schoolbag.4x

φιλολογικά μαθήματα γυμνασίου

schoolbag.4x

Ναπολέων Λαπαθιώτης, Nυχτερινό

4 Δεκεμβρίου 2011 από Κατερίνα Σεργάκη
· Δεν υπάρχουν σχόλια · Λογοτεχνία γ΄ γυμνασίου

Μονάκριβο βλαστάρι του Λεωνίδα, στρατιωτικού και για κάποιο διάστημα, Υπουργού Στρατιωτικών, και της Βασιλικής Παπαδοπούλου . Γεννήθηκε στις 31 Οκτώβρη 1888, στην Αθήνα . Από μικρός έλαβε τη καλύτερη μόρφωση, πιάνο, γαλλικά κι από μικρός επίσης, έδειξε κλίση στα καλλιτεχνικά (μουσική, θέατρο και γράψιμο), κάτι σα παιδί-θαύμα. Βέβαια το 1905 γράφτηκε στη Νομική, ενώ δε σταματά να γράφει ποιήματα, πεζά αλλά και κάποιες απόπειρες θεατρικών. Μαθήτευσε κοντά στον Κωνσταντίνο Χρηστομάνο (1906) κι έπειτα γνωρίστηκε κι ανέπτυξε μακρόχρονη φιλία, με τον Άγγελο Σικελιανό (1908).
Το 1910 και το 1914, προκάλεσε, τη πρώτη φορά γράφοντας ποίημα με τη… τολμηρή για την εποχή, φράση: «…κι έπινα μες απ’ τα χείλη σου» και τη δεύτερη, δημοσιεύοντας ένα «Μανιφέστο» για τους στενόμυαλους της τέχνης. Το 1916 συντάσσεται με το βενιζελικό πατέρα στο κίνημα και κατατάσσεται ως ανθυπολοχαγός-διερμηνέας. Πηγαίνει και στην Αίγυπτο, όπου συναντά τον Κωνσταντίνο Καβάφη, συνεχίζει τη νυχτερινή του δραστηριότητα -που του ‘χεν επιφέρει το παρατσούκλι «Νυχτερίδα«.

Το 1918 επιστρέφει στην Αθήνα, ως διερμήνεας πάντα του στρατού κι οργανώνει καλύτερα τη νυχτερινή του ζωή. Παράλληλα γράφει σ’ ένα σωρό περιοδικά. Ωστόσο η περίοδος παρακμής του αρχίζει από το 1937, με το θάνατο της μητέρας του που την υπεραγαπούσε, σε συνδυασμό με την οικονομική εξαθλίωση, μετέπειτα, του πολέμου και της κατοχής και την εξάρτησή του από τα ναρκωτικά, σκορπίζουνε στους ανέμους, τα περιουσιακά του στοιχεία, μαζί κι αυτή τη μεγάλη αγαπημένη του βιβλιοθήκη. Τελικό χτύπημα είναι κι ο θάνατος του πατέρα του, το 1941 και τελικά, αφού κάνει μιαν αποτυχημένη απόπειρα, δίνει τέλος στη ζωή του στις 8 Γενάρη 1944 σ’ ηλικία μόλις 56 ετών.
Έτσι άδοξα έφυγεν ο «Δανδής«. Νεορομαντικός κι εφάμιλλος των Ρώμου Φιλύρα, Κώστα Ουράνη,Κώστα Καρυωτάκη, Τέλλου ‘Αγρα (1899-1944) .Υπήρξεν όμορφος σικάτος, πάντα κομψός, καλοντυμένος και κυρίως τρυφερός και γλυκύτατος άνθρωπος!


(πηγή: http://www.peri-grafis.com)

Ο «παρακμίας» (decadent) και «καταραμένος» (maudit) περιπλανώμενος (flaneur) ποιητής, όπως έχει καταγραφεί πολλαπλώς στη φιλολογία, μπορεί να μην έγινε δημοφιλής, όπως ήταν τα πρώτα 30-35 χρόνια του 20ου αιώνα – “πρίγκιπα των ποιητών” τον αποκαλούσαν, ωστόσο κατόρθωσε να γίνει οικείος και πολύ αγαπητός στις νεότερες γενιές αναγνωστών – η απήχησή του είναι μεγάλη.

σκίτσα του ποιητή

Έγινε συμπαθής, όχι υπό την τετριμμένη έννοια της λέξης: απλώς αρεστός – με λίγα λόγια, σχεδόν αδιάφορος,  αλλά με τη βαθύτερη ετυμολογική σημασία της: ως συμπάσχων. Τούτο δεν είναι άσχετο με το γεγονός ότι ο Λαπαθιώτης εκφράζει, με τον πιο απλό και βαθύ τρόπο, τις μύχιες συγκινήσεις, υπαρξιακές αγωνίες και ανησυχίες του ανθρώπου. Συμπαθής, οικείος, αγαπητός, όχι μονάχα ως ποιητής (μιας και το πεζογραφικό και δοκιμιακό έργο του δεν είναι και τόσο γνωστό), αλλά και ως πηγή έμπνευσης για διάφορες μορφές τέχνης και καλλιτέχνες.

(Για περισσότερα: http://www.poiein.gr)


«Νυχτερινό»
Τα ποιητικά κείμενα που ακολουθούν τη συμβολιστική τεχνοτροπία διακρίνονται πάντα από μια ιδιαίτερη φροντίδα για τη μορφή. Μέσα από αυτή τη φροντίδα επιδιώκεται να αναδειχτούν τα μουσικά στοιχεία της γλώσσας.


Εξωτερικά μορφολογικά χαρακτηριστικά


• Πώς είναι κατανεμημένοι οι στίχοι; 8 στίχοι σε 4 δίστιχες στροφές.


• Κάθε στροφή παρουσιάζει ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία.

Παράλληλα όμως όλες οι στροφές συνολικά έχουν τον ίδιο ηχητικά τύπο ομοιοκαταληξίας .
Όλο το ποίημα από αισθητική άποψη δημιουργεί μια ηχητική μουσική μονοτονία που ενισχύει και αναδεικνύει τη γενικότερη μονότονη ποιητική ατμόσφαιρα.


• Ο δεύτερος στίχος κάθε στροφής αφού προηγηθεί στίξη με κόμμα ή τελεία και μεσολαβήσει παύλα ολοκληρώνεται με τον ίδιο ακριβώς δίλεξο φραστικό τρόπο (τίποτ΄ άλλο)
Το χαρακτηριστικό αυτό που λειτουργεί ως μονότονη επαναλαμβανόμενη επωδός ενισχύει τον μουσικό μονόχορδο χαρακτήρα και τον μονόηχο τόνο του ποιήματος.


• Η μικρή παύλα που μεσολαβεί προκαλεί ξαφνική ανακοπή στη ροή του λόγου, λειτουργεί ως ποιητική – μουσική παύση , που στη συνέχεια προβάλλει με ένταση τη φράση «τίποτ΄ άλλο».


• Όλοι οι στίχοι είναι ιαμβικοί ( υ_ ίαμβος, _ υ τροχαίος , υ_υ ανάπαιστος )
11σύλλαβοι παροξύτονοι (τονισμός στην προτελευταία συλλαβή κάθε στίχου)


Ερμηνεία


α. ο τίτλος
Προϊδεάζει έντονα για αυτό που θα ακολουθήσει : ποίημα χαμηλόφωνης λυρικής μουσική υποβλητικότητας (βασικό χαρακτηριστικό των συμβολιστικών ποιημάτων).


β. το ποιητικό θέμα


– Το ποίημα έχει μια σκόπιμη λυρική υπαινικτικότητα.


– Επιμένει στη προβολή περιγραφικών λυρικών στοιχείων και συναισθηματικών καταστάσεων.


– Το θέμα είναι μια στιγμή νυχτερινού αποχαιρετισμού 2 προσώπων. Το ένα πρόσωπο απομένει στην προκυμαία. Και το άλλο πρόσωπο φεύγει με το βαπόρι που χάνεται.


γ. τα επιμέρους στοιχεία της λυρικής νυχτερινής εικόνας


Κάθε δίστιχη στροφή παρουσιάζει νοηματική αυτονομία και προβάλλει ένα μόνο στοιχείο από αυτά που όλα μαζί συνθέτουν τη νυχτερινή εικόνα και ατμόσφαιρα.


– Η 1η στροφή προβάλλει το φεγγάρι
στοιχείο ρομαντικό, λυρικό (συναισθήματα: αγάπη, μελαγχολία, θλίψη).


– Η 2η στροφή προβάλλει τη φωνή που χάνεται.


– Η 3η στροφή προβάλλει το βαπόρι που απομακρύνεται. Ο αποχαιρετισμός είναι πια συντελεσμένος.


– Στην 4η στροφή προβάλλεται πρωτοπρόσωπα ο ποιητής (στα βάθη του μυαλού μου) , που απόμεινε μόνος και πάσχει.


Συνολικά 4 στοιχεία : φεγγάρι, φωνή, βαπόρι, παράπονο.


*Το ποίημα δεν περιέχει κανέναν προβληματισμό. Είναι ποίημα ατμόσφαιρας, υποκειμενικό, λυρικό, χαμηλόφωνο. Δημιουργεί κλίμα μελαγχολικής διάθεσης, ανθρώπινου πόνου και μοναξιάς.

Συμβολισμός
Το ποιητικό κίνημα του συμβολισμού πρωτοεμφανίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα στη Γαλλία και διαμόρφωσε μια νέα αντίληψη για την ποίηση που θα μπορούσε να συνοψιστεί στα παρακάτω.


I. Τα συμβολιστικά ποιήματα δεν προβάλλουν ιδέες, θέσεις, νοήματα. Προσφέρουν τη δυνατότητα συναισθηματικής ταύτισης.


II. Η μέριμνα του ποιητή δεν εντοπίζεται στο περιεχόμενο, αλλά στη μορφή.


III. Κυρίαρχα στοιχεία είναι : μουσικότητα, ήχος, ο τόνος της γλώσσας και των λέξεων. Αυτή η μουσική γλώσσα επιδιώκει να εκφράσει την ψυχική κυρίως διάθεση και τα συναισθήματά του (κυρίως μελαγχολικά) δημιουργώντας ποίηση ατμόσφαιρας.


IV. Τα πράγματα του κόσμου που περιβάλλουν τον ποιητή αποκτούν διαστάσεις συμβόλων και τελικά εκφράζουν το συναισθηματικό κόσμο του ποιητή.

Βιβλιογραφία:

– Νικήτας Παρίσης, Η ερμηνεία των ποιητικών κειμένων, Μεταίχμιο, 2005

– Διαβάζ ω, τχ. 95, 1984 (αφιέρωμα)

– Η λέξη, τχ. 33, 1944.

– Κόρφης Τάσο ς, Ναπολέων Λαπαθιώτης, Πρόσπερ ος 1985.

– Λαπαθιώτης Ναπο λέων, Η ζωή μου. Απόπειρα συνοπτικής αυτοβιογραφίας, φιλ ολ ογική επιμέλεια Γ. Παπακώστας, Στιγμή 1986.

– Στεργιόπο υλο ς Κώστας, «Ναπο λέων Λαπαθιώτης», Η ελληνική ποίηση, τμ. 3,Σο κόλης 1980, σ. 264-275.

Πολλά ποιήματα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη έχουν μελοποιηθεί, όπως και αυτό που έχει το σχολικό βιβλίο:

Ετικέτες:

Δεν υπάρχουν σχόλια μέχρι τώρα ↓

Δεν υπάρχουν σχόλια ακόμη.

Αφήστε μια απάντηση