Μαρία Παλάσκα

Στολίζοντας το δέντρο…όπως παλιά….με ρετρό διάθεση….

Ας θυμηθούμε  τα Χριστούγεννα των παιδικών μας χρόνων.

Ποιες ήταν οι καλύτερες μας αναμνήσεις; Τι γέμιζε την καρδιά μας; Τι έχουμε  κρατήσει; Αυτά είναι που αξίζει να επαναλάβουμε…

Αναζητώντας την Πεμπτουσία!

Η πεμπτουσία της δημοκρατίας είναι η ελευθερία του τύπου,

η πεμπτουσία της διδασκαλίας στη σχολική τάξη είναι η αγάπη για το παιδί,

η πεμπτουσία της επιτυχίας είναι η επιθυμία να εργασθεί κάποιος σκληρά,

η πεμπτουσία της καλλιτεχνικής δημιουργίας, η έμπνευση.

Με τη λέξη αυτή εννοούμε τη βαθύτερη ουσία, το πιο σημαντικό στοιχείο, το κατεξοχήν χαρακτηριστικό, το απόσταγμα, για να έχουμε εκείνο που κάθε φορά σχολιάζουμε.

Ο σημερινός λεκτικός τύπος ξεκίνησε ως όρος φιλοσοφικός. Αρχικά είχε τη μορφή δύο λέξεων, πέμπτη οὐσία. Η πέμπτη οὐσία ήταν το πέμπτο στοιχείο της φύσης, ο αιθέρας, ο αἰθήρ, που προσέθεσε ο Αριστοτέλης ως συστατικό του κόσμου μας. Τα υπόλοιπα τέσσερα, σύμφωνα με τους Ίωνες φυσικούς φιλοσόφους, ήταν το ὕδωρ, η γῆ, το χώμα, ο ἀήρ και το πῦρ. Ο Έλληνας ιστορικός, βιογράφος και δοκιμιογράφος Πλούταρχος (45 – 120), ήταν ιερέας στους Δελφούς για τριάντα χρόνια. Στο έργο του «Περὶ τοῦ Εἰ τοῦ ἐν Δελφοῖς» γράφει χαρακτηριστικά: τὸν δὲ πέμπτον οὐρανὸν οἱ δὲ φῶς οἱ δὲ αἰθέρα καλοῦσιν, οἱ δ’ αὐτὸ τοῦτο πέμπτην οὐσίαν (το πέμπτο στρώμα του ουρανού άλλοι το αποκαλούν φως, άλλοι το ονομάζουν αιθέρα, ενώ άλλοι με το ίδιο αυτό όνομα, δηλαδή, πέμπτη ουσία).

Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερο και ξεχωριστό, κατά τον Αριστοτέλη. Είναι ἀγέννητον, ἀγήρατον, ἄφθαρτον, αΐδιον (=αιώνιο), ἀναυξές (δεν αυξάνεται, δε μεγαλώνει) και ἀναλλοίωτον. Επιπλέον, το βρίσκει κανείς στον «ἀνώτατον τόπον», στο πιο υψηλό σημείο του ουρανού όπου κατοικεί η θεότητα. Άρα έχει πολύ μεγάλη αξία.

Στη συνέχεια οι δυο λέξεις έγιναν μία, η πέμπτη ουσία έγινε από τους λογίους πεμπτουσία και δηλώνει κάτι εξόχως ξεχωριστό.

Στα λατινικά του μεσαίωνα έχουμε την quinta essentia ως μεταφραστικό δάνειο από τα ελληνικά, που και αυτή με τη σειρά της έδωσε την αγγλική και γαλλική quintessence, με την ίδια σημασία στις αντίστοιχες γλώσσες.

Πηγή: Liberal Γλωσσάρι

Χρήσιμο… για την επιμόρφωση που ξεκινάει σε λίγο!

Εκπαιδευτικό Λογισμικό from Nikos Papastamatiou

Για το έτος Καζαντζάκη…που τελειώνει….

cropped-thranio.jpgΠρώτη μέρα στο σχολείο….

Με τα μαγικά πάντα μάτια, με το πολύβουο, γεμάτο μέλι και μέλισσες μυαλό, μ’ έναν κόκκινο μάλλινο σκούφο στο κεφάλι και τσαρουχάκια με κόκκινες φούντες στα πόδια, ένα πρωί κίνησα για το σχολείο, μισό χαρούμενος, μισό αλαφιασμένος, και με κρατούσε ο πατέρας μου από το χέρι. Η μητέρα μου είχε δώσει ένα κλωνί βασιλικό, να τον μυρίζομαι, λέει, να παίρνω κουράγιο, και μου κρέμασε το χρυσό σταυρουλάκι της βάφτισής μου στο λαιμό.

– Με την ευχή του Θεού και με την ευχή μου… μουρμούρισε και με κοίταξε με καμάρι.

Ήμουν σαν ένα μικρό καταστολισμένο σφαγάρι κι ένιωθα μέσα μου περφάνια και φόβο, μα το χέρι μου ήταν βαθιά σφηνωμένο στη χούφτα του πατέρα μου κι αντρειευόμουν. Πηγαίναμε, πηγαίναμε, περάσαμε τα στενά σοκάκια, φτάσαμε στην εκκλησιά του Αϊ- Μηνά, στρίψαμε, μπήκαμε σ’ ένα παλιό χτίρι, με μια φαρδιά αυλή, με τέσσερις μεγάλες κάμαρες στις γωνιές κι ένα κατασκονισμένο πλατάνι στη μέση. Κοντοστάθηκα, δείλιασα, το χέρι μου άρχισε να τρέμει μέσα στη μεγάλη ζεστή χούφτα.

Ο πατέρας μου έσκυψε, άγγιξε τα μαλλιά μου, με χάιδεψε. Τινάχτηκα, ποτέ δε θυμόμουν να μ’ είχε χαϊδέψει. Σήκωσα τα μάτια και τον κοίταξα τρομαγμένος. Είδε πως τρόμαξα, τράβηξε πίσω το χέρι του:

– Εδώ θα μάθεις γράμματα, είπε, να γίνεις άνθρωπος. Κάμε το σταυρό σου.

Ο δάσκαλος πρόβαλε στο κατώφλι, κρατούσε μια μακριά βίτσα και μου φάνηκε άγριος, με μεγάλα δόντια, και κάρφωσα τα μάτια μου στην κορφή του κεφαλιού του να δω αν έχει κέρατα, μα δεν είδα, γιατί φορούσε καπέλο.

– Ετούτος είναι ο γιος μου, του ‘πε ο πατέρας μου.

Ξέμπλεξε το χέρι μου από τη χούφτα του και με παράδωσε στο δάσκαλο.

– Το κρέας δικό σου, του ‘πε, τα κόκαλα δικά μου, μην τον λυπάσαι, δέρνε τον, κάμε τον άνθρωπο.

– Έγνοια σου, καπετάν Μιχάλη, έχω εδώ το εργαλείο που κάνει τους ανθρώπους, είπε ο δάσκαλος κι έδειξε τη βίτσα.

Μια μέρα που κάναμε Ιερά Ιστορία φτάσαμε στον Ησαύ που πούλησε στον Ιακώβ τα πρωτοτόκια του για ένα πιάτο φακή. Το μεσημέρι, γυρίζοντας στο σπίτι, ρώτησα τον πατέρα μου τι θα πει πρωτοτόκια. Έβηξε, έξυσε το κεφάλι.

– Πήγαινε να φωνάξεις το θείο σου το Νικολάκη.

 

Είχε βγάλει το Δημοτικό ο θείος μου αυτός, ήταν ο πιο γραμματισμένος της οικογένειας, αδερφός της μητέρας μου. Κοντορεβιθούλης, φαλακρός, με μεγάλα μάτια φοβισμένα, με τεράστια χέρια, όλο τρίχες.

– Έλα εδώ, του’ πε ο πατέρας μου ως τον είδε, του λόγου σου που σπούδασες, εξήγα!

Έσκυψαν κι οι δυο τους απάνω στο βιβλίο, έκαμαν συμβούλιο.

– Πρωτοτόκια θα πει κυνηγετική στολή, είπε ύστερα από πολλή σκέψη ο πατέρας μου.

Ο θείος κούνησε το κεφάλι:

– Θαρρώ θα πει τουφέκι, αντιμίλησε μα η φωνή του έτρεμε.

– Κυνηγετική στολή, βρουχήθηκε ο πατέρας μου.

Μάζεψε τα φρύδια του, κι ο θείος μου λούφαξε.

Την άλλη μέρα ο δάσκαλος ρωτάει:

– Τι θα πει πρωτοτόκια;

Πετάχτηκα:

– Κυνηγετική στολή!

– Τι ανοησίες είναι αυτές; Ποιος αγράμματος σου τις είπε;

– Ο πατέρας μου!

Ο δάσκαλος ζάρωσε, τον φοβόταν κι αυτός τον πατέρα μου. Πού να του φέρει αντίρρηση!

***

Νίκος Καζαντζάκης, Αναφορά στον Γκρέκο

Βυζαντινή Αθήνα! ένα αξιέπαινο μαθητικό δημιούργημα!

http://byzantineathens.weebly.com/

Πλαίσιο αρχών για τη δημιουργική αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων στην εκπαίδευση: το άρθρο του Δ. Κουτσογιάννη

social_network_overload

Δημήτρης Κουτσογιάννης (dkoutsog@lit.auth.gr), Καθηγητής
Τμήμα Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών για την παιδαγωγική αξιοποίηση των ψηφιακών Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση.

1. Εισαγωγή

Το όραμα για αλλαγή της εκπαίδευσης μέσω της αξιοποίησης των ψηφιακών μέσων έχει ήδη διανύσει μια διαδρομή αρκετών δεκαετιών στον διεθνή εκπαιδευτικό προβληματισμό. Στη διαδρομή αυτή εκατομμύρια υπολογιστικές τεχνολογίες κάθε τύπου αγο- ράστηκαν από τα σχολεία και τα εκπαιδευτικά συστήματα, πλήθος λογισμικών αξιοποιήθηκαν σε όλα σχεδόν τα διδακτικά αντικείμενα, χιλιάδες επιμορφώσεις εκπαιδευτικών πραγματοποιήθηκαν, Προγράμματα Σπουδών «προσαρμόστηκαν στη νέα πραγματικότητα» και χιλιάδες επιστημονικά κείμενα δημοσιεύτηκαν σε έγκυρους εκδοτικούς οίκους και περιοδικά.

Η ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα έχει αναμφίβολα επωφεληθεί από την κινητικότητα αυτή. Μέσω των επιμορφώσεων που έχουν πραγματοποιηθεί δημιουργήθηκε ένα αξιόλογο εκπαιδευτικό δυναμικό υψηλών προσόντων, εξειδικευμένο σε σύγχρονες εκπαιδευτικές προσεγγίσεις με και χωρίς την αξιοποίηση των νέων μέσων· εκατοντάδες έρευνες έχουν πραγματοποιηθεί από εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων, όπως δείχνει η μεγάλη επιστημονική κινητικότητα που παρατηρείται στα σχετικά επιστημονικά συνέδρια· νέες έννοιες (π.χ. σενάριο, δραστηριότητες) που αποτυπώνουν την αναγνώριση του πρωταγωνιστικού ρόλου των εκπαιδευτικών τείνουν να γίνουν ευρύτερα αποδεκτές και αποτελούν οργανικό μέρος των διδακτικών πρακτικών στην καθημερινή εκπαιδευτική πραγματικότητα. Δεν πρέπει να υποτιμούνται, επίσης, οι υποδομές που έχουν δημιουργηθεί στα σχολεία, η ανάπτυξη πολλών και υψηλής ποιότητας ψηφιακών μαθησιακών πόρων και το γεγονός ότι τα πιο πρόσφατα Προ- γράμματα Σπουδών έχουν επηρεαστεί σημαντικά από την κινητικότητα αυτή.

Ωστόσο, παρά την έντονη αυτή κινητικότητα, τους πόρους που έχουν επενδυθεί και την πολύ σημαντική επιστημονική πρόοδο που έχει πραγματοποιηθεί, πολύ δύσκολα θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η εκπαιδευτική πραγματικότητα έχει βελτιωθεί πολύ σημαντικά τόσο διεθνώς όσο και στη χώρα μας. Το ερώτημα είναι εύλογο: γιατί συμβαίνει αυτό και πώς η κατάσταση θα μπορούσε να βελτιωθεί;

Υπάρχει πια η εμπειρία της πράξης, η επιστημονική γνώση και η έρευνα, ώστε το ενδιαφέρον να περάσει από τις επιμέρους προσπάθειες στην ανάδειξη της μεγάλης και πολυσύνθετης εικόνας. Αυτός είναι και ο βασικός στόχος του παρόντος κειμένου.

Βασική παραδοχή του κειμένου είναι ότι τα ψηφιακά μέσα δεν μπορεί παρά να αποτελέσουν καθοριστικό άξονα στην όποια απόπειρα για μεταρρύθμιση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Δεν θα εστιάσω στο ζήτημα αυτό, θεωρώντας το εν πολλοίς αυτονόητο. Θα δώσω όμως μεγάλη βαρύτητα, αφενός στο να αναδείξω τα αδιέξοδα των κυρίαρχων παραδοχών (επιστημονικών, εκπαιδευτικών, πολιτικών) και αφετέρου να δώσω έμφαση στην ανάδειξη μια συνολικής και πιο πολύπλευρης προσέγγισης του ζητήματος. Θεωρώ τη συνολικότερη αυτή οπτική ως βασική και απαραίτητη προϋπόθεση για τον σχεδιασμό μιας σοβαρής και σε βάθος αλλαγής του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος που θα λαμβάνει υπόψη και τη νέα ψηφιακή πραγματικότητα.

Η βασική αυτή θεωρητική αφετηρία αποτυπώνεται και στη δομή του παρόντος κειμένου. Έτσι, στο δεύτερο μέρος ομαδοποιούνται οι συνήθεις διεθνείς προσεγγίσεις που κυριαρχούν ως προς την αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων στην εκπαίδευση. Παρότι παρατίθενται ξεχωριστά για λόγους μεθοδολογικούς, στην πραγματικότητα συχνά συνυπάρχουν. Στο τρίτο μέρος αναπτύσσονται οι κυριότερες παράμετροι που υποτιμούνται ή σπάνια λαμβάνονται υπόψη. Θα υποστηρίξω ότι ο συνυπολογισμός των παραμέτρων αυτών αποτελεί κρίσιμη και καθοριστική προϋπόθεση για μια μεταρρύθμιση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος που θα λαμβάνει σοβαρά υπόψη τη νέα ψηφιακή πραγματικότητα στους χώρους της εργασίας, της κοινωνίας, του πολιτισμού και της επικοινωνίας.

Λόγω του γεγονότος ότι πρόκειται για κείμενο αρχών, που σημαίνει ότι επιδιώκεται να είναι ένα κείμενο σύντομο και περιεκτικό, παρατίθενται οι κυριότερες μόνο απόψεις, η δε διατύπωση των επιχειρημάτων και η βιβλιογραφία δεν μπορεί να είναι εξαντλητική.

2. Οι κυρίαρχες απόψεις

2.1. Η τεχνοκεντρική προσέγγιση

Βασικό χαρακτηριστικό της τεχνοκεντρικής προσέγγισης (Papert, 1988) είναι η σημαντική, σχεδόν αποκλειστική, εστίαση στις «μοναδικές» δυνατότητες των ψηφιακών μέσων να αλλάξουν την εκπαιδευτική πραγματικότητα. Εκφράζεται με ποικίλους τρόπους. Με τη μαζική αγορά ψηφιακών τεχνολογιών (φορητών ή μη) με το επιχείρημα ότι εκσυγχρονίζεται έτσι η εκπαίδευση· με την επίκληση της ευρείας χρήσης των νέων μέσων από τα παιδιά ως μέσων μάθησης και ψυχαγωγίας, σε αντίθεση με το σχολείο που είναι προσκολλημένο σε παραδοσιακές μορφές διδασκαλίας· με την έμφαση στις μαθησιακές δυνατότητες κάθε νέας τεχνολογίας και τη γραμμική α-κοινωνική προσέγγιση της τεχνολογικής εξέλιξης (από το καλό προς το καλύτερο). Τα αδιέξοδα που συχνά οι οπαδοί αυτής της λογικής διαπιστώνουν, καταβάλλεται προσπάθεια να ξεπεραστούν με την αγορά και εγκατάσταση πιο σύγχρονης τεχνολογίας, με τη μεταφορά του ενδιαφέροντος σε πιο σύγχρονα λογισμικά και ψηφιακά περιβάλλοντα, πιστεύοντας πως εκεί βρίσκεται η λύση. Στόχος των επιμορφώσεων των εκπαιδευτικών στην προ- κειμένη περίπτωση είναι η εξοικείωση με τα πιο πρόσφατα ψηφιακά περιβάλλοντα.

Βασικό πρόβλημα της παρούσας προσέγγισης είναι ότι δεν λαμβάνει υπόψη της καμία από τις παραμέτρους που συζητούνται στην επόμενη ενότητα, γεγονός που οδηγεί στην υπεραπλούστευση της προσέγγισης του ζητήματος «ψηφιακά μέσα στην εκ- παίδευση» και κατά προέκταση στην κατασπατάληση πόρων.

2.2. Η προσέγγιση των η-δεξιοτήτων (e-skills)

Η προσέγγιση των «η-δεξιοτήτων» (e-skills) είναι πιο πρόσφατη και σαφώς πιο επεξεργασμένη από την προηγούμενη. Βασική παραδοχή της είναι ότι, προκειμένου τα παιδιά να προετοιμαστούν για το ψηφιακό μέλλον, θα πρέπει να διδαχθούν σειρά δεξιοτήτων που σχετίζονται με τη χρήση των ψηφιακών μέσων. Η συγκεκριμένη εκδοχή μπορεί να γίνει καλύτερα κατανοητή ως μέρος μιας ευρύτερης λογικής που αντιλαμβάνεται ως βασικό στόχο της εκπαίδευσης τη μετάδοση συγκεκριμένων και, πολύ συχνά, μετρήσιμων δεξιοτήτων στα παιδιά. Με βάση αυτή την αφετηρία, αλλαγή στην εκπαίδευση σημαίνει κατάτμηση του κάθε διδακτικού αντικειμένου σε συγκεκριμένες δεξιότητες, τις οποίες αναλαμβάνουν οι εκπαιδευτικοί, μετά από κατάλληλη προετοιμασία, να διδάξουν.

Η συγκεκριμένη θεωρητική αφετηρία οδηγεί συνήθως σε μια σειρά από επιμέρους παραδοχές, όπως:

– Στην προσέγγιση του σχολείου με όρους μάνατζμεντ που ισχύουν στις επιχειρήσεις: αφού η εκπαίδευση είναι ένα τεχνικό ζήτημα ανάλυσης σε επιμέρους και συγκεκριμένες δεξιότητες που πρέπει να μεταδοθούν, δεν μένει παρά η συγκεκριμενοποίησή τους, η ανάπτυξη ενός «αποτελεσματικού συστήματος» επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, η ανάπτυξη ενός συστήματος αξιολόγησης της διδακτικής διαδικασίας και καταμέτρησης των επιδόσεων εκπαιδευτικών και μαθητών.

– Στην υιοθέτηση αρχών από τον χώρο της διοίκησης των επιχειρήσεων, αφού αυτές έχουν μεγάλη εμπειρία και γνώση ως προς το πώς θα καταστήσουν μια διαδικασία αποτελεσματική. Δεν είναι τυχαίο ότι μεγάλες εταιρείες από τον χώρο των επιχειρήσεων και των εκδόσεων ενεργοποιούνται ήδη δραστήρια στον χώρο της εκπαίδευσης, κυρίως στις ΗΠΑ (π.χ. Kagan, Learners Edge, The Master Teacher, Pearson).

– Η αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων πραγματοποιείται συνήθως προς τρεις κατευθύνσεις: ως παιδαγωγικά περιβάλλοντα που συνδέονται με συγκεκριμένες δεξιότητες (π.χ. ψηφιακός γραμματισμός, βλ. παρακάτω), ως μέσα που διευκολύνουν την κατάκτηση δεξιοτήτων (εκπαιδευτικό λογισμικό) και ως περιβάλλοντα που διευκολύνουν την εκπαίδευση των εκπαιδευτικών (πακέτα σύντομης εκπαίδευσης εκπαιδευτικών, πακέτα αυτοεκπαίδευσης σε συγκεκριμένα περι- βάλλοντα κλπ.)

Η συγκεκριμένη εκδοχή των δεξιοτήτων είναι αρκετά ελκυστική, κυρίως για απόψεις που αποδέχονται ότι η εκπαίδευση θα πρέπει να αποτελεί έναν προθάλαμο για τον χώρο της εργασίας, συνδέουν επομένως ρητά μια ανταγωνιστική οικονομία με μια ανταγωνιστική εκπαίδευση. Είναι επίσης ελκυστική, γιατί δίνει νέα ώθηση στην ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας, αφού δημιουργεί ένα νέο και ελκυστικό πεδίο για την επιχειρηματικότητα.

Τα προβλήματα της προσέγγισης αυτής είναι πολλά και θα μπορούσαν να ομαδοποιηθούν σε δύο. Το πρώτο είναι ότι η εκπαίδευση και οι σύγχρονες αλλαγές προσεγγίζονται με όρους τεχνικούς, κάτι που όπως θα δούμε στο δεύτερο μέρος δεν ισχύει. Στον σύγχρονο πολυσύνθετο κόσμο ο ρόλος της εκπαίδευσης, της παιδείας γενικότερα, δεν μπορεί να έχει ένα τόσο στενό περιεχόμενο. Το δεύτερο είναι ότι η πρόταση είναι εγγενώς αντιφατική: υποτίθεται ότι καλλιεργεί συγκεκριμένες δεξιότητες για έναν νέο κόσμο, όταν ο νέος αυτός κόσμος είναι ρευστός και απρόβλεπτος· δεν μπορεί επομένως να εξυπηρετηθεί με την καλλιέργεια προβλέψιμων δεξιοτήτων.

2.3. Ψηφιακός γραμματισμός

Ο όρος «ψηφιακός γραμματισμός» χρησιμοποιείται ευρύτατα ως κύριο επιχείρημα για κάθε απόπειρα αξιοποίησης των ψηφιακών μέσων στην εκπαίδευση. Βασική παραδοχή είναι ότι η γνώση και αποτελεσματική αξιοποίηση «των νέων μέσων της πληροφορίας και της επικοινωνίας» εξασφαλίζει μια απαραίτητη προϋπόθεση για τους νέους πολίτες, προκειμένου να κινούνται αποτελεσματικά στον θαυμαστό νέο χώρο της ψηφιακής πραγματικότητας. Εμπεριέχει στοιχεία και από τις δύο προαναφερθείσες εκδοχές. Αποτελεί θα μπορούσαμε να πούμε μια άλλη εκδοχή των «η-δεξιοτήτων», αλλά χωρίς την τεχνική εξειδίκευση που παρατηρείται εκεί. Έχει επίσης συγγένειες με την τεχνοκεντρική προσέγγιση, αφού συνδέει συνήθως τον ψηφιακό γραμματισμό με συγκεκριμένα ψηφιακά περιβάλλοντα, συνήθως τα πιο σύγχρονα κάθε φορά.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το ζήτημα του ψηφιακού γραμματισμού είναι σημαντικό και δεν μπορεί παρά να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη σε κάθε εκπαιδευτικό σχεδιασμό, όχι όμως με αυτόν τον επιφανειακό τρόπο. Στις συγκεκριμένες συζητήσεις  σπάνια λαμβάνεται υπόψη ότι ο προβληματισμός σε ζητήματα γραμματισμού είναι μακροχρόνιος (βλ. Κουτσογιάννης 2011) και ότι οι κυριότερες απόψεις έχουν εκφραστεί ήδη πολύ πριν από την εμφάνιση των ψηφιακών μέσων, όπως θα δούμε στην ενότητα 3.3.

3. Το πολυσύνθετο του πράγματος

3.1. Παιδαγωγική πρόσθετη αξία των ψηφιακών τεχνολογιών

Μεγάλο μέρος του σύγχρονου επιστημονικού προβληματισμού εστιάζει στην ύπαρξη ή στην επί τούτου δημιουργία ψηφιακών περιβαλλόντων, τα οποία συνεισφέρουν ση- μαντικά στην διερεύνηση /εποικοδόμηση της γνώσης με τρόπους μοναδικούς σε σχέση με το παρελθόν. Δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στο πώς φαινόμενα του φυσικού κόσμου και δύσκολες επιστημονικά έννοιες μπορούν να κατακτηθούν με τρόπο ελκυστικό και αποτελεσματικό, στο πώς μπορεί το παιδί να γνωρίσει όψεις του παρελθόντος με τρόπο διερευνητικό, αλλά και στις δυνατότητες που παρουσιάζονται με την αξιοποίηση των νέων μέσων ως εργαλείων έκφρασης και δημιουργίας. Βαρύτητα δίνεται, επίσης, στην πρόσθετη αξία που μπορεί να έχουν τα ψηφιακά μέσα σε σχέση με την αναβάθμιση/ ενδυνάμωση των ρόλων εκπαιδευτικών και μαθητών και σε σχέση με τη δημιουργία νέων μορφών μάθησης (π.χ. κοινότητες μάθησης).

Η συγκεκριμένη επιστημονική αναζήτηση είναι ιδιαίτερα πλούσια και απαντάει με τρόπο πειστικό στην επιφανειακότητα των προσεγγίσεων που συζητήθηκαν στο πρώτο μέρος. Προκειμένου όμως να είναι αποτελεσματικός ο όποιος εκπαιδευτικός σχεδιασμός, κρίνεται άκρως απαραίτητο να ληφθούν υπόψη και οι άλλες παράμετροι που ακολουθούν.

3.2. Κοινωνία και τεχνολογία

Είναι δύσκολο να συζητηθούν ζητήματα ψηφιακών μέσων και εκπαίδευσης σε βάθος, αν δεν υπάρξει εστίαση στο βασικό οντολογικό ερώτημα (Bhaskar 1989) ως προς το πώς κατανοούμε τη σχέση κοινωνίας και τεχνολογίας. Οι απόψεις που εξετάστηκαν στην προηγούμενη ενότητα αγνοούν παντελώς το ερώτημα αυτό, κατά βάθος όμως δεν αναγνωρίζουν τον σημαντικό ρόλο της κοινωνίας σε σχέση με την τεχνολογία. Βασική παραδοχή του παρόντος κειμένου είναι ότι (βλ. Deleuze & Guattari 1987: 99-100) τα εργαλεία δεν μπορούν να κατανοηθούν εκτός της ανθρώπινης συμβίωσης, ότι αποτελούν αμαλγάματα (amalgamations) μεταξύ φύσης και κοινωνίας και ότι η κοινωνία προσδιορίζεται από αυτά τα αμαλγάματα και όχι από τα εργαλεία της.

Η βασική αυτή αρχή μεταφέρει το κέντρο του προβληματισμού από τα νέα μέσα στα κοινωνικά δεδομένα τα οποία συνδέονται με την ανάδειξη και διάδοση των νέων κάθε φορά τεχνολογιών. Στην εκπαίδευση, στην προκειμένη περίπτωση, δεν ενδιαφέρει μόνο το ποια μέσα έχουν ποιες δυνατότητες, αλλά και στο πώς τα νέα μέσα συνδέονται με άλλες πτυχές της σύγχρονης κοινωνίας και αποτελούν οργανικό της στοιχείο, πώς το ένα διαπλέκεται με το άλλο. Έτσι, ο βασικός προβληματισμός μεταφέρεται σε ένα αρκετά υψηλότερο επίπεδο, αφορά το είδος της κοινωνίας που ανάδειξε τα νέα μέσα και κατά προέκταση το είδος του σχολείου που ενδιαφέρει να σχεδιαστεί, προ- κειμένου να απαντάει στη συγκεκριμένη οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική συ-
γκυρία. Προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος του κοινωνικού τεχνολογικού ντετερμινισμού θα πρέπει να λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη ότι ναι μεν η τεχνολογία δεν κατανοείται εκτός της κοινωνίας αλλά και ότι η ίδια η τεχνολογία οδηγεί συχνά σε κοινωνικές μεταβολές αλλά και το γεγονός ότι τα ψηφιακά μέσα έχουν ιδιαιτερότητες/ δυνατότητες (affordances) (βλ. 3.4., παρακάτω).

3.3. Ιστορία και τεχνολογία

Συνδέοντας όμως την τεχνολογία με την κοινωνία (βλ. 3.2.), την συνδέουμε αυτομάτως με τις κοινωνικές μεταβολές, επομένως και με την ιστορία. Δυστυχώς, στις περισσότερες σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις παρατηρείται αυτό που έχει αποκληθεί «ιστορική αμνησία» (Freebody 2007:68). Στην περίπτωση της παιδαγωγικής αξιοποίησης των ψηφιακών μέσων η διαπίστωση αυτή ισχύει και έχει οδυνηρές συνέπειες, οι κυριότερες από τις οποίες είναι οι εξής:

– Η εκπαίδευση είναι ένας θεσμός που δεν εξελίσσεται γραμμικά, αλλά εμπεριέχει την ίδια την ιστορική εμπειρία στο πλαίσιο της οποίας διαμορφώθηκε. Δεν χρειάζεται παρά να εξετάσει κανείς τη δόμηση του σχολικού χρόνου στο ελληνικό σχολείο. Η κατάτμησή του σε μικρές ενότητες των 45 ́λεπτών, συνοδευόμενη με συγκεκριμένη ύλη που «πρέπει να βγει» σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, αποτελεί κληρονομιά της εποχής του Φορντισμού και του συμπεριφορισμού. Η διατήρηση αυτών των δομών με την παράλληλη αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων στο πλαίσιο της πρόσθετης παιδαγωγικής αξίας τους (βλ. 3.1, παραπάνω) είναι εγγενώς αντιφατική, για αυτό και οι εκπαιδευτικοί, ακόμη και οι πιο προσοντούχοι, δυσκολεύονται στη μακροχρόνια και δημιουργική αξιοποίηση της τεχνολογίας. Η ιστορική προσέγγιση μας δείχνει ότι οι θεωρίες (π.χ. συμπεριφορισμός) δεν είναι παιδαγωγική ύλη, αλλά εκδοχή που μπορεί να υπάρχει στις ίδιες τις εκπαιδευτικές δομές και τις παιδαγωγικές πεποιθήσεις/ πρακτικές, κάτι ιδιαίτερα ανθεκτικό και δύσκολο στις αλλαγές.

– Οι παιδαγωγικοί πρωταγωνιστές (εκπαιδευτικοί, παιδιά, γονείς) δεν προσέρχονται στο «παιδαγωγικό παιχνίδι» ως ουδέτεροι. Κουβαλούν εμπειρίες, απόψεις και υπόρρητες θεωρίες ως προς το πώς γίνεται αντιληπτή η διδασκαλία, η μάθηση, η συνεργασία, το σχολείο στο σύνολό του. Μεγάλο μέρος αυτών των θεωριών οφείλεται στην ιστορική εκπαιδευτική εμπειρία, όπως είδαμε αμέσως παραπάνω.

Έτσι, κάθε ψηφιακό περιβάλλον και κάθε «καινοτόμα» πρόταση ή σενάριο «αναπλαισιώνεται» στη συγκεκριμένη παιδαγωγική ιδεολογία των παιδαγωγικών πρωταγωνιστών· γι’ αυτό και η εστίαση στις δυνατότητες των μέσων χωρίς την εστίαση στην ιστορικότητα του θεσμού, στα δομικά του στοιχεία, στις πολιτικές που τα διαμόρφωσαν και στις ταυτότητες των πρωταγωνιστών του είναι προβληματική και κατά βάθος αναπαράγει τα ισχύοντα.

– Συζητήθηκε στο δεύτερο μέρος η επιφανειακή προσέγγιση στο ζήτημα του ψηφιακού γραμματισμού. Μια αναδρομή στην ιστορία δείχνει ότι το ζήτημα του γραμματισμού (ανάγνωση και γραφή) συνδέεται πάντα με κρίσιμες ιστορικές περιόδους και δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από αυτές. Είναι γνωστό, για παράδειγμα, ότι η τεχνολογία της γραφής ανακαλύφθηκε όταν κάποιες κοινωνίες αναζήτησαν εργαλεία επέκτασης της μνήμης, επειδή η ανθρώπινη μνήμη δεν επαρκούσε, και ότι η τεχνολογία του εντύπου αξιοποιήθηκε για τη διαμόρφωση των εθνών κρατών (βλ. Anderson 1991). Το γνωστό ως «παραδοσιακό σχολείο» χτίστηκε ακριβώς γύρω από την κυρίαρχη για την εποχή τεχνολογία (του εντύπου), προκειμένου να αντικειμενικοποιήσει ισχύουσες για τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο αξίες, παραδοχές και προτεραιότητες. Η εξαφάνιση, για παράδειγμα, των διαλέκτων και η διαμόρφωση των εθνικών γλωσσών δεν μπορεί να κατανοηθεί εκτός του περιεχομένου που πήρε ο σχολικός γραμματισμός (του εντύπου) στη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία. Αυτή η πραγματικότητα της σύνδεσης του γραμματισμού με την εκάστοτε οικονομική και κοινωνικοπολιτισμική συγκυρία (βλ. Κουτσογιάννης 2011) δεν άλλαξε, επειδή εφευρέθηκαν τα νέα μέσα και φυσικά δεν θα αλλάξει και το σχολείο για τον ίδιο λόγο. Η αναδρομή στο παρελθόν είναι απαραίτητη για καλύτερη καισε βάθος κατανόηση του παρόντος, επομένως και για ιστορικά υποψιασμένες πολιτικές πρωτοβουλίες εκπαιδευτικών αλλαγών.

3.4. Τεχνολογικές ιδιαιτερότητες

Η έμφαση στις κοινωνικές και ιστορικές διαστάσεις δεν πρέπει να οδηγεί στην υποτίμηση του ρόλου που έχουν οι τεχνολογικές δυνατότητες/ ιδιαιτερότητες των ψηφιακών μέσων. Σχετικά με το σημαντικό αυτό ζήτημα, αξίζει να λαμβάνονται υπόψη οι παρακάτω παράμετροι:

– Τα ίδια τα ψηφιακά μέσα μπορεί να θεωρηθούν ως «δρώντα στοιχεία» (actors) (Latour 2002) με βάση τις ιδιαιτερότητες που έχουν και επομένως τα όρια και την κατεύθυνση των πρωτοβουλιών που επιτρέπουν. Το περιβάλλον του Moodle, για παράδειγμα, επιτρέπει και, επομένως, προσανατολίζει προς συγκεκριμένου τύπου πρακτικές, επομένως ως τεχνολογία παίζει σημαντικό ρόλο στο πώς θα κατανοηθεί και θα χτιστεί η έννοια της κοινότητας και η έννοια της μάθησης. Στην προκειμένη περίπτωση είναι απαραίτητη η έμφαση στις δυνατότητες/ ιδιαιτερότητες των μέσων και ο κατάλληλος συνδυασμός τους με τους στόχους της διδασκαλίας (βλ. κεφ. 3.1., παραπάνω).

– Θα πρέπει όμως, παράλληλα, να ληφθεί υπόψη ότι κάθε περιβάλλον που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί εμπεριέχει την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία και δεν είναι απλώς μια ουδέτερη επινόηση του ανθρώπινου πνεύματος. Αυτό το δια- τυπώνει επιγραμματικά και καίρια ο Latour (2002: 254) λέγοντας ότι «ο ηθικός νόμος είναι φυσικά στις καρδιές μας, αλλά είναι και στα εργαλεία μας». Η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει την ιδιαιτερότητα των μέσων, χωρίς να παραγνωρίζει τη στενή διασύνδεσή τους με τα κοινωνικά δεδομένα.

– Η ύπαρξη ψηφιακών μέσων σε μια σχολική αίθουσα αποτελεί σημαντική μεταβλητή που επηρεάζει την ίδια τη διδασκαλία. Η προτεραιότητα επομένως δεν πρέπει να δίνεται στην αγορά και εγκατάσταση της τεχνολογίας αλλά και στην κατάλληλη τοποθέτησή της, στο πώς θα συνδυαστεί το νέο αυτό δεδομένο και οι ιδιαιτερότητές του με τους ρόλους των παιδαγωγικών πρωταγωνιστών, με τις αλλαγές που επιδιώκονται κλπ. Οι χώροι, οι τεχνολογίες και οι άνθρωποι αποτελούν ιστορικές κατασκευές, για αυτό και ο αποτελεσματικός συνδυασμός τους απαιτεί καλό, προσεχτικό και μακροχρόνιο σχεδιασμό.

3.5. Ανθρώπινη δημιουργικότητα

Οι παραπάνω σημαντικές διαστάσεις δίνουν βαρύτητα στην πολυσυνθετότητα των πα- ραμέτρων που σχετίζονται με την παιδαγωγική αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων. Κάθε ανάλυση είναι όμως ελλιπής, αν αφαιρεθεί η διάσταση της ανθρώπινης δημιουργικότητας, αυτό που στη διεθνή βιβλιογραφία των κοινωνικών επιστημών αποκαλείται “agency”. Συζητήθηκε παραπάνω εν συντομία η έννοια της αναπλαισίωσης, του γεγονότος δηλαδή ότι τα ψηφιακά μέσα προσαρμόζονται στα ισχύοντα της εκάστοτε εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Παράλληλα όμως είναι απαραίτητο να δοθεί βαρύτητα στην κινητικότητα που επιδεικνύουν εκπαιδευτικοί και μαθητές, στο γεγονός ότι αναζητούν νέους και ενδιαφέροντες τρόπους διδακτικής αξιοποίησης των ψηφιακών μέσων, στο γεγονός ότι στη σύγχρονη παγκόσμια πραγματικότητα έχουν την ευχέρεια να ενημερώνονται για τις επαγγελματικές τους εξελίξεις, να κάνουν επιπλέον σπουδές κλπ. Η διάσταση αυτή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, αφού μια εκπαιδευτική πολιτική που αναγνωρίζει τη δημιουργικότητα των παιδαγωγικών πρωταγωνιστών αφήνει συνειδητά μεγάλα περιθώρια πρωτοβουλίας και αναγνωρίζει τους εκπαιδευτικούς ως σημαντικούς σχεδιαστές στη διδασκαλία και ως δημιουργικούς επιστήμονες που μπορούν να αντλήσουν πόρους από ποικίλα συμβατικά και σύγχρονα περιβάλλοντα. Μια τέτοια  κατεύθυνση, γενικά, ενισχύει την επιστημονικότητα των εκπαιδευτικών, έχει εμπιστοσύνη στην εφευρετικότητα και κινητικότητά τους και δεν τους αντιμετωπίζει ως απλά «γρανάζια» μια αυστηρά ελεγχόμενης κεντρικής πολιτικής (βλ. κεφ. 2.2).

4. Συμπερασματικά

Το παρόν κείμενο επιδιώκει να αποτυπώσει σε δύο ξεχωριστές ενότητες τις κυρίαρχες απόψεις από τη μια πλευρά (βλ. ενότητα 2) και τις εναλλακτικές από την άλλη (ενότητα 3) ως προς την αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων στην εκπαίδευση. Στην πρώτη περί- πτωση αρκεί η έμφαση στα νέα κάθε φορά μέσα, στην ανανέωση των υποδομών και στις επιφανειακές επιμορφώσεις των εκπαιδευτικών, προκειμένου να γνωρίσουν τα νέα κάθε φορά εργαλεία. Αυτή η οπτική οδηγεί σε μια ρητορεία αλλαγής του εκπαιδευτικού συστήματος, η οποία (αλλαγή) είναι διαρκώς σε αναμονή από τη δεκαετία του 1980 και θα είναι για όσο ακόμη επικρατούν οι απόψεις αυτές. Το ενδιαφέρον είναι ότι τα αδιέξοδα αυτής της εκπαιδευτικής πολιτικής επιχειρείται να επιλυθούν με παραπλήσιας οπτικής λύσεις, όπως αυτή των «η-δεξιοτήτων» (βλ. 2.2.). Επιχειρήθηκε στην τρίτη ενότητα να αποτυπωθούν επιγραμματικά οι κυριότερες διαστάσεις ενός πολυσύνθετου φαινομένου. Από τη σύντομη ανάλυση προκύπτει ότι η δημιουργική αξιοποίηση των νέων μέσων προϋποθέτει μια σοβαρή κοινωνική, παιδαγωγική και τεχνολογική ανάλυση και με βάση την ανάλυση αυτή έναν σοβαρό σχεδιασμό σε επίπεδο εκπαιδευτικής πολιτικής.

Είναι εμφανές ότι δεν πρόκειται απλώς για δύο διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις αλλά για δύο διαφορετικές οπτικές με σημαντικές συνέπειες σε κάθε επιμέ- ρους επιλογή: στο είδος της εκπαιδευτικής πολιτικής που θα χαραχθεί, στο είδος των πρωτοβουλιών που θα αναλάβει η πολιτεία, στο είδος των αλλαγών και επιμορφώσεων που θα σχεδιαστούν, εν ολίγοις στο είδος του σχολείου που θα σχεδιαστεί για το μέλλον της χώρας. Έχουμε δηλαδή στη διάθεσή μας δύο διαφορετικού τύπου πολιτικές, με την αριστοτελική σημασία του όρου (βλ. Κουτσογιάννης 2017): η μία, θα τη λέγαμε «πολιτική» (με π μικρό), εστιάζει στη λάμψη των νέων κάθε φορά τεχνολογιών, στις υποδομές και σε επιφανειακές επιμορφώσεις των εκπαιδευτικών (βλ. δεύτερο μέρος του παρόντος κειμένου)· η δεύτερη, θα τη λέγαμε Πολιτική (με Π κεφαλαίο), εστιάζει στην πολυσυνθετότητα των πραγμάτων και ενδιαφέρεται για ένα διαφορετικό σχολείο στο σύνολό του (βλ. το τρίτο μέρος του κειμένου). Δεν ξέρω αν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι μετά από τόσες δεκαετίες προβληματισμού και έρευνας οι κυρίαρχες διεθνείς τάσεις εξαντλούνται συνήθως σε μια πολιτική με π μικρό. Είμαι όμως περισσότερο βέβαιος ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι επείγον να κινηθεί προς μια Πολιτική με Π κεφαλαίο. Μια τέτοια κατεύθυνση θα βοηθήσει, πέραν των άλλων, στο να αξιοποιηθεί δυναμικά το πλούσιο επιστημονικό και εκπαιδευτικό κεφάλαιο της χώρας και παράλλληλα, θα συνεισφέρει σημαντικά σε μια δυναμική αλλαγή του ελληνικού εκ- παιδευτικού συστήματος.

Βιβλιογραφία
Anderson, B. (1991). Imagined Communities. London: Verso.
Bhaskar, R. (1989). Reclaiming Reality: A Critical Introduction to Contemporary Phi-
losophy. London: Verso.
Deleuze, G. & F. Guattari (1987). A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizophrenia.
Minneapolis: University of Minnesota Press.
Freebody, P. (2007). Literacy Education in School: Research Perspectives from the
Past, for the Future. Australian Education Review No 52, Camberwell, Austral- ian Council for Educational Research.
Κουτσογιάννης, Δ. (2011). Εφηβικές πρακτικές ψηφιακού γραμματισμού και ταυτότητες. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
Κουτσογιάννης, Δ. (2017). Γλωσσική διδασκαλία χθες, σήμερα, αύριο: μια πολιτική προσέγγιση. Θεσσαλονίκη: ΙΝΣ – Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη.
Latour, B. (2002). Morality and technology: The end of the means. Theory, Culture & Society 19 (5–6): 247–260.
Papert, S. (1988). A Critique of technocentrism in thinking about the school of the fu- ture. In Sendov, B. & Stanchev, I. (eds). Children in the Information Age. Ox- ford, Pergamon.

Και τώρα η βιβλιοπαρουσίαση…

Η εκδήλωση έγινε στο καφέ «Αθηναίων Πολιτεία» στο πλάι της Ακρόπολης….τη Δευτέρα 16 Οκτωβρίου 2017.

«Η Χρυσή Κύλικα» Νατάσα Κυρκίνη- Κούτουλα

Βιβλιοπαρουσίαση, από τη φιλόλογο Μαρία Παλάσκα

kilika

Φίλες και φίλοι!,

Ο  χαρακτηρισμός  «αγάπη για την ιστορία» βρίσκει στην κ. Κυρκίνη την απόλυτη , την ιδανική της έννοια και έκφραση.

Για μας τους φιλολόγους που συνεργαστήκαμε μαζί της στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο η Νατάσα  υπήρξε μια κυψέλη αγάπης, στήριξης, δημιουργικής ενασχόλησης και επιστημονικής συγκρότησης. Δεν θα ήμουν υπερβολική να πω ότι σε όλη την εκπαιδευτική της πορεία  και προσφορά ως εκπαιδευτικός στη Β/θμια εκπαίδευση αλλά και ως Σύμβουλος και επικεφαλής στο Τμήμα της Ιστορίας στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο η Νατάσα υπήρξε ένα φάρος έμπνευσης και εμψύχωσης που είχε πάντα  στόχο την επιστημονική και ηθική υποστήριξη των συνεργατών της.

Σήμερα όμως βρισκόμαστε εδώ για να μιλήσουμε για το δικό της πνευματικό δημιούργημα που είχε την τύχη να εκδοθεί με αυτήν την τόσο καλαίσθητη έκδοση. Είχα την τιμή και τη χαρά να διαβάσω και προηγούμενες ιστορικές και λογοτεχνικές της δοκιμές και είχα από νωρίς την αίσθηση ότι γρήγορα θα έβρισκαν  τη θέση τους στις προθήκες των βιβλιοπωλείων.

Όλοι μας ξέρουμε ότι στο  βιβλίο αποτυπώνεται η προσωπικότητα του συγγραφέα. Λιγότερο ή περισσότερο, υπάρχει ο συγγραφέας. Είναι το βιβλίο ένα έργο τέχνης κι ο συγγραφέας ο δημιουργός του. Στην προκειμένη περίπτωση η συγγραφέας , ιστορικός φύσει και θέσει, μας ανοίγει δρόμους λογοτεχνικούς  στρωμένους πάνω στην ιστορία, δρόμους φιλίας και δύναμης, αγάπης και εκδίκησης, δρόμους ανάγνωσης και αφήγησης,  δρόμους σαγηνευτικούς.

Αν η ιστορία είναι έρευνα και μελέτη γεγονότων  για την κ. Κυρκίνη είναι  όλα τα παραπάνω  αλλά και αγάπη για την αφήγηση…. Πρώτα εκείνη αγάπησε και μελέτησε για τον Φίλιππο, τον Αλέξανδρο και το δάσκαλό του τον  Αριστοτέλη, την Ευρυδίκη τη γιαγιά του Αλέξανδρου, τον Άρπαλο που ήταν ο θησαυροφύλακας του, τον Φωκίωνα  που ήταν ο χρηστότερος δημόσιος άνδρας της  Αθήνας για την εποχή του με τον δημαγωγό γαμπρό του τον Χαρικλή, και ύστερα έπλασε με πολλή  αγάπη τις ηρωίδες της ….Όλα αυτά μας αποδεικνύουν περίτρανα ότι έχει κάνει  μία συστηματική έρευνα την οποία  και παρουσιάζει μέσα από μία συναρπαστική μυθοπλασία, που αγγίζει τις ψυχές όλων μας.

Πράγματι η «χρυσή κύλικα» μας προτείνει  ένα αλησμόνητο ταξίδι στην ιστορία και ταυτόχρονα μας ζωγραφίζει το πορτρέτο δύο γυναικών: της  αρχαίας Καλλινίκης και της  σύγχρονης  Ευρυδίκης- που ακούει στη μοντέρνα εκδοχή του ονόματος της  ως Ρίκα- που και οι δύο  χαράσσουν με θέληση/δύναμη το δικό τους δρόμο στη ζωή.

Η  Καλλινίκη, η αρχαία ηρωίδα, ένα δωδεκάχρονο κορίτσι που έχει μεγαλώσει στην Όλυνθο, την πλούσια  αρχαία πόλη της Χαλκιδικής, με όλα της τα καλά και τα πλούτη,  μετά την καταστροφή της γενέθλιας πόλης το 348 π.Χ, αιχμαλωτίζεται από τους Μακεδόνες και ζει   τη δύσκολη ζωή της σκλάβας . Καταφέρνει να ξεφύγει  και  να γνωρίσει το φίλο του Αλέξανδρου, τον  χωλό Άρπαλο που η οικογένειά του είχε ευεργετηθεί  από τη δική της.  Ο Άρπαλος  παρακαλεί τη γιαγιά του Αλέξανδρου, την Ευρυδίκη να  πάρει την  Καλλινίκη υπό την προστασία της. Μέσα από αλλεπάλληλες περιπέτειες και μια αλληλουχία περιηγήσεων στον τότε ελλαδικό χώρο και απέραντων ταλαιπωριών βρίσκουμε την Καλλινίκη αρχικά μαθήτρια και γραμματέα στην περίφημη σχολή του Αριστοτέλη τη Μίεζα, και αργότερα, τη βρίσκουμε στην Αθήνα προστατευόμενη του Χαρικλή του γαμπρού του Φωκίωνα. Μυείται στα Ελευσίνια Μυστήρια και αποκτά μια κόρη που την ονομάζει Ευρυδίκη προς τιμήν της γιαγιάς Ευρυδίκης. Τότε θα αποκτήσει και την χρυσή κύλικα με τις μαγικές ιδιότητες  που συνδέεται στενά με τις κατηγορίες για δωροδοκία του ρήτορα και αρχηγού της αντιμακεδονικής παράταξης,  του Δημοσθένη. Παρακολουθούμε δηλαδή όλη την ακμή της Μακεδονικής υπεροχής  μέχρι το θάνατο του Αλέξανδρου αλλά και αυτήν ακόμα την αυτοκτονία του Δημοσθένη στον Πόρο, το 322π.Χ.

Και τι δε μαθαίνουμε λοιπόν! … Εικοσιέξι χρόνια ιστορίας περνάνε μπροστά μας, και τι ιστορίας! Μιας περιόδου που λίγοι ξέρουν και οι περισσότεροι αγνοούμε…..

Το πιο σημαντικό: Η συγγραφέας ανάμεσα στις γραμμές και μέσα από την θαυμαστή αφήγηση της, μας δίνει την «αύρα της εποχής». Έχει πολύ ενδιαφέρον: είναι σαν να ακούς ένα προφορικό γραπτό! ….Γράφει με εικόνες, περιγράφει με σκηνές και με τέλειο αφηγηματικό τρόπο κορυφώνει την αγωνία μας για την τύχη της αρχαίας της ηρωίδας συνδέοντας την με το σήμερα, δημιουργώντας με περισσή αγάπη   την άλλη της ηρωίδα τη  σύγχρονη Ευρυδίκη που είναι – τι άλλο;-μια φιλόλογος με ….αστυνομικό δαιμόνιο και ένστικτο!

Η Ρίκα   συνδέεται μέσω μιας δολοφονίας -με  ευρηματικό τρόπο δηλαδή, με την αρχαία χρυσή κύλικα..Εδώ ξετυλίγεται το στοιχείο του αυθόρμητου, της εγρήγορσης, του ξαφνιάσματος, της ανατροπής… Με άμεση και ειλικρινή γραφή, αλλά και με μια ιστορία που κρύβει μέσα της μυστηριώδεις πινελιές, μας οδηγεί  στην εξιχνίαση της δολοφονίας. Η σύγχρονη Ευρυδίκη/ η Ρίκα έχει όλα  τα χαρακτηριστικά της ερευνήτριας: είναι σίγουρο ότι όπως και η κ. Κυρκίνη θα έχει μελετήσει τους Βίους και τα Ηθικά του Πλούταρχου αλλά και τον λόγο του Υπερείδη «Περί Αρπαλείων χρημάτων» για να αντλήσει το υλικό της δουλειάς της και θα κάνει  εύστοχους συλλογισμούς ώστε να οδηγηθεί  στη σύλληψη του αρχαιοκάπηλου και στην εξιχνίαση της δολοφονίας… μας λέει χαρακτηριστικά: «Είμαι ιστορικός κι έχω ασκηθεί καλύτερα κι από ανακριτής στο να ξεχωρίζω τις γνήσιες από τις χαλκευμένες πληροφορίες»…

Η κ. Κυρκίνη λοιπόν, με έξοχο τρόπο και εξαιρετικό θα λέγαμε συγγραφικό ταλέντο κάνει καλή  παρέα και με τις δύο ηρωίδες της, πετάγεται από τον έναν τόπο στον άλλο, από την μια εποχή στην άλλη…βάζει  εύστοχους τίτλους στα κεφάλαια και βάζει   διαφορετική αρίθμηση για  κάθε εποχή: για την αρχαία ηρωίδα χρησιμοποιεί την αραβική αρίθμηση και για τη σύγχρονη ηρωίδα την ελληνική αρίθμηση (αυτή δηλ. του αλφαβήτου). Τα γεγονότα επιδρούν στον ψυχισμό των ηρωίδων της, τα μίση, οι έρωτες, η υποταγή, η υπερηφάνεια, η επιβολή, η ταπείνωση, η ανατροπή, είναι έννοιες που έρχονται και εγκαθίστανται στις σελίδες του βιβλίου. Ξέρει καλά το στήσιμο της μυθοπλασίας και το κυνήγι της έρευνας, είναι επίπονη δουλειά αυτό  αλλά απαραίτητη για να αγαπηθεί ένα βιβλίο…

Κλείνοντας θα λέγαμε ότι η  Ιστορία πάνω στην οποία πατάει αυτό το μυθιστόρημα και με την οποία έχουν υφανθεί όλες οι πτυχές του, για άλλους αναγνώστες θα είναι ένα ενδιαφέρον ταξίδι επιστροφής σε παλιούς καιρούς τους οποίους λογοτεχνικά δεν είχαν πολλές ευκαιρίες να επισκεφθούν, ενώ για άλλους αναγνώστες, νεότερης ηλικίας, θα αποτελούν άγνωστες σελίδες, που αξίζει να γνωρίσουν…

Εύχομαι στη «χρυσή κύλικα» καλό ταξίδι στις ψυχές όλο και περισσότερων αναγνωστών.  Άλλωστε είμαι  βέβαιη ότι  από αυτήν την κύλικα θα πιούν πολλοί αναγνώστες…

 

Σας ευχαριστώ πολύ!

kilika

Μια πρόσκληση για ένα ιστορικό μυθιστόρημα!

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Η ΧΡΥΣΗ ΚΥΛΙΚΑ-1

Χρήσιμο….

012

Η Natalia Grace είναι μια ψυχολόγος και η συγγραφέας του διάσημου βιβλίου ‘Οι νόμοι της Γκρέις’ το οποίο παρουσιάζει το σύνολο των παρατηρήσεων που έκανε η συγγραφέας σχετικά με την ζωή της. Τα συμπεράσματά της ίσως να μας βοηθήσουν ώστε να μπορέσουμε να φυλάξουμε τη δύναμή μας για τα πράγματα που πραγματικά έχουν σημασία.
Ο νόμος των σημαντικών λεπτομερειών Ο τρόπος που ένα άτομο συμπεριφέρεται σε σχέση με τις καθημερινές λεπτομέρειες της ζωής, δείχνει ποιος αυτός ή αυτή, είναι πραγματικά. Για παράδειγμα, μπορείτε να είστε εξαιρετικά γενναιόδωροι μία φορά το χρόνο, αλλά η μικροπρεπής φύση σας εκδηλώνεται κάθε μέρα στις καθημερινές λεπτομέρειες της ζωής. Γι’ αυτό οι καθημερινές λεπτομέρειες είναι πολύ πιο σημαντικές.
Ο νόμος για το αναπόφευκτο της απώλειας Σε ό, τι κάνει ένας άνθρωπος, κάνει λάθη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι απώλειες είναι αναπόφευκτες. Οι απώλειες είναι αναπόφευκτες, κυρίες και κύριοι! Γνωρίζοντας αυτό, δεν θα πρέπει να αφήσετε τον εαυτό σας να αισθάνεται πάρα πολύ μεγάλη θλίψη. Μπορούμε να επηρεάσουμε πολλά πράγματα, αλλά όχι όλα. Υπάρχουν οι γενικοί νόμοι του σύμπαντος. Δεν μπορούμε να είμαστε τέλειοι, και ούτε μπορούν να είναι οι πράξεις μας. Αποδεχτείτε το αναπόφευκτο των ζημιών με ταπεινότητα. Μπορεί να είναι το μόνο πράγμα που μπορείτε να κάνετε. Καλύτερα λιγότερο παρά περισσότερο Αυτό επηρεάζει τα πάντα. Για παράδειγμα, αν μιλάτε,τελειώστε πριν οι άνθρωποι βαρεθούν. Ο Γκαίτε είχε πει: ‘Το μυστήριο της πλήξης βρίσκεται στην προσπάθεια να τα πεις όλα.’ Πήγατε ένα ραντεβού; Πείτε αντίο λίγο πριν το πει ο σύντροφό σας. Αν είστε σε μια επίσκεψη, αποχωρίστε πριν οι ιδιοκτήτες του σπιτιού θέλουν να μείνουν μόνοι. Θυμηθείτε: καλύτερα λιγότερο παρά περισσότερο.
Ο νόμος του λουριού Δύο άλογα σε ένα λουρί μπορεί να μετακινήσουν 15 τόνους, αλλά κάθε ένα από μόνο του μπορεί να μετακινήσει μόνο τρεις τόνους Μην προσπαθείτε να αγωνίζεστε μόνοι σας αλλά με κάποιον άλλον μαζί, έτσι θα είστε πιο αποτελεσματικοί για να σηκώνετε τα βάρη αυτής της ζωής. ‘Ένα καλώδιο τρίχορδο δεν είναι εύκολο να σπάσει’.
Ο νόμος του ακριβούς χρόνου Ο καθορισμός της προθεσμίας για κάθε δουλειά αυξάνει τις πιθανότητές της να συμβεί. Είναι άλλο πράγμα να πω: ‘θα μιλήσουμε αργότερα’ και άλλο πράγμα να πω, ‘Θα σας καλέσω αύριο στις 10 π.μ.’ Στη δεύτερη περίπτωση, είναι πολύ πιθανό να καλέσετε.
Ο νόμος της επαναφοράς Ο εγκέφαλος πρέπει να κάνει επαναφορά. Αν γυρίσατε στο σπίτι με κόπο και δεν είστε σε θέση να σταθείτε, αλλά υπάρχουν μόνο 14 έως 28 πράγματα ακόμη να κάνετε, μην κατηγορείτε τον εαυτό σας για αναποτελεσματικότητα, αν καθίσετε και κοιτάζετε με απλανές βλέμμα. Ο εγκέφαλος δεν μπορεί να ‘τρέξει’ όλες τις παραγγελίες σας συνεχώς. Πρέπει να φροντίσει τον εαυτό του. Πρέπει να αναλύσει όλες τις πληροφορίες που τον γεμίσατε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Για να το κάνει αυτό, θα πρέπει να αποκοπεί από κάθε άσχετη πληροφορία που έρχεται από έξω. Αυτός είναι ο τρόπος που κάνει επαναφορά. Ακόμη και το έδαφος, όταν έχει αποδώσει καλλιέργειες επτά χρόνια συνεχόμενα, γίνεται άγονο. Ζήτω η επαναφορά!
Ο νόμος της ψευδαίσθησης των ιδανικών συνθηκών Τα πράγματα στη ζωή σου δεν θα είναι ποτέ τέλεια, και δεν θα υπάρξει ποτέ μια τέλεια στιγμή για να κάνεις κάτι. Ταυτόχρονα, είναι ανόητο να αρνηθούμε την ύπαρξη ευνοϊκών συνθηκών, αν και είναι σπάνιο ότι κάποιος είναι αρκετά σοφός για να επωφεληθεί από αυτές. Αυτό είναι εν μέρει επειδή οι ευκαιρίες κρύβονται κάτω από το πρόσχημα των προβλημάτων που πρέπει να επιλυθούν.
Ο νόμος της αποζημίωσης Δεν συμβαίνουν όλα μονομιάς. Μπορείτε να φανταστείτε κάποιον να είναι σε θέση να έχει τέλεια εμφάνιση κάθε μέρα, να φτιάχνει το ιδανικό γεύμα για εσάς, να έχει πάθος στο κρεβάτι, να φροντίζει τα παιδιά τέλεια, να είναι ένας τέλειος τραγουδιστής ή μουσικός, να είναι σε καλή κατάσταση υγείας, να έχει την καλύτερη διάθεση, πάντα να είναι με το χαμόγελο, να είναι επιτυχημένος στην εργασία και να είναι ο τέλειος φίλος- όλα με τη μία; Αυτά δεν γίνονται όλα μαζί, γι’ αυτό και ο Ναπολέων φοβόταν τις γάτες, ο Τσαϊκόφσκι φώναζε μέχρι και 10 φορές την ημέρα, ο Schiller έβαζε – σοβαρά! – σάπια μήλα στο συρτάρι για να επικαλεστεί την Μούσα του, και ο Μπαχ έριχνε την περούκα του στον μουσικό του όταν έπαιζε φάλτσα. Αν ένα άτομο έχει κάνει μια σημαντική επιτυχία σε κάτι, αυτός ή αυτή συνήθως αποτυγχάνει σε κάτι άλλο. Αλλά δεν έχει σημασία η απουσία των μειονεκτημάτων και των ελλείψεων αλλά η παρουσία των αρετών και των επιτευγμάτων.
Ο νόμος της επιρροής Οι άνθρωποι που σε περιβάλλουν, θα επηρεάσουν το ποιος θα γίνεις. Υπάρχει κάτι τέτοιο στην ιατρική ως κανόνας της αντίδρασης. Κάποιος σίγουρα προορίζεται για να είναι πιο λεπτός, κάποιος άλλος πιο γεμάτος. Αλλά ακόμη και σε αυτή την ιδέα, μπορεί κανείς να είναι χαριτωμένος και γεμάτος ή πλαδαρός και με λίπος. Αυτός είναι ο κανόνας της αντίδρασης. Ακόμη και αν ένα άτομο δεν είναι το φωτεινότερο κραγιονάκι στο κουτί, αυτός ή αυτή θα γίνει έξυπνος ή έξυπνη(ακόμη και σχετικά, δεν έχει σημασία). Σε άλλη περίπτωση, θα παραμείνει κάπως πρωτόγονος. Το περιβάλλον ενός ατόμου είναι μια μεγάλη επιρροή, αν όχι η μεγαλύτερη. Γινόμαστε ίδιοι με εκείνους που στέκονται στο πλευρό μας, και εμείς επηρεάζουμε τους γύρω μας πολύ λιγότερο. Ο νόμος της αντίθετης αντίδρασης στο ταλέντο Οι ταλαντούχοι άνθρωποι προκαλούν πάντα αντίθετες αντιδράσεις: είτε το θαυμασμό ή το μίσος. Δεν μπορεί να περάσουν απαρατήρητοι. Δεν μπορούν να αγνοηθούν. Δεν μπορούν απλά να ξεχαστούν. Τους θυμόμαστε, τους αγαπάμε, τους σκεφτόμαστε, τους μισούμε, ακόμα και τους ζηλεύουμε. Γι ‘αυτό, εάν είστε ταλαντούχοι, μην ονειρεύεστε τον καθολικό θαυμασμό και την αποδοχή. Θα έχετε εχθρούς μόνο και μόνο επειδή έχετε ταλέντο.
Ο νόμος των κοινών αναμνήσεων Οι περισσότεροι άνθρωποι μοιράζονται κοινές μνήμες των γεγονότων. Η αφοσίωση, καθώς και η ήρεμη, συνεχόμενη αγάπη, είναι ως επί το πλείστον βασισμένη σε κοινές αναμνήσεις. Έτσι, οι αναμνήσεις δημιουργούν ένα δεσμό μεταξύ των ανθρώπων. Θέλετε να είστε καλός στα μάτια κάποιου; Δημιουργείστε καλές αναμνήσεις με αυτό το πρόσωπο. ‘Δεν είναι οι άνθρωποι σου’ Εάν δεν σας ‘ταιριάζουν’ κάποιοι άνθρωποι, μια μέρα θα φύγουν.
Πηγή: Grace’s Laws

Μία επιστολή …για σκέψη!

margaret

Αγαπητέ σερ Όσβαλντ,

Σας ευχαριστώ για την επιστολή σας και όσα μου επισυνάψατε. Έκατσα και σκέφτηκα σε ό,τι αφορά την πρόσφατη αλληλογραφία μας. Είναι πάντα δύσκολο να αποφασίζει κανείς πως θα απαντήσει σε ανθρώπους που το ήθος τους είναι τόσο ξένο και, στην πραγματικότητα, αποκρουστικό σε σχέση με το δικό του. Δεν είναι πως μου κακοφαίνονται οι γενικές θέσεις που παίρνετε, αλλά πως κάθε ουγκιά της ενέργειας μου έχει αφοσιωθεί στην ενεργή αντιπολίτευση προς την σκληρή μισαλλοδοξία, την παθολογική βία και την σαδιστική καταδίωξη, που έχουν χαρακτηρίσει την φιλοσοφία και την πρακτική του φασισμού.

Αισθάνομαι υποχρεωμένος να πω πως τα συναισθηματικά σύμπαντα που κατοικούμε, είναι τόσο διαφορετικά και βαθύτατα αντίθετα, που τίποτα παραγωγικό ή ειλικρινές δεν θα μπορούσε να προκύψει από μια συναναστροφή μας.

Θα ήθελα να κατανοήσετε την ένταση αυτής της πεποίθησης εκ μέρους μου. Τα λέω αυτά, όχι λόγω κάποια προσπάθειας να φανώ αγενής, αλλά λόγω όσων εκτιμώ στην ανθρώπινη εμπειρία και τα ανθρώπινα επιτεύγματα.

Μετά τιμής

Μπέρτραντ Ράσελ

Πηγή: antikleidi.com

Επόμενη σελίδα: »