Έλληνες συνθέτες


Νικόλαος Χαλκιόπουλος – Μάντζαρος

Ο συνθέτης του Εθνικού μας Ύμνου

Ο Νικόλαος Χαλκιόπουλος – Μάντζαρος γεννήθηκε στην Κέρκυρα, στις 26 Οκωβρίου 1795. Την εποχή που γεννήθηκε ο Μάντζαρος τα Επτάνησα είχαν κατακτηθεί από Ενετούς, Άγγλους και Γάλλους. Τις πρώτες του σπουδές στη μουσική τις πραγματοποίησε στην Κέρκυρα μελετώντας βιολί και πιάνο. Το 1819 μετέβη στην Ιταλία και πιο συγκεκριμένα στη Νάπολη προκειμένου να συνεχίσει τις μουσικές του σπουδές στο Βασιλικό Ωδείο της Νάπολης. Μαθήτευσε κοντά στον Νικόλαο Αντόνιο Τσιγκαρέλι.

Αρνούμενος τη θέση που το πρόσφερε ο Τσιγκαρέλι στο Βασιλικό Ωδείο της Νάπολης ο Μάντζαρος προτίμησε να επιστρέψει και να εγκατασταθεί οριστικά στην Κέρκυρα το 1826 για να προσφέρει τις γνώσεις του και την εμπειρία του στην μουσική εκπαίδευση του τόπου του. Ίδρυσε και διηύθυνε τη Φιλαρμονική Εταιρία της Κέρκυρας και έκανε σκοπό της ζωής του τη δημιουργία ελληνικής μουσικής παράδοσης μέσα από το δημοτικό τραγούδι και τους ελληνικούς λαϊκούς χορούς. Για τον λόγο αυτό θεωρείται θεμελιωτής της Επτανησιακής Σχολής.

Μια μεγάλη φιλία συνέδεσε τον Ν. Μάντζαρο με τον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό. Ο Ν. Μάντζαρος μελοποίησε πολλά ποιήματα του Δ. Σολωμού με κυριότερο και σημαντικότερο έργο τη μελοποίηση του «Ύμνου εις την Ελευθερίαν» , του εθνικού μας ύμνου.

Η μελοποίηση του «Ύμνου εις την Ελευθερίαν» ξεκίνησε το 1828, πριν ο Ν. Μάντζαρος γνωρίσει προσωπικά τον Δ. Σολωμό, καθώς το ποίημα είχε γραφτεί λίγα χρόνια νωρίτερα (τον Μάιο του 1823) και είχε ήδη γνωρίσει μεγάλη διάδοση τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Η μελοποίηση των 158 στροφών του ποιήματος του Δ. Σολωμού κράτησε δύο χρόνια, ως το 1830.

Σήμερα δυστυχώς πολλά από τα έργα του Ν. Μάντζαρου έχουν χαθεί. Τον γνωρίζουμε κυρίως μέσα από τον Εθνικό Ύμνο και τα λαϊκά του τραγούδια. Χειρόγραφα του συνθέτη βρέθηκαν στο εξοχικό του σπίτι στην Κέρκυρα το 1906.

Ο Ν. Μάντζαρος πέθανε στις 12 Απριλίου 1872. Λίγα χρόνια πριν, το 1865 βασιλικό διάταγμα του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους όρισε τις δύο πρώτες στροφές του ποιήματος «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» ως εθνικό ύμνο της χώρας μας.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΑΣ ΥΜΝΟΥ

Ο ελληνικός εθνικός ύμνος είναι ένα απόσπασμα του ποιήματος του Διονυσίου Σολωμού «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» το οποίο μελοποιήθηκε από τον Κερκυραίο συνθέτη Νικόλαο Χαλκιόπουλο – Μάντζαρο. Συγκεκριμένα πρόκειται για τις δύο πρώτες στροφές από τις 158 συνολικά στροφές του ποιήματος.

Ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» γράφτηκε στη Ζάκυνθο, τον τόπο καταγωγής του Δ. Σολωμού τον Μάιο του 1823 εμπνευσμένος από τις κρίσιμες μέρες της πρώτης πολιορκίας του Μεσολογγιού, δύο χρόνια μετά την έναρξη της επανάστασης των Ελλήνων κατά των Τούρκων. Ο Σολωμός φέρεται να ολοκλήρωσε το ποίημα στη διάρκεια ενός μηνός.
Το 1825 το έργο του Σολωμού τυπώθηκε με τη φροντίδα και την επιμέλεια του Σπυρίδωνα Τρικούπη. Δίπλα στο ελληνικό κείμενο του Ύμνου υπήρχε μετάφρασή στο στα ιταλικά από τον Ιταλό καθηγητή Γκαετάνο Γκρασέτι. Λίγες μέρες μετά την τύπωσή του αντίγραφα μοιράστηκαν σε όλη την επαναστατημένη Ελλάδα. Την ίδια χρονιά το ποίημα μεταφράστηκε στα αγγλικά και το 1827 στα γαλλικά καθώς και σε άλλες γλώσσες αποκτώντας έτσι πανευρωπαϊκή φήμη ενισχύοντας μ΄αυτόν τον τρόπο τον φιλελληνισμό των Ευρωπαίων.
Ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» μελοποιήθηκε από τον Νικόλαο Χαλκιόπουλο – Μάντζαρο στα έτη 1828 – 1830.
Το 1865 βασιλικό διάταγμα όρισε τις δύο πρώτες στροφές του ποιήματος ως εθνικό ύμνο της χώρας μας.
Το ποίημα του Δ. Σολωμού αποτελείται από 158 τετράστιχες στροφές στις οποίες ο ποιητής υμνεί τους αγώνες και τις θυσίες του Ελληνικού Έθνους για την απελευθέρωσή του από τον τουρκικό ζυγό.
Τέλος η μελοποίηση του Ύμνου από τον Ν. Μάντζαρο χωρίζει τις 158 στροφές σε 24 μεγάλες ενότητες που λέγονται ωδές.

Η ΜΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΥΜΝΟΥ

Ο Ν. Μάντζαρος έχει γράψει τρεις διαφορετικές μελοποιήσεις του Ύμνου σε τρεις διαφορετικές χρονικές περιόδους:

1. Η πρώτη μελοποίηση έγινε από το 1828 ως το 1830 και προοριζόταν για τετράφωνη ανδρική χορωδία με συνοδεία ορχήστρας. Η σύνθεση αυτή χωρίζει το ποίημα σε 24 μέρη (ωδές) κι έχει απλό και δημοτικό χαρακτήρα. Από αυτήν την πρώτη μελοποίηση που εκδόθηκε στο Λονδίνο ένα χρόνο μετά το θάνατο του συνθέτη κι ύστερα από κάποιες τροποποιήσεις και απλουστεύσεις προέρχεται η μουσική των δύο πρώτων στροφών του ποιήματος, δηλαδή του Εθνικού μας Ύμνου.

2. Η δεύτερη μελοποίηση τελείωσε το 1844 και θεωρήθηκε ανώτερη της πρώτης από τους συγχρόνους του Μάντζαρου. Αυτήν την μελοποίηση ο συνθέτης την αφιέρωσε στον πρώτο βασιλιά της Ελλάδας, τον Όθωνα, αλλά δεν εκδόθηκε ποτέ. Ωστόσο δεν υιοθετήθηκε ως Εθνικός Ύμνος της χώρας από τον Όθωνα.

3. Η τρίτη και τελευταία μελοποίηση του Ύμνου έγινε το 1861 όταν ο υπουργός των στρατιωτικών παρακάλεσε τον Μάντζαρο να συνθέσει ένα εμβατήριο για τον στρατό. Όταν λίγο αργότερα το 1865 ο βασιλιάς Γεώργιος ο Α΄ επισκέφθηκε την Κέρκυρα άκουσε την εκδοχή για ορχήστρα πνευστών της αρχής της πρώτης μελοποίησης που έπαιζε η μπάντα της Φιλαρμονική Εταιρείας της Κέρκυρας και του έκανε εντύπωσε. Με βασιλικό διάταγμα του υπουργείου ναυτικών διατάχθηκε η εκτέλεσή του σε όλες τις ναυτικές παρατάξεις του Βασιλικού Ναυτικού. Επίσης ενημερώθηκαν οι ξένοι πρέσβεις προκειμένου να  εκτελείται και από τα ξένα πλοία κατά την απόδοση τιμών στον βασιλιά της Ελλάδας ή στην ελληνική σημαία. Από τότε θεωρείται ο Εθνικός Ύμνος της Ελλάδας.

ΧΡΗΣΤΟΣ

Σχολιάστε