Τα κριτήρια επιλογής διευθυντών σχολικών μονάδων

Μαριάννα Αποστόλου[1] ⃰, Σοφία Αναστασιάδου[2] ⃰  ⃰

 

Σκοπός της παρούσας ερευνητικής ανασκόπησης είναι να καταγραφούν τα κριτήρια επιλογής διευθυντών σχολικών μονάδων στον ευρωπαϊκό χώρο. Στο κείμενο που ακολουθεί επιχειρείται η καταγραφή αυτών των κριτηρίων με πληροφορίες που αναζητήθηκαν στο διαδίκτυο, με λέξεις κλειδιά, κριτήρια επιλογής – διευθυντές – σχολικές μονάδες. Δεν επιχειρείται κριτική ανάλυση, εάν δηλαδή τα κριτήρια επιλογής διευθυντών σχολικών μονάδων μιας χώρας είναι καλύτερα από τα κριτήρια επιλογής διευθυντών σχολικών μονάδων μιας άλλης χώρας, αλλά γίνεται μια προσπάθεια να καταγραφούν αυτά και να καταδειχθεί πως γίνεται η επιλογή στις διάφορες χώρες κυρίως της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εάν υπάρχουν φορείς επιμόρφωσης διευθυντικών στελεχών.

Λέξεις κλειδιά: κριτήρια επιλογής – διευθυντές – σχολικές μονάδες

THE SCOOL LEADERS’ SELECTION CRITERIA

The purpose of this research review is to record the school leaders selection criteria in Europe. In the following attempt to record these criteria reportedly searched the Internet, Keyword, selection criteria – managers – school units. Not attempt a critical analysis, ie whether the Directors criteria for selecting schools of a country are better than managers selection criteria schools of another country, but there is an effort to record them and to demonstrate that the selection in the various countries especially the European Union and if any managers training bodies.

Keywords: selection criteria – managers – school units

Εισαγωγή

Η αξιολόγηση στελεχών εκπαίδευσης είναι ένα θέμα μείζονος σημασίας, πολύπλοκο και παραγοντικό που για τη χώρα μας αποτελεί πρόβλημα καθώς στην επιλογή εμπλέκονται  μηχανισμοί της εκάστοτε υπάρχουσας εκπαιδευτικής πολιτικής. Όσο λοιπόν  αυτά δεν αλλάζουν, ο τρόπος επιλογής των διευθυντών σχολικών μονάδων ελάχιστα μπορεί να συνεισφέρει στη δημοκρατική λειτουργία των σχολείων και κατ’ επέκταση στον ουσιαστικότερο ρόλο της εκπαίδευσης που είναι η παιδεία. Η επιλογή των διευθυντών/ριών σχολικών μονάδων με το τρέχον σύστημα, μέσω καταγραφής άτυπων συνεντεύξεων (ερωτήσεων – απαντήσεων) σε μέλη συλλόγων διδασκόντων, διέλυσε τους συλλόγους, ανέδειξε μηχανορραφίες και δημιούργησε περισσότερα προβλήματα καθώς σε πολλές σχολικές μονάδες, αντί οι εκπαιδευτικοί να επιλέξουν τους διευθυντές/ριες αξιοκρατικά, όπως όριζε η νομοθεσία, για να αποκατασταθεί στη χώρα μας το δίκαιο, η αξιοκρατία και η δικαιοσύνη που για πολλά συνεχόμενα έτη διεκδικούμε, οι περισσότεροι επέλεξαν με μοναδικό κριτήριο το προσωπικό συμφέρον, τις φιλίες (άδειες, προγράμματα, ωρολόγιο πρόγραμμα, εργασίες γραφείου, εφημερίες).

Κάπως έτσι καλλιεργείται το βόλεμα – ρουσφέτι στην χώρα μας, καθώς η επιλογή διευθυντή/ριας Α/θμιας ή Β/θμιας Εκπαίδευσης, με την πρόσφατη νομοθεσία, πριμοδοτείται με τους ψήφους των διευθυντών/ριών και υποδιευθυντών/ριών των σχολικών μονάδων. Πήραν κι έδωσαν λοιπόν οι μηχανορραφίες κατά τόπους από τις πολιτικές παρατάξεις, προωθήθηκαν οι ημέτεροι μέσω πελατειακών και διπλωματικών σχέσεων και έτσι ο νέος νόμος επιλογής διευθυντικών στελεχών σχολικών μονάδων, ν. 4327/2015, κηρύχθηκε αντισυνταγματικός από το Συμβούλιο Επικρατείας, κατά τη γνώμη μου μάλλον δημιούργησε προβλήματα παρά έλυσε.

Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας

Οι αυξανόμενες απαιτήσεις του ρόλου των στελεχών της εκπαίδευσης και οι συνεχώς αυξανόμενες προσδοκίες της κοινωνίας από το σχολείο, η αντικατάσταση της γραφειοκρατικής οργάνωσης του σχολείου με το ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης του «myschool» αποδεικνύουν ότι τα διευθυντικά στελέχη για να είναι αποτελεσματικά και να επιτύχουν στο έργο τους δεν αρκεί απλά να είναι καλοί εκπαιδευτικοί, να είναι επικοινωνιακοί, να είναι δίκαιοι και να εφαρμόζουν πιστά τους νόμους, αλλά θεωρείται αναγκαία η εξειδίκευση στην οργάνωση και διοίκηση (management) της εκπαίδευσης. Η διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού και υλικών πόρων, σύμφωνα με την Παπαχρήστου (2006), δεν είναι τέχνη, αλλά γνώσεις, δεξιότητες και επιστημονικές δυνατότητες.

Ο Walker (1987) επισημαίνει, όπως αναφέρεται στη διατριβή του Τέγα (2011), πως ο διευθυντής/ρια οφείλει, στη σημερινή εποχή, για να πετύχει στο έργο του/της να έχει τα χαρακτηριστικά του ηγέτη, να είναι ικανός/ή να θέτει στόχους από κοινού με όλα τα μέλη της σχολικής κοινότητας (εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές /μαθήτριες) για να μπορέσει έτσι να κατευθύνει τη σχολική κοινότητα σε ένα κοινό όραμα. Το ίδιο αναφέρει και ο Σαΐτης (2008), για τη διοίκηση ολικής ποιότητας, ότι ανάμεσα σε άλλα, ο Διευθυντής/ρια οφείλει να έχει όραμα, να θέτει στόχους και με τη συμπεριφορά του/της να μπορεί να παρακινεί όλη την κοινότητα για την επίτευξή αυτών των στόχων. Άλλωστε η διοίκηση ολικής ποιότητας είναι συλλογική, συμμετοχική, υποστηρικτική και λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες όλης της σχολικής κοινότητας (Σαΐτης, 2008). Ανάλογα αποτελέσματα έδειξε η έρευνα του Morgan(1996), ότι οι διευθυντές/ριες χρειάζονται εξειδικευμένες γνώσεις ώστε να μπορούν να:

  1. να συνδράμουν και να βοηθούν τους εργαζόμενους χωρίς να ελέγχουν
  2. να προωθούν τις πρωτοβουλίες των εργαζομένων
  3. να είναι οραματιστές/ριες
  4. να βοηθούν στην επίτευξη των στόχων, δημιουργώντας κατάλληλες συνθήκες
  5. να ασκούν επιρροή για να διατηρείται θετικό κλίμα στη σχολική μονάδα
  6. να υιοθετούν ομάδες εργασίας όπου συμμετέχουν όλοι οι συνάδελφοι
  7. να αναπτύσσουν συνεργασίες
  8. να αντιμετωπίζουν ευέλικτα απρόοπτες καταστάσεις
  9. να είναι διορατικοί/ές, και ανοικτοί/ές στην καινοτομία
  10. να εμψυχώνουν και να παρακινούν τα μέλη της σχολικής κοινότητας
  11. να προβάλλουν τους στόχους και τις αξίες του σχολείου
  12. να δίνουν το παράδειγμα να συμμετέχουν, να διαμορφώνουν κατευθύνσεις και να σέβονται τις απόψεις των συνεργατών τους

Κριτήρια επιλογής διευθυντικών στελεχών στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα ο πρόσφατος νόμος ορίζει ως εξής τις κατηγορίες μοριοδότησης των υποψηφίων διευθυντών/ριών σχολικών μονάδων.

  1. Κριτήριο επιστημονικής και παιδαγωγικής συγκρότησης και κατάρτισης, αποτιμάται από 9 έως 11 μονάδες, κατ΄ ανώτατο όριο
  2. Κριτήριο υπηρεσιακής κατάστασης, καθοδηγητικής και διοικητικής εμπειρίας και αποτιμάται η υπηρεσιακή κατάσταση με 11 μονάδες κατ΄ ανώτατο όριο και η διοικητική εμπειρία με 3 μονάδες κατ΄ ανώτατο όριο
  3. Κριτήριο συμβολής στο εκπαιδευτικό έργο- προσωπικότητας – γενικής συγκρότησης που αποτιμάται με 12 μονάδες κατ΄ ανώτατο όριο.

Το τρίτο κριτήριο εξαρτάται από τη γνώμη των μελών του συλλόγου διδασκόντων κάθε σχολικής μονάδας και ενώ το άριστα των δυο πρώτων πηγών μπορούν να το συγκεντρώσουν όλοι οι υποψήφιοι τα μόρια της τρίτης πηγής μοριοδότησης, δηλαδή το άριστα του συλλόγου το παίρνει ένας και τούτο το σημείο καθιστά το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας του συλλόγου καθοριστικό για την τελική επιλογή όπως αναλυτικά φαίνεται στα άρθρα 18, 19 του ν. 4327/2015 που ακολουθούν:

Κριτήρια επιλογής (άρθρα 18 και 19 του ν. 4327/2015)

Οι Διευθύνσεις Εκπαίδευσης μετά τη λήξη υποβολής των αιτήσεων προβαίνουν στη σύνταξη πινάκων δεκτών και μη δεκτών υποψηφιοτήτων στη διαδικασία επιλογής με βάση τις προϋποθέσεις που προβλέπονται, καθώς και στην αποτίμηση και σύνταξη πινάκων των μοριοδοτούμενων κριτηρίων των υποψηφίων.

Οι ανωτέρω πίνακες αναρτώνται στην ιστοσελίδα της Διεύθυνσης για ενημέρωση των υποψηφίων οι οποίοι δύνανται να υποβάλουν ενστάσεις εντός αποκλειστικής προθεσμίας τριών ημερών. Μετά την εκδίκαση των ενστάσεων από τα διευρυμένα οικεία ΠΥΣΠΕ-ΠΥΣΔΕ αναρτώνται οι αναμορφωμένοι πίνακες.

Κριτήρια επιλογής των στελεχών της εκπαίδευσης αποτελούν:

  1. Κριτήριο επιστημονικής – παιδαγωγικής συγκρότησης και κατάρτισης, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου του υποψηφίου και τα συνυποβαλλόμενα αποδεικτικά στοιχεία και αποτιμάται με 9 έως 11 μονάδες κατ’ ανώτατο όριο, οι οποίες κατανέμονται ως εξής:

α) Διδακτορικό δίπλωμα: 4 μονάδες και Μεταπτυχιακός τίτλος σπουδών: 2,5 μονάδες. Σε περίπτωση που ο υποψήφιος κατέχει Διδακτορικό δίπλωμα και Μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών λαμβάνει κατά ανώτατο όριο 4 μονάδες. Διδακτορικό δίπλωμα ή μεταπτυχιακός τίτλος σπουδών που ήταν αναγκαίο προσόν για το διορισμό δεν μοριοδοτείται. Η κατοχή δεύτερου μεταπτυχιακού ή διδακτορικού τίτλου σπουδών δεν μοριοδοτείται επιπροσθέτως.

β) Τίτλος Διδασκαλείου Εκπαίδευσης (μόνο για στελέχη της Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης): 2 μονάδες.

γ) Δεύτερο πτυχίο πανεπιστημίου ή Τ.Ε.Ι.: 2 μονάδες εφόσον δεν ήταν αναγκαίο προσόν για το διορισμό.

δ) Πτυχίο Παιδαγωγικής Ακαδημίας ή Σχολής Νηπιαγωγών: 0,5 μονάδα, εφόσον δεν ήταν αναγκαίο προσόν για το διορισμό ή δεν αποτέλεσε προϋπόθεση για απόκτηση πτυχίου εξομοίωσης, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για διορισμό και εφόσον δεν υφίσταται η μοριοδότηση για τίτλο Διδασκαλείου Εκπαίδευσης. Όλοι οι τίτλοι  σπουδών, εφόσον προέρχονται από ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης της αλλοδαπής, πρέπει να είναι αναγνωρισμένοι από το Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. / ΔΙ.Κ.Α.Τ.Σ.Α. ή το Ινστιτούτο Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (Ι.Τ.Ε.), ή το Συμβούλιο Αναγνώρισης Επαγγελματικών Ισοτιμιών (Σ.Α.Ε.Ι.). Τυχόν ξενόγλωσσες βεβαιώσεις ή έγγραφα πρέπει να έχουν επίσημα μεταφραστεί από την αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Εξωτερικών ή άλλο αρμόδιο κατά νόμο όργανο.

ε) Βεβαίωση ή πιστοποιητικό ετήσιας επιμόρφωσης σε Σ.Ε.Λ.Μ.Ε.,  Σ.Ε.Λ.Δ.Ε., Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. / Σ.Ε.Λ.Ε.Τ.Ε., εφόσον δεν ήταν αναγκαίο προσόν για το διορισμό: 0,5 μονάδα. Αν ο υποψήφιος έχει περισσότερα πιστοποιητικά ή βεβαιώσεις δεν μοριοδοτούνται αθροιστικά.

στ) Πιστοποιημένη επιμόρφωση στις Τ.Π.Ε. επιπέδου 1: 0,5 μονάδα. Οι εκπαιδευτικοί των κλάδων ΠΕ 19 και ΠΕ 20 δεν μοριοδοτούνται.

ζ) Πιστοποιημένη γνώση μίας ξένης γλώσσας με τίτλο επιπέδου Β2: 0,5 μονάδα.

η) Πιστοποιημένη γνώση μίας ξένης γλώσσας με τίτλο επιπέδου ανώτερου του Β2: 1 μονάδα. Αν ο υποψήφιος κατέχει διαφόρων επιπέδων αποδεικτικά γνώσης της ίδιας ξένης γλώσσας μοριοδοτείται μόνον η πιστοποιημένη γνώση στο ανώτερο επίπεδο. Η πιστοποιημένη γνώση και δεύτερης ξένης γλώσσας μοριοδοτείται κατά το ήμισυ της μοριοδότησης της πρώτης ξένης γλώσσας. Η γνώση ξένης γλώσσας μοριοδοτείται με βάση τίτλους που ορίζονται από τα προβλεπόμενα στις διαδικασίες επιλογής του Α.Σ.Ε.Π..

  1. Κριτήριο υπηρεσιακής κατάστασης, καθοδηγητικής και διοικητικής εμπειρίας, όπως προκύπτει από στοιχεία του φακέλου του υποψηφίου και αποτιμάται με 14 μονάδες κατ’ ανώτατο όριο, οι οποίες κατανέμονται ως εξής:

α) Υπηρεσιακή κατάσταση: 11 μονάδες κατ’ ανώτατο όριο. Οι μονάδες αυτές υπολογίζονται με βάση τη διδακτική υπηρεσία αποτιμώμενη με 1 μονάδα για κάθε έτος πέραν του χρόνου που αποτελεί προϋπόθεση για τη συμμετοχή στη διαδικασία επιλογής. Για τους υποψηφίους Διευθυντές των Σ.Μ.Ε.Α.Ε. που είναι μέλη Ε.Ε.Π. οι μονάδες υπολογίζονται με βάση την εκπαιδευτική υπηρεσία αποτιμώμενη με μία μονάδα για κάθε έτος πέραν των οκτώ (8).

β) Διοικητική και καθοδηγητική εμπειρία: 3 μονάδες κατ’ ανώτατο όριο.

Ειδικότερα:

       αα) Άσκηση καθηκόντων Περιφερειακού Διευθυντή Εκπαίδευσης, Σχολικού Συμβούλου, Διευθυντή Εκπαίδευσης ή Προϊσταμένου Γραφείου Εκπαίδευσης, Προϊσταμένου ΚΕ.Δ.Δ.Υ. ή Αναπληρωτή Προϊσταμένου ΚΕ.Δ.Δ.Υ., Διευθυντή σχολικής μονάδας Σ.Ε.Κ. (Σχολικά Εργαστηριακά Κέντρα) ή Ε.Κ., υπεύθυνου ΚΠΕ: 0,5 μονάδα για κάθε έτος. Η άσκηση καθηκόντων για κάθε θέση του παρόντος εδαφίου αποτιμάται με δύο (2) μονάδες κατ’ ανώτατο όριο.

Άσκηση καθηκόντων προϊσταμένου σχολικής μονάδας, προϊσταμένου τμήματος εκπαιδευτικών θεμάτων διεύθυνσης εκπαίδευσης, υποδιευθυντή σχολικής μονάδας, Σ.Ε.Κ. ή Ε.Κ., Υπευθύνου Τομέα Σ.Ε.Κ. ή Ε.Κ., υπευθύνου περιβαλλοντικής εκπαίδευσης ή αγωγής υγείας ή πολιτιστικών θεμάτων στη διεύθυνση εκπαίδευσης, υπευθύνου Κέντρου Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού (ΚΕ.ΣΥ.Π.), Γραφείου Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού (Σ.Ε.Π.), Εργαστηριακού Κέντρου Φυσικών Επιστημών (Ε.Κ.Φ.Ε.), Κέντρου Πληροφορικής και Νέων Τεχνολογιών (ΠΛΗ.ΝΕ.Τ.), Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων: 0,25 μονάδες για κάθε έτος και μέχρι μία (1) μονάδα κατ’ ανώτατο όριο.

Η άσκηση καθηκόντων σε περισσότερες από μία θέση από αυτές που περιγράφονται στα προηγούμενα δύο εδάφια μοριοδοτείται αθροιστικά, με 2 μονάδες κατ’ ανώτατο όριο.

       ββ) Συμμετοχή σε κεντρικά, ανώτερα περιφερειακά και περιφερειακά υπηρεσιακά συμβούλια ή σε συμβούλια επιλογής στελεχών, ως αιρετό μέλος: 0,25 μονάδες για κάθε έτος και μέχρι 1 μονάδα κατ’ ανώτατο όριο.

Παράλληλη συμμετοχή σε περισσότερα συμβούλια το ίδιο χρονικό διάστημα δεν μοριοδοτείται αθροιστικά. Σε περίπτωση παράλληλης άσκησης καθηκόντων σε θέσεις της προηγούμενης περίπτωσης αα) δεν υπολογίζονται μονάδες από συμμετοχή σε υπηρεσιακά συμβούλια ή σε συμβούλια επιλογής στελεχών. Για τη μοριοδότηση των αναπληρωματικών αιρετών μελών των συμβουλίων απαιτείται συμμετοχή τους σε πέντε τουλάχιστον συνεδριάσεις ανά έτος.

γ) Για την εφαρμογή των παραπάνω περιπτώσεων, χρόνος διδακτικής υπηρεσίας των εκπαιδευτικών (ή εκπαιδευτικής για το Ε.Ε.Π.) ή καθοδηγητικής ή διοικητικής εμπειρίας βραχύτερος του έτους μοριοδοτείται με το ένα τέταρτο (1/4) της αντίστοιχης ετήσιας μοριοδότησης για κάθε τρίμηνο. Χρόνος μικρότερος του τριμήνου δεν υπολογίζεται.

δ)Για την πιστοποίηση επιμόρφωσης στις Τ.Π.Ε. υποβάλλονται και μοριοδοτούνται, βεβαιώσεις πιστοποίησης, οι οποίες ορίζονται από τα προβλεπόμενα στις διαδικασίες επιλογής του Α.Σ.Ε.Π. Γίνονται επίσης δεκτά και μοριοδοτούνται πιστοποιητικά γνώσεων χειρισμού Η/Υ, τα οποία έχουν εκδοθεί από φορείς του Υπουργείου Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων, στο πλαίσιο επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε βασικές δεξιότητες των Τ.Π.Ε. στην εκπαίδευση. Τα χρονικά διαστήματα που μοριοδοτούνται ή που απαιτούνται ως προσόν για τη συμμετοχή στη διαδικασία επιλογής, υπολογίζονται μέχρι την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας υποβολής των αιτήσεων.

3. Κριτήριο συμβολής στο εκπαιδευτικό έργο – προσωπικότητας – γενικής συγκρότησης του υποψηφίου που αποτιμάται με τη μυστική ψηφοφορία του συλλόγου διδασκόντων της σχολικής μονάδας που ο υποψήφιος θα επιλέξει, σύμφωνα με τα ακόλουθα. Στη μυστική ψηφοφορία δε συμμετέχει ο ίδιος ή σύζυγος ή συγγενής δευτέρου βαθμού εξ αίματος. Μέσω της μυστικής ψηφοφορίας εκτιμώνται στοιχεία της προσωπικότητας που έχουν αναδειχθεί στην καθημερινότητα της σχολικής ζωής, όπως η προσωπικότητα, το ήθος, η εντιμότητα, το αίσθημα δικαιοσύνης, η δημοκρατική συμπεριφορά, η επαγγελματική ανάπτυξη και συνέπεια, καθώς και οι ικανότητες του υποψηφίου. Στις ικανότητες του υποψηφίου περιλαμβάνονται ενδεικτικώς: η ικανότητα επικοινωνίας και συνεργασίας, η ικανότητα ανάπτυξης πρωτοβουλιών και επίλυσης προβλημάτων ιδίως διδακτικών, διοικητικών, οργανωτικών και λειτουργικών, καθώς και η ικανότητα δημιουργίας κατάλληλου παιδαγωγικού περιβάλλοντος έμπνευσης των εκπαιδευτικών κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.

Ο σύλλογος διδασκόντων κατά την εκτίμησή του λαμβάνει, επίσης, υπόψη: Τα στοιχεία τα οποία ο υποψήφιος έχει καταθέσει προς μοριοδότηση στο οικείο ΠΥΣΠΕ ή ΠΥΣΔΕ, καθώς και τα στοιχεία τα οποία αναφέρει στο βιογραφικό του σημείωμα, αποδεικνύονται με παραστατικά (αντίγραφα, βεβαιώσεις) και δεν μοριοδοτούνται, όπως: άλλες σπουδές, επιμόρφωση και μετεκπαίδευση, οργάνωση εκπαιδευτικών συνεδρίων, σεμιναρίων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων ή συμμετοχή σε αυτά με την ιδιότητα του εισηγητή, του μέλους της επιστημονικής ομάδας ή του επιμορφωτή, συγγραφικό και ερευνητικό έργο, πρωτοβουλίες σε σχέση με το εκπαιδευτικό έργο, υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και εφαρμογή καινοτομιών, σχετική με την εκπαίδευση διοικητική ή καθοδηγητική εμπειρία, επιμορφωτικές συναντήσεις, συμμετοχή σε συμβούλια, επιτροπές ή ομάδες εργασίας, κοινωνική και συνδικαλιστική δράση, συμμετοχή σε όργανα διοίκησης επιστημονικών και εκπαιδευτικών οργανώσεων ή σε όργανα λαϊκής συμμετοχής και επίσημες διακρίσεις.

Οι υποψήφιοι κατατάσσονται στον οικείο πίνακα με βάση το άθροισμα των μονάδων, τις οποίες συγκεντρώνουν κατά την αποτίμηση των παραπάνω κριτηρίων. Το σύνολο των μονάδων για τους υποψηφίους Διευθυντές σχολικών μονάδων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης ανέρχεται σε 37, το σύνολο των μονάδων για τους υποψηφίους Διευθυντές σχολικών μονάδων Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και Ε.Κ. ανέρχεται σε 35.

Στον παρακάτω πίνακα 1. έγινε προσαρμογή των παραμέτρων σύμφωνα με το νέο νόμο επιλογής στελεχών εκπαίδευσης στη χώρα μας. Συγκριτικά με την Κύπρο και τη Φιλανδία, η συνέντευξη απουσιάζει στον νέο τρόπο επιλογής στελεχών σχολικών μονάδων που ισχύει στην Ελλάδα από το 2015, ενώ ίσχυε κατά την επιλογή των στελεχών εκπαίδευσης κατά τις προηγούμενες κρίσεις το 2011.

Η απόδοση μορίων με βάση τη συνέντευξη έδινε κάποια διαφορά στους υποψηφίους, έδινε όμως και τη δυνατότητα να πάρουν άριστα και όλοι οι ενδιαφερόμενοι. Η διαφορά της βαθμολογίας που πήραν οι υποψήφιοι κατά το 2011 από τη συνέντευξη κυμάνθηκε περίπου στα δύο μόρια. Με το νέο νόμο επιλογής διευθυντικών στελεχών, όταν υπάρχουν περισσότεροι τους ενός/της μιας υποψήφιοι/ες, η διαφορά των μορίων είναι πάρα πολύ μεγάλη ώστε να ακυρώνονται όλα τα προσόντα του υποψήφιου/ιας εκείνου/ης, που θα λάβει μικρότερο ποσοστό ψήφων του 20%.

ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ
Α/Α ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΣ ΕΛΛΑΔΑ ΚΥΠΡΟΣ ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ
1. Απαιτούμενες προϋποθέσεις ΠροϋπηρεσίαΔιδακτικήΕμπειρίαΣύλλογος Διδασκόντων 20% ΠροϋπηρεσίαΔιδακτικήΕμπειρίαΔιοικητική

Εμπειρία

ΠροϋπηρεσίαΔιδακτική ΕμπειρίαΔιοικητική ΕμπειρίαΕκπαίδευση στην διοίκηση

Τέλεια κατοχή της

γλώσσας διδασκαλίας

2. ΌργανοΕπιλογής Υπηρεσιακόσυμβούλιο ΕπιτροπήΕκπαιδευτικήςΥπηρεσίας Δημοτική ΕπιτροπήΓνώμη Σύλλογοςδιδασκόντων
3. Κριτήριαεπιλογής Προϋπηρεσία Ακαδημαϊκά προσόνταΔιοικητική ΕμπειρίαΨηφοφορίαΣυλλόγου

διδασκόντων

Προϋπηρεσία Ακαδημαϊκά προσόνταΣυνέντευξηΑξιολογήσεις  Προϋπηρεσία Ακαδημαϊκά προσόνταΣυνέντευξηΑξιολογήσειςΕκπαίδευση στη διοίκηση

Διοικητική Εμπειρία

Καταλληλόλητα

για το σχολείο

4. Διάρκεια Θητείας 2 έτη Ισόβια Ισόβια

 

Πίνακας 1. Σύγκριση μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Φιλανδίας σχετικά με την επιλογή των διευθυντών σχολικών μονάδων (Μπουζάκης, 2008)

Παρακάτω παρατίθεται το σχήμα όπου φαίνονται οι βασικές μέθοδοι πρόληψης από την προσχολική έως την ανώτερη Β/θμια Εκπαίδευση. Παρατηρούνται ουσιαστικές διαφορές στην προσπάθεια να επιτευχθεί η μέθοδος επιλογής που θα βοηθήσει την καλύτερη επιλογή των διευθυντικών στελεχών. Σύμφωνα με την Eurydice 2013, σε κάποιες χώρες υπάρχει διαδικασία διαγωνισμού, σε άλλες χώρες ανοιχτή διαδικασίας πρόσληψης και σε κάποιες άλλες κατάλογοι υποψηφίων.

Σχήμα 1: Βασικές μέθοδοι πρόσληψης διευθυντών σχολείων από την προσχολική έως την ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (ISCED 0, 1, 2 και 3), 2011/12

 

 

Εικόνα

 

 

 

  1. Διαδικασία διαγωνισμού
  2. Ανοικτή διαδικασία πρόσληψης
  3. Κατάλογοι υποψηφίων (Πηγή Eurydice 2013)

 

  1. Ο όρος «διαδικασία διαγωνισμού» χρησιμοποιείται για τη μέθοδο πρόσληψης στις χώρες: Ισπανία, Τουρκία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ιταλία, Ουκρανία, Λευκορωσία, για να προσδιορίσει διαγωνισμούς δημόσιους και οργανωμένους κεντρικά. Οι διαγωνισμοί διεξάγονται για την επιλογή υποψηφίων διευθυντών σχολικών μονάδων.
  2. Ο όρος «ανοικτή διαδικασία πρόσληψης» χρησιμοποιείται για τη μέθοδο

πρόσληψης στις χώρες: Δανία, Νορβηγία, Φιλανδία, Σουηδία, Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ισλανδία, Εσθονία, Ολλανδία, Σλοβενία, Αυστρία, Τσεχία, Σλοβακία, Ουγγαρία, Κροατία, Ρίγα. Η πρόσληψη αποτελεί αρμοδιότητα του σχολείου, ενίοτε σε συνδυασμό με την τοπική αρχή. Αποκεντρωμένες διαδικασίες έχουν την ευθύνη α) δημοσίευσης  κενών θέσεων, β) πρόσκλησης για υποβολή αιτήσεων και γ) επιλογή των υποψηφίων.

Ο όρος «Κατάλογοι υποψηφίων» χρησιμοποιείται μόνο σε τέσσερις χώρες: Κύπρο, Ελλάδα, Γερμανία, και σποραδικά στη Γαλλία. Το σύστημα επιλογής διευθυντικών στελεχών έχει ως εξής: μετά την πρόσκληση από γίνεται κατάθεση αιτήσεων των υποψηφίων και των προσόντων αυτών, για τη θέση διευθυντή/διευθύντριας σχολείου σε μια αρχή ανώτατου επιπέδου ή ενδιάμεσου. Παρακάτω παρατίθενται ειδικές σημειώσεις που αφορούν την επιλογή διευθυντών /ριών σχολείων από την προσχολική αγωγή μέχρι και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Στο Βέλγιο (BEde), όταν υπάρχει στον κατάλογο ένα άτομο χρησιμοποιείται διαφορετικά για τις σχολικές μονάδες της Γερμανόφωνης κοινότητας, όπου ακολουθούν ανοιχτή διαδικασία πρόσληψης. Στην προσχολική βαθμίδα δεν υπάρχει διευθυντής/διευθύντρια. Στη Γαλλία και το Λουξεμβούργο σύμφωνα με το νομικό καθεστώς δεν υπάρχει διευθυντής/ρια, αλλά η θέση καλύπτεται από εκπαιδευτικό, του/της οποίου /ας το ωράριο διδασκαλίας μειώνεται ανάλογα. Στην Ιταλία ανάλογα με το σχολείο η προσχολική εκπαίδευση και η πρωτοβάθμια ή το δημοτικό με το Γυμνάσιο αποτελούν ενιαία βαθμίδα και έχουν τον ίδιο /ίδια διευθυντή/ρια. Στην Αυστρία ισχύει ένα μικτό σύστημα επιλογής και των τριών διαδικασιών που αναφέρονται παραπάνω.

Αποτελέσματα

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα δυο τρίτα των Ευρωπαϊκών χωρών οι διευθυντές/ριες σχολικών μονάδων προσλαμβάνονται με διαδικασίες ανοιχτού τύπου και τούτο σημαίνει ότι την προκήρυξη την κάνει το ίδιο το σχολείο. Βέβαια οι ανοιχτές διαδικασίες ποικίλουν από χώρα σε χώρα. Σε ορισμένες μάλιστα χώρες δεν υπάρχουν θεσμοθετημένοι κανονισμοί, αλλά ισχύουν εκείνοι οι κανονισμοί της γενικής εργατικής νομοθεσίας.

Σε κάποιες χώρες υπάρχουν θεσμοθετημένες λεπτομερείς διαδικασίες. Αναλυτικά στην Ιρλανδία Διευθυντής/ρια προσλαμβάνεται από μεμονωμένη σχολική αρχή και ακολουθούνται διαδικασίες οι οποίες έχουν οριστεί. Δημοσιεύονται οι κενές θέσεις, όπως καθορίζονται από τα όργανα διοίκησης και δημοσιεύονται σε μια εφημερίδα εθνικού ημερήσιου τύπου.

Στην Αγγλία και την Ουαλία τα σχολεία ανήκουν στη διαχείριση των τοπικών αρχών, το όργανο διοίκησης του σχολείου ενημερώνει τις τοπικές αρχές για τις κενές θέσεις, τις δημοσιεύει, ορίζει επιτροπή επιλογής και καλεί τους υποψηφίους σε συνεντεύξεις και τέλος διορίζει έναν/μία από τους υποψηφίους μετά τη συνέντευξη. Υπάρχουν στις παραπάνω χώρες ελεγχόμενα σχολεία όπου οι υποψήφιοι έχουν συστάσεις από το Διοικητικό Συμβούλιο, υποβάλλονται σε συνέντευξη από το Συμβούλιο Εκπαίδευσης και Βιβλιοθηκών, το οποίο μπορεί να διορίσει οποιονδήποτε για τον οποίο υπάρχει σύσταση.

Στις περισσότερες χώρες οι διευθυντές/ριες επιλέγονται με διαγωνισμό, διαδικασίες οργανωμένες κεντρικά και δημόσια. Οι διαδικασίες αυτές ποικίλλουν από χώρα σε χώρα. Στη Λιθουανία πρώτα αξιολογούνται οι ηγετικές και διοικητικές ικανότητες και αν περάσει ο/η υποψήφιος/α το στάδιο της αξιολόγησης τότε μπορεί να πάρει μέρος στο διαγωνισμό που οργανώνει ο ιδιοκτήτης του σχολείου.

Στην Ισπανία γίνεται η προκήρυξη, υποβάλλονται αιτήσεις, αξιολογούνται ανάλογα με τα προσόντα (ακαδημαϊκά, επαγγελματικά, διοίκησης) και μετά το πρόγραμμα επιμόρφωσης διορίζεται διευθυντής/ρια από την Εκπαιδευτική αρχή για μια τετραετία που ανανεώνεται. Τέλος στο Λουξεμβούργο από το υπουργείο δημοσιεύεται η πρόσκληση για υποβολή αιτήσεων, ο υπουργός προτείνει έναν υποψήφιο και το κυβερνητικό συμβούλιο παίρνει την τελική απόφαση.

Στην Ελλάδα ο τρόπος επιλογής στελεχών με τον πρόσφατο νόμο δίνει μεγάλη βαρύτητα στο σύλλογο, που όπως έδειξε η τελευταία επιλογή στελεχών ουδόλως έλαβε υπόψη σε πάρα πολλά σχολεία τα στοιχεία τα οποία ο υποψήφιος κατέθεσε προς μοριοδότηση στο οικείο ΠΥΣΠΕ ή ΠΥΣΔΕ, καθώς και τα στοιχεία τα οποία αναφερόταν στο βιογραφικό του σημείωμα, αποδεικνύονταν με παραστατικά (αντίγραφα, βεβαιώσεις) και δεν μοριοδοτούνταν.

Αυτά τα στοιχεία είναι επιπλέον σπουδές, επιμόρφωση και μετεκπαίδευση, οργάνωση εκπαιδευτικών συνεδρίων, σεμιναρίων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων ή συμμετοχή σε αυτά με την ιδιότητα του εισηγητή, του μέλους της επιστημονικής ομάδας ή του επιμορφωτή, συγγραφικό και ερευνητικό έργο.

Πρωτοβουλίες σε σχέση με το εκπαιδευτικό έργο, υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και εφαρμογή καινοτομιών, σχετική με την εκπαίδευση διοικητική ή καθοδηγητική εμπειρία, επιμορφωτικές συναντήσεις, συμμετοχή σε συμβούλια, επιτροπές ή ομάδες εργασίας, κοινωνική και συνδικαλιστική δράση, συμμετοχή σε όργανα διοίκησης επιστημονικών και εκπαιδευτικών οργανώσεων ή σε όργανα λαϊκής συμμετοχής και επίσημες διακρίσεις.

 

Συμπεράσματα

Συμπεραίνεται από τα παραπάνω ότι  η θέση διευθυντή/ριας μιας σχολικής μονάδας απαιτεί ιδιαίτερες ικανότητες, γνώσεις και δεξιότητες όχι μόνο επικοινωνιακές, απαιτεί ανώτερες σπουδές όχι μόνο στα παιδαγωγικά, αλλά στην τέχνη της Διοίκησης της Εκπαίδευσης και της ορθής διαχείρισης των ανθρώπινων και υλικών πόρων. Δεν αρκεί λοιπόν η παλαιότητα ή η ψηφοφορία του συλλόγου διδασκόντων, αλλά η υιοθεσία ενός συστήματος επιλογής που θα στηρίζεται σε θεμιτό ανταγωνισμό, ώστε η κατάληψη των θέσεων των στελεχών εκπαίδευσης να γίνεται με αξιοκρατικά κριτήρια τα οποία καταδεικνύουν την προσωπικότητα και τις γνώσεις του διευθυντή/ριας υποψηφίου για τη διοίκηση σχολικής μονάδας. Αυτό αποδεικνύεται από τα προγράμματα επιμόρφωσης που προβλέπονται  για τη θέση διευθυντή/ριας σε αρκετές χώρες: Βουλγαρία, Κύπρο, Λιθουανία, Ουγγαρία, Ολλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο (Σκωτία) και τη Νορβηγία.

Στη Βουλγαρία το Εθνικό Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Επιμόρφωσης και Προσόντων λειτουργεί όλο το χρόνο και τα τμήματα έχουν πενθήμερη διάρκεια  επιμόρφωσης η οποία εστιάζει σε ειδικά θέματα.

Στην Ολλανδία η θέση διευθυντή/ριας προβλέπει πιστοποιητικό για διοικητικά προσόντα, αλλά  παράλληλα υπάρχουν πολλοί φορείς για διευθυντικά στελέχη. Ένας τέτοιος φορέας είναι η Ολλανδική Ακαδημία Διευθυντικών Στελεχών που διευκολύνει τόσο σε προαιρετική προπαρασκευαστική, όσο και συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη διευθυντικών στελεχών σχολείων Α/θμιας Εκπαίδευσης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο (Σκωτία), το πρότυπο Θέσης Διευθυντή/ριας λειτουργεί ως συμβουλευτικό όργανο και βοηθά στην ανάπτυξη των διευθυντικών προσόντων, την αξιολόγηση και την πιστοποίηση διευθυντών/ριών. Αποτελεί ένα σκαλοπάτι πριν την επιλογή. Στην Νορβηγία  υπάρχει το Εθνικό Πρόγραμμα στο οποίο ενθαρρύνονται να συμμετέχουν τα Διευθυντικά Στελέχη .

Παρατηρούμε λοιπόν ότι στις πάρα πολλές χώρες υπάρχουν αρκετοί φορείς για διευθυντικά στελέχη σχολικών μονάδων. Οι φορείς αυτοί έχουν μια μορφή πιστοποίησης από το αρμόδιο Υπουργείου της χώρας. Σε λίγες χώρες υπάρχουν ακαδημίες επιμόρφωσης διευθυντικών στελεχών σχολικών μονάδων.

Η Ακαδημία Διευθυντικών Στελεχών αποτελεί ένα δίκτυο ανανέωσης και αλλαγών σε επίπεδο συστήματος καθώς παρέχει δια βίου εκπαίδευση που έχει απήχηση σε όλη την Αυστρία, επίσης επιμορφώνει σε θέματα καινοτομίας τόσο τα διευθυντικά στελέχη σχολικών μονάδων, όσο και τα ανώτερα στελέχη εκπαιδευτικού τομέα.

Η επιμόρφωση περιλαμβάνει συναντήσεις ολομέλειας και παρέχει κίνητρα σε διαλέξεις, διοργανώνει σεμινάρια παροχής συμβουλών σε ομάδες,  συναντήσεις και κατάθεση ιδεών για προβληματισμό σε θέματα καινοτομίας και προώθησης νέων ιδεών, συνεδρίες σε ομάδες συνεργασίας για εκμάθηση με ανταλλαγές απόψεων αλλά και αναζήτηση νέων ιδεών, τέλος διοργανώνει σεμινάρια περιφερειακής δικτύωσης.

Στη Σλοβενία επίσης υπάρχει η Εθνική Σχολή Ηγεσίας στην Εκπαίδευση που έχει στόχο τόσο την επιμόρφωση όσο και την ανάπτυξη των υποψηφίων εκπαιδευτικών για τη θέση διευθυντή/ριας σχολικών μονάδων. Στην Φιλανδία υπάρχει το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Ηγεσίας, ένα Ινστιτούτο που υπάγεται σε Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση και παρέχει κατάρτιση προϋπηρεσιακή, αλλά και ενδοϋπηρεσιακή τόσο για διευθυντές/ριες σχολικών μονάδων, όσο για διευθυντές/ριες τοπικών διευθύνσεων.

Τέλος στο Ηνωμένο Βασίλειο (Αγγλία, Σκωτία, Ουαλία) υπάρχει ο Εθνικός Οργανισμός Επαγγελματικών Προσόντων Διευθυντικών Στελεχών για να αναπτύξουν τα διοικητικά τους προσόντα οι εκπαιδευτικοί που ενδιαφέρονται να εξελιχθούν σε διευθυντικές θέσεις σχολικών μονάδων. (Πηγή: Ευρυδίκη).

Εν κατακλείδι, για να μην περιορίσουμε τα παιδιά μας σε ότι μάθαμε εμείς γιατί γεννήθηκαν σε άλλη εποχή, όπως μας διδάσκει η Εβραϊκή παροιμία, για μια ουσιαστική παιδεία, απαραίτητη για να αντιμετωπίσουν οι νέοι/ες τις προκλήσεις των καιρών μας, η επιλογή διευθυντή/ριας επιβάλλεται να βασίζεται σε ουσιαστικά κριτήρια επιλογής, που θα χαρακτηρίζονται από αξίες όπως: αξιοκρατία, δημοκρατία, δικαιοσύνη που ενώ γεννήθηκαν στη χώρα μας ελάχιστα τις τιμούμε.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Γουναρόπουλος, Γ., (2007), Η συμβολή του Διευθυντή στη διαμόρφωση του σχολικού κλίματος, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, on – line :

http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/17288#page/76/mode/2up

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, (2007). Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής. Σχολείαγιατον 21οΑιώνα. Βρυξέλλες, 11.07.2007, SEC (2007), on – line: http://e-learning.sch.gr/pluginfile.php/7824/mod_resource/content/0/GENIKO_ MEROS /ENOTHTA_1/MATHIMA_1/SCHOOLS_FOR_THE_20TH_CENTURY.pdf

Ευρυδίκη, Fresh Education, (2007), Πως γίνεται η Επιλογή και η επιμόρφωση των διευθυντών σχολικών μονάδων στην Ευρώπη, on – line: http://fresheducation.gr/?p=6535

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, EECEA (2013), Αριθμοί κλειδιά για Εκπαιδευτικούς και Διευθυντές σχολείων στην Ευρώπη, Έκδοση 2013, Έκθεση Ευρυδίκη, Λουξεμβούργο: Γραφείο Δημοσιεύσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. On–line: στις 24/03/2016 http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice./documents/key_data_series/151EL.pdf

Νόμος υπ’ αριθμ. 4327, Επείγοντα μέτρα για την Πρωτοβάθμια, Δευτεροβάθμια και Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και άλλες διατάξεις. on – line: στις 17-03-2016

http://edu.klimaka.gr/arxeio/nomothesia-fek/fek-50-2015-n4327-rythmiseis-ekpaidevsis.pdf

Παπαχρήστου, Μ., (2009), Θέλει «αρετή» και «γνώση» η ηγεσία, on – line: στις 15-03-2016 http://www.special-edition.gr/TEYXOS_49.html

Σαΐτης, Χ., (2008), Ο Διευθυντής στο Δημόσιο Σχολείο, Αθήνα: ΥΠΕΠΘ, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο

Τέγας, Χρ. (2011), Μεταπτυχιακή διατριβή, Αποτελεσματική διοίκηση συγκρούσεων στο πλαίσιο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, Τμήμα διοίκησης Επιχειρήσεων, Πανεπιστήμιο Πατρών on – line: στις 22-11-2016http://nemertes.lis.upatras.gr/jspui/handle/10889/4463

[1]Η Μ.Α. είναι κάτοχος MSc, Εκπαιδευτικός στο 2ο ΓΕΛ Τρικάλων, Δευτεροετής μεταπτυχιακή φοιτήτρια της ΑΣΠΑΙΤΕ στο πρόγραμμα Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης. Επικοινωνία: mapostol59@yahoo.com

[2]Η Σ. Α. είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Στατιστικής και Μεθοδολογίας Έρευνας . Επικοινωνία:  sanastasiadou@uowm.gr

 

 

Συγγραφέας: στις 11 Δεκεμβρίου 2016 στις 8:27 μμ


Αφήστε μια απάντηση