιβιώνει ως σήμερα στο Ισλάμ. Εμείς πάμε για να κυοφορήσουμε επαναστατικές ιδέες, ενάντιοι στην επιπολάζουσα αθλιότητα, γαζώνοντας παράλληλα το βράχο με νέες διαδρομές.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , , , ,

Αναρρίχηση στον Αϊ-Νικόλα Κρεμαστό Καστοριάς

αϊ-νικόλαμ

Ο Τέο Φασούλας ατενίζοντας τη νέα διαδρομή ονόματι «Αϊ-Νικόλα μ΄». Ακολουθεί παλαιότατο «μονοπάτι» μοναχών, το οποίο καταλήγει σε σπηλιά-σκήτη 30 μέτρα πιο πάνω. Μπήκε ένα βύσμα μόνον. Ασβεστόλιθος, επιφανειακά σαθρότατος ομού κι εύθρυπτος

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , ,

Η Ελλάδα κατά την περίοδο 1940 -1941

http://greekdocumentaries1.blogspot.gr/2012/06/blog-post_06.html

http://greekdocumentaries1.blogspot.gr/2012/06/blog-post_06.html

To παρακάτω κείμενο του γράφοντος τιτλοφορείται Η Ελλάδα κατά την περίοδο 1940 -1941. Εμπεριέχεται στο έργο Εμείς οι Έλληνες, πολεμική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, Από την Μικρασιατική Καταστροφή στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Κατοχή, τ. Β΄, Σκάι, Αθήνα 2008, σ. 54-88

 

Η συνθήκη των Βερσαλλιών

Με τη συνθήκη των Βερσαλλιών το καλοκαίρι του 1919 τερματίστηκε ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος, αλλά οι εδαφικοί, στρατιωτικοί και οικονομικοί όροι που επεβλήθησαν από τους νικητές αμφισβητήθηκαν από τους ηττημένους, με αποτέλεσμα ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος να ξεσπάσει δύο μόλις δεκαετίες μετά.

Καταφανέστερη όλων ήταν η μειονεξία της Γερμανίας, καθώς εκτός από τις αποικίες έχασε και μητροπολιτικά εδάφη της: η Αλσατία και η Λωρραίνη προσαρτήθηκαν στη Γαλλία, η περιοχή Επέν και Σαιν Βιτ στο Βέλγιο, το βόρειο Σλέσβιγκ στη Δανία, ενώ στην Πολωνία παραχωρήθηκε ένας διάδρομος προς τη Βαλτική ο οποίος διχοτομούσε την Πρωσία. Παράλληλα παρέδωσε τα υποβρύχια και σχεδόν όλο το στόλο της, αποστρατικοποιήθηκε η κοιλάδα του ποταμού Ρήνου και ο στρατός της μειώθηκε σε 100.000 εθελοντές. Τέλος αναγκάστηκε να παραχωρήσει τα μεγάλα εμπορικά της πλοία, να προσφέρει δωρεάν γαιάνθρακα στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ιταλία και να αποζημιώσει τους αντιπάλους της με το υπέρογκο ποσό των 33 δις δολαρίων. Η Βουλγαρία έχασε τότε τη Δοβρουτσά προς χάριν της Ρουμανίας και τη Δυτική Θράκη προς όφελος της Ελλάδας.

Αν και νικήτρια, περισσότερο ανασφαλής χώρα στο στρατόπεδο των νικητών ήταν η Γαλλία που δεν είχε εμπιστοσύνη στην Κοινωνία των Εθνών, αν προέκυπταν προβλήματα όπως η κατάληψη της Κέρκυρας από την Ιταλία το 1923. Γι αυτό δυο χρόνια αργότερα υπέγραψε συμφωνίες φιλίας με χώρες που βρίσκονταν στον άμεσο ή σχεδόν γειτονικό περίγυρο της Γερμανίας, όπως το Βέλγιο, η Πολωνία, η Τσεχοσλοβακία, η Ρουμανία και η Γιουγκοσλαβία. Από την πλευρά της η Βρετανία υποσχέθηκε την παροχή στρατιωτικής βοήθειας στη Γαλλία και το Βέλγιο σε πιθανή επίθεση της Γερμανίας.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , ,

Οι έδρες του ΓΑ του ΔΣΕ (1946 -1949): πολιτικά και στρατιωτικά κριτήρια

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Για να τη δείτε ολόκληρη, κλικάρετε επάνω της

Η πρώτη εικόνα της οπτικής παρουσίασης. Για να την δείτε ολόκληρη, πατήστε επάνω της. Για να διαβάσετε παράλληλα κείμενο και εικόνες πατήστε εδώ

Προλεγόμενα

Επιλέχτηκε προς παρουσίασιν το παρόν θέμα, οι αλλαγές δηλαδή της έδρας του Γενικού Αρχηγείου (ΓΑ) των ανταρτών των ΟΔΕΚ/ΔΣΕ (Ομάδων Δημοκρατικών Ενόπλων Καταδιωκόμενων/ Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας) κατά την περίοδο του κυρίως Εμφυλίου Πολέμου 1946 -1949, επειδή συνάδει με τον χώρο όπου βρισκόμαστε. Εδώ, στα Λιβάδια Κοτύλης (40°20’12.70″Β/20°58’10.85″Α), ιδιαίτερα στα όμορα υψώματα Πύργος και Τούμπα και στα αντικρινά Μπουχέτσι, Άνω και Κάτω Αρένες, Τσούμια και Σούφλικας, συνήφθησαν αιματηρότατες μάχες μεταξύ διεθνιστών ανταρτών κι εθνικιστών στρατιωτών. Το ΓΑ του ΔΣΕ έδραζε για ένα διάστημα σχετικά κοντά μας, 10 περίπου χιλιόμετρα σε ευθεία γραμμή προς τα ΝΔ. Εφαπτόμενος της ανακοίνωσης είναι, επομένως, κι ο χρόνος.

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , ,

Οι έδρες του ΓΑ του ΔΣΕ (1946 -1949): πολιτικά και στρατιωτικά κριτήρια

Ο Ανάργυρος Φτάκας κι ο γράφων βαστούν μία αμερικανική ναπάλμ βόμβα που έριξαν τα αεροπλάνα του Ελληνικού Στρατού εναντίον των ανταρτών του ΔΣΕ. Βρέθηκε στο ύψωμα Ανθρωπάκος του Γράμμου. Το μοναδικό αυτό εύρημα πιστοποιεί την κενή φιλολογία περί εκατομμυρίων ναπάλμ που έπεσαν στο Γράμμο κατά την περίοδο του Κυρίως Εμφυλίου Πολέμου

Ο Ανάργυρος Φτάκας κι ο γράφων βαστούν μία αμερικανική ναπάλμ βόμβα που έριξαν τα αεροπλάνα του Ελληνικού Στρατού εναντίον των ανταρτών του ΔΣΕ. Βρέθηκε στο ύψωμα Ανθρωπάκος του Γράμμου. Το μοναδικό αυτό εύρημα πιστοποιεί την αμάρτυρη φιλολογία περί εκατομμυρίων παρομοίων που φημολογείται πως κατέκαψαν το Γράμμο και το Βίτσι κατά την περίοδο του Κυρίως Εμφυλίου Πολέμου

Ελλάδα και Βαλκάνια στον 20ό αιώνα, είναι ο τίτλος επιστημονικής διημερίδας που διοργανώνει το Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών της Σχολής Οικονομικών και Περιφερειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας από την 22η έως 24η Μαΐου 2015.

Θα λάβει χώραν στο όρος Γράμμος, Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης, θέση Λιβάδια Κοτύλης (40°20’12.67″Β/20°58’10.82″Α).

Διαβάστε όλο το άρθρο »

Ετικέτες: , , , , ,

Top
...
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων