kantonopou’s blog

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ

Αρχεία για 'ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ' Κατηγορία

Επιστήμη και Θρησκεία (Αγίου Λουκά,επισκόπου Συμφερουπόλεως και Κριμαίας)

Συγγραφέας: kantonopou στις 13 Μαρτίου 2013


[el]image2

Ο λόγος αυτός του αγίου Λουκά, επιστήμονα ιατρού, αφιερώνεται σ’ αυτούς που θέλουν ξεκομμένη την Επιστήμη από τη Θρησκεία:

————————————————————————————————————————–

«Όταν εξετάζουμε τη σύγχρονη επιστήμη όπως αυτή δημιουργήθηκε από επιστήμονες σαν τον Λαμάρκ και τον Δαρβίνο, βλέπουμε την αντίθεση και θα έλεγα την απόλυτη ασυμφωνία που υπάρχει μεταξύ επιστήμης και θρησκείας σε θέματα που αφορούν τα βασικότερα προβλήματα της ύπαρξης και της γνώσης. Γι’ αυτό, νους φωτισμένος και λογικός δεν μπορεί να δέχεται ταυτόχρονα και το ένα και το άλλο και πρέπει να επιλέξει μεταξύ θρησκείας και επιστήμης».

Τα λόγια αυτά τα έγραψε 65 χρόνια πριν ένας γνωστός Γερμανός ζωολόγος, θερμός οπαδός του Δαρβίνου, ο Γέκκελ στο βιβλίο του «Τα μυστικά του κόσμου» που γνώρισε μεγάλη επιτυχία και όπως φαινόταν απέδειξε ότι η πίστη είναι ένας παραλογισμός. Λέει, λοιπόν, ο Γέκκελ ότι κάθε άνθρωπος με φωτισμένη διάνοια πρέπει να διαλέξει μεταξύ επιστήμης και θρησκείας και να ακολουθήσει είτε το ένα είτε το άλλο. Και θεωρεί απαραίτητο να αρνηθούν αυτοί οι άνθρωποι την θρησκεία διότι ένας άνθρωπος λογικός δεν μπορεί να αρνηθεί την επιστήμη.

Πραγματικά αυτό είναι απαραίτητο; Όχι, καθόλου, διότι γνωρίζουμε ότι πολλοί και μεγάλοι επιστήμονες ήταν ταυτόχρονα και πολύ πιστοί άνθρωποι. Τέτοιος ήταν για παράδειγμα ο Πολωνός αστρονόμος Κοπέρνικος που έθεσε το θεμέλιο όλης της σύγχρονης αστρονομίας. Ο Κοπέρνικος δεν ήταν μόνο πιστός αλλά ήταν και κληρικός. Ένας άλλος μεγάλος επιστήμονας, ο Νεύτων, πάντα όταν έλεγε τη λέξη Θεός έβγαζε το καπέλο του. Ήταν πολύ πιστός άνθρωπος. Ένας μεγάλος βακτηριολόγος της εποχής μας και σχεδόν σύγχρονός μας, ο Παστέρ, που έθεσε τις βάσεις της σύγχρονης βακτηριολογίας, όλα τα επιστημονικά του έργα άρχιζε με τη θερμή προσευχή στον Θεό. Πριν 10 χρόνια άφησε αυτή τη ζωή ένας μεγάλος επιστήμονας και συμπατριώτης μας, ο φυσιολόγος Παύλοβ, που ήταν δημιουργός της καινούριας φυσιολογίας του εγκεφάλου. Ήταν και αυτός πολύ πιστός άνθρωπος. Θα τολμούσε, λοιπόν, ο Γέκκελ να πει ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν φωτισμένη διάνοια επειδή πιστεύουν στον Θεό;

Τι συμβαίνει λοιπόν; Γιατί και σήμερα υπάρχουν, και τους γνωρίζω προσωπικά, μερικοί επιστήμονες καθηγητές πανεπιστημίου που είναι πολύ πιστοί άνθρωποι; Γιατί την θρησκεία δεν την αρνούνται όλοι οι επιστήμονες αλλά μόνο ένα μέρος τους που έχουν τρόπο σκέψεως όμοιο μ’ αυτόν που έχει ο Γέκκελ;

Γιατί αυτοί οι άνθρωποι πιστεύουν μόνο στην ύλη και αρνούνται τον πνευματικό κόσμο, δεν πιστεύουν στη μετά θάνατον ζωή, δεν δέχονται την αθανασία της ψυχής και βεβαίως δεν δέχονται την ανάσταση των νεκρών. Λένε ότι η επιστήμη τα καταφέρνει όλα, ότι δεν υπάρχει στην φύση μυστικό που η επιστήμη δεν μπορεί να ανακαλύψει. Εμείς τι μπορούμε να απαντήσουμε σ’ αυτά;

Θα τους απαντήσουμε το εξής: Έχετε απόλυτο δίκαιο. Δεν μπορούμε να περιορίσουμε την ανθρώπινη διάνοια που ερευνά την φύση. Ξέρουμε ότι σήμερα η επιστήμη γνωρίζει μόνον ένα μέρος απ’ αυτά που θα έπρεπε εμείς να ξέρουμε για την φύση. Γνωρίζουμε επίσης ότι οι δυνατότητες της επιστήμης είναι μεγάλες. Σ’ αυτό έχουν δίκαιο και δεν το αμφισβητούμε. Τι λοιπόν αμφισβητούμε εμείς; Γιατί δεν αρνούμαστε την θρησκεία όπως το κάνουν αυτοί και δεν την θεωρούμε αντίθετη προς την επιστημονική γνώση;

Μόνο γιατί με όλη την καρδιά μας πιστεύουμε πως υπάρχει ο πνευματικός κόσμος. Είμαστε σίγουροι πως εκτός από τον υλικό κόσμο υπάρχει άπειρος και ασύγκριτα υψηλότερος πνευματικός κόσμος. Πιστεύουμε στην ύπαρξη των πνευματικών όντων που έχουν διάνοια πολύ πιο υψηλή από ότι έχουμε εμείς οι άνθρωποι. Πιστεύουμε, με όλη την καρδιά μας, ότι πάνω απ’ αυτό τον πνευματικό και τον υλικό κόσμο υπάρχει Μέγας και Παντοδύναμος Θεός.

Αυτό που εμείς αμφισβητούμε είναι το δικαίωμα της επιστήμης να ερευνά με τις μεθόδους της τον πνευματικό κόσμο. Διότι ο πνευματικός κόσμος δεν ερευνάται με τις μεθόδους που ερευνούμε τον υλικό κόσμο. Οι μέθοδοι αυτές είναι εντελώς ακατάλληλες για να ερευνούμε μ’ αυτές τον πνευματικό κόσμο.

Από πού γνωρίζουμε ότι υπάρχει ο πνευματικός κόσμος; Ποιος μας είπε ότι υπάρχει; Αν μας το ρωτήσουν οι άνθρωποι που δεν πιστεύουν στη θεία αποκάλυψη θα τους απαντήσουμε το εξής, «μας το είπε η καρδιά μας». Διότι υπάρχουν δύο τρόποι το να γνωρίσει κανείς κάτι, ο πρώτος είναι αυτός για τον οποίο μιλάει ο Γέκκελ και τον οποίο χρησιμοποιεί η επιστήμη για να γνωρίσει τον υλικό κόσμο. Υπάρχει όμως και ένας άλλος τρόπος που η επιστήμη δεν τον ξέρει και δεν θέλει να τον ξέρει. Είναι η γνώση μέσω καρδιάς. Η καρδιά μας δεν είναι μόνο το κεντρικό όργανο του κυκλοφορικού συστήματος, είναι και όργανο με το οποίο γνωρίζουμε τον άλλο κόσμο και αποκτάμε την ανώτατη γνώση. Είναι το όργανο που μας δίνει την δυνατότητα να επικοινωνούμε με τον Θεό και τον άνω κόσμο. Σ’ αυτό μόνο εμείς διαφωνούμε με την επιστήμη.

Εκτιμώντας τις μεγάλες επιτυχίες και τα κατορθώματα της επιστήμης, καθόλου δεν αμφισβητούμε την μεγάλη της σημασία και δεν περιορίζουμε την επιστημονική γνώση. Εμείς λέμε μόνο στους επιστήμονες, «δεν έχετε εσείς την δυνατότητα με τις μεθόδους σας να ερευνάτε τον πνευματικό κόσμο, εμείς όμως μπορούμε να το κάνουμε με την καρδιά μας».

Υπάρχουν πολλά ανεξήγητα φαινόμενα τα οποία όμως είναι αληθινά (όπως είναι αληθινό κάποιο φυσικό φαινόμενο) και που αφορούν τον πνευματικό κόσμο. Υπάρχουν λοιπόν φαινόμενα, τα οποία η επιστήμη ποτέ δεν θα μπορέσει να τα εξηγήσει γιατί δεν χρησιμοποιεί τις κατάλληλες μεθόδους.

Ας μας εξηγήσει η επιστήμη πως εμφανίστηκαν οι προφητείες για την έλευση του Μεσσία, οι οποίες όλες πραγματοποιήθηκαν. Μπορεί να μας πει πως ο μεγάλος προφήτης Ησαΐας, 700 χρόνια πριν την γέννηση του Χριστού προείπε τα πιο σημαντικά γεγονότα της ζωής Του, και γι’ αυτό ονομάστηκε ευαγγελιστής της Παλαιάς Διαθήκης; Να μας εξηγήσει την διορατική χάρη που έχουν οι άγιοι και να μας πει με ποιες φυσικές μεθόδους απέκτησαν οι άγιοι αυτή την χάρη και πως μπορούσαν μόλις έβλεπαν έναν άνθρωπο άγνωστο, αμέσως να καταλαβαίνουν την καρδιά του και να διαβάζουν τις σκέψεις του; Έβλεπαν τον άνθρωπο πρώτη φορά και τον καλούσαν με το όνομά του. Χωρίς να περιμένουν από τον επισκέπτη ερώτηση έδιναν απάντηση σ’ αυτά που τον προβλημάτιζαν.

Αν μπορούν ας μας το εξηγήσουν αυτό. Ας εξηγήσουν με ποιόν τρόπο προέλεγαν οι άγιοι τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα τα οποία με τον καιρό πραγματοποιούνταν ακριβώς όπως τα είχαν προφητέψει. Να μας εξηγήσουν τις επισκέψεις από τον άλλο κόσμο και τις εμφανίσεις των νεκρών στους ζωντανούς.

Δεν θα μας το εξηγήσουν ποτέ γιατί βρίσκονται μακριά απ’ αυτό που είναι η βάση της θρησκείας – από την πίστη. Αν διαβάσετε τα βιβλία εκείνων από τους επιστήμονες που επιχειρούν να ανασκευάσουν τη θρησκεία θα δείτε πόσο επιφανειακά αυτοί βλέπουν τα πράγματα. Δεν καταλαβαίνουν την ουσία της θρησκείας και όμως την κρίνουν. Η κριτική τους δεν αγγίζει την ουσία της πίστεως, την οποία αδυνατούν να καταλάβουν αλλά τους τύπους, τις εκδηλώσεις δηλαδή του θρησκευτικού συναισθήματος. Την ουσία της θρησκείας και της πίστεως δεν την καταλαβαίνουν. Γιατί όμως; Γιατί ο Κύριος Ιησούς Χριστός λέει, «Ουδείς δύναται ελθείν προς με, εάν μη ο Πατήρ ο πέμψας με ελκύση αυτόν» (Ιω. 6, 44).

Πρέπει λοιπόν να μας ελκύσει ο επουράνιος Πατέρας, πρέπει η χάρη του Αγίου Πνεύματος να φωτίσει την καρδιά και το νου μας. Να κατοικήσει στην καρδιά και το νου μας, μέσω αυτής της φώτισης, το Άγιο Πνεύμα και πρέπει αυτός που αξιώθηκε να λάβει αυτό το δώρο να αποκτήσει την αγάπη του Χριστού τηρώντας τις εντολές του. Μόνο αυτοί που απέκτησαν το Άγιο Πνεύμα, αυτοί που στην καρδιά τους κατοικεί ο Χριστός μαζί με τον Πατέρα του, γνωρίζουν την ουσία της πίστεως. Οι άλλοι, οι έξω άνθρωποι, δεν την καταλαβαίνουν καθόλου.

Ας ακούσουμε την κριτική κατά του Γέκκελ ενός Γάλλου φιλοσόφου του Μπούτρου. Λέει λοιπόν το εξής ο Μπούτρου, «Η κριτική του Γέκκελ πιο πολύ αφορά τους τύπους παρά την ουσία και τους τύπους τους βλέπει από μια ματιά τόσο υλιστική και τόσο στενή που δεν μπορούν να τους παραδεχτούν ούτε οι άνθρωποι που θρησκεύουν. Έτσι η κριτική της θρησκείας από τον Γέκκελ δεν αναφέρεται ούτε σε μία από τις αρχές που πρεσβεύει η θρησκεία».

Αυτή λοιπόν είναι η γνώμη μας σχετικά με το βιβλίο του Γέκκελ «Τα μυστικά του κόσμου», το οποίο και μέχρι σήμερα θεωρείται «ευαγγέλιο» για όλους αυτούς που ασκούν κριτική κατά της θρησκείας, που την αρνούνται και την βρίσκουν αντίθετη προς την επιστήμη. Βλέπετε πόσο φτωχά και ανούσια είναι τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούν; Μην σκανδαλίζεστε όταν ακούτε αυτά που λένε κατά της θρησκείας, αφού αυτοί που τα λένε δεν καταλαβαίνουν την ουσία της. Εσείς οι απλοί άνθρωποι που δεν έχετε πολλή σχέση με την επιστήμη και δεν γνωρίζετε πολλά από την φιλοσοφία να θυμάστε πάντα την βασικότερη αρχή, την οποία πολύ καλά την γνώριζαν οι πρώτοι χριστιανοί. Αυτοί θεωρούσαν δυστυχισμένο τον άνθρωπο που γνωρίζει όλες τις επιστήμες, δεν γνωρίζει όμως τον Θεό. Και αντίθετα θεωρούσαν μακάριο αυτόν που γνωρίζει τον Θεό, έστω και να μην γνώριζε απολύτως τίποτα από τα ανθρώπινα.

Να φυλάγετε αυτή την αλήθεια σαν το μεγαλύτερο θησαυρό της καρδιάς σας, προχωράτε ευθεία και μην κοιτάζετε δεξιά και αριστερά. Ας μην μας κάνουν, αυτά που ακούμε κατά της θρησκείας, να χάνουμε τον προσανατολισμό μας. Να κρατάμε την πίστη μας που είναι αλήθεια αιώνια και αναμφισβήτητη. Αμήν.

Αγίου Λουκά Αρχιεπισκόπου Κριμαίας – “Λόγοι και Ομιλίες” Εκδόσεις “Ορθόδοξος Κυψέλη “  Θεσσαλονίκη Θησαυρός Γνώσεων και Ευσεβείας

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ, ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Τυχαίο; Δεν νομίζω!

Συγγραφέας: kantonopou στις 22 Φεβρουαρίου 2013

Λοιπόν;
Ας δοξάσουμε τον Δημιουργό Θεό μας
για το υπέροχο σπίτι μας,
για τον υπέροχο ουρανό,
για τα υπέροχα άστρα,
για όλη την κτίση…

http://imverias.blogspot.gr/

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Nicolas Berdiaeff, Γιατί πράγμα ξεσηκώνονται οι επικριτές του Χριστιανισμού;

Συγγραφέας: kantonopou στις 14 Φεβρουαρίου 2013

cross2Γ

Στη διάρκεια της ιστορίας της η χριστιανική ανθρωπότητα πρόδωσε τριπλά το Χριστιανισμό. Στην αρχή τον παραμόρφωσε, στη συνέχεια τον εγκατέλειψε ολότελα και στο τέλος, και ακριβώς αυτό ήταν το πιο μεγάλο της λάθος, άρχισε να τον καταριέται για το κακό που είχε η ίδια δημιουργήσει. Όταν κρίνουν το Χριστιανισμό, κρίνουν τα αμαρτήματα και τα ελαττώματα της χριστιανικής ανθρωπότητας, κρίνουν τη μη εφαρμογή και την παραμόρφωση της αλήθειας του Χριστού από τον άνθρωπο. Γι’ αυτές ακριβώς τις παραμορφώσεις, τα αμαρτήματα και τις ανθρώπινες κακίες αποσπάστηκε απ’ το Χριστιανισμό ο κόσμος.

Στη μια ιδανική αρχή πρέπει να αντιπαραθέσουμε μιαν άλλη. Στο ένα πραγματικό γεγονός πρέπει να αντιπαρατάξουμε ένα άλλο. Θα μπορούσε κανείς να υπερασπιστεί τον τελικό σκοπό του κομμουνισμού, δείχνοντας πως παραμορφώθηκε και δεν εφαρμόστηκε ποτέ, όπως έγινε και με το Χριστιανισμό. Για να φτάσουν στους σκοπούς τους οι κομμουνιστές χύνουν πολύ αίμα και διαστρέφουν την αλήθεια. Το ίδιο κάνουν κι οι Χριστιανοί, αλλά ξεκινώντας απ’ το γεγονός αυτό μια σύγκριση ανάμεσα στον κομμουνισμό και το Χριστιανισμό θα ήταν μια φανερή πλάνη.

Στο Ευαγγέλιο, στις εντολές του Χριστού, στη διδασκαλία της Εκκλησίας, στο παράδειγμα των αγίων, στις αυθεντικές εκδηλώσεις του Χριστιανισμού θα βρείτε το χαρμόσυνο μήνυμα του ερχομού της Βασιλείας του Θεού, μια κλήση στην αγάπη του πλησίον, την πραότητα, τη θυσία και την καθαρότητα της καρδίας. Όμως δε θα βρείτε προτροπές για βία, εχθρότητα, εκδίκηση, μίσος ή απληστία. Συνεπώς, γιατί πράγμα ξεσηκώνονται οι επικριτές του Χριστιανισμού; Αντίθετα, στη θεωρία και την ιδεολογία του Μarx, που γέννησε τον κομμουνισμό, θα βρείτε μόνο προτροπές για βία, μνησίκακη εχθρότητα της μιας τάξης απέναντι σε μια άλλη, εκδίκηση, αγώνα προσωπικών συμφερόντων, και τίποτε που να απευθύνεται στην αγάπη, τη θυσία, την πραότητα και την πνευματική καθαρότητα. Στην ιστορία συχνά αμάρτησαν οι Χριστιανοί και ίσως κάτω από το «βλέμμα» του Χριστού, όμως δεν πραγματοποίησαν ποτέ τις εντολές Του με τον παραπάνω απαράδεκτο τρόπο. Οι εχθροί του Χριστιανισμού χαίρονται να διαδίδουν πως οι Χριστιανοί συχνά καταφεύγουν στη βία για να υπερασπιστούν και να διαδώσουν την πίστη τους. Το γεγονός αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, αλλά δείχνει πως οι Χριστιανοί ήταν τότε τυφλοί από το πάθος, πως δεν είχε ακόμα φωτιστεί η φύση τους και πως η κατάσταση της αμαρτίας έφτασε να παραμορφώσει και τον πιο δίκαιο και ιερό σκοπό. Όταν ο Πέτρος θέλησε να υπερασπιστεί το Χριστό, έβγαλε το ξίφος του, χτύπησε το δούλο του μεγάλου αρχιερέα και του έκοψε το αυτί. Τότε ο Χριστός του είπε, «απόστρεψον την μάχαιράν σου εις τον τόπον αυτής· πάντες γαρ οι λαβόντες μάχαιραν εν μαχαίρα απολούνται» (Μθ. 26, 52).

Η θεία αλήθεια του Χριστιανισμού, που δέχτηκαν οι άνθρωποι, παραμορφώνεται μέσα στην αμαρτωλή τους φύση, στην περιορισμένη τους συνείδηση. Η αποκάλυψη και η χριστιανική ζωή, όπως κάθε αποκάλυψη και κάθε θρησκευτική ζωή, προϋποθέτουν όχι μόνο την ύπαρξη του Θεού, αλλά επίσης και την ύπαρξη του ανθρώπου. Κι αυτός παρότι φωτίζεται από το φως της χάρης του Θεού, σχετικοποιεί στα πνευματικά του μάτια το θείο αυτό φως και στη συνέχεια επιβάλλει στην αποκάλυψη τα όρια της φύσης και της συνείδησής του.

Από τη Βίβλο ξέρουμε ότι ο Θεός αποκαλύφτηκε στους Εβραίους. Αλλ’ ο θυμός, ο φθόνος, η εκδίκηση που εκδηλώνει ο Θεός – Γιαχβέ, δεν είναι οι φυσικές ιδιότητες του Θεού, είναι μια παραμορφωμένη εικόνα Του στη συνείδηση του ισραηλιτικού λαού, με τον οποίο ήταν σύμφυτες αυτές οι ποιότητες. Από τους ανθρώπους εκφυλίστηκαν και η ιδέα του Θεού, που παρουσιάστηκε συχνά σαν ανατολίτης άρχοντας κι απόλυτος μονάρχης, και το δόγμα της Απολύτρωσης, που ερμηνεύτηκε σαν τη διακοπή μιας δικαστικής διαδικασίας που κινήθηκε από τον εξαγριωμένο θεό ενάντια στον άνθρωπο, παραβάτη της θέλησής του. Κι αυτή η διεστραμμένη αντίληψη, που περιορίστηκε ανθρώπινα από τα χριστιανικά δόγματα, έκανε τους ανθρώπους να αποκοπούν απ’ το Χριστιανισμό. Εκφυλίστηκε κι αυτή η ιδέα της Εκκλησίας. Κατανοήθηκε εξωτερικά, ταυτίστηκε με την ιεραρχία, με τα λειτουργικά τυπικά, με τα αμαρτήματα των «ενοριτών». Πριν απ’ όλα θεωρήθηκε θεσμός. Η βαθύτερη κι η πιο εσωτερική έννοια της Εκκλησίας, που την αντιλαμβάνεται σαν πνευματικό οργανισμό, σαν μυστικό σώμα του Χριστού (σύμφωνα με τον ορισμό του Αποστόλου Παύλου), μετατοπίστηκε σε δεύτερο πλάνο και έγινε αποδεκτή μόνο από μια μειονότητα. Η λειτουργία, τα μυστήρια εκτιμήθηκαν σαν εξωτερικά τυπικά και το βαθύτερο και μυστικό τους νόημα ξέφυγε από τους ψευδοχριστιανούς. Και εγκατέλειψαν την Εκκλησία αυτοί που σκανδαλίστηκαν από τα παραπτώματα του κλήρου, από τις πλάνες των εκκλησιαστικών θεσμών, τις πολύ ανάλογες με τις πλάνες των πολιτικών θεσμών, από την υπερβολικά εξωτερική πίστη των ενοριτών και την υποκρισία μιας φανερής και διαφημιζόμενης ευσέβειας.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ πως στην Εκκλησία υπάρχει ένα θείο κι ένα ανθρώπινο στοιχείο, πως η ζωή της είναι ζωή «θεανδρική», μια πράξη κοινή ανάμεσα στη θεότητα και την ανθρωπότητα. Η θεία ίδρυση της Εκκλησίας είναι αιώνια και αλάνθαστη, αγία και καθαρή και «πύλαι άδου ου κατισχύσουσιν αυτής» (Μθ. 16, 18). Το θείο στοιχείο στην Εκκλησία είναι ο Χριστός, ο αρχηγός της, η ηθική διδασκαλία του Ευαγγελίου, οι βασικές αρχές της πίστης μας, τα δόγματα, τα μυστήρια, η ενέργεια της χάρης του Αγίου Πνεύματος. Η ανθρώπινη πλευρά της Εκκλησίας είναι επισφαλής και ευμετάβλητη. Μπορεί να προκαλεί παραμορφώσεις, αρρώστιες, πτώσεις, μεταβολές, όπως επίσης και να ανακαλύπτει μια δημιουργική κίνηση, μια ανάπτυξη, μια πνευματική άνθιση, μια αναγέννηση. Τα αμαρτήματα της ανθρωπότητας και της εκκλησιαστικής ιεραρχίας δεν είναι αμαρτήματα της Εκκλησίας με τη θεία της ουσία, γι’ αυτό διόλου δε μειώνουν την αγιότητά της. Ο Χριστιανισμός ορθώνεται μπροστά στην ανθρώπινη φύση, της ζητά να φωτιστεί και να μεταμορφωθεί, αλλ’ αυτή αντιστέκεται και επιχειρεί να παραμορφώσει τον ίδιο. Ανάμεσα στο θείο και το ανθρώπινο διεξάγεται μια διαρκής πάλη, στις φάσεις της οποίας άλλοτε το θείο καταυγάζει το ανθρώπινο, κι άλλοτε το ανθρώπινο διαστρέφει το θείο.

Ο Υιός του Θεού γίνεται άνθρωπος, αναδέχεται την ανθρώπινη σάρκα κι έτσι καθαγιάζει την ανθρώπινη φύση. Ο Χριστιανισμός υψώνει τον άνθρωπο και τον τοποθετεί στο κέντρο του κόσμου. Του φανερώνει τον πιο πολύτιμο σκοπό της ζωής, του θυμίζει την υψηλή καταγωγή και την ακόμα πιο υψηλή αποστολή του. Αντίθετα όμως από τις άλλες θρησκείες, δεν κολακεύει την ανθρώπινη φύση στην αμαρτωλή και εκπεσμένη της κατάσταση και καλεί τον άνθρωπο να την ξεπεράσει ηρωικά.

Ο Χριστός μας διδάσκει να αγαπάμε το Θεό, να αγαπάμε και τον άνθρωπο, τον πλησίον μας. Είναι αδιάσπαστα ενωμένες η αγάπη στο Θεό και η αγάπη στον άνθρωπο. Με δύναμη από το Θεό Πατέρα αγαπάμε τους αδελφούς μας, και με την αγάπη των αδελφών αποκαλύπτεται η αγάπη μας στο Θεό. «Εάν αγαπώμεν αλλήλους, ο Θεός εν ημίν μένει και η αγάπη αυτού τετελειωμένη εν ημίν έστιν» (Α’ Ιω. 4, 12). Ο Χριστός ήταν ο Υιός του Θεού και ο Υιός του ανθρώπου. Μας αποκάλυψε την τέλεια ένωση του Θεού και του ανθρώπου, την ανθρωπότητα του Θεού και τη θεότητα του ανθρώπου. Ο φυσικός όμως άνθρωπος δύσκολα αφομοιώνει αυτήν την πληρότητα της αγάπης «θείου και ανθρώπινου». Άλλοτε στρέφεται στο Θεό και αποστρέφεται τον άνθρωπο, προετοιμάζεται να αγαπήσει το Θεό, αλλά νιώθει αδιαφορία και σκληρότητα για τον άνθρωπο. Αυτό γινόταν στο Μεσαίωνα. Άλλοτε πάλι στρέφεται στον άνθρωπο, έτοιμος να τον αγαπήσει και να τον υπηρετήσει, αλλά απομακρύνεται από το Θεό, και πολεμά κι αυτόν και την ιδέα Του, λες κι είναι ολέθρια κι αντίθετη στο καλό της ανθρωπότητας. Αυτό ήδη γίνεται στους νέους χρόνους, στον ουμανισμό, στον ανθρωπιστικό σοσιαλισμό. Τέλος, αφού καταπάτησε τη θεανδρική αλήθεια κι απομάκρυνε την αγάπη στον άνθρωπο απ’ την αγάπη στο Θεό, άρχισε να χτυπά το Χριστιανισμό και να τον κατηγορεί για τις δικές του παρανομίες.

(Nicolas Berdiaeff, Χριστιανισμός και Κοινωνική πραγματικότητα, σ.230-234 Εκδ. Π. Πουρναρά, Θεσ/νίκη. )

http://www.pemptousia.gr/

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

ΠΑΛΑΙΟΔΙΑΘΗΚΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΛΑΤΡΕΙΑΣ

Συγγραφέας: kantonopou στις 13 Φεβρουαρίου 2013

ΠΑΛΑΙΟΔΙΑΘΗΚΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΛΑΤΡΕΙΑΣ

Πρωτοπρεσβυτέρου π. Ἰωάννου Φωτοπούλου,
Ἐφημερίου Ἱ. Ν. Ἁγίας Παρασκευῆς Ἀττικῆς

(Εἰσήγηση στὴν Ἡμερίδα, 12.02.2012:
«ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ – Ἀλήθεια καὶ Ψεύδη»)

Ἡ ὀρθόδοξη λατρεία εἶναι ἡ ἀναπνοή τῆς Ἐκκλησίας.  Τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ πραγματώνεται μέσα στήν θεία λατρεία. Ὅλα τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας τρέφονται καί ζωογονοῦνται διά τῆς θείας χάριτος πού παρέχεται μέσα στήν προσευχή τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως διαμορφώθηκε ἐν ἁγίῳ Πνεύματι ὑπό τῶν ἁγίων Πατέρων μέ σεβασμό στήν προγενεστέρα αὐτῶν παράδοση.  Ὑπάρχει μιά συνέχεια τῆς λατρείας πού ἀναπτύσσεται χωρίς συγκρούσεις καί ἀντιπαραθέσεις ἀπό τήν παράδοση τοῦ μυστηρίου τῆς θείας Εὐχαριστίας κατά τό Μυστικό Δεῖπνο καί τήν κλάση τοῦ ἄρτου καί τίς προσευχές στήν πρώτη ἐκκλησία μέχρι τά τυπικά τοῦ ἁγίου Σάββα τῆς Κων/πόλεως καί τοῦ Ἁγίου Ὄρους.  Θαυμαστή ἀρχή, ὑπέροχη συνέχεια, χωρίς κενά ὁλοκληρία. Γλῶσσα, ποίηση, μουσική θεολογία ἀνεπανάληπτη.
Ὅμως ἡ λατρεία αὐτή δέν παράγεται ἐκ τοῦ μηδενός. Ἡ ἁγία Καθολική Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία εἶναι ἡ ὁλοκλήρωση καί εἰς τό πλῆρες φανέρωση τῆς ἐκκλησίας πού ἐν σκιᾷ ὑπάρχει κατά τήν Παλαιά Διαθήκη. Ἐκεῖ ἔχουμε τήν ἐκκλησία τοῦ Ἰσραήλ.  Αὐτή ἡ ἐκκλησία συνάγεται ἐνώπιον τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου(«ἑκκλησιάζεται»), ἐν μέσω τῆς ἐκκλησίας ἀναπέμπονται ὕμνοι (Ψαλμ. κα´ 22) ἐνώπιον αὐτῆς γίνεται ἡ χρίσις τῶν ἀρχιερέων (Λευϊτικό η´ 1-14) γίνεται ἡ ἀνάγνωση τοῦ νόμου («εἰς τά ὦτα πάσης ἐκκλησίας», Ἰησ. 9, 2f ). Ἡ ἐκκλησία προσφέρει, «ἀναφέρει» θυσίες καί ὁλοκαυτώματα πρός τόν Θεό (Β´Παρ. κθ´ 31-32). Τῆς ἐκκλησίας ἐξω προσευχομένης μέσα στά ἅγια τῶν ἁγίων ὁ Θεός ἀποκαλύπτει στόν Μωϋσῆ τή δόξα Του (Ἐξοδ. κε´ 1-8).  Ἡ λατρεία αὐτή τοῦ νόμου ἦταν θεόσδοτη, γιά τό λαό ὅμως τοῦ Ἰσραήλ. Ὅλες οἱ λατρευτικές λεπτομερεῖς διατάξεις, οἱ θυσίες καί οἱ ραντισμοί τοῦ αἵματος, οἱ καθαρμοί, ἡ ἀαρωνική ἱερωσύνη καί ὅλα τά τελούμενα ἦσαν τύποι καί προτυπώσεις τῆς μελλούσης ἀληθοῦς λατρείας, καλλιεργοῦσαν τήν ἐλπίδα τῆς ἀληθοῦς σωτηρίας καί λυτρώσεως.
Βλέπουμε ὅτι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός εἰσέρχεται στήν συναγωγή καί ἀναγινώσκει ἀπό τόν προφήτη Ἠσαΐα. Διαβάζουμε ἐπίσης  στό Εὐαγγέλιο ὅτι οἱ ἀπόστολοι «ἦσαν διαπαντός ἐν τῷ ἱερῷ αἰνοῦντες καί εὐλογοῦντες τόν Θεόν» (Λουκ.κδ´ 53) καί στίς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων ὅτι οἱ Ἀπόστολοι Πέτρος καί Ἰωάννης «ἀνέβαινον είς τό ἱερόν ἐπί τήν ὥραν τῆς προσευχῆς τήν ἐνάτην» (Πράξ. γ´ 1).  Κοινωνοῦν λοιπόν κατ΄ἀρχάς οἱ πρῶτοι χριστιανοί στή λατρεία πού τελεῖται στό Ναό καί στή συναγωγή, ἀλλά τελοῦν ὡς ἡ Ἐκκλησία, ὡς τό Σῶμα Χριστοῦ τή Θεία Εὐχαριστία. Ὅπως γράφει ὁ Ἀπόστολος : «ἔχομεν θυσιαστήριον ἐξ’οὗ φαγεῖν οὐκ ἔχουσιν ἐξουσίαν οἱ τῇ σκηνῇ λατρεύοντες»(Ἑβρ. ιγ´10).
Σταδιακῶς ὅμως ἡ Ἐκκλησία ἀποκόπτεται τελείως ἀπό τήν Συναγωγή, τήν «ξηρανθεῖσαν συκῆν», ἡ ὁποία ἀρνηθεῖσα τούς Προφῆτες καί τόν Χριστό ἀπέβη ἄκαρπη καί δαιμονική.  Λίγο –λίγο ἡ Συναγωγή ἀρνεῖται τό περιεχόμενο τοῦ Μωσαϊκοῦ Νόμου καί μέσω τῆς ραββινικῆς-καμπαλλιστικῆς ἑρμηνείας τῆς Π.Δ. ἐκπίπτει στήν ἑβραϊκή μαγεία. Εἰς δέ τίς συνάξεις της, κατά τήν μαρτυρία τῶν ἁγίων Πατέρων  [1], ἀναθεματίζεται ὁ Χριστός καί οἱ χριστιανοί.  Πρέπει ἐδῶ νά εἰπωθεῖ ὅτι γιά τούς ἀνωτέρω λόγους  ἀπαγορεύεται στούς Ὀρθοδόξους κατά τούς ἱερούς Κανόνες ἡ εἴσοδος στή Συναγωγή καί πολλῷ μᾶλλον ἡ συμμετοχή τους στό τελετουργικό της [2]. Ὁ Ἑβραϊσμός δέν εἶναι πλέον, ὅπως  κακῶς λέγεται, «ἀβρααμική πίστις». Οἱ Φαρισαῖοι καί τό σάπιο θρησκευτικό κατεστημένο δέν εἶναι τέκνα τοῦ Ἀβραάμ ἀφοῦ ὁ Κύριος τούς ἀπευθύνει τόν σκληρό λόγο : «ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρός τοῦ διαβόλου ἐστέ»(Ἰω. 8,12).  Κληρονόμος τῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ Θεοῦ πρός τόν Ἀβραάμ εἶναι ἡ Ἐκκλησία, ὅπως τό βεβαιώνει ὁ ἀπ. Παῦλος.
Ἡ Ἐκκλησία  εἶναι ὁ νέος Ἰσραήλ, εἶναι τό Σῶμα Τοῦ Χριστοῦ, ἡ νέα ἄμπελος πού καρποφορεῖ τή σωτηρία, πού παρέχει στά μέλη της τή δυνατότητα τῆς ἀποκαταστάσεως καί θεραπείας τους ἀπό τήν ἁμαρτία τή φθορά καί τό θάνατο, δῶρα τά ὁποῖα προσέφερε ὁ Χριστός σέ ὅλη τήν ἀνθρώπινη φύση μέ τό μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας Του. Ὁ Χριστός ὁ μέγας καί μόνο ἀρχιερεύς, θύων καί θυόμενος προσφέρει ἑαυτόν ὑπέρ πάντων τῶν ἀνθρώπων, ραντίζει μέ τό πανάγιο αἷμα Του ὅλη τήν ἀνθρώπινη φύση καί τήν καθαρίζει. Λουόμεθα πλέον ὄχι μέ τυπικούς καθαρμούς ἀλλά διά τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος καί ἔτσι καθαριζόμεθα ἀπό τήν ἁμαρτία καί τή φθορά. Τρεφόμεθα μέ τήν προσφερομένη ἀναίμακτη θυσία Του, τό σῶμα Του καί τό αἷμα Του καί ἀναφέρομε τίς προσευχές μας στόν ἐν Τριάδι Θεό, ὅπως μᾶς τόν ἀπεκάλυψε ὁ Χριστός.  Ἡ νομική λατρεία παρῆλθε. Γιάτί ἡ Ἀλήθεια ἦλθε, ἡ σκιά παρέδραμε.  Ἡ νέα λατρεία ὡς πλήρης κοινωνία τῶν χριστιανῶν μέ τόν Θεό καί τόν ἀδελφό μέσα στό κυριακό σῶμα εἶναι γεγονός.
Ὅμως ἄν καταλύθηκε ἡ νομική λατρεία διασώζονται μέσα στή συνείδηση τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας  πολλά ἀπό τά θεόσδοτα στοιχεῖα τά ὁποῖα διακρατεῖ ἐκείνη μέ σεβασμό, δίνοντάς τους πνευματικό, σωτηριολογικό περιεχόμενο καί ἐντάσσοντάς τα στό πλαίσιο τῆς Θείας Λατρείας της.  Κι αὐτό γιατί ὡς γνήσιος κληρονόμος τῆς πίστεως καί τῶν ἐπαγγελιῶν πρός τόν Ἀβραάμ εἶναι καί ὁ μοναδικός κληρονόμος τοῦ λατρευτικοῦ πλούτου τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης.
Ἄς δοῦμε τέτοια δείγματα, τέτοια στοιχεῖα τῆς Π.Δ. πού κυριαρχοῦν στήν ὀρθόδοξη λατρεία μας.

Προσευχή τῆς Ἐκκλησίας

1. Ἀφοῦ ὁ Ἰσραήλ εἶναι τύπος τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, ὅλη ἡ ἱστορία του ἀποτελεῖ προτύπωση τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας.  Οἱ ἐπαγγελίες πρός τόν Ἀβραάμ ὅτι θά πληθύνει τόν λαό του σάν τήν ἄμμο τῆς θαλάσσης εἶναι ἡ ὑπόσχεση τῆς οἰκουμενικότητος τῆς Ἐκκλησίας, ἡ γῆ τῆς ἐπαγγελίας εἶναι εἰκόνα τοῦ Παραδείσου, ἡ διάβαση τῆς Ἐρυθρᾶς θαλασσης εἶναι ἡ διάβαση τῆς Ἐκκλησίας στήν καινή ἐν Χριστῷ ζωή καί τύπος τοῦ θείου βαπτίσματος. Ἄπειρες εἶναι οἱ προτυπώσεις τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ. Πρόσωπα ὅπως ὁ Ἰσαάκ καί ὁ Ἰησοῦς τοῦ Ναυΐ προτυπώνουν τόν Χριστό.  Τόν σταυρωθέντα προτυπώνει ὁ ὑψωθείς ὄφις ἐν τῇ ἐρήμῳ. Τό ξύλο πού γλυκαίνει τά πικρά ὕδατα εἰκονίζει τόν Σταυρό. Πολλοί οἱ τύποι τῆς Θεοτόκου: ἡ ἄφλεκτος Βάτος, ἡ βλαστήσασα ράβδος τοῦ Ἀαρών  ἡ μανναδόχος στάμνος κλπ. Ὅλα αὐτές οἱ προτυπώσεις διαποτίζουν τήν λατρεία μας α) μέσῳ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ Εὐαγγελίου καί τοῦ Ἀποστόλου πού κάνουν διαρκεῖς ἀναφορές στήν Π.Δ. β) μέσῳ τῶν αὐτουσίων ἀναγνωσμάτων προφητικῶν πού ἀποκαλύπτουν τό μυστήριο τοῦ Χριστοῦ καί διδακτικῶν (Παροιμίες, σοφία Σολομῶντος. Ἰώβ κλπ). γ) μέσω τῆς ὑμνολογίας πού διαρκῶς ἀναφέρεται στίς προτυπώσεις αὐτές γιά νά φανερώσει τό δογματικό περιεχόμενο τῆς πίστεώς μας, νά παράσχει πνευματική ὠφέλεια καί νά τιμήσει τή Θεοτόκο καί τούς Ἁγίους.
2. Συστηματική ἀνάγνωση τοῦ Ψαλτηρίου καθ΄ὅλη τή διάρκεια τῆς ἑβδομάδος συμπεριλαμβανομένης τῆς καθημερινῆς ἀναγνώσεως στό Μεσονυκτικό τοῦ 118 ψαλμοῦ καί ἄλλων ψαλμῶν, τοῦ Ἐξαψάλμου στόν Ὄρθρο καί τριῶν Ψαλμῶν στούς αἴνους, τοῦ Προοιμιακοῦ καί τοῦ Κύριε Ἐκέκραξα στόν Ἑσπερινό καί πολλῶν Ψαλμῶν στίς Ἀκολουθίες τῶν Ὡρῶν, τοῦ μικροῦ καί μεγάλου ἀποδείπνου, στήν Ἀκολουθία τῆς Θ. Μεταλήψεως κλπ. Καθ᾽ὅλο τόν ἑβδομαδιαῖο καί ἐτήσιο ἑορταστικό κύκλο.

3. Κατά τήν ψαλμώδηση τῶν κανόνων στόν Ὄρθρο χρησιμοποιοῦνται οἱ ἑννέα Ὠδές. Οἱ 7 ἐξ αὐτῶν εἶναι ἐκ τῆς Π.Δ. Οἱ στίχοι τῶν Ὠδῶν χρησιμοποιοῦνται τόσο γιά τήν σύνθεση τοῦ περιεχομένου τῶν εἰρμῶν, πού ἀποτελοῦν τό ποιητικό καί μουσικό πρότυπο ὅλων τῶν τροπαρίων πού ἀκολουθοῦν, ὅσο καί ὡς προκαταρκτικοί στίχοι κάθε τροπαρίου.

4. Τό Ἀμήν καί τό Ἀλληλούϊα.

5.Τό ὑπό τοῦ ἱερέως λεγόμενο «Ἀγαθόν τό ἐξομολογεῖσθαι τῷ Κυρίῳ…».

6. Ὁ τρισάγιος ὕμνος κατά τήν ἀνάγνωση τοῦ Τρισαγίου, ἀλλά καί ψαλλόμενος κατά τή Θεία Λειτουργία, καθώς καί ὁ ὕμνος «ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαώθ εἶναι παρμένα ἀπό τήν ὀπτασία τοῦ προφήτου Ἠσαΐου, ὅπως περιγράφεται στό Ἠσ. 6,3. Ἀπό ἐκεῖ εἶναι καί ἡ φράση πού λέγει ὁ ἱερεύς μετά τήν Θ. Μετάληψη «Τοῦτο ἥψατο τῶν χειλέων μου καί ἀφελεῖ τάς ἀνομίας μου καί τά ἁμαρτίας μου περικαθαριεῖ»

7. Τό πρῶτο καί τελευταῖο ψάλμα στήν πρωϊνή ἀκολουθία : Τό «Θεός Κύριος καί ἐπέφανεν ἠμῖν» ἀπότὀν Ψαλμό στήν ἀρχή τοῦ Ὀρθρου καί τό «εἴη τό ὄνομα Κυριου» ἀπό τόν Ἰώβ στό τέλος τῆς λειτουργίας.

8. Σέ πολλές εὐχές, ὅπως σέ  εὐχή τῆς Λειτουργίας τοῦ Μ. Βασιλείου, ἤ τῶν Προηγιασμένων, στό Μυστἠριο τοῦ ἱεροῦ Εὐχελαίου σέ εὐχή τοῦ μ. Ἁγιασμοῦ, τῆς Ἀκολουθίας τοῦ Ἀρραβῶνος καί τοῦ Γάμου, στή νεκρώσιμη ἀκολουθία γίνεται μνεία τῆς πίστεως καί τῶν ἔργων τῶν δικαίων  τῆς Π. Διαθήκης.

Πηγή λοιπόν γιά τήν ὀρθόδοξη βιωτή καί τό ἦθος, τήν πίστη καί τήν προσευχή τῆς ἐκκλησίας ἡ Π.Δ. Πηγή ἐμπνεύσεως στήν ὑμνολογία, πού εἶναι διαποτισμένη ἀπό τίς εἰκόνες, τούς λόγους, τή διδαχή τῆς Παλαιᾶς διαθήκης.

Ὀρθόδοξος ναός

Ἡ ἐπίδραση τῆς λατρευτικῆς παραδόσεως τῆς Π.Διαθήκης εἶναι ἐμφανήςἐπίσης στή διάταξη τοῦ Ὀρθοδόξου Ναοῦ. Ὅπως γράφει ὁ Ἅγιος Συμεών Θεσσαλονίκης  ὁ ὀρθόδοξος ναός  «διαιρεῖται σέ τρία μέρη, γιατί καί ὁ Θεός εἶναι Τριάς. Αυτό εἰκόνιζε καί ἡ σκηνή τοῦ Μαρτυρίου καί ὁ ναός τοῦ Σολομῶντος…Ὑπῆρχαν τά Ἅγια τῶν Αγίων, τά Ἅγια καί τό κοσμικό Ἅγιον» [3] δηλ. ἡ αὐλή. Ἡ τριμερής αὐτή διάταξη τοῦ Ναοῦ ὀφείλει βεβαίως καί σήμερα νά γίνεται σεβαστή. Νά μήν ἰσοπεδώνεται ὁ χῶρος τῆς λατρείας, ὅπως ἐπιθυμοῦν οἱ ψευδο-ανανεωτές θεωρώντας τόν ναό ἁπλῶς ὡς μαζικό χῶρο κοινῆς λατρείας, έξομοιώνοντας τόν ὀρθόδοξο ναό μέ τά χαοτικά κατασκευάσματα καί τούς ναούς τῶν παπικῶν τῶν προτεσταντῶν τῶν μουσουλμάνων.  Τό ἱερό τέμπλο μέ τό καταπέτασμα -ἀπό τόν 4ο αἰῶνα χαμηλό καί ἀπό τόν 7ο αἰῶνα ὑψηλό [4]– χωρίζει τό ἅγιο Βῆμα ἤ ἱερόν ἤ ἄδυτον ἀπό τόν κυρίως ναό. Αὐτός πάλι χωρίζεται ἀπό τόν πρόναο ἤ νάρθηκα ἤ λιτή μέ θῦρες ἤ καταπέτασμα ὅπως βλέπουμε στό ἅγιον Ὄρος καί ὅπως χωρίζονταν στή σκηνή τοῦ μαρτυρίου τά Ἅγια ἀπό τήν αὐλή ἤ στόν ναό τῶν Ἱεροσολύμων τά Ἅγια ἀπό  τόν πρόναο (αἰλάμ).

Τά ἀσεβῆ πειράματα, σκόπιμα τίς περισσότερες φορές μικρέματος τοῦ τέμπλου ἤ καί καταργήσεώς του, δῆθεν στά πλαίσια ἐπαναφορᾶς τῆς πρωτοχριστιανικῆς ἁπλότητος,

-ἡ τέλεση μιᾶς αὐθαίρετης -ἐσχάτης κοπῆς- περιέργου Θ. Λειτουργίας τοῦ ἁγ. Ἰακώβου, τῆς ὁποίας ἀγνοοῦμε τήν ἀληθινή τυπική διάταξη, μέ ὑποκατάσταση τῆς ἁγίας Τραπέζης ἀπό τραπεζίδιο καί ἑπομένως προσωρινῆς καταργήσεως τοῦ Ἁγίου Βήματος,

-ἡ τέλεση πάλι τῆς Θ. Λειτουργίας σέ αἴθουσες, σέ θέατρα «κατενώπιον τοῦ λαοῦ» κατά τά πρότυπα τῆς παπικῆς λειτουργικῆς ἀναγεννήσεως,

– ἡ τέλεσή τῆς σέ τραπεζίδιο ἐντός τοῦ κυρίως ναοῦ γιά «παιδαγωγικούς λόγους», ἡ εἴσοδος μικρῶν κοριτσιῶν στό ἅγιο Βῆμα γιά νά διακονοῦν τόν ἱερέα κλπ. ἀποτελοῦν περιφρόνηση καί ἀσέβεια πρός τήν παράδοση τῆς ἁγίας Γραφῆς τῶν ἁγίων Πατέρων καί τῶν ἱερῶν Κανόνων [5]. Καταργοῦν τήν τριμερῆ διάταξη τοῦ ὀρθοδόξου ναοῦ καί ὁδηγοῦν ἀνεπαίσθητα στήν ἀπώλεια εὐλαβείας καί πνευματικῆς αἰσθήσεως γιά τήν οὐσία, ἀξία καί ὠφέλεια τῶν τελουμένων∙ στήν κατάργηση τῆς μυστικότητος τῶν εὐχῶν∙ σέ ἄνευ προετοιμασίας προσέλευση στή Θ. Κοινωνία κλπ. Νά τί λέγει καί  ὁ Ἅγ. Μάξιμος σχετικά μέ τή διάκριση Βήματος –κυρίως ναοῦ : Ἡ ἐκκλησία «διαιρεῖται στόν τόπο πού εἶναι ἀφιερωμένος μόνο στούς ἱερεῖς καί τούς λειτουργούς καί ὀνομάζεται ἱερατεῖο καί σέ ἐκεῖνον στόν ὁποῖο ἐλεύθερα εἰσέρχεται ὁ πιστός λαός σαί τόν λέμε ναό. Πάλι ὅμως μία εἶναι ἡ ἐκκλησία κατά τήν ὑπόσταση της χωρίς νά μένει διαιρεμένη κατά τά μέρη της». Δέν ὑπάρχει διαίρεση μέ τή διάκριση πρό πάντων τοῦ ἱεροῦ Βήματος καί τοῦ Ναοῦ, τοῦ κλήρου καί τοῦ λαοῦ γιατί ὑπάρχει ἀλληλοσυμπλήρωση κατά τήν προσφορά τῆς Θ. Εὐχαριστίας.

Κατά μίμησιν τῶν ἐγκαινίων τοῦ ναοῦ τῶν Ἱεροσολύμων ὑπό τοῦ Σολομῶντος τελοῦνται καί τά ἐγκαίνια τῶν ὀρθοδόξων ναῶν μέ πανηγυρική μακρά ἀκολουθία καί πνευματική εὐφροσύνη.
Ὁ Θεός προστάζει τόν Μωϋσῆ νά χρησιμοποιήσει ἀρώματα καί ἔλαιον γιά  νά παρασκευάσει «ἔλαιον χρίσμα ἅγιον μῦρον μυρεψικόν τέχνῃ μυρεψοῦ(Ἐξ. 30,25) καί νά χρίσῃ «ἐξ αὐτοῦ τήν σκηνήν τοῦ μαρτυρίου καί  τήν κιβωτόν τοῦ μαρτυρίου καί τήν λυχνίαν καί τό θυσιαστήριον τοῦ θυμιάματος καί τό θυσιαστήριον τῶν ὁλοκαυτωμάτων..»κλπ  (Ἐξ. λ´ 26-28). Αὐτα ὅλα δανείζεται ἡ Ἐκκλησία μας γιά τήν παρασκευή τοῦ μύρου καί τήν χρίση ὅλου τοῦ ὀρθοδόξου ναοῦ καί τοῦ ἱεροῦ θυσαστηρίου μέ ἅγιο μῦρο κατά τά ἐγκαίνιά του.

Ἱερωσύνη

Τοῦ Ζῶντος Ἄρτου, τοῦ θυσιασθέντος Ἁμνοῦ δύνανται νά μετάσχουν βεβαἰως ἅπαντες καί ὄχι μόνο οἱ ἱερεῖς, ὅπως προβλεπόταν στόν μωσαϊκό  Νόμο. Ἡ Χαρις ἐδόθη διά τοῦ Χριστοῦ σέ ὅλους.  Ὅλοι εἴμεθα πλέον, ὑπ΄αὐτήν τήν ἔννοιαν, βασιλεῖς καί ἱερεῖς.  Ὅποιας  χάριτος μετέχει ὁ ἀρχιερεύς μετέχει καί ὁ τελευταῖος πιστός. Ὁ λαός τοῦ Θεοῦ δέν βρίσκεται κατά τήν τέλεση τῆς λατρείας στήν αὐλή, ὅπως ὅριζε ὁ παλαιός νόμος, ἀλλά μέσα στόν κυρίως ναό.  Ὅμως …ὁ Κύριος παρέδωσε τήν τέλεση τῆς Θ. Εὐχαριστίας στούς Ἀποστόλους, σ΄αὐτούς ἔδωσε καί τήν διακονία τοῦ κηρύττειν καί ποιμαίνειν τήν Ἐκκλησία. Ἡ διάκριση κληρικῶν καί λαϊκῶν εἶναι ἐμφανής στήν Ἁγία Γραφή, Καινή καί Παλαιά Διαθήκη καί τούς Ἁγίους Πατέρες. Τά περί συλλειτουργίας τῶν λαϊκῶν,πού ὀφείλονται στήν κατάργηση ἤ μείωση τῆς διακρίσεως τῆς εἰδικῆς ἱερωσύνης, μέ τήν προτεσταντική ἑρμηνεία περί βασιλείου ἱερατεύματος εἶναι ἐπιεικῶς ἀνυπόστατα καί ἀποστολικῶς, πατερικῶς καί ἐκκλησιαστικῶς ἀπαράδεκτα.  Μιά ματιά στούς περί Ἱερωσύνης λόγους τοῦ ἱ. Χρυσοστόμου μᾶς ἀπαλλάσσει ἀπό κάθε ἀμφιβολία.  Παραλαμβάνοντας λοιπόν οἱ Πατέρες στοιχεῖα τῆς Παλαιᾶς λατρείας μέ πολλή λεπτότητα διάκριση καί προσοχή, ὑπενθυμίζουν τή σωτήρια διάκριση κλήρου καί λαοῦ, ἀπαιτοῦν ἁγιότητα τοῦ κλήρου, καλλιεργοῦν τόν καθαρτικό γιά τίς ψυχές μας φόβο τοῦ Θεοῦ.

Εἰς ἐπίρρωσιν τῶν ἀνωτέρω ἐνδεικτικά ἀναφέρουμε τί λέει ὁ ἅγιος Κύριλλος ὅταν ἀναφέρεται στά καθήκοντα τοῦ ἀρχιερέως Ἀαρών καί τῶν παιδιῶν του. Ἀναφέρει πρῶτα ὅσα γράφει τό βιβλίο τῶν Ἀριθμῶν : «Φυλάξουσι γάρ φησί τήν ἱερατείαν ἑαυτῶν καί πάντα κατά τόν βωμόν καί τά ἐσώτερα τοῦ καταπετάσματος» δηλ. τά ἱερατικά καθήκοντα τοῦ Ἀαρών καί τῶν παιδιῶν του, τῶν ἱερέων, ἀφοροῦν ὅσα τελοῦνται στό βῶμα καί μέσα ἀπό τό καταπέτασμα. Ὕστερα συνεχίζει : «τοῦτ’ἔστι τά ἀπόρρητά τε καί μυστικώτερα, καί ὅσα δρᾷν ἔθος τούς τῷ θείῳ προσεδρεύοντας θυσιαστηρίῳ» δηλαδή τά ἀπόρρητα καί μυστικώτερα καί ὅσα συνηθίζουν νά τελοῦν ὅσοι προσεδρεύουν, ὅσοι στέκονται ἐγγύς τοῦ θυσιαστηρίου. Μ’αὐτά τά τελευταῖα λόγια ὑπονοοεῖ ὅσα τελοῦνται ἀπό τούς ὀρθοδόξους ἱερεῖς στό ἅγιο βῆμα κατά τήν φρικτή ἱερουργία [6].
Ὁ Ἅγιος Κύριλλος ὀνομάζει ἐπίσης τήν τάξη τῆς ἱερωσύνης κατά τόν Μωσαϊκό νόμο- Ἀρχιερεύς, οἱ συνιερουργοί υἱοί του καί Λευΐτες- «προανατύπωσιν» τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱερωσύνης -ἐπίσκοποι, πρεσβύτεροι, διάκονοι [7].
Κατάλληλοι γιά τήν ἱερωσύνη τόσο στήν Παλαιά ὅσο καί στήν Καινή Διαθήκη εἶναι ὅσοι ἔχουν βίο καθαρό καί ἀνεπίληπτο : «ἄνθρωπος εἰς τάς γενεάς ὑμῶν…ᾦ ἐάν ᾖ  ἐν αὐτῷ μῶμος, οὐ προσελεύσεται προσφέρειν τά δῶρα τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ»(Λευ. 21,18). Ἐξηγεῖ ὁ Ἅγιος Κύριλλος ὅτι «ὅσοι ἐκλέχθηκαν γιά τήν ἱερωσύνη καί δέχθηκαν τόν καθαρμό μέ τήν πίστη πρέπει εὔλογα νά εἶναι ἅγιοι καί καθαροί» [8].
Ἐξ ἄλλου οἱ ἀπαιτήσεις τοῦ Νόμου γιά τίς συζύγους τῶν ἱερέων καί ἀρχιερέων συνδυαζόμενες εἶναι ὅμοιες στήν Παλαιά διαθήκη καί στούς Ἱερούς Κανόνες τῆς Ἐκκλησίας μας : ὁ ἀρχιερεύς «χήραν δέ καί ἐκβεβλημένην καί βεβηλωμένην καί πόρνην, ταύτας  οὐ λήμψεται, ἀλλ ἤ παρθένον ἐκ τοῦ γένους αὐτοῦ λήμψεται γυναῖκα διαβάζουμε στό Λευϊτικό»(Λευ.21,7,14) καί στόν ΙΗ΄Ἀπ. Κανόνα: «Ὁ χήραν λαβών ἤ ἐκβεβλημένην ἤ ἑταίραν ἤ οἰκέτιν ἤ τῶν ἐπί σκηνῆς, οὐ δύναται εἶναι Ἐπίσκοπος ἤ Πρεσβύτερος ἤ διάκονος..».  Στή χειροθεσία τῶν λευϊτῶν ἀπό τούς Ἰσραηλίτες(«ἐπιθήσουσι γάρ οἱ υἱοί Ἰσραήλ τάς χεῖρας ἐπί τάς κεφαλάς τῶν λευϊτῶν», Ἀριθ. 7,10) πού μᾶς θυμίζει τή χειροτονία τῶν 7 διακόνων ὑπό τῶν Ἀποστόλων βλέπει ὁ Ἅγιος Κύριλλος  τόν τύπο τῆς ἐκλογῆς τῶν ὀρθοδόξων κληρικῶν, μόνο πού σήμερα, ὅπως λέγει, ἐπιψηφίζονται λαοί τούς κληρικούς μέ τήν φωνή «ἄξιος» [9]. Λευΐτης ἐξ ἄλλου, ἀντίστοιχος τῶν διακόνου, «πᾶς ὁ εἰσπορευόμενος λειτουργεῖν ποιῆσαι πάντα τά ἔργα ἐν τῇ σκηνῆ τοῦ μαρτυρίου», , έπιλέγεται «ἀπό  εἴκοσι καί πέντε ἐτῶν καί ἐπάνω»(Ἀριθ. 4,3), ἀκριβῶς κατά τήν ἡλικία πού προβλέπει γιά τούς διακόνους ὁ ΙΔ΄Κανών τῆς ϛ΄Οἰκ. Συνόδου.
Ἡ ἱερατική εὐλογία «ὁ Θεός οἰκτειρῆσαι ἡμᾶς κλπ. εἶναι μέν ἀπό τόν 66οΨαλμό δίδεται ὅμως κατ᾽ ἐντολήν τοῦ Θεοῦ ἀπό τούς ἱερεῖς τοῦ Παλαιοῦ ἀλλά καί τοῦ ἐν Χριστῷ Νόμου στὀν λαό : «οὕτως εὐλογήσετε τούς υἱούς Ἰσραήλ λέγοντες αὐτοῖς…εὐλογήσαι σε Κύριος καί φυλάξαι σε, ἐπιφάναι Κύριος τό πρόσωπον αὐτοῦ ἐπί σέ καί ἐλεήσαι σε» (Ἐξ. 6, 23-26) [10].
Ἐφημερίες ὅπως ὑπάρχουν καί σήμερα κατά τήν τέλεση τῆς ὀρθοδόξου λατρείας ὑπῆρχαν καί στήν Π.Δ. στούς ἱερεῖς καί τούς λευΐτες.

Θεία Λειτουργία-ἅγιο Βῆμα-Ἱερά Σκεύη

Ἐμφανῆ εἶναι τά παλαιοδιαθηκικά στοιχεῖα στήν προετοιμασία καί τέλεση τῆς Θ. Λειτουργίας. Ἄς παρακολουθήσουμε τά βήματα τῶν λειτουργῶν.
Ὁ διάκονος, ὁ ἱερεύς καί ὁ ἀρχιερεύς γιά νά λειτουργήσουν ἐνδύονται, ὅπως καί οἱ ἱερεῖς τῆς Π.Δ., τά ἱερά ἄμφια λέγοντας καταλλήλους στίχους ἀπό τούς Ψαλμούς. : «Ἀγαλλιάσεται ἡ ψυχή μου ἐπί τῷ Κυρίῳ…Αἱ χεῖρές σου ἐποίησάν με καί ἔπλασάν με…» κλπ. Εἶναι ἀδιανόητο χωρίς τή στολή τους νά πλησιάσουν τό θυσιαστήριο. Ἐκεῖνοι φοροῦσαν ποδήρεις χιτῶνες, ζῶνες καί κάλυμμα κεφαλῆς καί οἱ ὀρθόδοξοι ἱερεῖς φοροῦν παρόμοια στιχάρια καί ζῶνες. Ὁ ἀρχιερεύς τοῦ νόμου φοροῦσε ποδήρη μέ κωδωνίσκους, κροσσωτό χιτῶνα, ἐπωμίδα, μίτρα πού σαφῶς ἐνθυμίζουν τήν στολή τοῦ ὀρθοδόξου ἀρχιερέως (Ἐξ. Κεφ. κη).
Ὁ ὀρθόδοξος λειτουργός  πορευόμενος ἀπό τό διακονικό πρός τόν λουτῆρα καί κυκλώνοντας τό ἱερό θυσιαστήριο νίπτεται λέγοντας μέρος τοῦ Ψαλμοῦ κε΄ 6-12 «νίψομαι ἐν ἀθώοις τά χεῖρας μου καί κυκλώσω τό θυσιαστήριο σου…» πού ἀποτελεῖ ὑπόμνηση σ’αὐτόν τῆς πνευματικῆς καθαρότητος πού ἀπαιτεῖται γιά τή θεία ἱερουργία. Ἀπαραίτητη ἡ νίψη χειρῶν καί ποδῶν καί στούς ἱερεῖς τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου πρίν εἰσέλθουν στή σκηνή τοῦ μαρτυρίου γιά τήν τέλεση τῆς λατρείας.
Ἐν συνεχείᾳ ὁ ἱερεύς κατευθύνεται στήν Ἱερά πρόθεση. Καί στόν παλαιό νόμο ὑπῆρχε ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων στά Ἅγια, πού προσεφέροντο στόν Κύριο. Μέ τήν ἁγία Λόγχη ἐξάγει ὁ ἱερεύς ἀπό τό πρόσφορο τόν Ἁμνό, τοῦ ὁποίου προτύπωσις ἦταν ὁ ἐσθιόμενος ἀμνός ἀπό τούς Ἑβραίους πρίν ἀπό τήν ἔξοδο τους ἀπό τήν Αἴγυπτο, ἐνῷ τό αἷμα μέ τό ὁποῖο ἐχρίσθησαν οἱ παραστάδες τῆς οἰκίας τους προτύπωνε τό Τίμιον αἷμα τοῦ Κυρίου πού ἁγιάζει τά αἰσθητήριά μας.
Ὅσον ἀφορᾶ στό Ἅγιο Βῆμα μέ τήν Ἁγία Τράπεζα, καί τά γύρω της ἑξαπτέρυγα καί τό ἱερό τέμπλο-καταπέτασμα, τίς λυχνίες καί τό προσφερόμενο θυμίαμα μᾶς παραπέμπουν στά Ἅγια τῶν Ἁγίων στήν Κιβωτό τῆς Διαθήκης καί τά Χερουβείμ δόξης πού κατεσκίαζαν τό ἱλαστήριο, τό καταπέτασμα πού χώριζε τά Ἅγια τῶν Ἁγίων ἀπό τά Ἅγια τήν ἀφή τῶν λυχνιῶν καί τήν προσφορά θυμιάματος ἀπό τόν ἀρχιερέα καί τούς ἱερεῖς τοῦ νόμου.  Ἐδῶ ἀξίζει νά ἀναφέρουμε ὅτι τό θυμίαμα, ὅπως καί στήν Ἐκκλησία μας προσφέρεται πρωΐ καί βράδυ (Ἐξ. λ´ 7-8) ἐνῷ γιά τήν ἀκοίμητη λυχνία μπροστά ἀπό τό καταπέτασμα-ἀντίστοιχη ἑπτάφωτη λυχνία ἔχουμε καί ἐμεῖς ἔξω τοῦ τέμπλου δηλ. τοῦ καταπετάσματος- ἔπρεπε νά χρησιμοποιεῖται καθαρό ἐλαιόλαδο, κάτι πού καί ἐμεῖς ἐπιδιώκουμε νά ἔχουμε στίς κανδῆλες μας (Ἐξ. κζ´, 20-21).
Τά σκεύη πού χρησιμοποιοῦνταν κατά τίς θυσίες «τρυβλία τε καί θυίσκαι, κύαθοι καί σπονδεῖα»καί αὐτά μέ τά ὁποῖα ὁλοκληρώνεται ἡ μυστική καί ἱερώτατη χρεία τῆς ἁγ. Τραπέζης δέν εἶναι τύπος τῶν θείων κειμηλίων;»[11], ἐρωτᾶ ρητορικῶς ὁ Ἅγιος Κύριλλος. Τἀ σκεύη ἐπίσης  ἔπρεπε νά καθιερώνονται, «διαγνίζεσθαι». «Τετήρηται δέ ὁ νόμος καί ἐν ἐκκλησίαις σώζεται», προσθέτει ὁ Ἅγιος Κύριλλος ὑπονοώντας τήν σημερινή λειτουργική πρακτική.
Ὅλα βέβαια τά τελούμενα ἔχουν τελείως διαφορετικό νόημα στήν καινή λατρεία τόσο διαφορετικό ὅση διαφορά ἔχει ἡ σκιά ἀπό τήν ἀλήθεια.  Ὁπως λέγει ὁ Ἀπ. Παῦλος ὁ Χριστός, ὁ μόνος Ἀρχιερεύς, ἅπαξ διά τοῦ ἰδίου αἵματος ἐκαθάρισε τήν ἀνθρώπινη φύση καί εἰσῆλθε στά Ἅγια  τῶν Ἁγίων δηλ. στό οὐρανό ἀνοίγοντας τό δρόμο καί σέ ὅλους τούς πιστούς.  Ἡ Ἐκκλησία, ὅπως παρέλαβε ἀπό τούς Ἁγίους Πατέρας, διά τοῦ ἐπισκόπου Ἀρχιερέως -ἐπίσκοπος ὀνομάσθηκε κάποια στιγμή καί ὁ Ἐλιέζερ, υἱός τοῦ Ἀαρών (Ἀριθ. δ´ 16) –καί τῶν ἱερέων κοινωνώντας στή μία θυσία τοῦ Χριστοῦ, προσφέρει τήν Θ. Εὐχαριστία-«αναφορά»ὀνομάζεται, ὅπως καί στόν Μωσαϊκό νόμο- τῆς ὁποίας μετέχουν οἱ πιστοί. Ἔτσι  ἀνοίγει τόν οὐρανό, δίδει τήν πρόγευση τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Καί γι’ αὐτό, κατά τά παλαιοδιαθηκικά πρότυπα κλείνει τίς θῦρες ἤ τό καταπέτασμα τοῦ Ἁγίου Βήματος γιά νά διατηρήσει τόν κατά Χριστό φόβο καί εὐλάβεια* τήν ὄχι αὐτονόητη εἴσοδό μας στήν βασιλεία τοῦ Θεοῦ* τήν μυστικότητα τῆς θείας ἱερουργίας, τῆς φρικτῆς μεταβολῆς τῶν τιμίων δώρων σέ Σῶμα καί Αἵμα Χριστοῦ καί γιά νά ὑπενθυμίζει στούς Χριστιανούς νά προσέχουν νά μήν καταπατοῦν τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ καί νά θεωροῦν τόν Αἷμα τοῦ Χριστοῦ κοινό (Ἑβρ. ι´ 29). Διδάσκει ἔτσι σιωπηρῶς ὅτι ἡ μετοχή στά ἄχραντα μυστήρια δέν εἶναι ἕνα εὔκολο-fast food- γεῦμα πού τακτοποιεῖ τήν συνείδησή μας καί μᾶς δίνει ἔτσι πρόχειρα τήν ψευδαίσθηση ἑνότητος μεταξύ μας καί κοινωνίας μέ τόν Θεό. Ἡ μετοχή στά ἄχραντα Μυστήρια προϋποθέτει καί συνεπάγεται ἀδιάλειπτο ἀγῶνα καί διαρκῆ προετοιμασία. Καθόλου δέν σημαίνει μιά ἀνέμελη ἀπόλαυση «τῆς χαρᾶς τῆς ζωῆς», ἐπειδή ὅλα εἶναι «καλά λίαν», οὔτε μιά ἀνέξοδη, δῆθεν εὐχαριστία πρός τόν Θεό γιά τήν τρυφηλή διαγωγή μας.

Ψάλτες

Ἀντιστοιχία ὑπάρχει ἐπίσης παλαιᾶς καί καινῆς λατρείας στό θέμα τῶν ψαλτῶν. α) Ἀντιφωνία.  Μετά τήν διάβαση τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης ἔψαλλαν ἀντιφωνικά τήν εὐχαριστήρια ὠδή ἀπό τή μιά ὁ Μωϋσῆς καί ἀπό τήν ἄλλη ἡ ἀδελφή του Μαριάμ. Παρόμοια ἔψαλλαν ἀντιφωνικά οἱ ψάλτες τούς ἀναβαθμούς ἱστάμενοι ἀντίκρυ πάνω στίς βαθμίδες τοῦ ναοῦ τῶν Ἱεροσολύμων.»(ἅγιος Νικόδημος, ἑρμηνεία ἀναβαθμῶν) β)  Καθιέρωση. Δέν εἶναι ὁποιοιδήποτε οἱ ψάλλοντες ἀλλά καθιερωμένοι γιά τό διακόνημα τῆς ψαλμωδίας λευΐτες. Γιά παράδειγμα ψαλτωδός ὁρίζεται ἀπό τόν Δαυΐδ ὁ Αἰμάν ἐνῶ δεξιά καί ἀριστερά του ὁ Ἀσάφ καί ὁ Αἰθάν. Ὁρίζονται καί χοροί ψαλτῶν πού ἐκπαιδεύονται στή μουσική ( Α΄ Παραλ. 6, 18-32, 25, 6-7). γ) Προπόρευση. Στόν 67ο Ψαλμό, ἀλλά καί σέ ἄλλα σημεῖα τῆς Π.Δ. διαβάζουμε ὅτι, ὅπως καί σήμερα, προηγοῦνταν οἱ ψάλτες ὁποιασδήποτε λιτανείας. «Προέφθασαν ἄρχοντες ἐχόμενοι ψαλλόντων ἐν μέσῳ νεανίδων τυμπανιστριῶν» (Ψαλ. 67, 26). Παρόμοια στήν Ἐκκλησία μας ὑπάρχει εἰδική τάξη κληρικῶν, οἱ ψάλτες, οἱ ὁποῖοι καί μόνο, σύμφωνα μέ τούς Ἱερούς κανόνες, καί μόνο μέσα ἀπό τά λειτουργικά βιβλία πρέπει νά ψάλλουν κατ᾽ ἀντιφωνίαν στήν Ἐκκλησία καί ὄχι ἅπαντες, ὅπως-ὅπως καί ἀγεληδόν, καθώς συμβαίνει πολλάκις σήμερα.

Πάσχα- Πεντηκοστή

Δύο Ἑορτές τῆς Ἐκκλησίας μας φέρουν τήν ἴδια ὀνομασία μέ τίς Ἰσραηλιτικές ἑορτές μέ ἄλλο οὐσιαστικώτερο νόημα. Κατά τό Πάσχα οἱ Ἑβραῖοι ἑόρταζαν τό γεγονός τῆς σωτηρίου διαβάσεως τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ἐνῷ οἱ χριστιανοί ἑορτάζουν τήν Ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου διά τῆς ὁποίας διαβήκαμε ἀπό τόν θάνατο στή ζωή. Κατά τήν Πεντηκοστή οἱ Ἑβραῖοι ἑόρταζαν τήν ἑορτή τῶν πρωτογεννημάτων καί τήν παράδοση τοῦ Νόμου στόν Μωϋσῆ  στό ὄρος Σινᾶ, ἐνῷ ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἑορτάζει τήν ἐπιφοίτηση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στούς Ἀποστόλους δηλ. τήν παράδοση στήν Ἐκκλησία τοῦ καινοῦ νόμου τῆς θείας χάριτος.

Εὐχές ὀγδόης καί τεσσαρακοστῆς ἡμέρας

Τήν ὀγδόη ἡμέρα ἀπό τήν γέννηση σύμφωνα μέ τήν ἐντολή τοῦ Θεοῦ πρός τόν Ἀβραάμ (Γεν. ιζ´ 10-14), γινόταν περιτομή στά ἄρρενα τέκνα τῶν Ἑβραίων. Αὐτό ἦταν προτύπωση τοῦ βαπτίσματος, τό ὅποιο ὁ Ἀπ. Παῦλος ὀνομάζει «περιτομήν ἀχειροποίητον» (Κολ. β´ 11-13). «Πεπλήρωκε γάρ ὁ Σωτήρ», λέγει ὁ Ἅγιος Συμεών ὁ Θεσσαλονίκης, τά τοῦ νόμου ἀντί ἡμῶν καί τῆς νομικῆς δουλείας ἐρρύσατο» (P.G. 155, 209 A). Ὅμως κράτησε ἡ Ἐκκλησία μας τήν τάξη τοῦ παλαιοῦ νόμου νά δίδεται τήν ὀγδόη ἡμέρα τό ὄνομα στό παιδί μέ εἰδική εὐχή, ὅπως ἔγινε καί μέ τόν Κύριό μας καί τόν Τίμιο Πρόδρομο. Καί τήν τεσσαρακοστή ἡμέρα, ὅπως καί κατά τήν παλαιά λατρεία «προσάγεται ὑπό τῆς μητρός τῷ ναῷ καί τοῦτο ὡς δῶρον Θεῷ προσκομίζεται».(Ἅγ. Συμεών P.G. 155, 209 D) «καί τῇ μέν μητρί τήν ἀπό τῆς ἐνηδόνου καί ρυπώδους γεννήσεως κάθαρσιν παρασχών…τό παιδίον εἰς χεῖρας αὐτός λαβών “νῦν ἀπολύεις” ἀναβοᾷ..»(Ὡς ἄνω 212 Α ). Ναί! Κατά τούς Πατέρας ὑπάρχει ἕνα εἶδος ἀκαθαρσίας στή λεχῶνα ἐπειδή ὁ ἐνήδονος τρόπος συλλήψεως τῶν παιδιῶν δέν εἶναι ἐκεῖνος στόν ὁποῖο εὐδοκοῦσε ἀπ’ἀρχῆς ὁ Θεός. Ὅποιος δέν πείθεται λόγῳ φεμινιστικῆς προκαταλήψεως ἀπό τόν ἅγιο Συμεών ἄς πεισθεῖ ἀπό τόν Μ. Βασίλειο : «Τῷ δέ ἐν ἀκαθαρσίᾳ ὄντα τινά ἐγγίζειν τοῖς ἁγίοις καί ἐκ Παλαιᾶς Διαθήκης φοβερώτερον διδασκώμεθα τό κρῖμα. Εἰ δέ πλεῖον τοῦ ἱεροῦ ᾧδε, φοβερώτερον δηλονότι παιδεύσει ἡμᾶς ὁ ἀπόστολος εἰπών· «ὁ ἐσθίων καί πίνων ἀναξίως, κρῖμα ἑαυτῷ ἐσθίει καί πίνει» ( Μ. Βασιλείου Ὅροι κατ’ἐπιτομήν ΕΠΕ 9, σ. 388 ).  Καί ὁ π. Ἀλέξανδρος Σμέμαν  γράφει : «Δέν θά πρέπει κάποιος ἁπλῶς νά βρίσκεται σέ λάθος ἀλλά νά εἶναι μικροπρεπής γιά νά βρίσκει ὅτι αὐτές οἱ εὐχές ἀποτελοῦν «προσβολή», αὐτές πού εἶναι τόσο γεμάτες ἀπό θεϊκή ἀγάπη καί ἐνδιαφέρον γιά τόν ἄνθρωπο, τόσο γεμάτες ἀπό τό μόνο γνήσιο καί ἀληθινά θεϊκό σεβασμό γιά τό ἀνθρώπινο πρόσωπο.  Ἀντί νά ἀκολουθοῦμε τυφλά «αὐτόν τόν κόσμο» στίς φτηνές του ἐπαναστάσεις στό ὄνομα κούφιων δικαιωμάτων, μιᾶς ἀνόητης «ἀξιοπρέπειας» καί μιᾶς μάταιας «εὐτυχίας», ὀφείλουμε νά ξαναβροῦμε καί νά οἰκειοποιηθοῦμε ξανά τό ὅραμα τῆς Ἐκκλησίας γιά τή ζωή» (Ἐξ ὕδατος καί πνεύματος σ. 192).

Λειτουργική γλῶσσα

Τελευταῖο  ἀφήσαμε ἕνα πρωταρχικῆς σημασίας στοιχεῖο πού παρελάβαμε ἀπό τήν Παλαιά Διαθήκη, τήν ἀρχαία ἑλληνική μετάφρασή ἀπό τούς Ο´. Ὅλα τά ἀναγνώσματα τῆς Π.Δ., τό Ψαλτήριο, οἱ Ὠδές,μέσα στό ρωμαίϊκο ἀπό τά ἀρχαῖα χριστιανικά χρόνια ὥς σήμερα – καί Θεός φυλάξοι ἕως τέλους- ἀναγινώσκονται ἐπ΄ἐκκλησίας σ΄αὐτήν τήν εὐλογημένη γλῶσσα, ὅπως τελεῖται καί ὅλη ἡ ἀριστοτεχνικά κατά τή γλῶσσα καί τή μουσική δομημένη  λατρεία μας.

Χρήσιμα συμπεράσματα

Πολλά ἀκόμη στοιχεῖα τῆς Π.Δ. μποροῦν νά εὑρεθοῦν μέσα στήν ὀρθόδοξη λατρεία μας στά πλαίσια μιᾶς λεπτομεροῦς μελέτης.  Ἐκεῖνο πού πρέπει νά τονισθεῖ εἶναι ὅτι  οἱ Ἅγιοι Πατέρες μέ πόθο μελέτησαν καί ἑρμήνευσαν κείμενα τῆς Π.Δ. Παράλληλα οἰκειοποιήθηκαν καί μετάγγισαν στή λατρεία τοῦ νέου Ἰσραήλ, τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ ὅ,τι ὄμορφο, ὅ,τι ἱεροπρεπές,  ὅ,τι ἁγιαστικό ὅ,τι ὠφέλιμο, ὑπῆρχε στήν παλαιά λατρεία καί ὅ,τι συντελεῖ στήν τάξη καί ἁρμονία τῆς ἐκκλησιαστικῆς-λειτουργικῆς ζωῆς. Ἐκεῖνο πού ἀπομένει σέ μᾶς εἶναι μέ χαρά καί εὐγνωμοσύνη πρός τούς Πατέρας καί εὐχαριστία πρός τόν Θεό, νά κάνουμε δική μας τήν ὀρθόδοξη λατρεία μας νά παραδοθοῦμε στόν Κύριο μέσα ἀπό τή θεία λατρεία χωρίς ὀρθολογιστικές ἐπιφυλάξεις, κομπιάσματα καί φοβίες γιά δῆθεν ἰουδαϊκές ἐπιδράσεις, ἀποκλεισμό ἀπό τή συμμετοχή τῶν λαϊκῶν, ὑποτίμηση τῆς γυναίκας κλπ. Γιά νά γίνει αὐτό  ὀφείλουμε α) νά ἐντρυφήσουμε μέ σεβασμό καί ἀγάπη στήν ἀλήθεια τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ὅπου ὁ Θεός προσωπικῶς ἐν σκιᾷ ἀποκαλύπτεται καί μᾶς ἀποκαλύπτει ποιά δόξα μᾶς ἔδωσε, ποῦ καταντήσαμε, γιά ποῦ μᾶς προορίζει. β) ὑπακοή στή στοργική μητέρα μας τήν Ἐκκλησία μας, ὑπακοή στούς Ἱερούς Κανόνες στά δοκιμασμένα Τυπικά τῶν ἀκολουθιῶν μας. Τἰποτε περιττό, ἄχρηστο καί ἐλλιπές δέν ὑπάρχει στήν ὀρθόδοξη λατρεία γ) ἐμπιστοσύνη καί πιστότητα στούς ἁγίους Πατέρες, οἱ ὁποῖοι κινούμενοι ἀπό τό Ἅγιο Πνεῦμα δοκίμασαν στό χωνευτῆρι τῆς προσευχῆς τους ὅλα τά θεόσδοτα στοιχεῖα τῆς παλαιᾶς λατρείας, ἐπέλεξαν τά καταλληλότερα, ὀργάνωσαν διά τῶν Τυπικῶν τήν λατρεία καί θεσμοθέτησαν τήν ὑπέροχη λειτουργική τάξη πού ἀπολαμβάνουμε. Αὐτό πρέπει νά ἀποτελέσει καί τό κεντρικότερο σημεῖο τῆς προσοχῆς καί νήψεώς μας.  Ἄνευ τῶν Ἁγίων Πατέρων, τῶν ἔργων καί τῶν λόγων τους, δέν ὑπάρχει Ἐκκλησία, Σύνοδοι, δόγματα, ἱεροί Κανόνες ὀρθόδοξη λατρεία. Οἱ Πατέρες εἶναι ὄχι μόνο τά «μυρίπνοα ἄνθη τοῦ παραδείσου», ἀλλά καί «οἱ ἀκαθαίρετοι πύργοι» τῆς Ἐκκλησίας.

Ἐπί τῇ βάσει τῶν ἀνωτέρω πρέπει νά ἀντισταθοῦμε ὅλοι  α) στήν ἀντορθόδοξη λαίλαπα τῆς  λεγομένης μεταπατερικῆς θεολογίας-αἱρέσεως, πού ἰσχυρίζεται ἀναιδῶς ὅτι οἱ Πατέρες καί τά ἔργα τους καλά ἦσαν γιά τόν καιρό τους, ὅμως τώρα χρειαζόμαστε κάτι ἄλλο  καί β) στήν ψευδώνυμη λειτουργική ἀναγέννηση πού σημαινει κατεδάφιση τῆς λειτουργικῆς γλώσσας, τάξεως, τυπικῶν καί τήν διαστρέβλωση τῶν ἀκολουθιῶν. Ἐδῶ θά βάλουμε τή βίγλα μας καί θά προτάξουμε τήν ψυχή μας. Σ’αὐτά πού περνᾶμε ἀληθινό στήριγμα εἶναι ἡ Ἐκκλησία, τῆς ὁποίας συνείδηση άποκτοῦμε διά τῆς Θείας λατρείας.Γκρεμίζοντας τήν λατρεία μέ σκόπιμα, κατευθυνόμενα, ἐρασιτεχνικά πειράματα οἱ ὀλοθρευτές τῆς ὀρθοδόξου παραδόσεως μᾶς στεροῦν τήν ὀντολογική ἐλπίδα μας, τήν κοινωνία μέ τόν Κύριο μας Ἰησοῦ Χριστό.

Γιά νά γίνει κατανοητός ὁ πόλεμος κατά τῆς αὐθεντίας τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης πού προκύπτει ἀπό τήν Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας καί κατά τῶν Ἱερῶν Κανόνων καί τῆς παραδεδομένης λατρείας μας ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα.  Καθηγητής τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἀπό τήν Θεσσαλονίκη μιλώντας σέ συνέδριο  μέσω τῆς φράγκικης ψευδοεπιστήμης ἀπέρριψε ὅλο τό ἱστορικό πλαίσιο τῶν βιβλίων τῆς Π.Δ. πού ἀναφέρονται στήν λατρεία καί στήν ἱερωσύνη, ἐμφάνισε μιά ἀταξία στά ἀαρωνική τάξη τῆς ἱερωσύνης γιά νά καταλήξει στό χρήσιμο γιά τούς οἰκουμενιστές συμπέρασμα ὅτι ἡ «Ἐκκλησία» ὡς «ἡ ζωντανή σχέση τῶν ἀνθρώπων μέ τόν Θεό δέν ἐπιδέχεται ὀργάνωση καί θεσμοθέτηση»  [12].

Ἐπίλογος

Ὁ προφήτης Ἠσαΐας ἀπευθύνεται στήν παλαιά ἐκκλησία τοῦ Ἰσραήλ καί τῆς λέγει : «Πλάτυνε τόν τόπο τῆς σκηνῆς σου, ἔκτεινε τά παραπ­ετάσματά της* πλάτυνέ την καί μή τήν λυπηθεῖς. Μάκρυνε τά σχοινία της καί στερέωσε τούς πασσάλους της.  Ἅπλωσέ την στά δεξιά καί στά ἀριστερά­, διότι οἱ ἀπόγονοί σου θά κληρονομήσουν ἔθνη…»(Ἠσ. νδ´ 1-3).  Ἡ σκηνή εἰκονίζει τόν παλαιό Ἰσραήλ καί τή λατρεία του.  Ἡ πλάτυνση τῆς σκηνῆς τήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ προτυπώνει τόν νέο Ἰσραήλ, τήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ πού περιλαμβάνει ὅλα τά ἔθνη ἀλλά καί τήν ἐν Χριστῷ λατρεία πού φεύγει ἀπό τή στενότητα καί τά χονδροειδῆ στοιχεῖα τῆς παλαιᾶς λατρείας πού ἦσαν κατάλληλα γιά τόν παλαιό Ἰσραήλ. Δέν γκρεμίζεται ἡ παλαιά σκηνή. Ἁπλώνεται,  ἀνακαινοῦται καί νοηματοδοτεῖται ἐν Χριστῷ ἡ λατρεία της­. Αὐτή εἶναι ἡ λατρεία μας, θεόσδοτη, ἀποστολοπαράδοτη καί πατροπαράδοτη. Ἄς τήν φυλάξουμε ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ.


1 Ἰουστῖνος, Ἱερώνυμος καί Ἐπιφάνιος ἐν ΦΙΛΙΑ Λειτουργική Τ. Α΄σ. 36.

2 Π.χ. ΞΕ΄ἀποστ. Κανών : «Εἰ τις κληρικος ἤ λαϊκός εἰσέλθοι εἰς συναγγήν Ἰουδαίων ἤ αἱρετικῶν προσεύξασθαι καί καθαιρείσθω καί ἀφοριζέσθω» καί ΟΑ΄Ἀποστ΄Κανών : «Εἴ τις Χριστιανός ἔλαιον ἀπενέγκοι εἰς ἱερόν ἐθνῶν ἤ εἰς συναγωγήν Ἰουδαίων ἐν ταῖς ἑορταῖς αὐτῶν ἤ λύχνους ἅπτοι, ἀφοριζέσθω».

3 «Ὁ Ναός…διαιρεῖται εἰς τρία. Ὅτι καί Τριάς ὁ Θεός. Τοῦτο οὖν καί ἡ σκηνή ἐξεικόνιζεν εἰς τρία διηρημένη, καί ὁ τοῦ Σολομῶντος ναός, καθά καί Παῦλος φησί ((P.G.155, 337D

4 ΑΓΓΕΛΙΚΗ Α. ΤΡΙΒΥΖΑΔΑΚΗ, Ἡ διαμόρφωση τοῦ τέμπλου, ἐν ΘΕΟΔΡΟΜΙΑ, τεύχ 1-3 2002(πρακτικά Α’λειτουργικοῦ συνεδρίου τῆς Ἑταιρείας Ὀρθοδόξων Σπουδῶν) σ. 240-241.

5 ΞΘ΄Κανών τῆς ΣΤ’Οἰκ. Συνὀδου :«Μή ἐξέστω τινί τῶν ἁπάντων ἐν λαϊκοῖς τελοῦντι ἔνδον ἱεροῦ εἰσιέναι  θυσιαστηρίου».

6 ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ Περί τῆς ἐν Πνεύματι καί Ἀληθείᾳ προσκυνήσεως, Ἐκδοτικός Οἷκος τό Βυζάντιον Θεσσαλονίκη 1999 τ. 3 σ. 102-104

7 Ὡς ἄνω σ. 104

8 Ὡ ἄνω τ. 2 σ. 405

9 Ὡς ἄνω σ. 423«Μεταρρυηκότων δέ τῶν πραγμάτων νυνί εἰς τό ἄμεινον, ἀσυγκρίτως τοῖς ἐπί ἱερουργίαν διά Χριστοῦ καλουμένοις ἐπιψηφίζονται λαοί, τό ὡς εἶεν ἄξιοι παραφωνοῦντες εὖ μάλα * καί τοῦτο ἐν Ἐκκλησίαις, καθάπερ ἀμέλει  καί οἱ πάλαι, παρά τῇ ἱερᾷ καί θείᾳ σκηνῇ, τάς ἐπί Λευΐταις χειροθεσίας ἔδρων. Πρόδηλον οὖν ὅτι, εἰ μήτε ἐν ἐκκλησίᾳ, μήτε μήν ἐπί λαοῦ χειροτονία γένοιτο, παρά τήν θείαν ἔσται βούλησιν καί ἔξω νόμων τῶν ἱερῶν».

10 Πρβλ.τήν ἑρμηνεία τῆς ἱερατικῆς εὐλογίας ἀπό τόν Ἅγιο Κύριλλο ὡς ἄνω σ. 410.

11 Ὡς ἄνω τ. 2 σ. 176 : «Τρυβλία τε καί θυἰσκαι, κύαθοι τε καί σπονδεῖα καί τά δι  ὧν τῆς Ἁγίας τραπέζης ἡ μυστική καί ἱερωτάτη πληροῦται χρεία, οὐ τῶν θείων κειμηλίων τύπος ἄν εἶεν, ὤ τᾶν;»

12 ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, Ὁ θεσμός τῆς ἱερωσύνης στήν Παλαιά Διαθήκη ἐν Τό Μυστήριον τῆς Ἱερωσύνης (Πρακτικά Ζ´ Πανελληνίου Λειτουργικοῦ Συμποσίου) σειρά Ποιμαντική Βιβλιοθήκη 12, Κλάδος Ἐκδόσεων τῆς ἐπικοιν. καί μορφ. ὑπηρ. Ἐκκλ. Ἑλλάδος , Ἀθῆναι 2006.

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΡΘΡΟ

http://www.egolpion.com/palaiodia8ikika_stoixeia.el.aspx

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Μουσικὸ Σύμπαν:ΚΒΑΝΤΙΚΑ ΜΕΛΗ…ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΙΝΟΥΣ ΤΩΝ ΚΟΥΑΡΚ ΣΤΟ ΙΣΟΚΡΑΤΗΜΑ ΤΩΝ ΜΑΥΡΩΝ ΤΡΥΠΩΝ.

Συγγραφέας: kantonopou στις 6 Φεβρουαρίου 2013

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ

Βέροια  3-2-2013

Μουσικὸ Σύμπαν

Ἀγαπητοὶ πνευματικοὶ συνδαιτημόνες,

Μὲ ἰδιαίτερη χαρὰ ἀποδέχθηκα τὴν πρόσκληση νὰ ὁμιλήσω στὴ σειρὰ τῶν Ἀκαδημαϊκῶν Διαλόγων καὶ εὐχαριστῶ ταπεινῶς τὸν Πανοσιολογιώτατο Ἀρχιμανδρίτη π. Ἀρσένιο Χαλδαιόπουλο γιὰ τὴν τιμή.

Ὁ τίτλος τῆς ἀποψινῆς ὁμιλίας εἶναι ὄντως λίγο περίεργος, ἀλλὰ νομίζω ὅτι σὲ συνδυασμὸ καὶ μὲ τὴν ἐκδήλωση ποὺ ἀκολουθεῖ, τῆς κοπῆς τῆς βασιλόπιτας τῶν ἱεροψαλτῶν, προδιαθέτει κάπως γιὰ τὸ περιεχόμενο τῆς ὁμιλίας. Μουσικὸ Σύμπαν λοιπὸν κι ἂς ξεκινήσῃ ἡ ἀντίστροφη μέτρηση, γιὰ νὰ ἐκτοξεύσουμε νοῦ καὶ καρδία πρὸς τὴν ἄνω καὶ τὴν εἰς βάθος ἀναφορὰ πρὸς τὶς μουσικὲς συμπαντικὲς δομὲς τόσο στὸ μικρόκοσμο, ὅσο καὶ στὸν μακρόκοσμο, ὅπως αὐτὲς καταγράφονται ἐπὶ τοῦ παρόντος κατὰ τὴ σύγχρονη ἐπιστημονικὴ θεώρηση.

Τὸ Σύμπαν παίζει μουσική, μᾶλλον δὲ ἐκκλησιαστικὴ βυζαντινὴ μουσική. Τὸ Σύμπαν εἶναι ἕνας ἀκοίμητος ψαλμωδός. «Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν Αὐτοῦ ἀναγγέλει τὸ στερέωμα».

Ὅπως οἱ περισσότεροι ἴσως γνωρίζουν τὸ κάθε τι μέσα στὴν ὑλικὴ συμπαντικὴ δημιουργία ἀποτελεῖται ἀπὸ βασικὰ δομικὰ στοιχεῖα τῆς ὕλης. Ἡ ἐπιστήμη κατὰ τὸν εἰκοστὸ αἰώνα, ἐρειδομένη στὴν ἀρχαιοελληνικὴ φιλοσοφία, ἰδίᾳ δὲ στὴν ἀτομικὴ θεωρία τῶν Λευκίππου καὶ Δημοκρίτου, κατωχύρωσε τὴν ἀλήθεια τῆς σύστασης τῆς ὕλης ἀπὸ τὰ ἄτομα, τὰ μικροσκοπικὰ σωματίδια ποὺ ἑνώνονται καὶ σχηματίζουν τὰ οὐσιώδη καὶ βασικὰ χημικὰ στοιχεῖα, ἀπὸ τὸν μοριακὸ συνδυασμὸ τῶν ὁποίων ἀποτελεῖται ὅ,τι ὑπάρχει στὸν κόσμο μας, τὰ ἀστέρια, οἱ πλανῆτες, τὰ βουνά, τὰ δέντρα, τὰ ζῶα, τὰ ἄψυχα ἀντικείμενα, ἐμεῖς οἱ ἴδιοι. Μὲ τὴν διάσπαση τοῦ ἀτόμου ἡ σύγχρονη ἐπιστήμη, ἡ πυρηνικὴ φυσική, ποὺ ἀσχολεῖται μὲ τὴν δομὴ τοῦ ἀτόμου, προχώρησε ἕνα βῆμα περαιτέρω, τεκμηριώνοντας τὴν σύστασή του στὰ ὑποσωματίδια, ἠλεκτρόνια καὶ νουκλεόνια, δηλαδὴ ἠλεκτρόνια ποὺ περιστρέφονται γύρω ἀπὸ τὰ νουκλεόνια, τὰ ὑποδωματίδια τοῦ πυρῆνα, καὶ ἀκόμη περαιτέρω στὰ δομικὰ στοιχεῖα τῶν τελευταίων, τὰ κουάρκ, ποὺ μέχρι σήμερα θεωροῦνται ἀδιαίρετα, δίχως ἐσωτερικὴ δομή, δίχως τὴ ἰδιότητα νὰ ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἄλλα μικρότερα σωματίδια.

Ἂς κάνουμε ἐδῶ μιὰ καλύτερη ἀνάλυση τοῦ πράγματος, παίρνοντας ὡς παράδειγμα μία σταγόνα νερό, γιὰ νὰ δοῦμε πόσο μικρὴ εἶναι ἡ δομή της. Ἂν μοιράσουμε μία σταγόνα νερὸ στὰ ἑπτὰ δισεκατομμύρια κατοίκων τῆς γῆς, ὁ καθένας θὰ πάρῃ τριακόσια δισεκατομμύρια μόρια. Δηλαδὴ μία σταγόνα νεροῦ ἔχει γύρω στὰ δύο ἑξάκισεκατομμύρια μόρια. Τὸ κάθε μόριο νεροῦ ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο ἄτομα ὑδρογόνου καὶ ἕνα ἄτομο ὀξυγόνου. Ἂς πᾶμε ἀκόμη βαθύτερα στὴ δομὴ τῆς ὕλης ἑνὸς ἀπὸ τὰ δύο χημικὰ αὐτὰ στοιχεῖα. Τὸ ἕνα ἄτομο ὑδρογόνου ἔχει ἕνα ἠλεκτρόνιο και ἕνα νουκλεόνιο, τὸ πρωτόνιο. Καὶ ἕνα νουκλεόνιο ἀποτελεῖται ἀπὸ τρία κουάρκ. Δηλαδὴ κάθε ἕνα πρωτόνιο ἢ νετρόνιο ποὺ ὑπάρχει σὲ κάθε χημικὸ στοιχεῖο, π. χ. ὀξυγόνο, ἀσβέστιο, σίδηρο, νάτριο, μαγνήσιο, ἄνθρακας, χαλκός, φώσφορο, ἀποτελεῖται ἀπὸ τρία κουάρκ. Σημειῶστε τὸν ἀριθμὸ ποὺ δηλώνει τὴν ποσότητα. Τρία κουάρκ! Ἰδοὺ ἡ ἀποκάλυψη τῆς θείας τριαδικότητας μέσα στὴν ὕλη. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποσωματιδίων ποὺ δίνουν σχῆμα καὶ μορφὴ στὰ ὄντα μαρτυρεῖ τὸν Δημιουργό.

Τι σχέση ἔχουν ὅλα αὐτὰ μὲ τὸ θέμα μας; Ἀκοῦστε λοιπόν. Ἂν καὶ ἀναπόδεικτες, ἐντούτοις προσεκλύουν τὸ ἐπιστημονικὸ ἐνδιαφέρον οἱ σύγχρονες θεωρίες τῶν χορδῶν ἢ ὑπερχοδρῶν. Σύμφωνα μὲ αὐτὲς τὰ μικρότερα στοιχεῖα τῆς ὕλης δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπὸ μορφικὲς ἐκφράσεις δονούμενης ἐνέργειας. Δηλαδὴ αὐτὰ τὰ κουάρκ, τὰ πρωτογενῆ σωματίδια, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦνται τὰ ἀτομικὰ ὑποσωματίδια, γίνονται ἀντιληπτὰ ὡς ἔκφραση δραστηριότητος μικροσκοπικῶν ἐνεργειακῶν χορδῶν, δίχως μέγεθος, ποὺ παλλονται μὲ συγκεκριμένη συχνότητα καὶ καθὼς πάλλονται μορφοποιοῦνται καὶ οὐσιώνονται ὡς κουάρκ, ὅπως πάλλονται οἱ χορδὲς τῆς κιθάρας καὶ δημιουργοῦν τὸν ἦχο καὶ τὴ μελωδία. Σὰν κάποιος νὰ χτυπᾷ τὶς ἐνεργειακὲς αὐτὲς χορδές, νὰ τὶς δίνῃ σχῆμα μὲ τὶς παλμικές τους ταλαντώσεις καὶ νὰ τὶς κάνῃ κουάρκ, αὐτὰ νὰ συνθέτουν ἀνὰ τρία ἕνα πυρηνικὸ ὑποσωματίδιο, αὐτὸ νὰ ἑνώνεται μὲ ἄλλα καὶ νὰ φτιάχνῃ τὸν πυρῆνα τοῦ ἀτόμου, τὸ ἄτομο νὰ ἑνώνεται μὲ ἄλλα καὶ νὰ φτιάχνουν μαζὶ τὰ ἐνενήντα δύο χημικὰ στοιχεῖα τῆς φύσης, ποὺ κι ἐκεῖνα μὲ τὴ σειρά τους ἑνούμενα νὰ σχηματίζουν μέσῳ μοριακῶν συνδυασμῶν τὸν ἀέρα, τὰ βουνά, τοὺς πλανῆτες, τὸ Σύμπαν. Ἂς πάρουμε ἕνα παράδειγμα ἀπὸ τὴν μουσική. Πάρτε μία κιθάρα καὶ κτυπῆστε μία χορδή. Θὰ παρατηρήσετε ὅτι τὸ πλάτος της μεγαλώνει καὶ ἡ ἴδια ἀποκτᾶ στὰ μάτια μας ἕνα ὀβὰλ σχῆμα. Κάτι ἀντίστοιχο συμβαίνει καὶ μὲ τὰ κουάρκ. Οἱ ταλαντώσεις τῆς ἐνέργειας εὐθύνονται γιὰ τὸν σχηματισμὸ τῆς ὕλης.

Ἂς μεταφερθοῦμε ἀπὸ τὸν μικρόκοσμο στὸν μακρόκοσμο. Θὰ χρησιμοποιήσω ἐδῶ τὰ λόγια τοῦ παγκοσμίας φήμης μουσικοσυνθέτη Βαγγέλη Παπαθανασίου: «Γιὰ μένα τὸ Σύμπαν εἶναι ἦχος καὶ ὁ ἦχος δημιουργεῖ τὸ Σύμπαν». Ἂς θυμηθοῦμε ἐπίσης ὅτι καὶ ὁ Πυθαγόρας, ὁ σπουδαῖος αὐτὸς καὶ σοφὸς ἕλληνας ἐπιστήμονας καὶ φιλόσοφος, ἔλεγε πὼς οἱ ἀποστάσεις μεταξὺ τῶν οὐρανίων σωμάτων διέπονται ἀπὸ ἁπλὲς ἀριθμητικὲς σχέσεις, ὅπως ἀκριβῶς καὶ ἡ μουσικὴ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπὸ ἀριθμητικὲς σχέσεις καὶ ἀναλογίες τῶν μουσικῶν κλιμάκων. Πέραν τούτων σημειωθήτω ὅτι προσφάτως ἐπιστήμονες κατόρθωσαν νὰ καταγράψουν ἠχητικὰ σήματα πλανητῶν καὶ γαλαξιῶν, γεγονὸς ποὺ ἀποδεικνύει πὼς τὸ Σύμπαν εἶναι μία συμφωνία ἐγχόρδων, τόσο στὸν μικρόκοσμο, ὅσο καὶ στὸν μακρόκοσμο, πὼς εἶναι Σύμπαν ἐναρμόνιο, Σύμπαν μουσικό, μὲ τάξη, μουσικοὺς κανόνες καὶ ὀμορφιά, παρὰ τὴν ποικιλότητά του, τὴν φαινομενικὴ ἀταξία καὶ τὸ χαῶδες τῆς ἐκτάσεώς του. Σκεφθεῖτε ὅτι ἀκόμη καὶ ἕνα ποσοστὸ ἀπὸ τὰ παράσιτα ποὺ ἀκοῦμε στὰ ῥαδιόφωνα, ὅταν ψάχνουμε σταθμό, προέρχεται ἀπὸ τὸ διάστημα.

Τόσο ἡ ἀρχαιοελληνικὴ φιλοσοφικὴ σκέψη, ὅσο καὶ ἡ ἁγιοπατερικὴ θεολογικὴ ἑρμηνεία τῆς σύστασης τοῦ κόσμου καὶ τῆς ὕπαρξης τῶν ὄντων μέσα σὲ αὐτόν, προσέγγισαν μὲ σχετικὴ καὶ ἀπόλυτη ἀντίστοιχα ἐπιτυχία τὸ μυστήριο τῆς συμπαντικῆς πραγματικότητος. Ἤδη οἱ πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, κάνοντας λόγο γιὰ οὐσία καὶ ἐνέργεια στὰ ἄκτιστα καὶ τὰ κτιστὰ ὄντα, προσδιόρισαν τὴν θεμελιώδη ἀρχὴ τοῦ ὑπάρχειν καὶ τοῦ δύνασθαι. Ἡ οὐσία εἶναι τὸ ὑπαρκτικὸ ὑπόβαθρο τῶν ὄντων, ἡ δὲ ἐνέργεια εἶναι ἡ ἱδιότητα τῶν ὄντων νὰ βρίσκονται μέσα σὲ ἕνα πεδίο δυνάμεων καὶ ἰδιοτήτων. Μποροῦμε νὰ ἀντιληφθοῦμε ὅτι ἡ πατερικὴ θέση γιὰ τὴν συνύπαρξη οὐσίας καὶ ἐνέργειας στὰ ὄντα ἐπιβεβαιώνεται ἐν τοῖς πράγμασιν ἀπὸ τὴν σύγχρονη ἐπιστήμη, ἀφοῦ ὕλη καὶ ἐνέργεια κατὰ τὴν ἐπιστημονικὴ θεώρηση εἶναι ἀλληλεπιδράσεις τοῦ γεγονότος τῆς ὕπαρξης, μᾶλλον δε, ὅπως φαίνεται καὶ ἀπὸ τὴν θεωρία τῶν χορδῶν, ἡ ὕλη εἶναι μορφοποιούμενη ἐνέργεια ἢ ἐν τέλει στὸ βάθος τοῦ πράγματος ἡ ἐνέργεια εἶναι ὕλη σὲ πρωτογενῆ ἄμορφη μορφή. Ἂς μὴν ξεχνοῦμε ἐπίσης ὅτι, κατά πως λέγει ἡ Παλαιὰ Διαθήκη, «ἐν ἀρχῇ» «ἐγένετο φῶς», τὰ πάντα ξεκίνησαν ἔχοντας ὡς ἀφετηρία τὸ φῶς, δηλαδὴ τὴν ἐνέργεια, ἄποψη ἐπιστημονικὰ σήμερα ἀποδεκτή.

Σύμφωνα μὲ τὴν ὀρθόδοξη θεολογία τὸ Σύμπαν δημιουργήθηκε «ἐκ μὴ ὄντος», καὶ τοῦτο δὲν σημαίνει ἐκ τοῦ μηδενός, ἀλλὰ ὄχι ἐκ τοῦ ὄντως Ὄντος, δηλαδὴ ὄχι ἀπὸ τὴν οὐσία τοῦ Θεοῦ. Ἡ ἀρχαιοελληνικὴ φιλοσοφία θεωροῦσε δεδομένη τὴν αΐδια ὕπαρξη τοῦ κόσμου, τὸ δὲ θεῖον ἦταν ἀκόμη καὶ αὐτὸ ὑποταγμένο σὲ αὐτὴν τὴν ἀδήριτη πραγματικότητα. Ἀκόμη καὶ τὸ πρωταρχικὸ ὄν, ἀπὸ τὸ ὁποῖο ξεκίνησαν ὅλα, εἴτε τὸ ἒν στὸν Πυθαγόρα, εἴτε τὸ ἄπειρον στὸν Ἀναξίμανδρο, εἴτε ὁ νοῦς στὸν Ἀναξαγόρα, εἴτε κάποιο ἄλλο πρωταρχικὸ στοιχεῖο τῆς φύσης ποὺ εὐθύνεται γιὰ τὸν σχηματισμὸ τῶν ἐπιμέρους ὄντων, ἔχει αὐθύπαρκτη καὶ προαιώνια διάσταση, σὰν νὰ πρόκειται γιὰ ἕνα ἀχειροποίητο μουσικὸ ὄργανο. Ἡ δὲ μετὰ θείας ἀποκαλύψεως πατερικὴ θεολογία γιὰ τὴν ἑρμηνεία τῆς δημιουργίας μιλησε γιὰ τοὺς λόγους τῶν ὄντων, τὶς αἰτίες τους δηλαδή, ποὺ δὲν εἶναι ἄλλοι ἀπὸ τὶς ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ. Ἂν ὑπάρχῃ δηλαδὴ ἐνέργεια ποὺ ταλαντώνεται ὡς χορδὴ καὶ μορφοποιεῖται ὡς ὕλη, εἶναι ἐπειδὴ ἡ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ παρέχει αὐτὴν τὴν δυνατότητα τῆς ὕπαρξης κτιστῆς ἐνέργειας καὶ οὐσίας στὰ ὄντα. Κι ἂν τὸ Σύμπαν εἶναι μουσικό, αὐτὸ συμβαίνει, γιατὶ ὑπάρχει ἔξω ἀπὸ αὐτὸ ἕνας μαέστρος, ἕνας μουσικοσυνθέτης, ἕνας κατασκευαστὴς τοῦ κοσμικοῦ μουσικοῦ ὀργάνου, ποὺ μὲ τὸ χέρι Του χτυπᾶ τὶς χορδὲς καὶ παράγει μουσική.

Ζητῶ συγγνώμη γιὰ τὸ ἐξειδικευμένον καὶ δυσνόητον ἴσως τῆς ἀποψινῆς ὁμιλίας, ἀλλὰ σκοπός μου εἶναι νὰ τονισθῇ ὅτι ἡ κτιστὴ πραγματικότητα ἀποκαλύπτει ἑν ἑαυτῇ, βοῶσα, μᾶλλον μελῳδοῦσα, τὴν δόξα τοῦ Δημιουργοῦ καὶ ὅτι ἡ χριστιανικὴ θεώρηση περὶ τῆς δημιουργίας εἶναι ἑκατὸ τοῖς ἑκατὸ ἀληθινή. Μάλιστα θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι τὸ Σύμπαν ψάλλει βυζαντινὰ στὰ τρία γένη, τὸ ἑναρμόνιο τῆς ἁρμονίας, τὸ χρωματικὸ τῆς ποικιλομορφίας καὶ τὸ διατονικὸ τῆς εὐταξίας. Κι ὅπως ὁ ῥυθμὸς μετατρέπει τὴν ἀπόκλιση σὲ ὁμοφωνία, ἡ μελωδία δίνει συνέχεια στὸ ἀσύνδετο, ἡ ἁρμονία κάνει τὸ ἀσύμφωνο συμβατό, κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο, ἀπὸ τὸ μικρότερο σωματίδιο μέχρι τὴν τρομακτικότερης μάζας μαύρη τρύπα, ὁ,τιδήποτε μέσα στὸ Σύμπαν ὁμοφωνεῖ μὲ ἕτερα κτιστὰ ὡς πρὸς κοινοὺς φυσικοὺς νόμους, συνδέεται μὲ αὐτὰ σὲ κοινὰ σύνολα καὶ συμβαδίζει μὲ αὐτὰ πρὸς ἕνα κοινό σκοπό. Ὅλα αὐτὰ τὰ μουσικὰ δεδομένα, ἡ μελῳδία, ἡ ἁρμονία, ὁ ῥυθμός, ὁ συντονισμός, δὲν θὰ ἦταν δυνατὸν νὰ συνεργήσουν σὲ ἕνα μουσικὸ Σύμπαν ἀδημιούργητο. Μπορεῖ ἂς ποῦμε ἡ τυχαιότητα νὰ παραγάγῃ ἦχο, ἀλλὰ δὲν μπορεῖ νὰ παραγάγῃ καλοφωνικὴ ἁρμονικὴ μελῳδία, διότι οἱ τονικὲς ἀναβάσεις καὶ καταβάσεις σὲ συγκεκριμένες ῥυθμικὲς σχέσεις καὶ ὑπὸ σαφεῖς μουσικοὺς κανόνες προϋποθέτουν νοητικὴ λογικὴ διεργασία.

Μέσα σὲ αὐτὸ τὸ μουσικὸ Σύμπαν εἰσέρχεται ἕνας καθοριστικὸς παράγοντας, ὁ Λόγος, ὁ Θεὸς Λόγος. Καὶ εἰσέρχεται γιὰ ἕνα καὶ μόνον λόγο, γιὰ νὰ γίνῃ καὶ Αὐτὸς μέλος στὸ κοσμικὸ μέλος. Σαρκώνεται, πεθαίνει, ἀνασταίνεται, γιὰ νὰ μπορεῖ νὰ μελίζεται ὁ Λόγος καὶ νὰ λογοποιῇ μελιζόμενος καὶ μὴ διαιρούμενος τὸ μέλος ποὺ μελῳδεῖ τὸ Σύμπαν, γιὰ νὰ δίνῃ σωματούμενος νόημα στὴ μελῳδία τῶν διαπασῶν σωματιδίων καὶ νὰ εἰσαγάγῃ τὶς παλλόμενες ἐνεργειακὲς ταλαντώσεις στὸ χῶρο τοῦ Ἀχωρήτου καὶ στὶς διαστάσεις τοῦ Ἀδιαστάτου, ἔνθα ἡ ἄκτιστη ἐνέργεια, τὸ ἄκτιστο φῶς τῆς χάριτός Του, ἔνθα ὁ δίχως φθορὲς «ἦχος καθαρὸς ἑορταζόντων» καὶ οἱ μόνιμες φυσικὲς ἀλλοιώσεις τῶν ὄντων.

Τὸ Μουσικὸ Σύμπαν γίνεται ἕνας ψαλμωδὸς τῆς θείας δόξας, ἀποδεχόμενο ὡς βάση τῶν μελῳδούντων μερῶν του τὸν Πα τῆς Πατρικῆς αἰτίας ποὺ μὲ τὸν Βου τῆς προνοητικῆς Του βουλήσεως φέρνει τὰ πάντα στὸ εἶναι καὶ κάνει τὸν κόσμο γάνος στὸν Γα τῆς χάριτος, δηλαδὴ λαμπερὸ κόσμημα, ἔτσι ὥστε τὸ Σύμπαν ὁλάκερο νὰ δικαιωθῇ στὸν Δι τῆς δικαιοσύνης Αὐτοῦ ποὺ ἔφτασε μέχρι τὸν Κε τῆς κενώσεως, καὶ δικαιωμένο νὰ βροντοφωνάξῃ «Ζῶ, γιατὶ ζεῖ ἐν ἐμοὶ Αὐτὸς ποὺ ἔγινε μέλος μου, γιὰ νὰ εἰσέλθω ἐγὼ στὸ ὅλον Του καὶ νὰ ὁλοκληρωθῶ στὸ Νὴ τῆς νηπενθοῦς βασιλείας Του». Τὸ Σύμπαν καλεῖται νὰ ἀνεβῇ ὑπερβατῶς τὴν κλίμακα τῆς μουσικῆς διαδρομῆς τῶν μερῶν του, τῶν μελῶν του, μέχρι τὸν ἄνω Πα τῆς Πατρικῆς ἐν δεξιῶν καθέδρας, νὰ ἁγιαστῇ ὁλάκερο μέσα στὶς ἀκτῖνες τοῦ θείου φωτός, νὰ μεταμορφωθῇ ἀπὸ τὴν ἄκτιστη θεία ἐνέργεια τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ. Καλεῖται τὸ ἰδιόμελο Σύμπαν νὰ γίνῃ προσόμοιο τοῦ Θεοῦ Λόγου.

Μέσα στὸν χωροχρόνο τὰ πάντα παράγουν ἦχο, συνηχῶντας τὸν ὑπέροχο κοσμικὸ ψαλμὸ τῆς θείας δόξας· οἱ πλανῆτες, οἱ γαλαξίες, ἀκόμη καὶ οἱ μαῦρες τρύπες, τὰ τεράστια δηλαδὴ ἐκεῖνα ἀστέρια, οἱ σβησμένοι ἐκεῖνοι ἤλιοι, ὅπου ἡ βαρυτικὴ δύναμη εἶναι τρομακτικὰ μεγάλη, ἀσύλληπτη θὰ λέγαμε, ὥστε ἀκόμη καὶ τὸ ἴδιο τὸ φῶς ἀδυνατεῖ νὰ ξεφύγῃ, ἐξ οὗ καὶ  ὁ ἐπιθετικὸς προσδιορισμὸς τοῦ μαύρου. Σύμφωνα μὲ τὴν ἐπιστημονικὴ ὁρολογία μαύρη τρύπα ὀνομάζεται τὸ σημεῖο ἐκεῖνο τοῦ διαστήματος, ὅπου ὑπῆρχε κάποτε ὁ πυρήνας ἑνὸς γιγάντιου ἄστρου, ποὺ ἔχασε τὴν μάχη μὲ τὴν βαρύτητα, μὲ ἀποτέλεσμα τὰ ὑλικά του νὰ συμπιεστοῦν καὶ νὰ συμπυκνωθοῦν τόσο πολύ, ὥστε ἡ ἴδια του ἡ μάζα νὰ ἀσκεῖ τεράστια ἕλξη σὲ ὁ,τιδήποτε βρίσκεται γύρω ἢ κοντὰ σὲ αὐτό, ἀκόμη καὶ στὸ ἴδιο τὸ φῶς.

Ὁ Χριστὸς γίνεται κομμάτι τοῦ κόσμου καὶ ἕλκει τὸν κόσμο πρὸς Ἑαυτὸν μὲ τὴν πανίσχυρη βαρυτικὴ δύναμη τῆς ἀγάπης Του, ὄχι ὅμως γιὰ νὰ παγιδεύσῃ τὸ φῶς ἢ νὰ συμπιέσῃ τὰ δημιουργήματά Του, ἔτσι ὥστε αὐτὰ νὰ κατάῤῥεύσουν, χάνοντας τὴν ταυτότητά τους, ἀλλὰ ἴσα ἴσα, γιὰ νὰ τὰ ἀπελευθερώσῃ ἀπὸ τὴν κατάῤῥευση ποὺ συνιστᾶ ἡ φθορὰ τῆς ἁμαρτίας καὶ νὰ τὰ γεμίσῃ μὲ φῶς. Σύμφωνα μὲ τὴν θεολογία τῆς Ἐκκλησίας μας τὰ πάντα θὰ καταυγαστοῦν μέσα στὸ φῶς αὐτὸ τοῦ Χριστοῦ. Θυμηθεῖτε τι λέγει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός στὸν κανόνα τῆς ἀναστάσεως: «Νῦν πάντα πεπλήρωται φωτός, οὐρανός τε καὶ γῆ καὶ τὰ καταχθόνια». Κατὰ τὴν Δευτέρα Παρουσία τοῦ Κυρίου μας δὲν πρόκειται νὰ ὑπάρξῃ οὔτε ἕνα ἀπειροελάχιστο τμῆμα τῆς ὑλικῆς δημιουργίας, οὔτε ἕνα κουάρκ λόγου χάριν, ποὺ νὰ μὴν λαμπρυνθῇ μέσα στὸ φῶς τοῦ Χριστοῦ.

Ὑπάρχουν γεγονότα καὶ φαινόμενα μέσα στὸ Σύμπαν, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσπελάσουμε ἀκόμη καὶ νὰ ἀντιληφθοῦμε ἐμπειρικὰ μὲ τὶς αἰσθήσεις. Ἂς κάνουμε ἕνα ταξίδι ἀπὸ τὴν γειτονιά μας στὶς ἐσχατιὲς τοῦ Σύμπαντος. Ἡ ἀφετηρία μας εἶναι τὸ ἠλιακό μας σύστημα. Ὁ ἤλιος μας μὲ τοὺς ἐννέα δορυφόρους του, τοὺς ἐννέα πλανῆτες τοῦ συστήματος. Προχωρώντας μέσα στὸν γαλαξία μας θὰ δοῦμε κι ἄλλους ἠλίους μεγαλύτερους ἀπὸ τὸν δικό μας καὶ χίλιες φορὲς λαμπρότερους. Ἑκατὸ δισεκατομμύρια ἤλιοι μὲ τρισεκατομμύρια πλανῆτες γύρω τους συνθέτουν τὴ μορφὴ τοῦ γαλαξία μας. Καθὼς ἀπομακρυνόμαστε βλέπουμε τὸν γαλαξία μας νὰ μικραίνῃ, νὰ γίνεται σὰν ἕνα μικρὸ φωτάκι, σὰν ἕνας λαμπερὸς κόκκος ἄμμου, καὶ κοντὰ σὲ αὐτὸν παρατηροῦμε κι ἄλλα φωτάκια, κι ἄλλους κόκκους, χιλιάδες, ἑκατομμύρια καὶ δισεκατομμύρια, συγκεκριμένα περὶ τὰ ἑκατὸ δισεκατομμύρια γαλαξίες. Ἀναλογιστεῖτε τὴν μικρότητα τῶν διαστάσεών μας, τῶν διαστάσεων τοῦ κόσμου, ὅπως τὸν γνωρίζουμε κι ὅσο τὸν γνωρίζουμε. Καὶ μετὰ ἀπὸ αὐτὸ τὸ ταξίδι νὰ ἔρχεται καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ κοινότητα τῶν ἀστροφυσικῶν νὰ μᾶς τονίσῃ πὼς ὅ,τι ἔχουμε δεῖ εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον τὸ τέσσερα τοῖς ἑκατὸ ἀπὸ αὐτὸ ποὺ ὑπάρχει, γιατὶ τὸ ὑπόλοιπο ἐνενήντα ἕξι τοῖς ἑκατὸ εἶναι σκοτεινὴ ὕλη καὶ σκοτεινὴ ἐνέργεια, ποὺ δὲν συλλαμβάνονται ἀπὸ τὶς αἰσθήσεις μας, γιατὶ δὲν ἰσχύουν γιὰ αὐτὸ τὸ ἐνενήντα ἕξι τοῖς ἑκατὸ οἱ φυσικοὶ νόμοι. Ἐντούτοις καὶ παρὰ τὴν φαινομενικὴ μικρότητά του ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὅ,τι ἀξίζει μέσα στὸ Σύμπαν. Θὰ ἔλεγα μᾶλλον ὅτι τὸ Σύμπαν εἶναι κομμάτι τοῦ ἀνθρώπου κι ὄχι ὁ ἄνθρωπος κομμάτι τοῦ Σύμπαντος. Χειροκροτήσατε ποτὲ ἕνα μουσικὸ ὄργανο συναυλίας ἢ τὴν μπακέτα τοῦ μαέστρου; Γιὰ σκεφτεῖτε! Μιὰ συμφωνικὴ ὀρχήστρα μπορεῖ νὰ δώσῃ συναυλία χωρὶς μουσικοὺς καὶ μαέστρο; Τί ἀξία ἔχουν τὰ μουσικὰ ὄργανα δίχως τοὺς ὀργανοπαῖκτες; Ὅλα ἔγιναν γιὰ τὸν ἄνθρωπο καὶ ὅλα δόθηκαν ἀφειδῶς, ἁπλόχερα, στὸν ἄνθρωπο. Αὐτὸς εἶναι τελικὰ ποὺ κάνει τὸ Σύμπαν ἁρμονικό, ποὺ κάνει τὸ Σύμπαν νὰ ἐκτελῇ ὄχι ἕνα κοσμικὸ τραγούδι τύπου εὐρωπαϊκῆς μουσικῆς, ἀλλὰ μία ψαλμῳδία βυζαντινῆς λατρευτικῆς μουσικῆς, ψάλλοντας «ὅτι τὰ σύμπαντα δοῦλα Σά», «αἰνεῖτε Αὐτὸν ἤλιος καὶ σελήνη…πάντα τὰ ἄστρα καὶ τὸ φῶς…οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν» καὶ ἀναγνωρίζοντας ὡς βασιλέα του τὸν ἄνθρωπο ἐν Χριστῷ.

Θὰ ἐπιθυμοῦσα νὰ ὁλοκληρώσω τὴν ἀποψινὴ ὁμιλία μὲ τὰ ἑξῆς λόγια τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Μεσογαίας κυρίου Νικολάου: «Τὸ σύμπαν βέβαια δὲν ἀποδεικνύει τὸν Θεό. Ἁπλὰ Τὸν ὑποδεικνύει καὶ ἴσως Τὸν ἐπιδεικνύει. Ὁ Θεὸς δὲν ἀποδεικνύεται. Θεὸς ποὺ ἀποδεικνύεται μὲ παρατηρήσεις, τηλεσκόπια, ἐξισώσεις, σκέψεις, θεωρίες, μεθόδους, ὅτι ὑπάρχει ἢ ὅτι δὲν ὑπάρχει, δὲν ὑπάρχει. Ὁ Θεὸς φανερώνεται. Τὸ Σύμπαν διευκολύνει τὴ φανέρωση τοῦ Θεοῦ. Ὑπογραμμίζει τὴν πίστη στὸν Θεό. Κάνει τὴν παρουσία τοῦ Θεοῦ νὰ φαίνεται πολὺ πιο πιθανὴ καὶ λογικὴ ἀπὸ τὴν ἀπουσία Του. Τὸ Σύμπαν ὑπάρχει κυρίως, γιὰ νὰ ἐπιβεβαιώνῃ τὴ θεϊκὴ ὑποψία».

Πρωτοπρ Οκουμεν.Θρόνου Στυλιανού Μακρ, Δρος Θ.

http://imverias.blogspot.gr/2013/02/blog-post_6.html

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Παλαιά Διαθήκη και Διαχρονικές Αξίες [Β΄]

Συγγραφέας: kantonopou στις 24 Δεκεμβρίου 2012

Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης

2. Εργασία

Η εργασία είναι, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Π. Διαθήκης, θείος θεσμός. Αυτό γίνεται φανερό από τα πρώτα κεφάλαια της Γένεσης[1]. Συνδέεται – πέρα από την οικονομική ανάγκη που την επιβάλλει – με εσωτερική ανάγκη του ανθρώπου να θέτει σε ενέργεια τα στοιχεία που δυνάμει φέρει μέσα του και να τα αξιοποιεί, να μετατρέπει δηλ. τις δυνατότητές του σε ικανότητες προς όφελος δικό του και του συνόλου. Το ρήμα εργάζομαι αποδίδει το αντίστοιχο εβραϊκό עָבַד (abad), το οποίο έχει και τη σημασία υπηρετώ, λατρεύω, λειτουργώ[2].

Οι Εβραίοι τιμούσαν την εργασία, όπως καταδεικνύεται από πολυάριθμα χωρία της Π. Διαθήκης[3], αλλά δεν υπερτιμούσαν την αξία της[4].  Σε αυτό συντελούσε ο σπουδαιότατος θεσμός της αργίας του Σαββάτου[5], στον οποίο ο Νόμος προσέδιδε, πλην του λατρευτικού, και κοινωνικό χαρακτήρα.

3. Μέτρα κοινωνικής πρόνοιας και συνοχής

Οι διατάξεις του Νόμου και οι προτροπές των προφητών για την προστασία των οικονομικά ασθενέστερων, των χηρών, των ορφανών, των δούλων, των γυναικών και των ξένων είναι πράγματι πολυπληθείς[6]. Πηγάζουν από τη βεβαιότητα του Ισραηλίτη ότι ο Θεός του είναι κριτής δίκαιος, ελεήμων και υπερασπιστής των φτωχών «ποιών κρίσιν προσηλύτῳ και ορφανώ και χήρα»[7]. Ο Εβραίος όφειλε να θυμάται ότι και αυτός έζησε ως ξένος και δούλος στην Αίγυπτο[8]. Όποιος καταδυνάστευε τους ανθρώπους αυτούς θεωρούνταν επικατάρατος[9]. Ιδιαίτερα οι δικαστές προτρέπονταν να είναι πολύ προσεκτικοί κατά την απόδοση δικαιοσύνης[10] στους ξένους, στα ορφανά και τις χήρες. Οριζόταν να πραγματοποιείται κάθε φορά μόνο μία συγκομιδή των γεωργικών προϊόντων από τον κάτοχο του αγρού, ώστε ένα μέρος να συλλέγεται από τους ενδεείς και τους ξένους[11]. Οι φτωχοί συμμετείχαν στα θυσιαστικά γεύματα και τους δίνονταν οι προσφορές της δεκάτης των εορτών της Πεντηκοστής και της Σκηνοπηγίας καθώς και η δεκάτη κάθε τρίτου έτους[12].

Οι παραπάνω φιλάνθρωπες διατάξεις δυστυχώς αγνοήθηκαν πολλές φορές από την ισραηλιτική κοινωνία, με συνέπεια να παρατηρούνται φαινόμενα κοινωνικής αδικίας και καταπίεσης. Τα φαινόμενα αυτά στηλίτευσαν οι προφήτες, οι οποίοι εργάσθηκαν σκληρά για την εφαρμογή του μωσαϊκού νόμου. Λειτούργησαν ως υπερασπιστές των φτωχών και αδυνάτων, συγκρούσθηκαν με τα κάθε λογής συμφέροντα και τους ισχυρούς της εποχής τους[13], πολέμησαν την ηθική παρεκτροπή, την πολυτέλεια, την ακολασία, την αδικία και το κοινωνικό κακό.  Υποστήριζαν ότι η ηθική σήψη θα προκαλούσε την υποδούλωση της χώρας τους και την ερήμωσή της[14]· σε αυτήν αντέτασσαν την ανάγκη εσωτερικής αλλαγής του ατόμου και της κοινωνίας

Β. ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΚΤΙΣΗ

1. Η εντολή προστασίας του περιβάλλοντος στο βιβλίο της Γένεσης.

Το ενδιαφέρον του Θεού για αρμονική σχέση ανθρώπου-περιβάλλοντος φαίνεται καθαρά στην Π. Διαθήκη. Στο βιβλίο της Γένεσης περιγράφεται, με τη βοήθεια των γλωσσικών και εκφραστικών δεδομένων της εποχής που γράφτηκε, η δημιουργία και τοποθέτηση των πρωτοπλάστων στον κήπο της Εδέμ με την εντολή να τον καλλιεργούν και να τον προστατεύουν («εργάζεσθαι αυτόν και φυλάσσειν»), να μεριμνούν δηλ. υπεύθυνα και αποτελεσματικά για την τήρηση της φυσικής του τάξης και αρμονίας[15]. Το ρήμα φυλάσσω και το αντίστοιχό του εβρ. שָׁמַר (shamar) έχουν τη σημασία του επιτηρώ, αγρυπνώ, προσέχω, υπερασπίζω. Στη Γένεση περιγράφεται επίσης η ευλογία που δόθηκε από τον Θεό στον άνθρωπο περί αύξησης και εξάπλωσής του πάνω στη γη και κυριαρχίας του στη φύση,  με τα λόγια: «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε την γην και κατακυριεύσατε αυτής και άρχετε των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών του ουρανού και πάντων των κτηνών και πάσης της γης και πάντων των ερπετών των ερπόντων επί της γης»[16]. Η ίδια ευλογία επαναλήφθηκε στον Νώε και στους απογόνους του μετά τον κατακλυσμό[17]. Το προνόμιο της κυριαρχίας δόθηκε σ΄αυτόν από τον Θεό – κατά παραχώρηση στο πλαίσιο του «κατ᾿ εικόνα» – με την προϋπόθεση ότι θα ασκείται με υπευθυνότητα, σύνεση και μέτρο.

Δυστυχώς η όλη πορεία της ανθρωπότητας έχει αποδείξει ότι ο άνθρωπος δεν σεβάστηκε την κτίση. Φέρθηκε και συνεχίζει να φέρεται κατά τρόπο βίαιο και άπληστο.  Δεν χρειάζεται να αναφερθεί κανείς επί μακρόν στις συνέπειες της αλόγιστης εκμετάλλευσης των πλουτο­παραγωγικών πηγών, της καταστροφής του θαλάσσιου πλούτου από τα βιομηχανικά απόβλητα και την υπεραλίευση, της ρύπανσης της ατμόσφαιρας και της συνεχούς μεταβολής του κλίματος· είναι πλέον ορατές σε κάθε σημείο του πλανήτη. Η αιτία της κρίσης βρίσκεται στη διατάραξη της σχέσης με τον Θεό, η οποία επέφερε την αλλοίωση της ταυτότητας του ανθρώπου. Δεν πρόκειται απλώς για κρίση ηθική, αλλά  οντολογική[18].

Η κατάχρηση του θείου προνομίου της κυριαρχίας στη φύση δεν έλαβε χώρα κατά τους προ Χριστού χρόνους από τον άνθρωπο που ζούσε υπό το καθεστώς του νόμου και της αμαρτίας της Π. Διαθήκης, αλλά από τον άνθρωπο που ζει υπό το καθεστώς της θείας χάριτος και της σωτηρίας της Κ. Διαθήκης[19]. Διατυπώθηκε μάλιστα στα νεότερα χρόνια από τον Αμερικανό ιστορικό L. White[20] η θέση ότι μερίδιο ευθύνης στην κατα­στροφή του περιβάλλοντος έχει τόσο η Π. Διαθήκη, λόγω του χωρίου «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε την γην και κατακυριεύσατε αυτής» όσο και ο χριστιανισμός στη συνέχεια, όπως εκφράσθηκε κυρίως στον προτεσταντικό κόσμο, επειδή εκεί η εντολή αυτή ερμηνεύθηκε ως δικαίωμα του ανθρώπου να συμπεριφέρεται προς τη φύση κατά τρόπο αυθαίρετο και εξουσιαστικό. Η παραπάνω θέση  είναι αβάσιμη ως προς το πρώτο σκέλος, για τους λόγους που προαναφέραμε, είναι όμως αρκούντως ορθή ως προς το δεύτερο, ότι δηλ. ο δυτικός κόσμος παρερμήνευσε τη βιβλική εντολή περί κυριαρχίας του ανθρώπου. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την καλβινιστική ηθική του καπιταλισμού[21],  οδήγησε στην ατομοκρατική θεώρηση του κόσμου και σε ευδαιμονιστικό-ωφελιμιστικό τρόπο ζωής.

Στο σημείο αυτό πρέπει να υπογραμμίσουμε μία ουσιώδη διαφορά στον τρόπο θεώρησης του προβλήματος μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και της Δυτικής χριστιανοσύνης, που αναγνωρίζεται και από δυτικούς θεολόγους. Η Ορθοδοξία προσεγγίζει το θέμα ολιστικά, θεωρεί τον άνθρωπο οργανικό μέρος της κτίσης. Λόγω της πτώσης διαταράχθηκε η αρμονική σχέση ανθρώπου – δημιουργίας[22] με αποκλειστική ευθύνη του ανθρώπου ο οποίος την προκάλεσε. Αν δεν υπάρξει πνευματική αναστροφή και επιστροφή με ριζική αλλαγή νοοτροπίας ως προς τη χρήση των υλικών αγαθών, δεν πρόκειται να αναστραφεί η οικολογική καταστροφή. Εφόσον η αιτία της κρίσης είναι η έκπτωση του ανθρώπου, το αντίδοτο είναι η μετάνοια, η οποία οδηγεί τον «κατ᾿ εικόνα» Θεού άνθρωπο στο αρχέτυπό του και τον αναδεικνύει σε αληθινό πρόσωπο[23]. Η λύση θα πρέπει να ανευρεθεί στο λειτουργικό, ευχαριστιακό και ασκητικό ήθος της Ορθόδοξης παράδοσης[24].

2. Σάββατο, Σαββατικό – Ιωβηλαίο έτος και περιβάλλον

Στο πρώτο μέρος της μελέτης αναφερθήκαμε στην αργία του Σαββάτου, στο Σαββατικό και το Ιωβηλαίο έτος, κατά την εξέταση των μέτρων κοινωνικής δικαιοσύνης και πρόνοιας. Στους σπουδαιότατους αυτούς θεσμούς απαντούν και διατάξεις που αναφέρονται στην προστασία της φύσης και φανερώνουν ότι η αγάπη και το ενδιαφέρον του Θεού δεν εξαντλείται στις διανθρώπινες σχέσεις, αλλά επεκτείνεται και στο περιβάλλον.

Η πλήρης αποχή από κάθε εργασία κατά την αργία του Σαββάτου, σήμαινε ανάπαυση ανθρώπων, ζώων αλλά και της γης[25]. Συνδεόταν με την κατάπαυση του δημιουργικού έργου του Θεού, καθώς και με τη λύτρωση του Ισραήλ από την Αίγυπτο[26]. Ο Θεός αναγνωριζόταν ως  ο πραγματικός ιδιοκτήτης της γης, ο οποίος την παραχώρησε στους ανθρώπους[27].

Κατά το Σαββατικό ή έβδομο έτος – το οποίο βρίσκεται σε συνάφεια τόσο με την αργία του Σαββάτου όσο και με το Ιωβηλαίο έτος, αφού και τα τρία μοιράζονται το ίδιο ενδιαφέρον για τις οικογένειες του λαού – η γη έπρεπε επίσης να μείνει ακαλλιέργητη[28]. Ο Ισραηλίτης μπο­ρούσε να  την οργώνει και να συλλέγει τους καρπούς για έξι συνεχόμενα έτη. Το έβδομο απαγορευόταν η σπορά, το κλάδεμα, ο θερισμός και ο τρύγος. Τα αυτοφυή γεννήματα δεν έπρεπε να αποθηκευθούν ή να πωληθούν. Προορίζονταν για όλους, ιδιαίτερα όμως για τους ενδεείς και τους ξένους, για τα οικόσιτα και τα άγρια ζώα[29].

Κατά το Ιωβηλαίο έτος ίσχυαν, ως προς την αγρανάπαυση, αυτά που ίσχυαν κατά το Σαββατικό. Η γη όμως έπρεπε να μείνει ακαλλιέργητη για δύο έτη (το έβδομο Σαββατικό και το Ιωβηλαίο που ακολουθούσε)[30], δεδομένης της σημασίας της προσωρινής διακοπής της καλλιέργειας για την διατήρηση της γονιμότητας του εδάφους.

Ένα ερώτημα που τέθηκε από σύγχρονους ερμηνευτές είναι πώς είναι δυνατόν να επιβίωνε ένα ολόκληρο έθνος που βασιζόταν στην αγροτική οικονομία, ύστερα από αγρανάπαυση δύο συναπτών ετών[31]. Σύμφωνα όμως με τη θεϊκή υπόσχεση, η σοδειά του έτους που προηγούνταν της αγρανάπαυσης θα ήταν τόσο πλούσια, ώστε θα επαρκούσε για τρία έτη[32].

Οι διατάξεις για το Σαββατικό και το Ιωβηλαίο έτος αποτελούσαν μέρος της Διαθήκης[33] ανάμεσα στον Θεό και τον λαό Ισραήλ, η οποία όριζε δικαιώματα και υποχρεώσεις και για τα δύο συμβαλλόμενα μέρη, πιστότητα και αγάπη από την πλευρά του Θεού, ευγνωμοσύνη, αγάπη, υποταγή και τήρηση του Νόμου από την πλευρά του Ισραήλ. Ενδεχόμενη παρακοή από πλευράς Ισραηλιτών θα είχε ιδιαίτερα επαχθείς συνέπειες, όπως αιχμαλωσία και ερήμωση της γης τους[34]. Όπως καταδείχθηκε από την ιστορική πορεία του λαού Ισραήλ, οι όροι της Διαθήκης – παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις των προφητών – δεν τηρήθηκαν και η αιχμαλωσία δεν αποφεύχθηκε[35]. Κατά τους μεταιχμαλωσιακούς χρόνους η ιουδαϊκή κοινότητα προσκολλήθηκε ιδιαίτερα στον ναό και τον Νόμο. Από τις βιβλικές και εξωβιβλικές μαρτυρίες των κειμένων της περιόδου αυτής προκύπτει ότι οι παραπάνω θεσμοί τηρήθηκαν σε μεγάλο βαθμό, μέχρι την εποχή του Χριστού[36].


[1] Γεν. 2,15 «Και έλαβε Κυριος ο Θεός τον άνθρωπον, ον έπλασε, και έθετο αυτόν εν τω παραδείσω της τρυφής, εργάζεσθαι αυτόν και φυλάσσειν».

[2] Μ. Κωνσταντίνου – Δ. Δόικου, ό.π., σελ. 249.

[3] Παρ. 6,6εξ. 10,4-5. 12,27. 24,30-34.  26,13-16. 31,10-31. Εκκλ. 11,6. Ψαλ. 103,23 κ.ά. Μεγάλη αδικία θεωρούνταν η παρακράτηση του μισθού των φτωχών εργατών: «Ουκ απαδικήσεις μισθόν πένητος και ενδεούς εκ των αδελφών σου η εκ των προσηλύτων των εν ταις πόλεσί σου· αυθημερόν αποδώσεις τον μισθόν αυτού, ουκ επιδύσεται ο ήλιος επ  αὐτῷ, ότι πένης εστί και εν αυτώ έχει την ελπίδα· και καταβοήσεται κατά σου προς Κυριον, και έσται εν σοι αμαρτία» (Δευτ. 24,14-15).

[4] Φαινόμενο συχνότατο σε ορισμένες σύγχρονες κοινωνίες, όπου εφαρμόζονται απάνθρωπες συνθήκες εργασίας και εξαντλητικά ωράρια.

[5] Αν λάβει κανείς υπόψη ότι στο Γεν. 2,2 το Σάββατο συνδέεται με την κατάπαυση του δημιουργικού έργου του Θεού, μπορεί να υποστηρίξει ότι είχε αποκτήσει ιερότητα πολύ πριν από τον Μωυσή, η οποία τονίστηκε από αυτόν. Πρβλ. Β. Βέλλα, Εβραϊκή Αρχαιολογία, Αθήνα 31996, σελ. 196.

[6] Έξ. 22,21εξ. 23,9. Δευτ. 24,17. Ψαλμ. 67,6. 139,13. Ιώβ 29,12. 31,21. Ησ. 1,17. Ιερ.5,28 κ.ά.

[7] Δευτ. 10,18. Ψαλμ. 9,35. 145,6-9.

[8] Δευτ. 15,15. 24,22. Είναι εντυπωσιακός, για τα δεδομένα της εποχής, ο λόγος του Ιώβ «πότερον ουχ ως και εγώ εγενόμην εν γαστρί, και εκείνοι (οι δούλοι) γεγόνασι; γεγόναμεν δε εν τη αυτή κοιλία» (Ιώβ 31,15).

[9] Δευτ. 27,19.

[10] Ο όρος «δικαιοσύνη» (צְדָקָה tsedaka), εκτός από τη συνηθισμένη χρήση του ως άσκηση ορθής κρίσης και απονομή του δικαίου, σημαίνει και έλεος, ευσπλαχνία, η οποία εκδηλώνεται είτε ως ευεργετική ή σωτηριώδης πράξη, είτε ως μόνιμη κατάσταση της ψυχής του ανθρώπου· ως εσωτερική ανανέωση και πνευματική μεταμόρφωσή του. Σημαίνει ακόμα ελεημοσύνη[10] και αυτό δείχνει ότι στη συνείδηση του ελεούντος ο ελεούμενος είχε, κατά μία έννοια, δικαίωμα στο έλεος. Συχνά συνδυάζονται στην Π. Διαθήκη δικαιοσύνη και έλεος και θεωρούνται ανώτερα από την τυπική συμμετοχή στη λατρεία. Είναι αμέτρητα τα χωρία στην Π. Διαθήκη που αναφέρονται τόσο στη δικαιοσύνη του Θεού, ο οποίος εμφανίζεται ως πηγή του δικαίου, όσο και στην ανθρώπινη δικαιοσύνη. Πρβλ. Σ. Καλαντζάκη, ό.π., σελ. 704, 847, 1024.

[11] Λευιτ. 19,10-15. 23,22. Δευτ. 24,19. Κατά το Ταλμούδ, το 1/60 του χωραφιού έπρεπε να μένει αθέριστο για τους ξένους, τις χήρες και τα ορφανά.

[12] Δευτ. 14,28. 16,11-14. 26,10εξ.

[13] Δεν δίστασαν να συγκρουσθούν ακόμα και με τους βασιλείς: Β΄ Βασ. 12,1εξ. Γ΄ Βασ. 20,17εξ. κ. ά.

[14] Ησ. 1,7εξ.  Αμώς 5,7-27.

[15] Γεν. 2,15.

[16] Γεν. 1,28.

[17] Γεν. 9,1εξ.

[18] Ι. Ζηζιούλα (Μητροπ. Περγάμου), Ο άνθρωπος και το περιβάλλον: Ορθόδοξη θεολογική προσέγγιση, Πρακτικά Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου, “Επιστήμες, τεχνολογίες αιχμής και Ορθοδοξία, 4-8 Οκτωβρίου 2000″, Έκδ. Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 2002. Πρβλ. Μ. Κωνσταντίνου, «Άνθρωπος και περιβάλλον (Σχόλιο στον Ψαλμ. 8, 5-9)», Γρ. Παλ. 69 (1986), σελ. 34.

[19] Σ. Καλαντζάκη «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός», ό.π.  σ. 297.

[20] L. White, «The Historical Roots of Our Ecological Crisis», Science 155 (1967),σελ. 1203-07.

[21] Max Weber, Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού, Αθήνα 2006. Ο Weber, ό.π. σ. 9,  δεν θεωρεί τον ιδεολογικό παράγοντα σαν γενεσιουργό αίτιο των καπιταλιστικών διαδικασιών, αλλά σαν επιταχυντικό συντελεστή θεμελιακής σημασίας.

[22] Σύμφωνα με τον Απ. Παύλο «πάσα η κτίσις συστενάζει και συνωδίνει άχρι του νυν», επειδή «υπετάγη, ουχ εκούσα, αλλά δια τον υποτάξαντα» (Ρωμ. 8,20-22).

[23] Ι. Μούρτζιου, Ερμηνευτικές μελέτες στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη,Θεσσαλονίκη 2000, σ. 344. Πρωτοπρ. Θ. Ζήση, Ορθοδοξία και Οικολογία, Σειρά «Καιρός», Θεσσαλονίκη 1994, σ. 11.

[24] Για περισ. βλ. Σ. Μπαλατσούκα, Οι Άγιοι και το φυσικό περιβάλλον, διδ. Διατρ., Θεσσαλονίκη 2009, ιδιαίτερα το κεφ. Β’, σελ. 89-194.

[25] Σύμφωνα με τον Ιουδαίο ιστορικό Φλάβιο Ιώσηπο (1ος αι. μ.Χ.) οι Ιουδαίοι «αργείν ειθισμένοι δι’ εβδόμης ημέρας και μήτε τα όπλα βαστάζειν εν τοις ειρημένοις χρόνοις μήτε γεωργίας άπτεσθαι μήτε άλλης επιμελείσθαι λειτουργίας μηδεμιάς, αλλ’ εν τοις ιεροίς εκτετακότες τας χείρας εύχεσθαι μέχρι της εσπέρας» (Ιώσηπου, Κατ’  Απίωνος Ι, 209-210).

[26] Δευτ. 5, 14-15.

[27] Τη βασική αυτή διδασκαλία της Πεντατεύχου, ότι δηλ. Ο Θεός είναι ο ιδιοκτήτης της γης και την παραχωρεί προς χρήση στους ανθρώπους – που είναι «ξένοι και παρεπίδημοι» σ΄αυτήν – τη βρίσκουμε επίσης στους Ψαλμούς και στους Προφήτες.

[28] Πρβλ. Μ. Γκουτζιούδη, ό.π., σ. 61. R. H. Lowery, Sabbath  and Jubilee, Missouri 2000, σελ. 79εξ.

[29] Λευιτ. 25,3-7. Τα ίδια θέματα απαντούν και στον λεγόμενο Κώδικα της Διαθήκης (Εξ. 20,22-23,33), που είναι ίσως το αρχαιότερο νομικό κείμενο της Π. Διαθήκης. Η μέριμνα του Θεού για τα ζώα γίνεται πρόδηλη με πολλούς τρόπους στα βιβλία της Π. Διαθήκης. Πριν από τον κατακλυσμό ανατίθεται στον Νώε το έργο της διάσωσης όλων των ζωικών ειδών, με σκοπό τον μετά την καταστροφή πολλαπλασιασμό τους (Γεν. 6,18-19). Μετά τον κατακλυσμό συνάπτεται Διαθήκη Θεού-Νώε περί μη καταστροφής της ζωής με «σημείον» το ουράνιο τόξο (Γεν. 9,8-17). Στο βιβλίο της Εξόδου προτρέπονται οι Ισραηλίτες να μην θυσιάζουν και ψήνουν αρνί «εν γάλακτι μητρός αυτού» (Έξ. 23,19), ενώ  στο Δευτερονόμιο να μην φέρονται με σκληρότητα στα ζώα που αλωνίζουν. Κατά τη διάρκεια του αλωνίσματος ο κύριος του ζώου μπορούσε να του βάλει φίμωτρο στο στόμα για να μην τρώει. Ο Νόμος το απαγόρευε με την εντολή «ου φιμώσεις βουν αλοώντα» (Δευτ. 25,4).

[30] Λευιτ. 25, 20-22. Έχει υποστηριχτεί από ορισμένους ερμηνευτές ότι το Ιωβηλαίο ήταν το 49ο έτος και όχι το 50ο, επομένως η αγρανάπαυση διαρκούσε ένα έτος (J. E. Hartley, Leviticus, WBC 4, Dallas 1992, σελ. 436. L. W. Casperson, «Sabbatical, Jubilee, and the Temple of Solomon», VT 53 (2003), σελ. 283, κ.ά.). Σύμφωνα με τους J. Lewy-M. Lewy, «The Origin of the Week and the Oldest West Asiatic Calendar», HUCA 17 (1942-1943) σελ. 1-152, το Ιωβηλαίο δεν ήταν κανονικό έτος αλλά εμβόλιμο, που χρησιμοποιούνταν για να εναρμονιστεί το σεληνιακό ημερολογιακό σύστημα με το ηλιακό. Για λεπτομερή παρουσίαση των διαφορετικών θέσεων βλ. Μ. Γκουτζιούδη, ό. π., σ. 84εξ.

[31] Για σχετική βιβλιογραφία  βλ. Μ. Γκουτζιούδη, ό.π., σελ. 70.

[32] «αποστέλλω την ευλογίαν μου υμίν εν τω έτει τω έκτω, και ποιήσει τα γενήματα αυτής εις τα τρία έτη» (Λευιτ. 25,21).

[33] Ο εβρ. όρος για τη Διαθήκη είναι  בְּרִית (berith) και απαντά εννέα φορές στον Νόμο της Αγιότητας (Λευιτ. 24,8. 26,9· 15· 25· 42[τρεις φορές]· 44· 45). Πρβλ. J. Joosten, People and Land in the Holiness Code. An Exegetical Study of the Ideational Framework of the Law in Leviticus 17-26, VT Sup. 67, Brill 1997, σ.107. Αναφέρεται στη σχέση μεταξύ Θεού – «Πατέρα» και Ισραήλ – «Υιού», η οποία θεσπίστηκε μετά την έξοδο των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο.

[34] «Και έσται η γη υμών έρημος, και αι πόλεις υμών έσονται έρημοι. Τοτε ευδοκήσει η γη τα σάββατα αυτής πάσας τας ημέρας της ερημώσεως αυτής, και υμείς έσεσθε εν τη γη των εχθρών υμών· τότε σαββατιεί η γη, και ευδοκήσει η γη τα σάββατα αυτής. Πασας τας ημέρας της ερημώσεως αυτής σαββατιεί, ά ουκ εσαββάτισεν εν τοις σαββάτοις υμών, ηνίκα κατωκείτε αυτήν» (Λευιτ. 26,33-35).

[35] Από τους προφήτες συνδέθηκε η ερήμωση και καταστροφή του περιβάλλοντος με την αθέτηση της Διαθήκης, η οποία αποτελούσε ασέβεια προς τον Θεό: «Επένθησεν η γη, και εφθάρη η οικουμένη, επένθησαν οι υψηλοί της γης η δε γη ηνόμησε δια τους κατοικούντας αυτήν, διότι παρήλθοσαν τον νόμον και ήλλαξαν τα προστάγματα, διαθήκην αιώνιον. Δια τούτο αρά έδεται την γην, ότι ημάρτοσαν οι κατοικούντες αυτήν· δια τούτο πτωχοί έσονται οι ενοικούντες εν τη γη, και καταλειφθήσονται άνθρωποι ολίγοι. Πενθήσει οίνος, πενθήσει άμπελος, στενάξουσι πάντες οι ευφραινόμενοι την ψυχήν. Πεπαυται ευφροσύνη τυμπάνων, πέπαυται αυθάδεια και πλούτος ασεβών, πέπαυται φωνή κιθάρας…» (Ησ. 24,4εξ.). Ο Ιερεμίας αποδίδει το μαρασμό της γης στο ηθικό κακό: «έως πότε πενθήσει η γη και πας ο χόρτος του αγρού ξηρανθήσεται από κακίας των κατοικούντων εν αυτή; ηφανίσθησαν κτήνη και πετεινά, ότι είπαν· ουκ όψεται ο Θεός οδούς ημών» (Ιερ. 12,4). Ιδιαίτερα τονίζουν οι προφήτες τις συνέπειες της στροφής αρχόντων και λαού προς τις ξένες θεότητες, η οργιαστική λατρεία των οποίων χαρακτηρίζεται από αυτούς ως πνευματική «πορνεία»: «εκτενώ την χείρά μου επ  αὐτοὺς και θήσομαι την γην εις αφανισμόν και εις όλεθρον από της ερήμου Δεβλαθά εκ πάσης της κατοικίας» (Ιεζ. 6,14). Στο Β΄ Παρ.36,21 η βαβυλώνια αιχμαλωσία ερμηνεύεται ως γενικότερη αθέτηση της Διαθήκης και ως εκπλήρωση της προφητείας του Ιερεμία (25,11) περί αγρανάπαυσης, λόγω ερήμωσης της γης: «του πληρωθήναι λόγον Κυρίου δια στόματος  Ιερεμίου έως του προσδέξασθαι την γην τα σάββατα αυτής σαββατίσαι· πάσας τας ημέρας ερημώσεως αυτής εσαββάτισεν εις συμπλήρωσιν ετών εβδομήκοντα».

[36] Νεεμ. 10,32. Α΄ Μακ. 6,49. Ιώσηπου, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία, 3,281εξ.· 4,273· 11,338· 12,375· 13,234· 14,202· 14,475· 15,7.

pemptousia.gr

Παλαιά Διαθήκη και Διαχρονικές Αξίες [Α΄]

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Ψευδολογίες περί Συντέλειας

Συγγραφέας: kantonopou στις 17 Δεκεμβρίου 2012

Αλέξης Δεληβοριάς , Αστρονόμος του Ευγενιδείου Πλανηταρίου

Αυτοαποκαλούμενοι «ερευνητές», τηλεπωλητές βιβλίων και συνωμοσιολόγοι, ευαγγελιστές και ιδρυτές περίεργων αιρέσεων, που δυστυχώς έχουν κάνει την εμφάνισή τους και στην Ελληνική επικράτεια, έχουν βάλει το λιθαράκι τους στην αναμόχλευση του αρχέγονου φόβου του ανθρώπου για τη συντέλεια, τις περισσότερες φορές μάλιστα με το αζημίωτο.

Εσχατολογικά σενάρια αποκάλυψης, απόκρυφες προβλέψεις επερχόμενης συντέλειας και καταστροφής του κόσμου εμφανίζονταν κατά καιρούς καθόλη τη διάρκεια της ανθρώπινης Ιστορίας.

Στις μέρες μας, αντίστοιχα σενάρια κυκλοφορούν ευρέως στο Διαδίκτυο. Αυτοαποκαλούμενοι «ερευνητές», συνωμοσιολόγοι και άλλοι πολλοί έχουν βάλει το λιθαράκι τους στην αναμόχλευση του αρχέγονου φόβου του ανθρώπου για τη συντέλεια, τις περισσότερες φορές μάλιστα με το αζημίωτο. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και μεγάλες παραγωγές του Χόλλυγουντ, όπως το περιβόητο «2012», χρησιμοποίησαν τις αμφιλεγόμενες, από την πλευρά του καταναλωτή, τεχνικές τουιογενούς μάρκετινγκ (viral marketing) στην προσπάθειά τους να προωθήσουν το «εμπόρευμά» τους.

Θα πρέπει, όμως, να διευκρινιστεί από την αρχή ότι τέτοιου είδους σενάρια για τον «επερχόμενο» Αρμαγεδώνα με αναφορές στην Ατλαντίδα και στη Βίβλο, σε εξωγήινους και αρχαίους αστροναύτες, σε χαμένους πολιτισμούς και σκοτεινές μυθολογίες, στη θεωρία της κούφιας Γης, στα Νεφελίμ κ.λπ. δεν είναι τίποτε άλλο από ένα αντιεπιστημονικό συνονθύλευμα αστήρικτων και αβάσιμων ισχυρισμών, που δεν αντέχουν σε σοβαρή κριτική.

Νιμπίρου

Tα τελευταία χρόνια, ειδικότερα, οι «προβλέψεις» για το «επικείμενο» τέλος του κόσμου επανήλθαν δυναμικά στο προσκήνιο. Κι αυτήν τη φορά ερμηνεύοντας αυθαίρετα την ολοκλήρωση ενός κύκλου του ημερολογίου των Μάγια, οι νέες αυτές καταστροφολογικές «προφητείες» προσδιορίζουν ότι το τέλος του κόσμου θα επέλθει στις 21Δεκεμβρίου 2012.

Σύμφωνα, μάλιστα, με ένα από τα προσφιλέστερα τρομολαγνικά σενάρια, η συντέλεια θα επέλθει όταν ο Νιμπίρου, ένας υποτιθέμενος πλανήτης του Ηλιακού μας Συστήματος, που κατευθύνεται απειλητικά προς τη Γη, θα πλησιάσει τόσο πολύ τον πλανήτη μας που θα προκαλέσει, όπως μας προειδοποιούν οι απανταχού «ερευνητές» και «προφήτες», τρομακτικές καταστροφές. Από την ενεργοποίηση τεκτονικών ρηγμάτων και την εκδήλωση αλλεπάλληλων καταστροφικών σεισμών στη μετατόπιση του άξονα περιστροφής της Γης και από την αναστροφή του μαγνητικού της πεδίου στον βομβαρδισμό της από γιγάντιους αστεροειδείς, τα σενάρια τέλους που έχουν προταθεί περιορίζονται μόνο από το εύρος της αρρωστημένης φαντασίας όσων τα επικαλούνται.

Η υπόθεση ότι το Ηλιακό Σύστημα περιλαμβάνει και έναν επί πλέον πλανήτη, τον περιβόητο Νιμπίρου, υποστηρίχθηκε για πρώτη φορά το 1976 από τον Αμερικανό, αλλά γεννημένο στο Αζερμπαϊτζάν, συγγραφέα Zecharia Sitchin (1920–2010), ανεξάρτητα όμως, και πολύ πριν από την εμφάνιση των πρώτων «θεωριών» περί συντέλειας σχετιζόμενης με την ολοκλήρωση ενός ημερολογιακού κύκλου των Μάγια.

Ο Sitchin, ακολουθώντας το «λαμπρό» παράδειγμα των «πρώτων διδαξάντων» Immanuel Velikovsky (1895–1979) και Erich von Däniken (1935–), των πλέον «διαβόητων» εκπροσώπων της σχολής των καταστροφολόγων, αλλά και της «θεωρίας» ότι οι αρχαίοι πολιτισμοί είχαν επαφές με εξωγήινους, ισχυρίστηκε ότι οι Ανουνάκι, μια φυλή εξωγήινων, προερχόμενη από τον Νιμπίρου, έφτασαν στη Γη πριν από περίπου 450.000 χρόνια και δημιούργησαν τους ανθρώπους από θηλυκά πρωτεύοντα θηλαστικά με τη βοήθεια της γενετικής μηχανικής.

Σύμφωνα με τον Sitchin, η ύπαρξη των Ανουνάκι και του Νιμπίρου ήταν γνωστή στους αρχαίους Σουμέριους, οι οποίοι μάλιστα είχαν καταφέρει να υπολογίσουν ότι η περίοδος περιφοράς του γύρω από τον Ήλιο είναι 3.600 χρόνια. Όλα αυτά τα θαυμαστά και παράξενα τα ανακάλυψε ο Sitchin μόνος του, μεταφράζοντας ο ίδιος τα σωζόμενα γραπτά μνημεία των Σουμερίων, γιατί βεβαίως οι εκατοντάδες ιστορικοί, γλωσσολόγοι και αρχαιολόγοι που μελετούν τον Σουμεριακό πολιτισμό και τα γραπτά μνημεία του δεν κατανοούν σε βάθος τη γραφή τους, όπως ο αυτοδίδακτος Sitchin!

Αναμειγνύοντας στη συνέχεια μια σειρά από μυθεύματα, παραποιημένες αναφορές και εσφαλμένες μεταφράσεις, ο Sitchin έπλασε το «παραμύθι» του για τους Ανουνάκι και τον Νιμπίρου, αγνοώντας κάθε επιστημονικό δεδομένο που αντέκρουε τη θεώρησή του ή ερμηνεύοντάς το κατά το δοκούν.

Πραγματικά, η προσπάθειά του να προσαρμόσει και να μεταβάλει, να διαστρεβλώσει εντέλει, κάθε επιστημονικό στοιχείο και κάθε αρχαίο κείμενο, με τρόπο που να στηρίζει τη θέση του, αγνοώντας οποιοδήποτε άλλο την κατέρριπτε, ήταν συγκινητική! Το γεγονός, βέβαια, ότι αυτός ο στρεβλός τρόπος διερεύνησης αναιρούσε την ίδια την επιστημονικότητα που ισχυριζόταν ότι διαθέτει, αλλά και η πλήρης αδιαφορία του για το πώς πραγματικά διεξάγεται η επιστημονική έρευνα και η ιστορική μελέτη, δεν τον είχαν πτοήσει καθόλου.

Η αλήθεια, όμως, είναι ότι οι επιστήμονες και ιστορικοί που έκαναν τον κόπο να διαβάσουν λίγο πιο προσεκτικά τις ασυναρτησίες που εμπεριέχονται στα βιβλία του Sitchin, απέδειξαν ότι ο «ερευνητής» αυτός ήταν επιστημονικά αγράμματος. Τόσο πολύ μάλιστα, που φαίνεται να αγνοούσε, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι οι εποχές της Γης δεν οφείλονται στη μεταβαλλόμενη απόστασή της από τον Ήλιο, αλλά στην κλίση του άξονα περιστροφής της.

Τηλεπάθεια…

Μία άλλη «μορφή» στο «Πάνθεον» των «ερευνητών-καταστροφολόγων» είναι η Αμερικανίδα Nancy Lieder, η οποία ακόμη και σήμερα επιμένει να ισχυρίζεται ότι επικοινωνεί τηλεπαθητικά με κάποιους άλλους εξωγήινους, προερχόμενους αυτή τη φορά από το διπλό αστρικό σύστημα ζήτα Δικτύου, κάπου 39 έτη φωτός μακριά από τη Γη. Όπως ισχυρίζεται, οι εξωγήινοι αυτοί την είχαν προειδοποιήσει για την υποτιθέμενη καταστροφή που απειλεί τη Γη και μάλιστα την είχαν ενημερώσει ότι η συντέλεια θα λάμβανε χώρα την 12η Μαΐου 2003 από την προσέγγιση του αποκαλούμενου Πλανήτη Χ, ο οποίος στη συνέχεια ταυτίστηκε με τον Νιμπίρου.

Όπως και να ’χει, αρκετοί υγιώς σκεπτόμενοι πολίτες έχουν ήδη παρέμβει με σχόλιά τους σε πολλές ιστοσελίδες όπου συζητούνται αυτά τα θέματα, εντοπίζοντας αναρίθμητα λογικά σφάλματα, ανακρίβειες και ασυναρτησίες, οι οποίες έρχονται σε πλήρη αντίθεση, όχι μόνο με το σύνολο των επιστημονικών μας γνώσεων, αλλά και με την κοινή λογική. Το παραλήρημα της συγκεκριμένης κυρίας μπορείτε να το διαπιστώσετε και μόνοι σας, επισκεπτόμενοι την ιστοσελίδα της.

Ειλικρινά, όμως, δεν αξίζει να δίνει κάποιος περισσότερη σημασία και να ασχολείται με ανθρώπους τέτοιας επιστημονικής βαρύτητας. Τους δίνει αξία και αυτό είναι που πρωτίστως επιζητούν. Και εάν αφιερώσαμε αυτές τις λίγες γραμμές για να σκιαγραφήσουμε δύο μόνο από τους γνωστότερους εκπροσώπους της σχολής των «ουφολόγων – καταστροφολόγων», το κάναμε για να διαπιστώσετε και μόνοι σας πόσο γελοίοι είναι, τόσο οι ίδιοι όσο και οι ισχυρισμοί τους.

Το «προφητικό» ημερολόγιο

Για να ξαναπιάσουμε, όμως, το νήμα της ιστορίας μας, όταν αποδείχθηκε εκ των πραγμάτων ότι η 12η Μαΐου 2003 ήταν μια συνηθισμένη, κατά τα άλλα, ημερομηνία, οι απανταχού μάντεις καταστροφών μετέθεσαν την ημερομηνία της συντέλειας για την 21η Δεκεμβρίου 2012, την ημέρα δηλαδή που, όλως τυχαίως, ολοκληρώνεται και ένας από τους κύκλους του ημερολογίου των Μάγια. «Ε, και λοιπόν;» θα αναρωτηθείτε, και δικαίως. Έχει άραγε τόσο μεγάλη σημασία η ολοκλήρωση αυτού του κύκλου;

Για κάθε ορθολογικά σκεπτόμενο άνθρωπο έχει τόση ακριβώς σημασία, όση έχει και η ολοκλήρωση στις 31 Δεκεμβρίου του ημερολογίου που έχει στο σπίτι του. Γιατί, και στις δύο περιπτώσεις, το μόνο που συμβαίνει είναι η επανέναρξη ενός νέου ή «ανώτερου» κύκλου από την 1η Ιανουαρίου, για το δικό μας ημερολόγιο, και από την επομένη της 21ης Δεκεμβρίου για το ημερολόγιο των Μάγια.

Για να το πούμε διαφορετικά, κανένα ημερολόγιο, ούτε βέβαια και εκείνο των Μάγια, δεν είναι προφητικό. Τα ημερολόγια είναι απλά μια ανθρώπινη επινόηση, που χρησιμοποιείται, προκειμένου να παρακολουθείται και να καταγράφεται το πέρασμα του χρόνου και όχι για να προβλέπεται το μέλλον.

Αυτονόητο και προφανές; Σίγουρα… Απ’ ό,τι φαίνεται, όμως, στις μέρες μας, είναι ενίοτε επιβεβλημένο να εξηγούνται και τα αυτονόητα.

Σουμέριοι και Ποσειδών

Ας δούμε τώρα, εάν και κατά πόσον ισχύουν τα όσα υποστηρίζουν εκείνοι που «ευαγγελίζονται» την επερχόμενη καταστροφή, με βάση τις επιστημονικές μας γνώσεις. Για παράδειγμα, πολλοί απ’ αυτούς ισχυρίζονται ότι οι Σουμέριοι είχαν πραγματοποιήσει πολλές ακριβείς αστρονομικές προβλέψεις και ότι χάρη στις προσεκτικές και συστηματικές τους παρατηρήσεις είχαν, μεταξύ άλλων, ανακαλύψει τους πλανήτες Ουρανό και Ποσειδώνα. Γιατί λοιπόν να μην τους πιστέψουμε όσον αφορά στις προβλέψεις τους για τον Νιμπίρου;

Κατ’ αρχάς, παρόλο που ο πολιτισμός των Σουμερίων ήταν ο πρώτος μεγάλος πολιτισμός της αρχαιότητας, στον οποίο οφείλουμε, μεταξύ άλλων, και την επινόηση της γραφής, οι ίδιοι οι Σουμέριοι άφησαν πίσω τους ελάχιστα γραπτά μνημεία που να αφορούν σε αστρονομικές παρατηρήσεις. Επί πλέον, γνωρίζουμε ότι δεν είχαν ιδέα ούτε για τον Ποσειδώνα, αλλά ούτε και για τον Ουρανό, ή τουλάχιστον δεν έχουν σωθεί γραπτές μαρτυρίες τους που να το επιβεβαιώνουν.

Υπενθυμίζουμε εδώ ότι ο Ποσειδώνας είναι αόρατος στο γυμνό μάτι και ότι το τηλεσκόπιο ανακαλύφθηκε στις αρχές του 17ου αιώνα και όχι φυσικά στην εποχή των αρχαίων Σουμερίων. Υπενθυμίζουμε επίσης ότι η ύπαρξη του πλανήτη αυτού προτάθηκε για πρώτη φορά στα 1846-47, προκειμένου να ερμηνευθούν κάποιες μεταβολές που παρουσίαζε η τροχιά του Ουρανού, η οποία απέκλινε ελαφρώς εκείνης που προέβλεπαν οι Νόμοι του Νεύτωνα. Όμως, η θεωρητική πρόβλεψη της ύπαρξης του Ποσειδώνα βασίστηκε στη βαρυτική θεωρία του Νεύτωνα, που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1687, καθώς και σε μια μαθηματική ανάλυση, η οποία ήταν απλώς αδύνατο να πραγματοποιηθεί με τις «πρωτόγονες» μαθηματικές γνώσεις των Σουμερίων.

Εκτός αυτού, είναι βέβαιο ότι οι Σουμέριοι δεν είχαν ιδέα για το γεγονός ότι οι πλανήτες περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο, αφού, σύμφωνα με τα όσα γνωρίζουμε, το πρώτο Ηλιοκεντρικό μοντέλο του κόσμου υποστηρίχθηκε για πρώτη φορά από τον Αρίσταρχο τον Σάμιο κάπου 2 χιλιετίες αργότερα.

Τέλος, ο Σουμεριακός πολιτισμός, από τη θεμελίωση μέχρι την πτώση του, υπολογίζεται ότι διήρκεσε το πολύ 2 χιλιετίες, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμη και στην περίπτωση που οι Σουμέριοι είχαν όντως ανακαλύψει αυτόν τον «πλανήτη», ήταν πρακτικά αδύνατο να έχουν υπολογίσει μέσω της απλής αστρονομικής παρατήρησης ότι η περίοδος περιφοράς του είναι 3.600 έτη. Αυτά, όσον αφορά στους ισχυρισμούς ότι οι Σουμέριοι όχι μόνο είχαν ανακαλύψει τον Νιμπίρου, αλλά και ότι γνώριζαν ότι περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο και μάλιστα με τη συγκεκριμένη περίοδο.

Το δεύτερο πρόβλημα που καλούνται να απαντήσουν όσοι υποστηρίζουν τα περί Νιμπίρου και αρχαίων Σουμερίων είναι ότι, ενώ όλα τα σωζόμενα κείμενα αστρονομικού περιεχομένου ταυτίζουν τον Νιμπίρου είτε με τον πλανήτη Δία (και μία φορά με τον Ερμή), είτε με τον θεό Μαρντούκ είτε με κάποιο άστρο, ποτέ και πουθενά δεν τον συσχετίζουν με κάποιον πλανήτη πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα, όπως ισχυρίζεται ο Sitchin.

Εκτός αυτού, σε καμία σωζόμενη Σουμεριακή επιγραφή δεν υπάρχει αναφορά στον Νιμπίρου σε σχέση με τους Ανουνάκι, πουθενά δεν γίνεται λόγος ότι ο Νιμπίρου κατοικείτο από άλλα πλάσματα και σε κανένα από τα σωζόμενα κείμενα των Σουμερίων δεν γίνεται αναφορά για περισσότερους από 5 (ή 7 εάν συμπεριλάβουμε τον Ήλιο και τη Σελήνη) πλανήτες.

Επί πλέον, σύμφωνα με τις διαθέσιμες επιγραφές, ο Νιμπίρου ως ουράνιο σώμα πρέπει να ήταν ορατός κάθε χρόνο, γεγονός που από μόνο του καταρρίπτει τους ισχυρισμούς του Sitchin ότι η περίοδος περιφοράς του είναι 3.600 χρόνια ή ότι βρίσκεται πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα. Οι ισχυρισμοί, με άλλα λόγια, ότι οι Σουμέριοι αναγνώριζαν στον Νιμπίρου έναν πλανήτη κινούμενο από τα βάθη του Ηλιακού μας Συστήματος προς τη Γη και πίσω πάλι, αντικρούεται όχι μόνο απ’ όλους τους αστρονόμους, αλλά και απ’ όλους τους ιστορικούς, γλωσσολόγους και αρχαιολόγους, οι οποίοι έχουν μεταφράσει και μελετήσει τα σωζόμενα γραπτά μνημεία των Σουμερίων.

Αντανακλάσεις του Ήλιου

Δεν είναι, όμως, μόνο αυτό. Η ύπαρξη ενός πλανήτη με την τροχιά, την ταχύτητα, το μέγεθος και τη μάζα που αποδίδονται στον Νιμπίρου είναι απλώς αδύνατη. Γιατί, όπως εξηγεί ο Mike Brown, ο αστρονόμος που ανακάλυψε ορισμένους από τους μεγαλύτερους πλανητοειδείς της Ζώνης Kuiper, η ιδιαίτερη ελλειπτική τροχιά που αποδίδεται στον Νιμπίρου είναι τόσο ασταθής, που η έλευσή του δίπλα από τον γιγάντιο Δία θα έπρεπε να τον είχε ήδη εκσφενδονίσει εκτός του Ηλιακού Συστήματος.

Άλλωστε, εάν όντως υπήρχε και πλησίαζε τη Γη, θα έπρεπε να ήταν ήδη ορατός. Ορισμένοι καταστροφολόγοι, προκειμένου να δικαιολογήσουν το γεγονός ότι ο Νιμπίρου δεν είχε εντοπιστεί τα τελευταία χρόνια από τους αστρονόμους, υποστηρίζουν ότι ήταν κρυμμένος πίσω από τον Ήλιο.

Πολλοί, μάλιστα, αναφέρουν ως αποδεικτικό στοιχείο της ύπαρξης του Νιμπίρου το γεγονός ότι υπάρχουν φωτογραφίες του στο Διαδίκτυο. Και εδώ υπάρχει μία ακόμη αντίφαση, αφού αυτό το «αποδεικτικό στοιχείο», που επικαλούνται, έρχεται σε αντίθεση με τον ισχυρισμό τους ότι ο Νιμπίρου είναι αόρατος, επειδή κρύβεται πίσω από τον Ήλιο.

Είναι αλήθεια, όμως, ότι οι περισσότερες από τις φωτογραφίες αυτές απεικονίζουν «κάτι», το οποίο βρίσκεται πολύ κοντά στον Ήλιο, γεγονός που φαινομενικά ενισχύει τον ισχυρισμό τους ότι ο υποθετικός αυτός πλανήτης δεν είχε ανακαλυφθεί νωρίτερα, καθώς κρυβόταν πίσω του.

Όμως, τίποτε το παράξενο δεν υπάρχει σε αυτές τις εικόνες, οι οποίες δεν είναι παρά «ψευδοκατοπτρισμοί» του Ήλιου. Αυτοί προκαλούνται είτε από εσωτερικές ανακλάσεις στον φακό της κάμερας, είτε οφείλονται σε φυσικά φαινόμενα όπως τα παρήλια, τα φωτεινά δηλαδή είδωλα του Ήλιου που σχηματίζονται από τη διάθλαση του ηλιακού φωτός από εξαγωνικούς κρυστάλλους πάγου, οι οποίοι αιωρούνται στην ατμόσφαιρα.

Η αναστροφή του μαγνητικού πεδίου της Γης

Θα πρέπει εδώ να πούμε ότι οι περισσότεροι καταστροφολόγοι, στην προσπάθειά τους να περιβάλουν τις διάφορες ανοησίες που υποστηρίζουν με τον μανδύα της επιστημονικότητας, ξεκινούν με αφετηρία ένα επιστημονικό δεδομένο, το οποίο όμως στη συνέχεια διαστρεβλώνουν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μην αντέχει σε σοβαρή κριτική.

Πάρτε για παράδειγμα τους ισχυρισμούς ότι η προσέγγιση του Νιμπίρου στη Γη θα ανέστρεφε το μαγνητικό της πεδίο. Το επιστημονικό δεδομένο σε αυτήν την περίπτωση είναι ότι το μαγνητικό πεδίο της Γης όντως αναστρέφεται, κάτι άλλωστε που οι γεωλόγοι γνωρίζουν εδώ και αρκετά χρόνια, και φυσικά δεν έχουν αποκρύψει. Οι αναστροφές αυτές, όμως, δεν μπορούν να προβλεφθούν, ούτε και έχουν περιοδικό χαρακτήρα, ενώ έτσι κι αλλιώς η επόμενη μαγνητική αναστροφή δεν αναμένεται να συμβεί νωρίτερα από μερικές χιλιάδες χρόνια.

Δεν πρέπει ακόμη να ξεχνάμε ότι τέτοιες αναστροφές του μαγνητικού πεδίου της Γης δεν είναι στιγμιαία γεγονότα, αλλά συνήθως διαρκούν λίγες χιλιάδες χρόνια μέχρι να ολοκληρωθούν, ενώ τα γεωλογικά στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας δεν συνδέουν προηγούμενες μαγνητικές αναστροφές με μαζικούς αφανισμούς μορφών ζωής. Τέλος, το μαγνητικό πεδίο της Γης και ο μηχανισμός αναστροφής του οφείλονται αποκλειστικά σε συγκεκριμένες γεωφυσικές διεργασίες, οι οποίες συντελούνται βαθιά στο εσωτερικό της και δεν εξαρτώνται από την προσέγγιση ή μη κάποιου άλλου πλανήτη, όσο μεγάλο μαγνητικό πεδίο και να έχει.

Ο κίνδυνος των αστεροειδών

Ένα ακόμη σενάριο καταστροφής, που βασίζεται σε ένα επιστημονικά αποδεδειγμένο γεγονός, και συγκεκριμένα σε αυτό της πρόσκρουσης αστεροειδών στην επιφάνεια του πλανήτη μας, υποστηρίζει ότι η συντέλεια θα επέλθει όταν ένας τεράστιος αστεροειδής συγκρουστεί με τη Γη το 2012.

Παρόλο που ένας τέτοιος κίνδυνος είναι όντως υπαρκτός και παρόλο που γνωρίζουμε ότι η Γη καθόλη τη διάρκεια της γεωλογικής της ιστορίας έχει επανειλημμένα χτυπηθεί από κομήτες και αστεροειδείς, πραγματικά μεγάλες συγκρούσεις ικανές να θέσουν σε κίνδυνο την ίδια την ανθρωπότητα είναι εξαιρετικά σπάνιες. Η τελευταία μεγάλη πρόσκρουση ήταν εκείνη που εικάζεται ότι προκάλεσε τον αφανισμό των δεινοσαύρων πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια. Αντιθέτως, οι συγκρούσεις μικρότερων αστεροειδών με τη Γη είναι συχνότερες και σε γενικές γραμμές η συχνότητα σύγκρουσης αστεροειδών με τον πλανήτη μας είναι αντιστρόφως ανάλογη του μεγέθους τους.

Το πόσο σημαντικός θεωρείται από τους επιστήμονες ο κίνδυνος αυτός αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι η NASA χρηματοδοτεί μια σειρά από ερευνητικά προγράμματα που έχουν ως στόχο να ανιχνευθούν όλοι εκείνοι οι δυνητικά «επικίνδυνοι» αστεροειδείς και να υπολογιστούν οι τροχιές τους, προκειμένου να εκτιμηθεί η πιθανότητα σύγκρουσής τους με τη Γη. Σε αντίθεση, τέλος, με όσους ισχυρίζονται ότι η NASA αποκρύπτει τα αποτελέσματα των σχετικών ερευνών από τους πολίτες, τα αποτελέσματα αυτά αναρτώνται στο Διαδίκτυο.

Είναι όμως και κάτι άλλο. Προκειμένου να εντοπιστούν δυνητικά επικίνδυνοι για τη Γη αστεροειδείς, θα πρέπει, όχι μόνο να χρησιμοποιηθούν πανάκριβα τηλεσκόπια και ανιχνευτές τελευταίας τεχνολογίας, αλλά και να πραγματοποιηθούν πολύπλοκοι μαθηματικοί υπολογισμοί, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν η τροχιά ενός αστεροειδούς θα τον φέρει μελλοντικά σε πορεία σύγκρουσης με τον πλανήτη μας.

Τα ερωτήματα βέβαια που καλούνται να απαντήσουν όσοι προβλέπουν την καταστροφή της ανθρωπότητας από έναν τέτοιο διαστημικό εισβολέα είναι με ποια επιστημονικά όργανα πραγματοποίησαν τις έρευνές τους, καθώς και με ποιες επιστημονικές γνώσεις επέλυσαν τις σχετικές εξισώσεις και προέβαλαν την τροχιά του αστεροειδούς στο μέλλον, προκειμένου να καταλήξουν σε αυτό το συμπέρασμα. Και τέλος, θα πρέπει να μας πουν με βάση ποια λογική θα πρέπει να πιστέψουμε αυτούς, που κατά κανόνα δεν έχουν ιδέα για το πώς πραγματικά διεξάγεται η επιστημονική έρευνα, και όχι τους εκατοντάδες άλλους επαγγελματίες αστρονόμους, οι οποίοι, ενώ έχουν αφιερώσει χρόνια ολόκληρα σε σπουδές και σε έρευνα, δημοσιεύοντας τα αποτελέσματά τους σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά, δεν έχουν ανακαλύψει τίποτε.

Απειλή από τον Ήλιο

Κάποιοι άλλοι υποστηρίζουν ότι το τέλος θα επέλθει εξαιτίας μιας ακραίας ηλιακής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια του επόμενου ηλιακού μεγίστου, όταν ηλιακές καταιγίδες απίστευτης έντασης, κολοσσιαίες εκλάμψεις και βίαιες εκτινάξεις μάζας από το στέμμα του Ήλιου θα κορυφωθούν στις 21 Δεκεμβρίου 2012.

Είναι αλήθεια ότι ο Ήλιος ακολουθεί μια περίοδο μειωμένης και διεγερμένης δραστηριότητας, η οποία αντικατοπτρίζεται στον αριθμό των εμφανιζόμενων ηλιακών κηλίδων, καθώς και στον αριθμό και την ένταση των εκλάμψεων και των εκτινάξεων μάζας από το στέμμα του και ότι αυτός ο Ηλιακός κύκλος, όπως ονομάζεται, επαναλαμβάνεται περίπου κάθε 11 χρόνια. Γνωρίζουμε, όμως, ότι κατά τη διάρκεια ενός Ηλιακού μεγίστου, αυτό που συνήθως παρατηρείται είναι ένα εντυπωσιακότερο απ’ ό,τι συνήθως βόρειο και νότιο σέλας, ενώ, ανάλογα με την ένταση της ηλιακής δραστηριότητας, μπορούν να εμφανιστούν και κάποιες βλάβες στα ηλεκτρονικά συστήματα δορυφόρων ή παρεμβολές στις δορυφορικές τηλεπικοινωνίες.

Το χειρότερο που μπορεί να συμβεί είναι ο κίνδυνος που θα αντιμετωπίσουν όσοι αστροναύτες τύχει να βρεθούν στο Διάστημα κατά τη διάρκεια μιας ηλιακής καταιγίδας, καθώς και μια εκτεταμένη διακοπή της ηλεκτροδότησης, σαν κι αυτήν που παρατηρήθηκε τον Μάρτιο του 1989 στο Κεμπέκ του Καναδά.

Τέλος, αναφορικά με τον τρόπο που η ηλιακή δραστηριότητα επηρεάζει σε βάθος χρόνου το κλίμα της Γης, ξαφνικές, απότομες και ευρείας κλίμακας μεταβολές, σαν κι αυτές που μας παρουσιάζουν οι ταινίες του Χόλλυγουντ, ικανές δηλαδή να μεταβάλουν ραγδαία την όψη του πλανήτη μας και να καταστρέψουν την ανθρωπότητα, είναι αδύνατες, ή τουλάχιστον δεν έχουν παρατηρηθεί μέχρι σήμερα. Είναι γνωστό, για παράδειγμα, ότι μεταξύ 1645–1715 παρατηρήθηκε ένα «βαθύτερο» απ’ ό,τι συνήθως ηλιακό ελάχιστο, στη διάρκεια του οποίου η μέση θερμοκρασία σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική ήταν αρκετά μειωμένη. Από το σημείο αυτό, όμως, μέχρι να μιλάμε για ολική καταστροφή υπάρχει μεγάλη απόσταση. Και αυτό βέβαια που δεν πρόκειται να σας πει κανένας οπαδός της «θεωρίας» ότι ο κόσμος θα καταστραφεί το 2012 από μια ακραία Ηλιακή δραστηριότητα, είναι ότι, σύμφωνα με όλα τα τελευταία δεδομένα, το τελευταίο Ηλιακό ελάχιστο διατηρήθηκε για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα απ’ ό,τι συνήθως. Το γεγονός, όμως, αυτό «σπρώχνει» και το επόμενο Ηλιακό μέγιστο στο 2013, με πιθανότερη κορύφωσή του το Φθινόπωρο, ενώ με βάση την ως τώρα μελέτη της ηλιακής δραστηριότητας, οι επιστήμονες μάς διαβεβαιώνουν ότι, σε κάθε περίπτωση, θα είναι αισθητά μειωμένης ισχύος από το προηγούμενο.

Εν κατακλείδι

Θα μπορούσαμε να συνεχίζουμε έτσι επί μακρόν, αλλά προτιμούμε να σταματήσουμε εδώ. Το βάρος της απόδειξης φανταστικών ισχυρισμών πέφτει στους ώμους αυτών που τους επικαλούνται και, όπως είχε πει ο μεγάλος αστρονόμος και εκλαϊκευτής της επιστήμης Carl Sagan (1934-1996), «εξαιρετικοί ισχυρισμοί απαιτούν και εξαιρετικές αποδείξεις».

Σίγουρα, πάντως, κάποιες αμφιβόλου προέλευσης φωτογραφίες στο Διαδίκτυο, οι αστήρικτοι ισχυρισμοί ανθρώπων χωρίς την απαραίτητη επιστημονική παιδεία και χωρίς την ανεξάρτητη επιβεβαίωση από άλλους ερευνητές, η επίκληση θεωριών συνωμοσίας κ.λπ. δεν αποτελούν «εξαιρετικές αποδείξεις», αλλά το ακριβώς αντίθετο. Για να το πούμε διαφορετικά, εάν ισχυριστούν κάποιοι ότι στα βουνά του Πηλίου ζουν Κένταυροι, θα τους πιστέψετε επειδή θα σας δείξουν κάποια «πειραγμένη» φωτογραφία, επειδή θα ισχυριστούν ότι η ελληνική κυβέρνηση σε συνεργασία με την «κακιά» NASA προσπαθεί να το κρατήσει κρυφό και επειδή τους το «επικοινώνησαν» οι εξωγήινοι; Όχι βέβαια.

Το έχουμε πει και θα το ξαναπούμε. Επειδή κάποιος δηλώνει «ερευνητής», δεν σημαίνει ότι είναι. Η επιστημονική έρευνα οφείλει να βασίζεται σε ακλόνητα στοιχεία, δεδομένα, παρατηρήσεις και πειράματα και όχι σε μύθους, πειραγμένες φωτογραφίες κ.λπ.. Τα αποτελέσματα της επιστημονικής έρευνας δημοσιεύονται σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά και όχι σε αμφιβόλου ποιότητας και προέλευσης ιστοσελίδες, ενώ πάντα υπόκεινται στη βάσανο της διεξοδικής ανάλυσης και αξιολόγησής τους από άλλους, ανεξάρτητους ερευνητές. Για τα ευφάνταστα σενάρια καταστροφής του κόσμου το 2012, τίποτε από αυτά δεν ισχύει.

http://www.pemptousia.gr/

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Παλαιά Διαθήκη και Διαχρονικές Αξίες [Α΄]

Συγγραφέας: kantonopou στις 17 Δεκεμβρίου 2012

Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης

Στόχος της παρούσας μελέτης είναι η ανάδειξη αρχών και αξιών που απαντούν στην γραμματεία της Π. Διαθήκης, ορισμένες από τις οποίες έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του σύγχρονου πολιτισμού, ενώ άλλες αποτελούν ζητούμενο και στις μέρες μας.

Κατ΄αρχάς θεωρούμε απαραίτητο να αναφερθούμε σύντομα στην κριτική που δέχεται η Π. Διαθήκη λόγω άγνοιας, παρερμηνείας ή ιδεολογικών προκαταλήψεων. Η προσπάθεια υποτίμησης και αμφι­σβήτησης της αξίας της ξεκινάει από παλιά. Μεταξύ των πρώτων πολέμιων συγκαταλέγονται οι Γνωστικοί και ιδιαίτερα οι οπαδοί του Μαρκίωνος με τις γνωστές θεωρίες τους περί αυστηρού Θεού της Π. Διαθήκης και σπλαχνικού Πατέρα της Καινής. Στους νεότερους χρόνους αμφισβητήθηκε από μερίδα εκπροσώπων του Διαφωτισμού, ενώ τον περασμένο αιώνα πολεμήθηκε με πάθος από τους Γερμανούς οπαδούς του ναζισμού που έφεραν το όνομα «Deutsche Christen»[1], με κίνητρα εθνικιστικά και ρατσιστικά. Η πολεμική συνεχίζεται και στις μέρες μας από άλλες ομάδες[2].

Μία συχνά επαναλαμβανόμενη κατηγορία σχετίζεται με ορισμένες διηγήσεις που υπάρχουν στην Π. Διαθήκη, οι οποίες θεωρούνται σκανδαλώδεις και υποστηρίζεται ότι δεν συντελούν στην ηθική τελείωση του ανθρώπου, επειδή σε αυτές αναφέρονται περιστατικά εξαπάτησης, ανήθικης συμπεριφοράς ή βιαιοτήτων. Πράγματι υπάρχουν τέτοιες διηγήσεις, είναι όμως παράλογο να κρίνει κανείς την κατάσταση, την επικρατούσα νομοθεσία, τις συνήθειες και τις πράξεις αρχαίων λαών – πολλά περιστατικά διαδραματίζονται κατά την προϊστορική εποχή – με δεδομένα του 21ουαιώνα και μάλιστα υπό την επίδραση της διδασκαλίας του Ιησού, που ήταν καθοριστική για τη διαμόρφωση του συστήματος αξιών του πολιτισμού μας. Η Π. Διαθήκη λειτούργησε ως προπαρασκευαστικό στάδιο για το σωτηριώδες έργο του «υιού του ανθρώπου» (Δαν. 7,13), το οποίο βρίσκεται στο κέντρο της  θεολογίας της.

Πρέπει ακόμα να τονιστεί ότι οι συγγραφείς της Π. Διαθήκης, αντίθετα από την πρακτική των μοναρχών και επισήμων προσώπων της Ανατολής, που μεγαλοποιούν και εξωραΐζουν τα γεγονότα, δεν αποκρύπτουν τις αδυναμίες και τις ανήθικες πράξεις των προσώπων που περιγράφουν, αλλά και δεν τις προβάλλουν προς μίμηση, αντίθετα τις ψέγουν[3]. Στην Π. Διαθήκη περιγράφεται η ιστορία του ανθρώπου μετά την πτώση, με τα οδυνηρά αποτελέσματά της. Είναι επίσης ιστορία της σωτηρίας, και κάθε τι που συμβαίνει αξιολογείται από τον βιβλικό ιστορικό ως καλό ή κακό όχι με βάση κάποιο αντικειμενικό ηθικό κριτήριο, αλλά από το αν συντελεί στη φανέρωση του Θεού και προάγει το σχέδιο του για τη σωτηρία του κόσμου[4]. Οι βιβλικές διηγήσεις, επομένως, δεν πρέπει να κατανοούνται ως απλή καταγραφή των περιπετειών του εβραϊκού λαού, αλλά να ερμηνεύονται θεολογικά.

Ένα ακόμα σημείο το οποίο συντελεί στη δημιουργία παρεξηγήσεων και λανθασμένης ερμηνείας της Π. Διαθήκης, σχετίζεται με τους κύριους φορείς μέσω των οποίων φθάνουν στο ευρύ κοινό στοιχεία από το περιεχόμενο της διδασκαλίας της. Οι φορείς αυτοί είναι ο Ιουδαϊσμός, ο Χριστιανισμός και ο Ισλαμισμός· και για τους τρεις η Π. Διαθήκη αποτελεί κοινό τόπο. Συχνά γίνονται επιλεκτικές αναφορές στην Π. Διαθήκη, με αφορμή σημαντικά θέματα της επικαιρότητας, κατά τρόπο που προκαλεί σύγχυση ως προς τις ιδέες της λόγω των στρεβλών, φονταμενταλιστικών προσεγγίσεων που υιοθετούνται από τους παρα­πάνω φορείς. Άλλοτε τα κείμενα αυτά συνδέονται με την πολιτική του σύγχρονου κράτους του Ισραήλ, άλλοτε με τις περί ιερού πολέμου ισλαμικές διακηρύξεις ή για να θυμηθούμε παλαιότερες εποχές με τον αφανισμό των γηγενών πληθυσμών της Αμερικής, ο οποίος «νομιμοποιήθηκε» από μισαλλόδοξα κηρύγματα περί νέου λαού του Θεού που αγωνιζόταν για την κατάκτηση της νέας γης της Επαγγελίας[5].

Το αληθινό νόημα της Π. Διαθήκης αναδεικνύεται εντός της Ορθόδοξης παράδοσης  δια της Καινής, με την οποία έχει άμεση και στενή σχέση. Αποτελούν μέρη οργανικού συνόλου και κατανοούνται από την Πατερική μας παράδοση ως αδιάσπαστη θεολογική ενότητα. Ο συνδετικός κρίκος που τις συνέχει είναι ο Ιησούς Χριστός, στο πρόσωπο του οποίου εκπληρώθηκαν οι υποσχέσεις λύτρωσης και αποκατάστασης του ανθρώπινου γένους.

Ύστερα από τις παραπάνω σύντομες διευκρινίσεις, προχωρούμε στην ανάδειξη των αρχών και αξιών της Π. Διαθήκης, οι οποίες παρουσιάζουν οικουμενικά και καθολικά χαρακτηριστικά. Στο πρώτο μέρος της μελέτης η προσοχή εστιάζεται στις διανθρώπινες σχέσεις, ενώ στο δεύτερο στη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον. Και τα δύο – πιο επίκαιρα σήμερα από ποτέ- θα έπρεπε να τύχουν ιδιαίτερης προσοχής και μελέτης από όλους, και ιδιαίτερα από ανθρώπους που κατέχουν ηγετικές θέσεις και αξιώματα. Και τούτο διότι στη μωσαϊκή νομοθεσία περιέχονται διατάξεις κοινωνικής δικαιοσύνης και μέριμνας που διαπνέονται από το σεβασμό προς τον άνθρωπο και την κτίση[6]. Διατάξεις που θέτουν φραγμό στην πλεονεξία, αδικία και εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

Α. ΔΙΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

Κοινωνική δικαιοσύνη και πρόνοια

Αν ρωτήσει κανείς έναν άνθρωπο, ο οποίος δεν είναι αδιάφορος ως προς τα θέματα της πίστης, σε ποιον ανήκει και πού βρίσκεται η ρήση «αγαπήσεις τον πλησίον σου ὡς σεαυτόν» θα απαντήσει χωρίς δισταγμό ότι είναι εντολή του Χριστού και βρίσκεται στην Κ. Διαθήκη. Πολύ λίγοι γνωρίζουν ότι υπήρχε στην Πεντάτευχο[7] πολλούς αιώνες πριν από τη γέννηση του Χριστού. Η εντολή αυτή, που συνδέεται άρρηκτα με τη δικαιοσύνη, προϋποθέτει αναγνώριση της προσωπικότητας και των δικαιωμάτων του άλλου καθώς και την ιδέα της αδελφοσύνης, τουλάχιστον μεταξύ των Ισραηλιτών, αν και, όπως θα δούμε παρακάτω, στις ευεργετικές διατάξεις του Νόμου συμπεριλαμβάνονταν οι ξένοι, οι προσήλυτοι, οι πάροικοι και οι δούλοι. Η ιδέα της αδελφοσύνης πηγάζει από τη βεβαιότητα ότι πατέρας και δίκαιος κριτής όλων είναι ο Θεός, με τον οποίο έχουν συνάψει Διαθήκη[8]. Απόρροια των παραπάνω είναι η ιδέα της ισότητας των Ισραηλιτών απέναντι στο Νόμο – αντίθετα προς τις ισχύουσες στην Εγγύς Ανατολή αντιλήψεις[9]-, η οποία ισότητα αποτελούσε προϋπόθεση κοινωνικής συνοχής και ευημερίας, σύμφωνα με την εντολή που υπάρχει στο Δευτερονόμιο «ουκ έσται εν σοί ενδεής»[10]. Στη συνέχεια θα δούμε πώς κατανοήθηκαν οι έννοιες ισότητα και δικαιοσύνη στις διαφορετικές μορφές κοινωνικής οργάνωσης.

1. Ιδιοκτησία

Η κατοχή και καλλιέργεια της γης είχε τεράστια σημασία για έναν γεωργικό λαό, όπως ήταν οι Ισραηλίτες. Η απόλαυση των αγαθών της θεωρούνταν δώρο Θεού, ενώ αντίθετα η απώλεια γης, ιδιαίτερα λόγω εχθρικής επιδρομής, εκλαμβανόταν ως θεϊκή τιμωρία.  Η κινητή και ακίνητη περιουσία τους προστατευόταν ήδη στο Δεκάλογο. Η έβδομη εντολή απαγόρευε την κλοπή, ενώ η δέκατη απαγόρευε ακόμα και την επιθυμία απόκτησης των αγαθών του πλησίον[11]. Στη μωσαϊκή νομοθεσία περιέχονται λεπτομερείς διατάξεις που αναφέρονται: α) στο αναπαλ­λοτρίωτο της πατρικής κληρονομιάς της γης[12] β) στην απαγόρευση παραβίασης της ξένης ιδιοκτησίας[13]  γ) στο  Σαββατικό[14] και το Ιωβηλαίο έτος. Οι θεσμοί αυτοί αποτελούσαν προσπάθειες εφαρμογής της θεϊκής δικαιοσύνης στην κοινωνία και προστασίας των μελών της ώστε κανείς να μην περιθωριοποιείται[15]. Το πρώτο άρχιζε τον έβδομο μήνα κάθε εβδόμου έτους. Κατά το έτος αυτό έπρεπε να χαρίζονται τα μεταξύ των Ιουδαίων χρέη, γι΄αυτό και ονομαζόταν «έτος της αφέσεως». Το Ιωβηλαίο (από το  יוֹבֵל yobel= σάλπιγγα, μουσικό κέρας)[16], το οποίο ονομαζόταν επίσης «ενιαυτός αφέσεως», ελάμβανε χώρα κάθε πενήντα χρόνια αμέσως μετά το έβδομο Σαββατικό. Άρχιζε με δυνατά σαλπίσματα κατά τον έβδομο μήνα (10η μηνός Τισρί) κατά την  ημέρα της εορτής του Εξιλασμού[17]. Ο θεσμός αυτός ήταν άκρως φιλάνθρωπος· χαρίζονταν τα χρέη και η γη που είχε πωληθεί στο διάστημα μεταξύ δύο Ιωβηλαίων, επιστρεφόταν υποχρεωτικά στον πρώτο ιδιοκτήτη. Αυτό σήμαινε ότι η πώληση της γης ή της οικίας[18] ήταν κατ΄ουσίαν εκμίσθωση. Η αγοραπωλησία βασιζόταν στα έτη που υπολείπονταν μέχρι το Ιωβηλαίο και στην ετήσια απόδοση του αγρού. Περιοριζόταν έτσι η απληστία των πλουσίων και εμποδιζόταν η επικίνδυνη συσσώρευση γης και πλούτου στα χέρια λίγων. Μέσω της προστασίας της ιδιοκτησίας προστατευόταν η αξιοπρέπεια του ανθρώπου και διατηρούνταν η κοινωνική συνοχή.

Μεταξύ των διατάξεων της μωσαϊκής νομοθεσίας που περιόριζαν τον κίνδυνο απώλειας της περιουσίας των φτωχών Ιουδαίων πρέπει να αναφερθούν και οι σχετικές με τα χρέη, τους τόκους και τα ενέχυρα. Σε περιόδους κρίσεων (θεομηνιών, πολέμων κ.λπ.) δεν ήταν απίθανο να βρεθεί κάποιος στην ανάγκη να πάρει δάνειο, το οποίο δεν ήταν σε θέση να εξοφλήσει. Ο οφειλέτης ήταν δυνατό να πωληθεί ως δούλος μαζί με την οικογένειά του εξαιτίας του χρέους· επιβαλλόταν όμως η απελευθέρωσή του κατά το «έτος της αφέσεως»[19]. Δεν επιτρεπόταν ο έντοκος δανεισμός σε ομοεθνείς[20] αλλά και σε φτωχούς προσήλυτους και πάροικους[21]. Σε περίπτωση δανεισμού με ενέχυρο, επιβαλλόταν η πριν από τη δύση του ηλίου απόδοση του πράγματος στον κάτοχό του[22]. Απαγορευόταν η είσοδος του δανειστή στο σπίτι του οφειλέτη για λήψη του ενέχυρου[23].


[1] Νικ. Π. Μπρατσιώτου, Εισαγωγή εις την Θεολογίαν της Παλαιάς Διαθήκης, Αθήναι 1988, σελ. 51-52.

[2] Στην πατρίδα μας κατηγορείται κυρίως από τους οπαδούς της λεγόμενης «Ελληνικής Θρησκείας» με πληθώρα δημοσιευμάτων. Για περισσότερα ως προς την αντιμετώπιση του φαινομένου αυτού βλ. Πρακτικά του επιστημονικού συνεδρίου «Φαινόμενα Νεοειδωλολατρείας. Δωδεκαθεϊσμός – Υποτίμηση Παλαιάς Διαθήκης – Ολυμπιακοί Αγώνες», ΑΠΘ 25-27 Μαΐου 2003, Θεσσαλονίκη 2003.

[3] Βλ. Γεν. 19,11εξ. 34,30. Β΄ Βασ. 12,14εξ. κ.ά.

[4] Πρβλ. Μ. Κωνσταντίνου, Παλαιά Διαθήκη, Αποκρυπτογραφώντας την πανανθρώπινη κληρονομιά, Θεσσαλονίκη 2008, σελ. 68.

[5] Μ. Κωνσταντίνου, αυτόθι, σελ. 84. Α. Παπαρνάκη, «Η συμβολή της Παλαιάς Διαθήκης στη διαμόρφωση των αξιών του πολιτισμού μας», ανάτ. από τον τόμο ‘‘Η Ορθοδοξία ως πρόταση πολιτισμού’’, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Φλώρινα 2006, σελ. 62.

[6] Όπως είναι ευνόητο, κατά τους χρόνους συγγραφής της Π. Διαθήκης δεν υπήρχε οικολογικό πρόβλημα. Επειδή όμως πρόκειται για μια ακόμα μορφή κακού που σχετίζεται με τη διάσπαση της σχέσης Θεού και ανθρώπου, μία βιβλική θεώρηση του προβλήματος μπορεί να βοηθήσει στην αναζήτηση λύσης μέσα από την αποκατάσταση των σχέσεων Θεού-ανθρώπου και συνακόλουθα ανθρώπου-περιβάλλοντος.

[7] Λευιτ. 19,18. Βέβαια, ο παλαιοδιαθηκικός όρος «πλησίον» ( רֵעַ rea) δεν έχει την ευρύτητα του αντίστοιχου της Καινής Διαθήκης, φανερώνει όμως το ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο. Βλ. Σ. Καλαντζάκη, Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2006, σελ. 369.

[8] Μαλ. 2,10 «Οὐχὶ πατὴρ εἷς πάντων ὑμῶν; οὐχὶ Θεὸς εἷς ἔκτισεν ὑμᾶς; τί ὅτι ἐγκατέλιπε ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τοῦ βεβηλῶσαι τὴν διαθήκην τῶν πατέρων ὑμῶν;».

[9] Οι μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις διαφορετικές τάξεις αποτυπώνονται με λεπτομερή τρόπο στον Κώδικα του Χαμουραμπί (1790-1750 π.Χ.).

[10] Δευτ. 15,4.

[11] Πρβλ. Π. Μπρατσιώτου, Η κοινωνική σημασία της Παλαιάς Διαθήκης, Αθήνα 1952, σελ. 21.

[12] Εξαίρεση δεν γινόταν ούτε για τον μονάρχη, όπως φαίνεται από το θλιβερό επεισόδιο που εξιστορείται στο Γ΄ Βασ. 20,1εξ. Ο βασιλιάς του Ισραήλ Αχαάβ θέλησε να αγοράσει το αμπέλι του Ναβουθαί του Ιεζραηλίτη, επειδή  συνόρευε με τα κτήματά του. Όταν ο Ναβουθαί αρνήθηκε να πουλήσει ή να ανταλλάξει την πατρική κληρονομιά («μη γένοιτό μοι παρά Θεού μου δούναι κληρονομίαν πατέρων μου σοί») κατηγορήθηκε άδικα –με υποκίνηση της συζύγου του Αχαάβ, Ιεζάβελ- για βλασφημία απέναντι στο Θεό και στο βασιλιά και θανατώθηκε με λιθοβολισμό. Η αποτρόπαιη πράξη επέφερε τη θεία τιμωρία του οίκου του Αχαάβ. Εντελώς διαφορετική ήταν η περίπτωση της οικειοθελούς παραχώρησης ενός αγρού από τον Ορνά στον βασιλιά Δαβίδ για την οικοδόμηση θυσιαστηρίου και αργότερα του ναού του Σολομώντος (Β΄ Βασ. 24,18εξ.). Στην Πεντάτευχο υπάρχουν λεπτομερείς διατάξεις κληρονομικού δικαίου (δικαιώματα πρωτοτόκων, ατέκνων συζύγων, θυγατέρων, τέκνων από παλλακίδες κ.ά.). Η πατρική περιουσία δεν χανόταν ακόμα και όταν κάποιος την εγκατέλειπε για μεγάλο διάστημα εξαιτίας ανωτέρας βίας (π.χ. λιμού). Τα κληρονομικά δικαιώματα διατηρούνταν και μετά την πώληση. Ο πωλήσας διεκδικούσε την περιουσία του, καταβάλλοντας το τίμημα.

[13] Ο «μετατιθεὶς όρια του πλησίον» θεωρείται επικατάρατος (Δευτ. 19,14. 27,17).

[14] Δευτ. 15,1-11.

[15] Πρβλ. Μ. Γκουτζιούδη, Ιωβηλαίο έτος, Μελχισεδέκ και η προς Εβραίους Επιστολή,Θεσσαλονίκη 2006, σελ. 182-83.

[16] Μ. Κωνσταντίνου – Δ. Δόικου, Στοιχεία Βιβλικής Εβραϊκής Γλώσσας – Γλωσσική Ανάλυση της Πεντατεύχου, Θεσσαλονίκη 22008, σελ. 140.

[17] Η σύμπτωση εορτής Εξιλασμού-έναρξης Ιωβηλαίου έτους είχε συμβολικό χαρακτήρα. Όπως κατά την ημέρα του Εξιλασμού δινόταν άφεση αμαρτιών και καθαριζόταν η χώρα από κάθε μολυσμό,  έτσι και κατά το Ιωβηλαίο γινόταν άφεση χρεών και απελευθέρωση δούλων.

[18] Για την οικία υπήρχαν ειδικοί κανόνες. Αν βρισκόταν σε  οχυρωμένη πόλη, ήταν δυνατόν να επανέλθει στον αρχικό ιδιοκτήτη αν πλήρωνε το τίμημα σε διάστημα ενός έτους. Σε αντίθετη περίπτωση δεν μπορούσε να την ανακτήσει ούτε κατά το Ιωβηλαίο έτος. Η διάταξη αυτή δεν ίσχυε για τις οικίες που βρίσκονταν εκτός οχυρωμένων πόλεων (Λευιτ. 25, 29-31).

[19] Σύμφωνα με μία ερμηνεία, η διαγραφή των χρεών κατά το Σαββατικό έτος δεν ήταν υποχρεωτική, καθόσον δεν προβλέπονταν κυρώσεις για τους παραβάτες της εντολής. Θεωρείται απλή, θερμή σύσταση του Θεού προς τους Ισραηλίτες. Το κύριο έτος της «αφέσεως», δηλ. της διαγραφής των χρεών και της απελευθερώσης των δούλων είναι το πεντηκοστό. Πρβλ. Αρχιμ. Ι. Γιαννακόπουλου, Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους Ο΄, τ. 1, Θεσσαλονίκη 41986, σελ. 174. Στους μεταιχμαλωσιακούς χρόνους αναφέρεται διαμαρτυρία φτωχών Ιουδαίων που δανείστηκαν από συμπατριώτες τους με τόκο και έβαλαν ενέχυρο όχι μόνο τα κτήματα αλλά και τα παιδιά τους, με αποτέλεσμα να χάσουν τις περιουσίες τους και να καταδυναστεύονται από τους αδελφούς τους. Ύστερα από σύγκληση του λαού, με πρωτοβουλία του κυβερνήτη Νεεμία, αποφασίστηκε η επιστροφή των κτημάτων και η άφεση μέρους του χρέους. Τα ευεργετικά αυτά μέτρα, που θυμίζουν τη σεισάχθεια του Σόλωνα, δεν εφαρμόστηκαν κατά τη διάρκεια του Σαββατικού ή του Ιωβηλαίου έτους. Όφείλονται στην μέριμνα του Νεεμία και στο φιλάνθρωπο πνεύμα του (Νεεμ. 5,5εξ.).

[20] Έξοδ. 22,24. Ψαλ. 14,5 (Ο΄).

[21] Λευιτ. 25, 35-36.

[22] Συνήθως ως ενέχυρο δινόταν το ιμάτιο, που ήταν απαραίτητο τη νύχτα, επειδή ο κάτοχός του το χρησιμοποιούσε ως κάλυμμα (Έξ. 22,26).

[23] Δευτ. 24,10.

pemptousia.gr

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Πίστευε και ερεύνα.(μακαριστού Μητροπολίτου Νικοπόλεως Μελετίου)

Συγγραφέας: kantonopou στις 14 Δεκεμβρίου 2012

information_items

Οι εχθροί της Εκκλησίας λένε: ο Χριστιανισμός απαιτεί· «Πίστευε και μη ερεύνα».
Είναι όμως αυτό σωστό; το δέχεται η Εκκλησία; Αυτό είναι λάθος.
Η Ορθοδοξία δεν καταδικάζει την λογική. Αντίθετα απαιτεί να γίνονται όλα με έρευνα. Να γίνεται σ’ όλα τα σημεία έρευνα· πολύ βαθειά έρευνα των Γραφών.
Παράλληλα ζητεί η Εκκλησία μας, να κλίνομε σε μερικά ζητήματα τον αυχένα με ταπείνωση και υποταγή, που δεν είναι δυνατό να λυθούν με το στοχασμό. Π.χ. πώς ο Πατήρ εγέννησε τον Υιό; Πότε τον εγέννησε; Πώς ο Θεός είναι ένας, μια ουσία, αλλά τρία Πρόσωπα;
Σε κάτι τέτοια θέματα, το προτιμότερο είναι ο άνθρωπος να σιωπά. Γιατί όσο και αν μιλήσει ή σκεφθεί και στοχασθεί, δεν θα καταλάβει τίποτε. Γιατί είναι πράγματα άλλου κόσμου, από τον οποίο δεν έχουμε προσλαμβάνουσες παραστάσεις.
* * *
Η Εκκλησία επικροτεί την έρευνα σε ό,τι είναι δυνατό να καρποφορήσει. Και συνιστά να σταματά εκεί που προδικάζεται, ότι το αποτέλεσμά της θα είναι μηδέν. Όμως αυτό δεν αποτελεί άρνηση της λογικής. Αυτό είναι ρεαλισμός και προσγείωση. Είναι η πιό ρεαλιστική και η πιό προσγειωμένη λογική.
Είναι μεγάλο κακό, να παριστάνει κανείς το θετικιστή και να μην ξέρει, ότι η μεγαλύτερη δύναμη της λογικής είναι να καταλάβει την αδυναμία της και να μπορεί να ξεχωρίζει, τι είναι δυνατό και τι είναι αδύνατο.
Η Εκκλησία διδάσκει σε όλα σωστά. Όμως η τάση για «αμφισβήτηση», για κάτι το καινούργιο, κάνει πολλούς να πειραματίζονται, τσαλαβουτώντας σε θολά νερά στο σκοτάδι.
«Ο ων εκ της γης, εκ της γης έστι και εκ της γης λαλεί.
Ο εκ του ουρανού Ερχόμενος, επάνω πάντων εστίν».
Οι επίγειοι ξέρουν μόνο τα επίγεια. Και μιλάνε μόνο για τα επίγεια.
Ο Ελθών εκ του Ουρανού, ο Χριστός, είναι στα ζητήματα της πίστεως «επάνω πάντων», γιατί μιλάει για θέματα, που τα γνωρίζει καλά.
Σε κείνα υπάρχει το χρέος:
ΑΥΤΟΥ ΑΚΟΥΕΤΕ.

(Μητροπολίτου Νικοπόλεως +Μελετίου, Σελίδες ημερολογίου, εκδ. Ι.Μ. Προφ. Ηλιού, Πρέβεζα, σ.58-59) Θησαυρός Γνώσεων και Ευσεβείας

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ, ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Καταστροφολογίας το… Ανάγνωσμα

Συγγραφέας: kantonopou στις 6 Δεκεμβρίου 2012

Διονύση Π. Σιμόπουλου, Διευθυντή Ευγενιδείου Πλανηταρίου

Τα τελευταία χρόνια, για μιαν ακόμη φορά, οι «προβλέψεις» για το επικείμενο «τέλος του κόσμου» δίνουν και παίρνουν. Κι αυτή τη φορά οι διάφοροι «ψευδοπροφήτες» βασίζονται στο ημερολόγιο των Μάγια, ενός πολιτισμού της Κεντρικής Αμερικής, που άνθησε πριν από 1.500 περίπου χρόνια!

Οι νέες αυτές καταστροφολογικές «προφητείες» διατείνονται ότι το τέλος του κόσμου θα έλθει την 21η Δεκεμβρίου 2012, στη διάρκεια της οποίας θα συμβούν «πράγματα και θαύματα», μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται: μία σειρά μεγάλων σεισμών με μέγεθος 13 (!!!) και άνω βαθμών στην κλίμακα Ρίχτερ, η βίαιη μετακίνηση των τεκτονικών πλακών της Γης, η μετακίνηση του παγωμένου φλοιού των πόλων, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας σε ύψος από 30–100 m, η δημιουργία τεραστίων παλιρροιακών κυμάτων (των επονομαζόμενων τσουνάμι), η δημιουργία ανέμων με ταχύτητα 800 έως 3.200 km/h, ο καταποντισμός όλων των παράλιων ακτών της Γης, η μετακίνηση του μαγνητικού πεδίου του πλανήτη μας και πολλά άλλα συναφή καταστροφολογικά γεγονότα!

Οι «καταστροφολογικές προβλέψεις» δεν είναι φαινόμενο καινούργιο. Η ιστορία έχει να μας επιδείξει χιλιάδες περιπτώσεις πανικού, που προκλήθηκαν από απλά και πλήρως κατανοητά, στις μέρες μας, αστρονομικά φαινόμενα. Εκλείψεις ηλίου, εμφάνιση λαμπρών κομητών, θεαματικές αλλά ακίνδυνες βροχές μετεώρων, αποτέλεσαν στο παρελθόν αιτία για την διασπορά τρομακτικών προφητειών και ασύδοτης κινδυνολογίας. Αυτή η εντελώς αδικαιολόγητη κινδυνολογία, πολλές φορές είχε ως αποτέλεσμα ανυπολόγιστες κοινωνικές και ψυχολογικές επιπτώσεις που οδήγησαν πολλούς ανθρώπους ακόμη και στην αυτοκτονία.

Ακόμη και σήμερα, στις αρχές του 21ου αιώνα, του αιώνα της λογικής, της επιστήμης και της ανεπτυγμένης τεχνολογίας, πολλές φορές οι κινδυνολόγοι και οι «προφήτες» της συντέλειας του κόσμου κατορθώνουν να τρομοκρατούν αδικαιολόγητα τον κόσμο, σπέρνοντας τις ψεύτικες δεισιδαίμονες προκαταλήψεις τους. Τον Μάιο του 1910, για παράδειγμα, η εμφάνιση του πασίγνωστου κομήτη του Χάλεϋαναστάτωσε, παρά τις διαβεβαιώσεις των αστρονόμων της εποχής, ολόκληρη την ανθρωπότητα. Εκατομμύρια άνθρωποι ξενύχτησαν στους δρόμους και στις πλατείες περιμένοντας το…μοιραίο, που τελικά δεν συνέβη.

Ακόμη πιο πρόσφατα, τον Φεβρουάριο του 1962, ένα νέο κύμα πανικού κατέλαβε την ανθρωπότητα, όταν Ινδοί αστρολόγοι είχαν «προβλέψει» τη συντέλεια του κόσμου. Την ψευδοπροφητεία τους αυτή τη βάσισαν σ’ έναν συνδυασμό της θέσης των πλανητών και μιας ολικής έκλειψης του Ήλιου, που θα ήταν ορατή από τον Ειρηνικό Ωκεανό. Έτσι, στην Ινδία χιλιάδες άνθρωποι μαζεύτηκαν για να εξαγνιστούν. Στην Αγγλία, μερικοί οπαδοί των UFO κατέφυγαν στους λόφους για να ζητήσουν βοήθεια από τους φίλους τους στον Άρη και στην Αφροδίτη, ενώ στην Αριζόνα τα μέλη μιας θρησκευτικής αίρεσης κατέφυγαν σ’ ένα μικρό χωριό που, όπως πίστευαν, θα ήταν το μοναδικό που θα γλίτωνε από την καταστροφή. Οι εφημερίδες και οι ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί δέχτηκαν καταιγισμό τηλεφωνημάτων για πληροφορίες σχετικά με τη συντέλεια του κόσμου.

Όταν, επιτέλους, έφτασε η αναμενόμενη ημέρα της καταστροφής, στις 4 Φεβρουαρίου 1962, τίποτε το ασυνήθιστο δεν συνέβη. Ούτε πλημμύρες, ούτε πυρκαγιές, ούτε σεισμοί, ούτε παλιρροιακά κύματα, ούτε πυρηνικός πόλεμος έγινε. Το τέλος του κόσμου είχε αναβληθεί! Θα περίμενε, λοιπόν, κάποιος ότι οι διάφορες αυτόκλητες «Κασσάνδρες» θα είχαν λάβει το μάθημά τους. Κι όμως, το 1982 ξαναχτύπησαν.

Οι εφημερίδες της εποχής ανακοίνωναν και πάλι νέες «προφητείες», για νέες καταστροφές και τη συντέλεια του κόσμου, που θα συνέβαινε στις 10 Μαρτίου 1982. Το κύμα της νέας κινδυνολογίας πήρε τις μεγαλύτερες διαστάσεις του στις αρχές του 1982, με την επανέκδοση ενός βιβλίου που είχε γραφτεί το 1974 με τίτλο:«Η Επίδραση του Δία». Στο βιβλίο αυτό, οι δύο συγγραφείς του «προειδοποιούσαν», τους Καλιφορνέζους κυρίως, ότι το 1982 το Λος Άντζελες θα καταστραφεί από έναν ισχυρότατο σεισμό, ενώ παρόμοιες δονήσεις θα συνταράξουν και άλλα μέρη του πλανήτη μας. Κατά την άποψή τους όλοι οι πλανήτες θα ευθυγραμμίζονταν στην ίδια πλευρά του Ήλιου στις 10 Μαρτίου 1982.

Αυτή η σπάνια συγκέντρωση των πλανητών υποτίθεται ότι θα δημιουργούσε τεράστιες βαρυτικές και παλιρροιακές δυνάμεις, που θα επιδρούσαν στον Ήλιο και ο οποίος θα εξέπεμπε τεράστιες ποσότητες φορτισμένων σωματιδίων στο Διάστημα. Μερικά απ’ τα σωματίδια αυτά θα συγκρούονταν με την ατμόσφαιρα της Γης μας, προκαλώντας ασυνήθιστες καταιγίδες και ανέμους. Η τριβή των ανέμων με την επιφάνεια της Γης θα προκαλούσε διαταραχές στην ομαλή περιστροφή του πλανήτη μας, οι οποίες θα ενεργοποιούσαν τις σεισμικές ζώνες, μία από τις οποίες είναι και το ρήγμα του Αγίου Ανδρέα στη Νότια Καλιφόρνια. Το ρήγμα αυτό έχει μήκος 1.350 km και το 1906 αποτέλεσε την αιτία του μεγάλου σεισμού του Σαν Φρανσίσκο. Στον σεισμό εκείνο και στη φωτιά που επακολούθησε, έχασαν τη ζωή τους 700 άτομα, ενώ χιλιάδες ακόμη τραυματίστηκαν. Σύμφωνα με τις τότε «προβλέψεις», ο «αναμενόμενος» σεισμός το 1982 θα σήμαινε την καταστροφή του Λος Άντζελες.

Τα διάφορα ειδησεογραφικά πρακτορεία μετέδωσαν τις «πληροφορίες» αυτές και χιλιάδες εφημερίδες σ’ όλο τον κόσμο τις δημοσίευσαν στην πρώτη τους σελίδα. Αυτό ήταν! Αστρολόγοι, θρησκομανείς και κάθε είδους προφήτες και κινδυνολόγοι είχαν την τιμητική τους. Και τι δεν προβλέφθηκε! Λοιμοί, σεισμοί, καταποντισμοί και κάθε είδους βιβλική καταστροφή. Παρά τις επανειλημμένες επίσημες και υπεύθυνες διαβεβαιώσεις των ειδικών επιστημόνων, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που καρδιολαχτάρησαν. Τα τηλεφωνήματα έδιναν κι έπαιρναν. Και τι δεν ακούσαμε τις μέρες εκείνες! Τελικά, όπως ήταν φυσικό, δεν έγινε τίποτα. Καμιά καταστροφή δεν συνέβη και πάλι.

Με την επικείμενη, όμως, έλευση του 2000, τα πράγματα έγιναν χειρότερα. Ιδιαίτερα, μάλιστα, πολλοί ήταν εκείνοι που, λανθασμένα, θεώρησαν το έτος 2000 ως την απαρχή ενός νέου αιώνα (του 21ου) και μιας νέας χιλιετίας (της τρίτης). Όσο μάλιστα πλησιάζαμε στην περίφημη αυτή ημερομηνία, οι μύθοι και οι παράξενες ιστορίες που ακούγονταν όλο και πλήθαιναν. Και τι δεν είχαμε ακούσει για το περίφημο εκείνο ορόσημο! Από τους κάθε είδους εσχατολογικούς αφορισμούς που διαπλέκουν τον μύθο με την πραγματικότητα, μέχρι και την έλευση εξωγήινων «από μηχανής θεών»!

Οι περισσότεροι, βέβαια, άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα γι’ αυτού του είδους την παραφιλολογία. Παρόλ’ αυτά, η εμπλοκή ενός πραγματικού γεγονότος με την καταστροφολογία δεν θα μπορούσε να μας αφήσει αμέτοχους. Τι υποστήριζαν λοιπόν τότε οι «νέες Κασσάνδρες» για την «επικείμενη» συντέλεια του κόσμου; Σύμφωνα με όσα κατά καιρούς είχαν γραφτεί για το θέμα αυτό, οι διάφοροι αγύρτες, ψευδοπροφήτες και αστρολόγοι «προέβλεπαν» ότι στις 5 Μαΐου του 2000 οι 5 ορατοί με γυμνό μάτι πλανήτες (Ερμής, Αφροδίτη, Άρης, Δίας και Κρόνος), καθώς επίσης ο Ήλιος και η Σελήνη, θα βρίσκονταν ευθυγραμμισμένοι με τη Γη, ασκώντας έτσιτεράστιες βαρυτικές και παλιρροιακές δυνάμεις στον πλανήτη μας.

Ήταν, όμως, πράγματι έτσι; Για να απαντήσουμε σ’ αυτό το ερώτημα, θα εξηγήσουμε πρώτα απ’ όλα τι σημαίνει «σύνοδος πλανητών».

Οι πλανήτες στις κανονικές τους κινήσεις γύρω από τον Ήλιο, φαίνονται να κινούνται στον ουρανό από τη Δύση προς την Ανατολή. Οι πλανήτες που βρίσκονται πλησιέστερα στον Ήλιο φαίνονται ότι κινούνται ταχύτερα, ενώ οι πιο απομακρυσμένοι ότι κινούνται πιο αργά. Μ’ αυτόν τον τρόπο, ένας από τους πλανήτες είναι δυνατόν να φτάσει και να προσπεράσει κάποιον άλλο. Το προσπέρασμα αυτό ονομάζεται σύνοδος των δύο πλανητών.

Δεν είναι μάλιστα καθόλου παράξενο το να δει κάποιος έναν πλανήτη να σταματά την κανονική του πορεία και να οπισθοδρομεί προς τη Δύση. Αυτή η κίνηση παραξένευε και βασάνιζε τους αρχαίους. Σήμερα, όμως, γνωρίζουμε ότι οι πλανήτες στην πραγματικότητα δεν αλλάζουν κατεύθυνση ποτέ. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι, καθώς περιφέρεται η Γη γύρω από τον Ήλιο, έρχεται πολλές φορές στη θέση να προσπεράσει έναν από τους εξωτερικούς πλανήτες και τότε ο πλανήτης αυτός φαίνεται να κινείται προς τα πίσω, όπως όταν ένα αυτοκίνητο προσπερνά ένα άλλο. Όπως όλοι οι πλανήτες, έτσι και οι μεγαλύτεροι Δίας και Κρόνος, κινούνται κανονικά προς την Ανατολή. Η κίνηση του Δία είναι ταχύτερη από του Κρόνου, γιατί ο Δίας βρίσκεται πλησιέστερα στον Ήλιο από τον Κρόνο. Μ’ αυτήν την ταχύτητα ο Δίας και ο Κρόνος έρχονται σε σύνοδο (προσπερνά δηλ. ο ένας τον άλλο) μία φορά κάθε 20 χρόνια. Το ίδιο συμβαίνει και με τους άλλους πλανήτες σε διαφορετικές περιόδους.

Στις 6 Απριλίου του 2000, για παράδειγμα, ο Άρης και ο Δίας βρίσκονταν πράγματι σε σύνοδο, προσπέρασε δηλαδή ο ένας τον άλλον, οπότε φαίνονταν ότι βρίσκονταν σε απόσταση μίας μοίρας μεταξύ τους. Στις 5 Μαΐου του 2000, όμως, δεν είχαμε μία τέτοια «σύνοδο». Την ημέρα εκείνη (στις 10:08 π.μ. ώρα Ελλάδας), τα 7 ουράνια σώματα του Ηλιακού μας Συστήματος, που είναι ορατά με γυμνό μάτι, γνωστά ήδη από την αρχαιότητα (ο Ήλιος, η Σελήνη, ο Ερμής, η Αφροδίτη, ο Άρης, ο Δίας και ο Κρόνος), ήταν μεν μαζεμένα όλα στην αντίθετη από τη Γη πλευρά, αλλά αυτή η «συγκέντρωση» σε καμιά περίπτωση δεν ήταν αυτό που αποκαλούμε «σύνοδο πλανητών». Γιατί αυτά τα ουράνια σώματα βρίσκονταν συγκεντρωμένα σε μία έκταση 25,9ο περίπου (και για την ακρίβεια 25ο 53′). Όπως αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, η υποτιθέμενη «ευθυγράμμιση» των ορατών πλανητών δεν ήταν καθόλου ευθυγράμμιση, αλλά μία απλή «συγκέντρωση» πλανητών.

Μία παρόμοια συγκέντρωση είχε γίνει, όπως είπαμε, και στις 5 Φεβρουαρίου 1962, όταν οι πλανήτες βρίσκονταν συγκεντρωμένοι σε έκταση μόλις 15,8ο, ήταν δηλαδή πολύ μικρότερη έκταση από αυτήν του 2000, ενώ την ίδια εκείνη ημέρα είχαμε επιπρόσθετα και μία έκλειψη Ηλίου, κάτι που για τους καταστροφολόγους ήταν ένα γεγονός πιο «επικίνδυνο». Κι όμως, δεν συνέβη τίποτα! Τέτοιου είδους «συγκεντρώσεις» των πλανητών είναι άλλωστε κάτι το συνηθισμένο. Τα τελευταία 1.000 χρόνια, για παράδειγμα, είχαμε 10 παρόμοιες, αλλά «πυκνότερες» συγκεντρώσεις των πλανητών Άρη, Δία, Κρόνου με τον Ήλιο και με μικρότερη μέγιστη αποχή μεταξύ τους.

Όλες αυτές οι συγκεντρώσεις των πλανητών, όμως, δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με μία πραγματική ευθυγράμμιση, γιατί απλούστατα μία πραγματική ευθυγράμμιση των πλανητών έχει πιθανότητα να γίνει μία φορά στα 86 δεκατετράκις εκατομμύρια χρόνια (δηλ. ο αριθμός 86 ακολουθούμενος από 45 μηδενικά!). Η ηλικία όμως του Ηλιακού μας Συστήματος είναι μικρότερη από 5 δισεκατομμύρια χρόνια και έχει υπόλοιπο ζωής άλλα 5 δισεκατομμύρια, γεγονός που σημαίνει ότι στη διάρκεια των 10 δισεκατομμυρίων χρόνων της ζωής του Ηλιακού Συστήματος δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να έχουμε μία τέτοια πραγματική ευθυγράμμιση των πλανητών. Το ίδιο, άλλωστε, ισχύει και στην περίπτωση των νέων καταστροφολογικών «προβλέψεων» για την 21η Δεκεμβρίου 2012.

Ας υποθέσουμε, όμως, ότι οι πλανήτες θα ήταν δυνατόν να ευθυγραμμιστούν. Θα μπορούσαν τότε να δημιουργήσουν παλίρροιες στον Ήλιο, που θα προκαλούσαν στη συνέχεια μεγάλους σεισμούς στον πλανήτη μας; Μπορούν, δηλαδή, οι πλανήτες να δημιουργήσουν αξιοσημείωτες παλίρροιες στον Ήλιο; Η απάντηση είναι εύκολη: ακόμη και αν είχαμε μία τέλεια ευθυγράμμιση των πλανητών από τη μία πλευρά του Ήλιου, τότε η παλίρροια που θα σημειωνόταν στον Ήλιο θα είχε ύψος 1 mm! Αν συγκρίνουμε τις διάφορες προεξοχές και εκλάμψεις που συμβαίνουν συνεχώς στον Ήλιο και εκτοξεύουν εκατομμύρια τόνους υπέρθερμων αερίων εκατοντάδες χιλιάδες χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνειά του, τότε η παλίρροια του ενός χιλιοστού μοιάζει με παρωνυχίδα!

Όλοι γνωρίζουμε ότι η Σελήνη προκαλεί πράγματι σημαντικές παλίρροιες στη Γη μας. Από την απόσταση των 385.000 km περίπου, η μάζα της Σελήνης επενεργεί δυναμικά στον πλανήτη μας. Η Γη, όμως, έχει διάμετρο 13.000 km περίπου, γι’ αυτό και η Σελήνη επιδρά ισχυρότερα στην κοντινή πλευρά της Γης, πιο αδύναμα στο κέντρο της, και ακόμα πιο αδύναμα στην αντίθετη πλευρά της. Στην πλησιέστερη προς τη Σελήνη πλευρά της Γης το νερό υψώνεται σε αρκετά μεγάλο ύψος, ενώ παρόμοια ανύψωση νερού παρατηρείται στην αντίθετη προς τη Σελήνη πλευρά της Γης.

Καθώς η Γη περιστρέφεται μία φορά κάθε μέρα, συναντά τα δύο αυτά κύματα. Σ’ αυτή την περίπτωση η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει μέχρι και 1 ή 1,5 m, ενώ σε μερικούς κόλπους και διώρυγες το ύψος είναι πιο μεγάλο. Όπως, όμως, η Σελήνη έλκει τους ωκεανούς, έλκει επίσης και το στερεό τμήμα της Γης. Αυτό δεν μπορούμε να το παρατηρήσουμε εύκολα, γιατί η Γη δεν είναι ρευστή και δεν παραμορφώνεται εύκολα. Κι όμως, αυτού του είδους οι παλίρροιες που εκδηλώνονται στον γήινο φλοιό μπορούν να ανυψώνουν το έδαφος μέχρι τα 18 cm.

Οι παλιρροιακές δυνάμεις (όπως και οι βαρυτικές), που αναπτύσσονται μεταξύ δύο σωμάτων, εξαρτώνται από δύο παράγοντες: τη μάζα τους (την ποσότητα δηλ. της ύλης που τα αποτελεί) και τη μεταξύ τους απόσταση. Όσο μεγαλύτερη είναι η μάζα ενός σώματος, τόσο μεγαλύτερες είναι και οι παλιρροιακές δυνάμεις που ασκεί σ’ ένα άλλο. Επί πλέον, όμως, όσο μεγαλύτερη είναι η απόστασή του απ’ αυτό, τόσο ασθενέστερη είναι και η παλιρροιακή δύναμη.

Εάν δηλαδή διπλασιάσουμε την απόσταση ενός σώματος από ένα άλλο, οι βαρυτικές δυνάμεις που εφαρμόζονται σ’ αυτό γίνονται 4 φορές μικρότερης έντασης, ενώ οι παλιρροιακές του δυνάμεις γίνονται 8 φορές μικρότερες. Οι βαρυτικές, δηλαδή, δυνάμεις εξαρτώνται από το τετράγωνο (x2) της απόστασης, ενώ οι παλιρροιακές δυνάμεις από τον κύβο (x3) της απόστασης, που σημαίνει ότι αν δεκαπλασιάσουμε την απόσταση, η βαρύτητα ελαττώνεται κατά 100 φορές (10×10), ενώ οι παλιρροιακές δυνάμεις ελαττώνονται κατά 1.000 φορές (10x10x10)!

Έτσι, εάν γνωρίζουμε τη μάζα δύο σωμάτων (π.χ. ενός πλανήτη και της Γης) και τη μεταξύ τους απόσταση μπορούμε να υπολογίσουμε εύκολα και τις δυνάμεις (βαρυτικές και παλιρροιακές) που ασκούνται από το ένα στο άλλο. Με όλα αυτά, λοιπόν, δεν είναι καθόλου παράξενο ότι το ουράνιο αντικείμενο, το οποίο ασκεί στη Γη τις μεγαλύτερες δυνάμεις (βαρυτικές και παλιρροιακές) είναι η Σελήνη, γιατί παρόλο που είναι μικρότερη απ’ τα άλλα, βρίσκεται εν τούτοις πλησιέστερα σ’ εμάς. Κι έτσι, παρόλο που ο Ήλιος έχει πολύ μεγαλύτερη μάζα από τη Σελήνη, η μεγαλύτερή του απόσταση από τη Γη έχει ως αποτέλεσμα να προκαλεί παλίρροιες μισής περίπου έντασης από τις παλίρροιες που δημιουργεί η Σελήνη στον πλανήτη μας.

Ειδικότερα, υπολογίζεται ότι οι βαρυτικές δυνάμεις, που ασκούν στη Γη όλοι οι πλανήτες μαζί, δεν φτάνουν συνολικά παρά το 1,7% των βαρυτικών δυνάμεων, που ασκεί από μόνη της η Σελήνη, ενώ τα ίδια και χειρότερα συμβαίνουν με τις παλιρροιακές τους δυνάμεις, που είναι απειροελάχιστες. Ένα βιβλίο, δηλαδή, ασκεί πάνω σας πολύ μεγαλύτερες βαρυτικές και παλιρροιακές δυνάμεις από τις δυνάμεις που ασκούν στη Γη όλοι οι πλανήτες μαζί.

Θα μπορούσαν, όμως, έστω κι αυτές οι ελάχιστες δυνάμεις προστιθέμενες στις δυνάμεις που ασκεί η Σελήνη να προκαλέσουν κάποια ζημιά (έστω και ελάχιστη) στον πλανήτη μας; Η απάντηση είναι και πάλι ένα κατηγορηματικό ΟΧΙ! Γιατί μην ξεχνάτε ότι η Σελήνη κάθε μήνα, στη διάρκεια της ελλειπτικής της περιφοράς γύρω απ’ τη Γη, άλλοτε βρίσκεται πλησιέστερα και άλλοτε μακρύτερα από τον πλανήτη μας. Η διακύμανση αυτή της απόστασης της Σελήνης φτάνει το 10% περίπου κάθε δύο εβδομάδες, όταν στο περίγειό της βρίσκεται σε απόσταση 363.000 km και στο απόγειό της σε απόσταση 405.000 km. Αυτό σημαίνει ότι κάθε 14 ημέρες η διαφορά της επίδρασης της Σελήνης στη Γη είναι αρκετές φορές μεγαλύτερη, περίπου, από την επίδραση που προκαλείται απ’ όλους τους άλλους πλανήτες μαζί. Και όμως, είναι εμφανές ότι η Γη μας δεν παθαίνει τίποτε!

Μήπως αυτό σημαίνει ότι την 21η Δεκεμβρίου 2012 δεν θα συμβεί κάποιος καταστροφικός σεισμός σε κάποιο σημείο του κόσμου; Όχι βέβαια, καθώς οι σεισμοί μπορεί να σημειωθούν οποιαδήποτε ώρα εξαιτίας των κινήσεων του φλοιού της Γης και των τεκτονικών της πλακών. Οι σεισμοί, όμως, αυτοί δεν θα οφείλονται στην «ευθυγράμμιση» ή στην επίδραση των πλανητών.

Όταν κάποια στιγμή, σε πέντε δισεκατομμύρια χρόνια, θα φτάσει πράγματι το τέλος της Γης μας, να είστε βέβαιοι ότι το τέλος αυτό, θα έλθει με τρόπο, που ούτε καν φαντάζονται οι διάφοροι ψευδοπροφήτες και αστρολόγοι της εποχής μας.

pemptousia

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Έρευνα στα βλαστοκύτταρα: Μία προσέγγιση με βάση την ορθόδοξη βιοηθική

Συγγραφέας: kantonopou στις 27 Σεπτεμβρίου 2012

Ανθρώπινο βλαστοκύτταρο (φωτ. wikipedia)

Έρευνα στα βλαστοκύτταρα: Μία προσέγγιση με βάση την ορθόδοξη βιοηθική

Νικόλαος Κόιος

Δεν θα υπερβάλαμε πιθανόν αν ισχυριζόμασταν τα ηθικά ζητήματα τα οποία εγείρει η έρευνα της φύσης και των δυνατοτήτων βλαστοκυττάρων αποτελεί σήμερα το υπ’ αριθμ. 1 θέμα της βιοηθικής, τόσο στα μέσα μαζικής ενημέρωσης όσο και στους κύκλους των ειδικών. Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε την ηθική προβληματική του θέματος πρέπει να υπεισέλθουμε σε κάποιες λεπτομέρειες τεχνικής και βιολογικής φύσεως.

Τα βλαστοκύτταρα, τα οποία ονομάζονται και αρχέγονα είναι τα κύτταρα της αρχικής ανάπτυξης του εμβρύου μέχρι το στάδιο των 16 έως 32 κυττάρων. Τέτοια κύτταρα υπάρχουν και στο ομφαλοπλακουντιακό περιβάλλον, καθώς και στους οργανισμούς των ενηλίκων ιδιαίτερα στον νωτιαίο μυελό. Αυτό που τα καθιστά πολύτιμα στην έρευνα της ιατρικής είναι μία ιδιότητά τους η οποία στην γλώσσα της γενετικής ονομάζεται ολοδυναμία (totipotency). Η ολοδυναμία ορίζεται ως «η ικανότητα ενός και μόνου κυττάρου να αναπαράγει ένα ολόκληρο άτομο»[1]. Δηλαδή το καθένα από αυτά τα κύτταρα περιέχει μέσα του την πληροφορία για την περαιτέρω ανάπτυξη ολόκληρου του ανθρώπινου οργανισμού. Σε αυτά τα κύτταρα δεν έχει αρχίσει ακόμη η διαδικασία της διαφοροποίησής τους σε συγκεκριμένους ιστούς γι΄ αυτό ονομάζονται και αδιαφοροποίητα. Η ιδιότητα της ολοδυναμίας έστρεψε το ενδιαφέρον των επιστημόνων στην εξιχνίαση του μυστικού της διαφοροποίησης, το οποίο αν αποκαλυφθεί πιστεύεται ότι θα δώσει την δυνατότητα εργαστηριακής παραγωγής ιστών και οργάνων για μεταμόσχευση. Επίσης τα βλαστοκύτταρα κατόπιν γονιδιακής επεξεργασίας μπορούν να εισαχθούν σε όργανα και ιστούς όπου υπάρχει δυσλειτουργία κυττάρων και να την αναπληρώσουν[2]. Προς το παρόν (τα βλαστοκύτταρα) μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία πολλών σοβαρών ασθενειών, όπως διάφορες μορφές καρκίνου, λευχαιμίες, αιματολογικές διαταραχές, ανοσοανεπάρκειες κ.ά. Η έρευνα, που συνεχίζεται, παρέχει πολλές υποσχέσεις για τη θεραπεία και άλλων νοσημάτων, όπως η νόσος του Alzheimer, η νόσος του Parkinson, ο σακχαρώδης διαβήτης, διάφορες μεταβολικές διαταραχές, καρδιαγγειακά νοσήματα, διαταραχές στο ήπαρ, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η μυϊκή δυστροφία, οι τραυματισμοί της σπονδυλικής στήλης και τα εγκεφαλικά επεισόδια[3].

Ο πυρήνας της βιοηθικής προβληματικής σχετικά με τα βλαστοκύτταρα αφορά κυρίως την διαδικασία μέσω της οποίας τα προμηθεύεται η επιστημονική κοινότητα και λιγότερο στην (δυνητική) θεραπευτική εφαρμογή τους[4]. Τα βλαστοκύτταρα αναπτύσσονται και πολλαπλασιάζονται σε καλλιέργειες, οι οποίες δημιουργούνται μέσω τριών βασικά μεθόδων:

1. Με την πρώτη μέθοδο τα βλαστοκύτταρα λαμβάνονται από την εσώτερη κυτταρική μάζα των εμβρύων 5-10 ημερών. Αυτή η μέθοδος είναι η ευκολότερη από τεχνικής πλευράς, αλλά έχει δημιουργήσει και τα περισσότερα ηθικά διλήμματα. Πρόκειται για τα χαρακτηριζόμενα ως εμβρυϊκά ή εμβρυονικά βλαστοκύτταρα. Τα έμβρυα αυτά συνήθως δημιουργούνται εργαστηριακά, in-vitro και δεν εμφυτεύονται στην γυναικεία μήτρα με σκοπό την εγκυμοσύνη και την γέννηση. Πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμη σε πολλές χώρες όπως η Γερμανία[5], η Ιταλία κ.ά. η δημιουργία τέτοιων εμβρύων απαγορεύεται. Στις περισσότερες περιπτώσεις για τις καλλιέργειες εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων χρησιμοποιούνται τα «πλεονάζοντα έμβρυα» από την εξωσωματική γονιμοποίηση. Το σύνολο των κυττάρων που λαμβάνονται από τα έμβρυα «ωθούνται» μέσω εργαστηριακών τεχνικών στην ανάπτυξη μόνιμων αδιαφοροποίητων κυτταρικών σειρών. Με ανάλογο χειρισμό μέσω αυξητικών παραγόντων μπορούν θεωρητικά να διαφοροποιηθούν σε όλους τους τύπους ιστών[6].

2. Μία δεύτερη μέθοδος παραγωγής βλαστοκυττάρων είναι μέσω της λήψης (προ)γαμετικών κυττάρων από  απορριμμένα μέσω άμβλωσης έμβρυα. Αυτά τα προγαμετικά κύτταρα είναι οι πρόδρομοι του μετέπειτα σπέρματος ή ωαρίου. Αυτή η μέθοδος συναντά σοβαρά τεχνικά προβλήματα και μάλλον εγκαταλείπεται ως εναλλακτική λύση[7]. Σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γερμανία είναι από τις μεθόδους οι οποίες νομικά επιτρέπονται.

3. Η τρίτη μέθοδος χρησιμοποιεί τεχνικές της κλωνοποίησης[8]. Η μέθοδος αυτή μοιάζει με την πρώτη με την διαφορά ότι τα βλαστοκύτταρα λαμβάνονται από την εμβρυοβλάστη κλωνοποιημένων εμβρύων και όχι εμβρύων της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Δημιουργούνται μέσω της τεχνικής της μεταφοράς πυρήνα σωματικού κυττάρου, ή αλλιώς της μεθόδου Ντόλυ, από το γνωστό πρόβατο, πρώτο προϊόν αυτού του τύπου κλωνοποίησης. Στην περίπτωση αυτή υπάρχουν δύο δυνατότητες: 1. Να εμφυτευθεί το κλωνοποιημένο έμβρυο σε ανθρώπινη μήτρα και να γεννηθεί κανονικά, πράγμα που απαγορεύεται αυστηρά από όλες τις νομοθεσίες ή 2. να αφεθεί να αναπτυχθεί μέχρι το στάδιο της βλαστοκύστης (4η μέρα μετά την κλωνοποίηση), από όπου θα ληφθούν και τα επιθυμητά βλαστοκύτταρα. Ωστόσο τα βλαστοκύτταρα αυτά δεν είναι απολύτως ολοδύναμα, όπως τα πρώτα εμβρυϊκά, αλλά πολυδύναμα. Δεν μπορούν δηλαδή να αναπτυχθούν σε όλους τους τύπους ιστών και οργάνων, αλλά μόνον σε ορισμένους[9].

Επειδή στις παραπάνω περιπτώσεις έχουμε την δημιουργία, την πειραματική χρήση και την καταστροφή εμβρύων, στις περισσότερες δυτικές χώρες υπήρξαν έντονες αντιδράσεις και ως εκ τούτου απαγορεύσεις ή μορατόρια στην έρευνα. Η ερευνητική κοινότητα εκτός από τον αντίλογό της στις απαγορεύσεις κατέβαλε προσπάθειες με νέες τεχνικές να δημιουργήσει τις απαραίτητες σειρές βλαστοκυττάρων χωρίς την χρήση και την συνεπαγόμενη καταστροφή εμβρύων.

Οι κυριότερες από αυτές τις τεχνικές είναι οι εξής:

1. Η επαναδιαφοροποίηση (transdifferantiation) σωματικών κυττάρων ενηλίκου. Μέσω γονιδιακών παρεμβάσεων, κύτταρα τα οποία λαμβάνονται από ενήλικα (κυρίως δερματικά), επανέρχονται στην κατάσταση του αδιαφοροποίητου βλαστοκυττάρου[10].

2. Μία άλλη μέθοδος προσπορισμού βλαστοκυττάρων είναι η συλλογή τους από το ομφαλοπλακουντιακό αίμα κατά την εγκυμοσύνη. Από αυτή την μέθοδο προέκυψε και το γνωστό ζήτημα με τις τράπεζες φύλαξης βλαστοκυττάρων. Ωστόσο αυτά τα βλαστοκύτταρα δεν είναι ιδιαίτερα «εύπλαστα» και κατάλληλα για την έρευνα [11].

3. Η λήψη βλαστοκυττάρων από ενήλικες ενδείκνυται για θεραπείες τύπου αναγεννητικής ιατρικής, όπου μετά από ειδική γονιδιακή επεξεργασία τα κύτταρα εισάγονται στο είδος ιστού από το οποίο προήλθαν. Προς αυτήν την κατεύθυνση έχει σημειωθεί αρκετή πρόοδος σε σημείο που να εκτιμάται, με βάση πολύ πρόσφατες ανακοινώσεις, ότι η ιατρική κοινότητα βρίσκεται πολύ κοντά στην κλινική τους χρήση[12]. Ωστόσο αυτός ο τύπος βλαστοκυττάρων δεν μπορεί να ικανοποιήσει όλες τις απαιτήσεις της έρευνας κυρίως λόγω της τεχνικής δυσκολίας προσπορισμού ικανών ποσοτήτων[13].

Όπως ήδη φάνηκε από όσα παρατέθηκαν έως εδώ, το βασικό βιοηθικό ζήτημα το οποία ανακύπτει αφορά το ηθικό status των εμβρύων. Είναι ένα κεντρικό ζήτημα της βιοηθικής το οποίο αποτελεί αντικείμενο μελέτης και στοχασμού από την βιολογία, την ιατρική, την φιλοσοφία, την θεολογία και την νομική. Κάθε ένας από τους κλάδους αυτούς, οι οποίοι απαρτίζουν συνήθως τον βιοηθικό διάλογο έχει και μία ιδιαίτερη οπτική γωνία.

Η άποψη που θέλει το έμβρυο να αποκτά υπόσταση από την στιγμή της γονιμοποίησης, από τη στιγμή δηλαδή που βρίσκεται στην κατάσταση- στάδιο του ζυγώτη, εδράζεται στην  θεώρησή του ως εν δυνάμει προσώπου, θεώρηση η οποία συνιστά φιλοσοφική αρχή (potentiality principle). Εν συντομία η αρχή αυτή υπαγορεύει ότι «από την στιγμή που ο ζυγώτης ενέχει την δυνατότητα να εξελιχθεί σε ανθρώπινο πρόσωπο, η δυνατότητα αυτή επιβάλλει την μεταχείρισή του σαν να ήταν ήδη πρόσωπο. Ως εκ τούτου δεν είναι ηθικά αποδεκτό να χρησιμοποιείται για την παραγωγή ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων, ανεξάρτητα από τα οποιαδήποτε δυνητικά οφέλη που θα μπορούσαν να προκύψουν »[14].

Σε μία σημαντική συνάντηση επιστημόνων από τον χώρο της γενετικής, της ιατρικής και της βιοηθικής, η οποία έλαβε χώρα στο Βερολίνο στις 19-20 Απριλίου του 2007, με θέμα: «Ηθικές απόψεις αναφορικά με την βλαστοκυτταρική έρευνα στην Ευρώπη» η αρχή αυτή έγινε το κύριο αντικείμενο των βιοηθικών συζητήσεων. Θεωρήθηκε απαραίτητο να εξεταστεί το υπόβαθρο, η σημασία της και εν τέλει η ισχύς της, καθόσον πολλά ηθικά επιχειρήματα αλλά και νομοθεσίες που στηρίζονται σε αυτήν εμποδίζουν την ανάπτυξη της βλαστοκυτταρικής έρευνας. Π.χ. «…στην Γερμανία το έμβρυο απολαμβάνει της προστασίας του νόμου και έμβρυο θεωρείται κάθε ζυγώτης, καθώς και κάθε ολοδύναμο κύτταρο το οποίο διαχωρίζεται από αυτόν. Έτσι αποτελεί αξιόποινη πράξη η χρήση ολοδυνάμων κυττάρων για οποιαδήποτε παρέμβαση η οποία δεν έχει ως στόχο την θεραπεία ή γενικότερα το καλό του εμβρύου»[15]. Παρατηρούμε λοιπόν εδώ την αρχή της δυναμικής θεώρησης του εμβρυϊκού στάτους σε πλήρη ισχύ.

Υπήρξαν σε αυτήν την συνάντηση επιστήμονες από τον χώρο της γενετικής οι οποίοι υποστήριξαν ότι τα αποτελέσματα των νεώτερων ερευνών κλονίζουν ή ακόμη και καταρρίπτουν την αρχή της θεώρησης του εμβρύου ως εν δυνάμει προσώπου. Διατύπωσαν ότι δυναμική θεώρηση του ζυγώτη χωρίς περιβάλλον για ανάπτυξη δεν σημαίνει τίποτε. Η άποψη αυτή ενισχύθηκε κατά πολύ από τα αποτελέσματα της ομάδος Takahashi και Yamanaka, η οποία κατέδειξε ότι η υπερέκφραση ενός καθορισμένου συνδυασμού γονιδίων μπορεί να μεταβάλλει ινοβλάστες (διαφοροποιημένα κύτταρα) σε βλαστοκύτταρα, ισοδύναμα των εμβρυονικών. Πρόκειται για την έως τώρα θεωρούμενη ηθικά ανεπίληπτη διαδικασία της επαναδιαφοροποίησης. Τα «επαναδιαφοροποιημένα» βλαστοκύτταρα μπορούν να εξελιχθούν σε πλήρη έμβρυα μετά από εισαγωγή τους σε τετραπλοϊδείς βλαστοκύστες[16]. Αυτό σημαίνει ότι με βιολογικούς όρους, η αρχή της δυναμικής θεώρησης ισχύει και σε αυτήν την περίπτωση, οπότε και αυτά τα επαναδιαφοροποιημένα βλαστοκύτταρα μπορούν να θεωρηθούν έμβρυα, ήτοι πρόσωπα.

Το γενικό συμπέρασμα το οποίο εξάγεται είναι ότι η δυναμική θεώρηση στις πραγματικές της διαστάσεις είναι μία μεταβλητή κατάσταση, η οποία μπορεί να ισχύσει για κάθε κύτταρο μέσα από παρεμβάσεις και τροποποιήσεις σε κάποια σειρά γονιδίων. Υπό αυτά τα δεδομένα πρόκειται για τραγική ειρωνεία το γεγονός ότι οι ερευνητικές προσπάθειες, που στόχευαν στον αναπρογραμματισμό των κυττάρων από ενηλίκους, με σκοπό να παρακάμψουν τα ηθικά προβλήματα των βλαστοκυττάρων, θέτουν συντριπτικά εκ ποδών το βασικό ηθικό επιχείρημα επάνω στο οποίο βασίστηκαν τα περισσότερα από αυτά τα ηθικά προβλήματα, δηλαδή της δυναμικής θεώρησης του εμβρύου.

«Αν θα έπρεπε να εφαρμοστεί με συνέπεια η αρχή της δυναμικής θεώρησης, τότε θα έπρεπε να εμποδιστεί κάθε μελλοντική δημιουργία βλαστοκυττάρων μέσω του αναπρογραμματισμού σωματικών κυττάρων ενηλίκων. Ακριβώς όπως αυτό το μη πιθανό συμπέρασμα πιστοποιεί τις ηθικές επιπλοκές της έρευνας στον αναπρογραμματισμό και την επαναδιαφοροποίηση των κυττάρων. Συνελόντι ειπείν: αν μέσω του χειρισμού επιλεγμένων γονιδίων, ένα διαφοροποιημένο κύτταρο μπορεί να επνανακληθεί στην κατάσταση της ολοδυναμίας, αυτή η μεταβατική κατάσταση δεν μπορεί να διεκδικήσει κανένα ηθικό στάτους. Θα είναι απλά μία από τις πολλές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να υπάρξει ένα κύτταρο εντός ή εκτός του ανθρώπινου σώματος»[17].

Τι έχουν να πουν λοιπόν όλα αυτά σε όσους αναζητούν μία ηθική διέξοδο στην βλαστοκυτταρική έρευνα; Ότι η αναζήτηση ηθικά ανεπίληπτων τρόπων παραγωγής βλαστοκυττάρων είναι μάταιος κόπος για την επιστημονική κοινότητα. Με βάση την αρχή της δυναμικής θεώρησης των εμβρύων, καμία από αυτές τις μεθόδους δεν μπορεί να θεωρηθεί ηθικά ανεπίληπτη, αφού για κάθε κύτταρο υπάρχει η τεχνική δυνατότητα επαναφοράς του στην κατάσταση της ολοδυναμίας. Άρα θεωρητικά υπάρχει η δυνατότητα να προέλθει από αυτό ένα έμβρυο, ένα εν δυνάμει πρόσωπο. Αυτό σημαίνει ότι από βιολογικής πλευράς η αρχή της θεώρησης του εμβρύου ως εν δυνάμει προσώπου καταρρίπτεται. Με άλλα λόγια το γεγονός ότι ένας ζυγώτης έχει την δυνατότητα να εξελιχθεί σε άνθρωπο δεν σημαίνει ότι πρέπει να τον μεταχειριζόμαστε ως ένα ανθρώπινο πρόσωπο.

Οι επιστήμονες οι οποίοι ενεπλάκησαν στον διάλογο, τήρησαν κριτική στάση σχετικά με την ισχύ της εν λόγω αρχής[18]. Επεσήμαναν ότι το φυσικό δίκαιο πάνω στο οποίο στηρίζεται πολλές φορές η ηθική και η νομοθεσία μεταβάλλεται ανάλογα με τις επιστημονικές ανακαλύψεις και τα κοινωνικά κρατούντα. Αυτό θέτει το ερώτημα, γιατί να συνεχίζει αυτή η αρχή του εν δυνάμει προσώπου να διέπει την βιοηθική και την νομοθεσία ακόμη σε πολλές περιπτώσεις[19];

Σε όσα λέχθηκαν πρέπει να συμπληρώσουμε ότι καταρρίφθηκαν επιστημονικά οι προσπάθειες που έλαβαν χώρα στις ΗΠΑ να δημιουργηθούν βλαστοκύτταρα τα οποία ενώ θα διατηρούν την ιδιότητα της ολοδυναμίας, θα τους έχει αφαιρεθεί τεχνικά η δυνατότητα της περαιτέρω ανάπτυξης σε έμβρυα. Επρόκειτο για τα ειρωνικά αποκαλούμενα «politicaly correct stem cells», τα οποία με έναν «σχολαστικό» τρόπο προσπαθούσαν να δώσουν λύση στο πρόβλημα του εν δυνάμει προσώπου. Γενετιστές προσπάθησαν να ακυρώσουν τεχνικά την δυνατότητα της περαιτέρω εξέλιξης του εμβρύου, μέσω της αφαίρεσης ενός γονιδίου καθοριστικού για την ανάπτυξή του[20]. Λίγο πολύ η λογική του όλου εγχειρήματος συνοψίζεται στο: «θα σου αφαιρέσω προκαταβολικά την δυνατότητα να αναπτυχθείς, διότι είναι ανήθικο να σε καταστρέψω από την στιγμή που θα σου επιτρέψω να την έχεις».

Ορθόδοξη Θεώρηση

Όπως ήδη είπαμε πυρήνας της προβληματικής όλης είναι το στάτους του εμβρύου (ως ζυγώτη εδώ, ως εντελώς αρχικής μορφής εμβρύου) και η αρχή της δυναμικής θεώρησής του, δηλαδή της θεώρησής του ως εν δυνάμει πρόσωπο. Οι θέσεις των επί μέρους ορθοδόξων βιοηθικολόγων (π.χ. H.T. Engelhardt[21], J. Breck[22], Μητρ. Μεσογαίας και Λαυρεωτικής[23]) αλλά και τα επίσημα κείμενα των κατά τόπους ορθοδόξων Εκκλησιών (Ελλάδος, Ρωσίας, Ρουμανίας[24]) συνηγορούν σαφώς υπέρ της αρχής της δυναμικής θεώρησης. Η μεγάλη βέβαια διαφορά είναι ότι αν και οι αφορμές για την διατύπωσή της από ορθοδόξου πλευράς λαμβάνονται από το πεδίο της βιολογίας, η θεμελίωσή της γίνεται πάνω σε θεολογική και όχι φιλοσοφική ή βιολογική βάση. Θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε όλα τα σχετικά κείμενα και να συγκρίνουμε, ωστόσο παραθέτουμε αποσπασματικά ως πιο περιεκτικό και αντιπροσωπευτικό όλων, το κείμενο της εκκλησίας της Ελλάδος για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, στο οποίο γίνεται διεξοδική αναφορά στο στάτους του εμβρύου:

«Τ μβρυο χει κα ρχ κα προοπτικ νθρώπινη. Τ κύτταρά του, τ γενετικ λικότου, μορφολογία κα φυσιολογία του εναι λα νθρώπινα. Κα δυνατότητά του ν ναπτυχθε σ τέλειο νθρωπο, κα σ τίποτε λλο, πισφραγίζει τν νθρώπινή τουντότητα. Ενα γονιμοποιημένο ὠάριο δν μπορε πλέον ν ξαναγονιμοποιηθε μ λλο σπερματοζωάριο. Τ χαρακτηριστικ μις καινούργιας νθρώπινης ζως χουν προσδιορισθε μετάκλητα· γονιμοποίηση εναι ριστικ κα μ ναστρέψιμη…. Τζυγωτό, τ μβρυο τν πρώτων μερν, τ μφυτευμένο μβρυο, τ σχηματοποιημένο ατ τν ννέα μηνν, τ νεογέννητο βρέφος, τ μικρ παιδί, φηβος, νήλικος, λικιωμένος, νθρωπος σ λα τ στάδια τς νάπτυξής του χει τν ατ τέλειανθρώπινη ταυτότητα. ᾿Απ κρας συλλήψεως τ μβρυο δν εναι πλ γονιμοποιη­μένο ὠάριο· εναι τέλειος νθρωπος κατ τν ταυτότητα κα διαρκς τελει­ού­μενος καττν φαινοτυπικ κφραση κα ργάνωση[25].» Το κείμενο επίσης αναγνωρίζει στα έμβρυα τα δικαιώματα της ανθρώπινης ταυτότητος, της ζωής και της αιωνιότητας[26].

Είναι παραπάνω από προφανής η συμφωνία του κειμένου με την αρχή της δυναμικής θεώρησης του εμβρύου-ζυγώτη ως προσώπου. Η αρχή αυτή βέβαια αντλείται από την θεολογική ανθρωπολογία όπως αυτή διαμορφώνεται μέσα από την βιβλική και πατερική διδασκαλία.

Μέσα στο πνεύμα αυτό, πριν ακόμη από την έκδοση του τελικού επίσημου κειμένου, η επιτροπή βιοηθικής της εκκλησίας της Ελλάδος είχε δημοσιεύσει δελτίο τύπου με το οποίο δήλωνε την επιφύλαξή της στην έρευνα στα βλαστοκύτταρα και την αντίθεσή της στην τεχνητή δημιουργία εμβρύων για πειραματικούς σκοπούς, την οποιαδήποτε βλάβη τους και την καταστροφή τους. Άφηνε μέσα από το δελτίο τύπου ένα περιθώριο θετικής αντιμετώπισης ερευνητικών προσπαθειών ή εφαρμογών, οι οποίες δεν θα περιλάμβαναν χρήση και βλάβη εμβρύων, όπως π.χ. την λήψη βλαστοκυττάρων από ενήλικες οργανισμούς[27].

Μπορούμε με σχετική βεβαιότητα να πούμε ότι στο σύνολό της η ορθόδοξη βιοηθική βιβλιογραφία στέκεται από ιδιαίτερα κριτική έως εντελώς αρνητική σε οποιαδήποτε ενέργεια της επιστημονικής έρευνας η οποία έχει ως άμεσο ή έμμεσο αποτέλεσμα την καταστροφή της εμβρυϊκής ζωής από το εντελώς αρχικό στάδιο του ζυγώτη.

Στο θέμα της προμήθειας γενετικού υλικού για έρευνα ίσως παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι θέσεις ενός εξέχοντος ορθόδοξου βιοηθικολόγου, του H.T. Engelhardt από το Τέξας των Η.Π.Α., οι οποίες πιθανός θα συνεισέφεραν στον διάλογο για το συγκεκριμένο ζήτημα. Ο Engelhardt υποστηρίζει ότι κατ΄ αρχήν η εμβρυϊκή έρευνα περιλαμβάνει ευθέως πράξεις που στρέφονται εναντίον μιας ανθρώπινης ζωής. Ωστόσο η λήψη και η αξιοποίηση γενετικού υλικού από νεκρά έμβρυα, ζήτημα ηθικά περίπλοκο, μπορεί να εξετασθεί από την ίδια οπτική γωνία, από την οποία εξετάζεται η προμήθεια και η χρήση ιστών από ενήλικους ανθρώπους. Αφού δηλαδή γίνεται αποδεκτή η χρήση ιστών από άτομα που πεθαίνουν απροσδόκητα, ή από ανθρώπους που δολοφονούνται, μπορεί να γίνει αποδεκτή η χρήση οργάνων και ιστών από έμβρυα που προέκυψαν από άμβλωση ή από «πλεονάζοντα έμβρυα». Για τον Engelhardt: «Επί της αρχής δεν υπάρχει εμπόδιο να χρησιμοποιηθεί για καλό σκοπό κάτι που έχει προκύψει με απαράδεκτα μέσα από την στιγμή που δεν ενθαρρύναμε τη χρήση τους, ούτε αποφύγαμε να την καταδικάσουμε. Ωστόσο θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί ώστε ούτε να στηρίζουμε ούτε να ενθαρρύνουμε αθέμιτες διαδικασίες και μέσα. Απαιτείται μεγάλη πνευματική διάκριση και κάθε χρήση τέτοιου υλικού θα πρέπει να θεωρείται υποχώρηση στην ανθρώπινη αδυναμία»[28].

Το κεντρικό ερώτημα το οποίο γεννά η κατάρριψη της αρχής της δυναμικής θεώρησης του εμβρύου με βιολογικούς όρους, στο οποίο αναφερθήκαμε παραπάνω, είναι: Θα θεωρήσουμε τελικά ως έμβρυο το κύτταρο ενηλίκου, το οποίο από την κατάσταση του σωματικού κυττάρου επαναπρογραμματίζεται γονιδιακά και επαναδιαφοροποιείται, στην κατάσταση του βλαστοκυττάρου, από την οποία μπορεί να εξελιχθεί σε πλήρη οργανισμό; Το ερώτημα αυτό προς το παρόν δεν έχει απαντηθεί  και ίσως πρέπει να τύχει ιδιαίτερης προσοχής και μελέτης από την ορθόδοξη βιοηθική. Η τεχνική της επαναδιαφοροποίησης καθώς και η χρήση των βλαστοκυττάρων ενηλίκων μέχρι πρόσφατα παρουσιάζονταν ως οι ηθικά αποδεκτές πρακτικές της βλαστοκυτταρικής έρευνας και θεραπείας. Θα συνεχίσουν να θεωρούνται υπό αυτό το πρίσμα από την ορθόδοξη θεολογία μετά από την απόρριψη της αρχής της δυναμικής θεώρησης, όπως αυτή εκφράστηκε στην συνάντηση του Βερολίνου;

Γενικά η εκκλησία και η θεολογία της στέκονται θετικά απέναντι στην επιστημονική έρευνα όταν αυτή γίνεται επ’ ωφελεία του ανθρώπινου γένους και με βάση την αρχή της ανιδιοτελούς αγάπης και προσφοράς στον συνάνθρωπο. Μέσα από αυτό το πρίσμα θεωρεί και κρίνει και τις εφαρμογές της γενετικής. Ένας παράγων ο οποίος νηφάλια πρέπει ίσως να συνεκτιμηθεί, είναι ότι πολύ σημαντικό ρόλο στη συνάντηση του Βερολίνου διαδραμάτισε η παρουσία των ιδιωτικών εταιρειών εφαρμοσμένης γενετικής και βιοτεχνολογίας. Τονίστηκε η συμβολή τους στην έρευνα, καθότι τα κρατικά κονδύλια θεωρούνται ανεπαρκή και από πολλές κρατικές νομοθεσίες δεν χορηγούνται καν. Εκφράστηκε η άποψη ότι πρέπει να προστατευθεί η κερδοφορία των ιδιωτικών εταιρειών μέσω ρυθμίσεων, ειδικότερα με την κατοχύρωση των πνευματικών δικαιωμάτων στα παράγωγα των ανακαλύψεων, η οποία έως τώρα δεν ισχύει, δεδομένου ότι η βλαστοκυτταρική έρευνα κοστίζει πολύ και δεν αποφέρει άμεσα κέρδη[29].

Η βιοηθική συζήτηση υπό την πίεση οικονομικών συμφερόντων εύλογα δημιουργεί ερωτηματικά σχετικά με την αδέσμευτη και ανιδιοτελή διατύπωση των βιοηθικών κρίσεων, ιδιαίτερα όταν αυτές προέρχονται από πρόσωπα τα οποία έχουν συναλλαγές με εταιρείες οι οποίες δραστηριοποιούνται κερδοσκοπικά στον χώρο. Σύμφωνα με τον διεθνή βιοηθικό τύπο τα φαινόμενα αυτά τον τελευταίο καιρό αυξάνονται και δημιουργούν αυξημένο προβληματισμό[30].

Τα βιοηθικά διλήμματα είναι προϊόντα της φιλοσοφίας και του τρόπου ζωής του σύγχρονου δυτικού ανθρώπου. Χρονικά απέχουν πολλούς αιώνες από την εποχή των μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας και των οικουμενικών συνόδων για να αναζητήσουμε την λύση τους σε εκείνες της αποφάσεις, έστω και κατ΄ αναλογίαν. Η ορθόδοξη Εκκλησία ωστόσο είναι ζωντανός οργανισμός, είναι το ζωντανό σώμα του Χριστού. Και ως ζωντανό σώμα έχει την δυνατότητα να προσλαμβάνει την εκάστοτε κοινωνική πραγματικότητα και να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις της. Η σημερινή πραγματικότητα της ορθόδοξης εκκλησίας είναι ιδανική για να ανταποκριθεί σε αυτές τις προκλήσεις. Ο λόγος είναι ότι περιλαμβάνει στους κόλπους της εξειδικευμένους ακαδημαϊκούς θεολόγους, φωτισμένους εμπειρικούς θεολόγους, αλλά και μέλη τα οποία συνδυάζουν την εμπειρική και την ακαδημαϊκή θεολογία. Η συνεργασία όλων αυτών μπορεί να μας μεταφέρει έτσι αφ’ ενός αυθεντικό το πνεύμα των πατέρων, αφ΄ ετέρου αφομοιωμένο με τέτοιον τρόπο που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των καιρών. Εκείνο το οποίο χρειάζεται είναι διαρκής ενημέρωση από τους ειδικούς ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα επιφανειακής και πρόχειρης αντιμετώπισης τόσο σοβαρών ζητημάτων.

(Το παρόν αποτελεί εμπλουτισμένο και τροποποιημένο απόσπασμα από ομιλία που εισήγηση που πραγματοποιήθηκε σε σεμινάρια με τίτλο «Προβληματισμοί στα θέματα Βιοηθικής» της Αρχιεπισκοπής Κύπρου κατά την Δευτέρα 30 Μαρτίου του 2009)

Σημειώσεις

[1] Hans-Werner Denker, Totipotenz oder Pluripotenz? Embryonale Stammzellen, die Alleskönner στο Deutsches Ärzteblatt, (2003) 42.
[2] Βλ. Diana L. Clarke, Clas B. Johansson, Johannes Wilbertz, Biborka Veress, Erik Nilsson, Helena Karlström, Urban Lendahl, Jonas Frisén, Generalized Potential of Adult Neural Stem Cells, Science (2000) 288, σ. 1660 – 1663.
[3] Alan Trounson, The Production and Directed Differentiation of Human Embryonic Stem Cells στο Endocrine Reviews, April 2006, 27:208–209. Atsushi Otani, Karen Kinder, Karla Ewalt, Francella J. Otero, Paul Schimmel, Martin Friedlander,Bone marrow−derived stem cells target retinal astrocytes and can promote or inhibit retinal angiogenesis στο Nature Medicine 8, σ. 1004 – 1010 (2002). Stem cells target diseaseστο http://news. bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2590279.stm. Alan Colman, Induced Pluripotent Stem Cells and Human Disease στο Cell Stem CellVolume 3, Issue 3, 11 September 2008, σ. 236-237.
[4] Bernhard Irrgang, Einführung in die Bioethik, München 2005, σ.164 κ.ε.
[5] «Gesetz zur Sicherstellung des Embryonenschutzes im Zusammenhang mit Einfuhr und Verwendung menschlicher embryonaler Stammzellen» στοhttp://www.bmbf.de/pub/stammzellgesetz.pdf.
[6] Bernhard Irrgang, ό.
[7] Ό.
[8] «Βλαστοκύτταρα από τα ωάρια» στο http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_1_29/06/2007 _232522.
[9] Bernhard Irrgang, ό.π., σ.165.
[10] Ασφαλέστερος τρόπος δημιουργίας βλαστοκυττάρων από το δέρμα στοhttp://portal.kathimerini.gr /4dcgi/_w_articles_kathciv_1_03/03/2009_269510.
[11] «Απέχει ακόμη η βλαστοκυτταρική θεραπεία» στοhttp://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ kathciv_1_16/03/2009_271286.
[12] Giuseppe Testa,Lodovica Borghese,Julius A. Steinbeck andOliver Brüstle,«Breakdown of the Potentiality Principle and Its Impact on Global Stem Cell Research» στο Cell Stem Cell, Volume 1, Issue 2, σ. 153-154.
[13] Θανάση Γκαβού, Θ. Μανταλάρης: «Πραγματική θεραπεία με βλαστοκύτταρα, αλλά με σύνεση» στοhttp://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathextra_1_22/04/2009_276223.
[14] Giuseppe Testa,Lodovica Borghese,Julius A. Steinbeck andOliver Brüstle, ό.π., σ. 154.
[15] Ό.π.
[16] Ό.π. σ. 155.
[17] Ό.π.
[18] Σημειωτέον ότι στην συνάντηση αυτή δεν συμμετείχε κανείς θεολόγος ή εκπρόσωπος της Εκκλησίας.
[19] Πρβλ. ό.π. σ. 154.
[20] Davor Solter, M.D., Ph.D. , Politically Correct Human Embryonic Stem Cells? στοNΕJM 2005; 353 σ. 2322-2323. Σημαντικό άρθρο όπου καταδεικνύεται η υποκριτική διάθεση και πρακτική της πολιτικής να δημιουργήσει την ορθή πολιτικά λύση στο πρόβλημα της εξελικτικής δυνατότητας του κάθε βλαστομεριδίου σε έμβρυο.
[21] H. Tristram Engelhardt, Τα θεμέλια της βιοηθικής, μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη – Κιοσόγλου, Αθήνα 2007.
[22] The Sacred Gift of Life: Orthodox Christianity and Bioethics. Crestwood: St Vladimir’s Seminary Press, 1999.
[23] Νικολάου  (Χατζηνικολάου) Μητρ. Μεσογαίας και Λαυρεωτικής, Ελεύθεροι από το Γονιδίωμα, Προσεγγίσεις Ορθόδοξης Βιοηθικής, Κέντρο Βιοϊατρικής Ηθικής και Δεοντολογίας, Αθήνα 2002.
[24] Νικολάου Γ. Κόϊου, Βιοηθική: Συνοδικά Κείμενα Ορθοδόξων Εκκλησιών, Κέντρο Βιοϊατρικής Ηθικής και Δεοντολογίας, Αθήνα 2007.
[25] Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, «Ορθόδοξη Θεώρηση της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής», ό.π., σ. 94.
[26] Ό.π., σ. 96.
[27] Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, Επιτροπή Βιοηθικής, Δελτίον Τύπου (25.11.2003), «Έρευνα σε ανθρώπινα έμβρυα», στοhttp://www.bioethics.org.gr/03_c.html#6.
[28] H. Tristram Engelhardt, Τα θεμέλια της βιοηθικής, μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη – Κιοσόγλου, Αθήνα 2007, σ.323-324.
[29] Fiona Murray, The Stem-Cell Market – Patetnts and the Pursuit of Scientific Progress στο NEJM 356;23 7 Ιουνίου 2007, σ. 2341-2343.
[30] Η ιατρική δεοντολογία δοκιμάζεται στο Χάρβαρντ στο http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world _100047_05/03/2009_306288.

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Ο πνευματικός κόσμος δεν ερευνάται με τις μεθόδους που ερευνούμε τον υλικό κόσμο

Συγγραφέας: kantonopou στις 26 Ιουλίου 2012

Διδαχές Αγίου Λουκά Κριμαίας

Να κρατάτε την πίστη μας που είναι αιώνια και αναμφισβήτητη!
…Ο πνευματικός κόσμος δεν ερευνάται με τις μεθόδους που ερευνούμε τον υλικό κόσμο. Οι μέθοδοι αυτές είναι εντελώς ακατάλληλες για να ερευνούμε μ’ αυτές τον πνευματικό κόσμο…. Υπάρχουν φαινόμενα τα οποία η επιστήμη ποτέ δεν θα μπορέσει να τα εξηγήσει γιατί δεν χρησιμοποιεί τις κατάλληλες μεθόδους….
Μπορεί η επιστήμη να μας πει πώς ο μεγάλος προφήτης Ησαΐας 700 χρόνια πριν τη γέννηση του Χρίστου προείπε τα πιο σημαντικά γεγονότα της ζωής Του; Να μας εξηγήσει την διορατική χάρη που έχουν οι άγιοι και να μας πει, με ποιες φυσικές μεθόδους απέκτησαν οι άγιοι αύτη την χάρη και πώς μπορούσαν μόλις έβλεπαν έναν άνθρωπο άγνωστο αμέσως να καταλαβαίνουν την καρδιά του και να διαβάζουν τις σκέψεις του; Χωρίς να περιμένουν από τον επισκέπτη ε­ρώτηση έδιναν απάντηση σ’ αυτά που τον προ­βλημάτιζαν. Ας μας εξηγήσουν με ποιον τρόπο προέλεγαν οι άγιοι τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα τα οποία με τον καιρό πραγματοποιούνταν α­κριβώς όπως τα είχαν προφητέψει….
…. Μην σκανδαλίζεστε όταν ακούτε αυτά που λένε κατά της πίστεως. Αφού αυτοί που τα λένε δεν καταλαβαίνουν την ουσία της… Ε­σείς να θυμάστε πάντα την βασική αρχή που γνώριζαν πολύ καλά οι πρώτοι χριστιανοί. Αυτοί θεωρούσαν δυστυχισμένο τον άνθρωπο που γνωρίζει όλες τις επιστήμες, δεν γνωρίζει όμως τον Θεό. Και αντίθετα θεωρούσαν μακάριο αυτόν που γνωρίζει τον Θεό, έστω και να μην γνώ­ριζε απολύτως τίποτα από τα ανθρώπινα.
Να φυλάγετε αυτή την αλήθεια σαν το μεγα­λύτερο θησαυρό της καρδίας σας, προχωράτε ευθεία και μην κοιτάζετε δεξιά και αριστερά. Ας μην μας κάνουν, αυτά που ακούμε κατά της Θρησκείας, να χάνουμε τον προσανατολισμό μας. Να κρατάμε την πίστη μας που είναι αλήθεια αιώνια και αναμφισβήτητη. Αμήν.

Διδαχές Αγίου Λουκά Κριμαίας
Εκδόσεις “Ορθόδοξος Κυψέλη”
Με παρρησία…

Κατηγορία ΑΞΙΕΣ ΖΩΗΣ, ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ, ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Τα όνειρα κατά τον Μέγα Αντώνιο καί Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος

Συγγραφέας: kantonopou στις 22 Ιουλίου 2012

Πρέπει να δίνουμε σημασία στα όνειρα;
Ένα ερώτημα που μας απασχολεί συχνά. Μας απασχολεί εντονότερα, μετά από μια νύκτα που είδαμε κάποιο τρομακτικό όνειρο. Και όχι σπάνια μας συγκλονίζει το γεγονός ότι κάποιο όνειρο που είδαμε, βγήκε αληθινό! Τότε είναι που θεριεύει η πίστη μας στα όνειρα. Και σιγά-σιγά καταντάμε να τα θεωρούμε ΣΙΓΟΥΡΕΣ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΕΙΣ για το τι θα μας συμβεί στο μέλλον.
Πρέπει, λοιπόν, να πιστεύουμε στα όνειρα;
Ας μη βιαστούμε να δώσουμε απάντηση. Ποτέ δεν πρέπει να δίνουμε βιαστικές απαντήσεις σε ερωτήματα της πνευματικής ζωής. Ούτε πρέπει να στηριζόμαστε μόνο στη δική μας «σοφία» και στη δική μας «πείρα» για να απαντήσουμε σε τέτοια ερωτήματα. Ας μην είμαστε τόσο σίγουροι, ότι τα ξέρουμε όλα! Και ας έχουμε την σύνεση να ρωτάμε τους ΑΛΗΘΙΝΑ ΣΟΦΟΥΣ και ΑΛΗΘΙΝΑ ΠΕΠΕΙΡΑΜΕΝΟΥΣ δασκάλους και οδηγούς της πνευματικής ζωής: τους ΑΓΙΟΥΣ.
Κάτω, λοιπόν, από το δικό τους φως, κάτω από το φως των αγίων ας εξετάσουμε πρώτα, κάποια επί μέρους ερωτήματα. Και οι απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα, θα μας βοηθήσουν να απαντήσουμε και στο ερώτημα, αν τελικά πρέπει να δίνουμε σημασία στα όνειρα.
ΑΠΟ ΠΟΙΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ;

Τρεις είναι οι αιτίες που προκαλούν τα όνειρα:
α. Οι δικές μας επιθυμίες και σκέψεις κατά την διάρκεια της ημέρας,
β. ο Θεός και το θέλημά Του, και
γ. ο διάβολος και οι παγίδες του.
Την πρώτη αιτία την καταλαβαίνομε καλά, αν θυμηθούμε την παροιμία: «ο πεινασμένος, στον ύπνο του καρβέλια βλέπει». Κατά παρόμοιο τρόπο, όπως μας εξηγεί ο άγιος Μάξιμος, και ό διψασμένος βλέπει νερό. Ο γαστρίμαργος φαντάζεται ποικιλίες φαγητών. Ο φιλήδονος φαντάζεται μορφές γυναικών. Ο κενόδοξος ονειρεύεται δόξες και χειροκροτήματα. Ο φιλάργυρος βλέπει ότι κέρδισε το λαχείο. Ο μνησίκακος ονειρεύεται την εκδίκηση κατά του άνθρωπου που τον λύπησε. Και ο φθονερός παραμιλάει από την χαρά του, όταν ονειρευτεί ότι υποφέρει εκείνος τον οποίον φθονεί.
Τα πιο συνηθισμένα, λοιπόν, όνειρα έχουν τη ρίζα τους στα δικά μας πάθη και στις δικές μας επιθυμίες. Όχι στον Θεό ή στον διάβολο. Το πολύ-πολύ να βρει ευκαιρία ο διάβολος εκμεταλλευόμενος τα πάθη και τις επιθυμίες μας, να μας εμπαίξει και να μας ξεγελάσει. Και να μας παρουσιάσει στον ύπνο μας, τα οποιαδήποτε «καρβέλια», με τέτοιο τρόπο που να νομίσουμε ότι μας τα στέλνει ο Θεός!
Όταν, λοιπόν, δούμε στον ύπνο μας ότι ικανοποιήθηκε κάποια έντονη επιθυμία μας, ας μη βιαστούμε να βγάλουμε το συμπέρασμα, ότι εισακούσθηκαν . . . οι προσευχές μας! Ας μην είμαστε σίγουροι, ότι έτσι μας θυμήθηκε ο Θεός! Ίσως . . . κάποιος άλλος μας θυμήθηκε, και βρήκε την ευκαιρία να μας κοροϊδέψει.

ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΜΕ ΣΙΓΟΥΡΙΑ ΝΑ ΔΙΑΚΡΙΝΟΥΜΕ ΑΠΟ ΠΟΥ    ΠΡΟΗΛΘΕ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΠΟΥ ΕΙΔΑΜΕ;

Μόνο οι άγιοι έχουν τόσο φωτισμένη διάκριση, ώστε να ξεχωρίζουν, αν κάποιο όνειρο προέρχεται σίγουρα από τον Θεό ή από τον διάβολο ή από προσωπικούς λογισμούς και επιθυμίες. Κι όμως, ιδιαίτερα οι άγιοι, είναι πολύ «κουμπωμένοι» απέναντι στα όνειρα. Η ΤΑΠΕΙΝΩΣΗ, τους κάνει να είναι πολύ επιφυλακτικοί. Να μην εμπιστεύονται τον λογισμό τους. Ξέροντας από πρώτο χέρι την πονηρία του διαβόλου, φοβούνται μήπως κρύβονται δαιμονικές παγίδες πίσω από δήθεν θεϊκά όνειρα. Και ο μόνος τρόπος για να ξεφύγει κανείς από τις παγίδες του διαβόλου είναι η ταπεινοφροσύνη. «Ποιοί είμαστε εμείς λέγει ο άγιος Εφραίμ ο Σύρος, που φθάσαμε σε τέτοια μέτρα αρετής, ώστε να βλέπουμε οπτασίες αγγέλων;»
Όταν, λοιπόν, άγιοι του ύψους του αγίου Εφραίμ θεωρούν ανάξιο τον εαυτό τους να δουν αγγέλους, πως τολμάμε εμείς να θεωρούμε πολύ φυσικό (!) ότι είδαμε στον ύπνο μας τον Χριστό ή την Παναγία; Όταν οι άγιοι ομολογούν, με ταπείνωση, ότι δεν μπορούν να διακρίνουν, τι κρύβεται πίσω από το κάθε όνειρο, πως εμείς «κόβουμε το κεφάλι μας», ότι το τάδε όνειρο που είδαμε ήταν θεϊκό; Τότε και ο διάβολος «κόβει το κεφάλι του» ότι δεν έχομε ίχνος ταπείνωσης. Και άρα μπορεί άνετα με τις παγίδες του να μας «χορέψει στο ταψί»!
ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΕΠΙΦΥΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΟΝΕΙΡΑ, ΜΗΠΩΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΦΟΒΟΣ ΝΑ ΘΕΩΡΗΣΟΥΜΕ «ΔΑΙΜΟΝΙΚΗ ΠΑΓΙΔΑ» ΚΑΠΟΙΟ ΟΝΕΙΡΟ ΠΟΥ ΟΝΤΩΣ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΕΟ; ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΑΓΕ ΑΜΑΡΤΙΑ ΝΑ ΜΗ ΔΩΣΟΥΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΕ ΕΝΑ ΟΝΕΙΡΟ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΜΑΣ ΜΕΤΑΦΕΡΕΙ ΕΝΑ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ; ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ «ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΑ ΞΕΡΑ ΝΑ ΚΑΨΟΥΜΕ ΚΑΙ ΤΑ ΧΛΩΡΑ»;
Ο άγιος Αντώνιος μας εγγυάται, ότι, αν μαζί με τα ξερά (δαιμονικά) κάψουμε και μερικά χλωρά (θεϊκά) όνειρα, (από φόβο μήπως πέσουμε σε δαιμονική παγίδα), δεν πρόκειται να θυμώσει ο Θεός μαζί μας! Και μας το εξηγεί με ένα ωραιότατο παράδειγμα:
Ένας νοικοκύρης, μετά από μακρινό και πολυχρόνιο ταξίδι, γυρίζει στο σπίτι του. Είναι νύκτα. Σκοτάδι. Χτυπάει την πόρτα και φωνάζει στο θυρωρό να του ανοίξει. Ο θυρωρός όμως δεν πείθεται στην φωνή του αφεντικού του. Και ΔΕΝ ΤΟΥ ΑΝΟΙΓΕΙ. Φοβάται μήπως είναι κάποιος άλλος, που προσποιείται την φωνή του αφεντικού του, για να τον εξαπατήσει: να καταφέρει να μπει μέσα και να κλέψει.
Όταν λοιπόν ξημερώσει, πως θα φερθεί το αφεντικό στον πιστό θυρωρό;
Όχι μόνο δεν θα τον τιμωρήσει που δεν του άνοιξε, αλλά και ΘΑ ΤΟΝ ΕΠΑΙΝΕΣΕΙ! Θα του πει «μπράβο»! Γιατί κι αυτή ακόμα την φωνή του κυρίου του, την θεώρησε πλάνη, από φόβο μήπως μπει κάποιος κλέφτης. Επομένως, όταν δεν δίνουμε σημασία ακόμη και σε όνειρα που μας φαίνονται 100% θεϊκά, όχι μόνο ΔΕΝ ΑΜΑΡΤΑΝΟΥΜΕ, αλλά θα ακούσουμε από τον Θεό και «μπράβο» για την ταπείνωση και την προσοχή μας!
Μετά από αυτά αναρωτιέται κανείς: Άραγε σε ποια άλλα όνειρα θα άξιζε να δώσει κανείς σημασία; Αφού ούτε στα όνειρα που μας φαίνονται 100% θεϊκά δεν πρέπει να δίνει κανείς σημασία, μήπως πρέπει όλα ανεξαιρέτως τα όνειρα να τα πετάμε στο καλάθι των άχρηστων; Αλλά ας διατυπώσουμε και ένα τελευταίο ερώτημα, που μερικοί το χρησιμοποιούν σαν επιχείρημα πίστεως στα όνειρα.
ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΔΑΙΜΟΝΙΚΟ ΕΝΑ ΟΝΕΙΡΟ ΠΟΥ ΒΓΗΚΕ ΑΛΗΘΙΝΟ; ΜΠΟΡΕΙ ΑΡΑΓΕ Ο ΣΑΤΑΝΑΣ ΝΑ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ;

Τίποτε δεν προγνωρίζουν οι δαίμονες, βεβαιώνει ο άγιος Αντώνιος. Απλώς από αυτά που βλέπουν και ακούνε υποπτεύονται και συμπεραίνουν αυτά που πρόκειται να συμβούν. «Ρίχνουν στα άδεια για να πιάσουν στα γεμάτα». Τι το σπουδαίο, δηλαδή, αν δουν κάποιον να ετοιμάζεται να μας επισκεφθεί, και να έρθουν αυτοί νωρίτερα να μας το σφυρίξουν; Οι δαίμονες ΜΟΝΟ αυτά που βλέπουν, τα αρπάζουν σαν κλέφτες, και σαν κατάσκοποι τρέχουν γρηγορότερα και μας τα αναγγέλλουν!
Εξ άλλου παρόμοιες προγνωστικές ικανότητες έχουν και οι γιατροί σχετικά με την εξέλιξη μιας νόσου, και οι μετεωρολόγοι σχετικά με την εξέλιξη του καιρού. Πηγή όμως της πρόγνωσης τους δεν είναι κάποια μυστική αποκαλυπτική δύναμη, αλλά η παρατήρηση και η πείρα παρόμοιων καταστάσεων. Και ο διάβολος είναι ατσίδας και στα δύο. Και στην παρατήρηση των σφαλμάτων μας, και στην τεράστια πείρα της αφέλειας μας και της επιπολαιότητας, με την οποία αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα της πνευματικής ζωής. Άρα, ο διάβολος δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον. Απλώς προσπαθεί ρίχνοντας άδεια (δηλαδή με κάποιες ευλογοφανείς «προβλέψεις») να πιάσει γεμάτα (δηλαδή να κερδίσει την εμπιστοσύνη των αφελών ανθρώπων). Και ο άγιος Αντώνιος, που δεν του ξέφευγε κανένα τερτίπι του διαβόλου, καταλήγει στην εξής συμβουλή:
«Ακόμη κι όταν οι δαίμονες μας λένε κάτι για το μέλλον, ΕΠΙΒΑΛΛΕΤΑΙ να τους αντικρούουμε και να τους ανατρέπουμε ΜΕ ΤΗΝ ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ ΜΑΣ και ΤΗΝ ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΜΑΣ. Γιατί, απλούστατα, δεν έχομε την ανάγκη τους!».
Όποιος έχει την ανάγκη τους, ας δέχεται ότι του σφυρίζουν στα όνειρα. Και ας τους συμβουλεύεται μέσω των μέντιουμ και των αστρολόγων! Μόνο που έτσι παύει να είναι « δούλος Χριστού»! Και γίνεται παιχνίδι των δαιμόνων!
Μετά τα όσα αναφέραμε παραπάνω, αβίαστα βγαίνει το συμπέρασμα ότι: Η ΠΙΣΤΗ ΣΤΑ ΟΝΕΙΡΑ όχι μόνο ΔΕΝ ΩΦΕΛΕΙ ΣΕ ΤΙΠΟΤΕ, αλλά και ΚΡΥΒΕΙ ΤΕΡΑΣΤΙΟΥΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ.
Τα μόνα όνειρα που ωφελούν, λέει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, είναι τα όνειρα που μας θυμίζουν την Μέλλουσα Κρίση. Το φοβερό Δικαστήριο της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού. Αλλά και αυτά, αν αντί να μας παρακινούν σε περισσότερη μετάνοια μας οδηγούν σε απόγνωση, πρέπει να τα περιφρονούμε. Και να μη τα πιστεύουμε.
Να προσθέσουμε και κάτι τελευταίο: Δικαιολογείται κάποια προσοχή σε κάποια όνειρα, μόνο όταν επαναληφθούν αρκετές φορές. Αλλά και τότε δεν προσπαθούμε να τα ερμηνεύσουμε μόνοι μας, ή με την βοήθεια της γειτόνισσας! Αλλά τρέχομε να τα θέσουμε στην κρίση του πνευματικού μας πατρός.
Πρέπει κάποτε να καταλάβουμε, ότι: Αν σε όλα τα πράγματα επιτρέπονται αυτοσχεδιασμοί, στο μόνο που ΔΕΝ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ ΝΑ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΖΟΥΜΕ, είναι ΣΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΜΑΣ ΖΩΗ. Και μάλιστα όσο ζούμε στην «νύκτα» της παρούσης ζωής, που είναι πολλοί οι κλέφτες που θέλουν να μας «ληστέψουν»!. . .
Πηγή:Κύριος Ιησούς Χριστός

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης και οι θετικές επιστήμες.

Συγγραφέας: kantonopou στις 14 Ιουλίου 2012

Ο Άγιος Νικόδημος δεν παρακολούθησε μαθήματα θετικών επιστημών σε κάποια ανώτερη σχολή της εποχής του στον τουρκοκρατούμενο χώρο ή αλλού. Ο Άγιος Αθανάσιος ο Πάριος γράφει σε ανέκδοτο επιστολή του στις 20 Ιουνίου του 1803 προς τον Νικόδημο, για το έργο του Συμβουλευτικό Εγχειρίδιο, ειρωνευόμενος τρόπον τινά τον Άγιο: «…αλλά πότε και που εσπούδαξας [] την θαυμασίαν ταύτην ανατομικήν; τάχα εις το κολλέγιον της Σκυροπούλας ότε εκείσε μετέβης μετά του αλήστου εκείνου Αρσενίου; ή εις την Ουνιβερσιτάν του Άθωνος;…».  Όπως ανεφέρθη προηγουμένως το πρόγραμμα των μαθημάτων της Ευαγγελικής σχολής δεν περιείχε αντικείμενα των θετικών επιστημών. Η μαθητεία του στον Χρύσανθο τον Αιτωλό και οι βιβλιοθήκες του Άθω ως φαίνεται είναι οι μοναδικές πηγές των γνώσεών του και μάλιστα μόνο η ελληνική βιβλιογραφία, αφού δεν φαίνεται να γνώριζε ξένες γλώσσες . Η αναφορά του σε επιστημονικά θέματα με την οποία συμπληρώνει την επιχειρηματολογία του σε όλο σχεδόν το έργο του δείχνει μια άνεση γνώσεων, αλλά και ανυπαρξία φόβου στην διαχείριση της θύραθεν παιδείας και γνώσης.

Στην ενδιαφέρουσα επιστολή του Αγίου Προς Θωμάν  υπερασπιζόμενος την ησυχία της ασκητικής ζωής γράφει: «…Και αυτοί δε οι έξω φιλόσοφοι τω φωτί του φυσικού λόγου επόμενοι, εγνώρισαν την της ησυχίας ωφέλειαν, [] ο Πυθαγόρας εν τω όρει της Ίδης ησυχάζων, την πολυθρύλλητον εκείνην παρά τοις μαθηματικοίς εύρηκε πρότασιν…». Υπονοεί προφανώς το πυθαγόρειο θεώρημα. Η πληροφορία είναι πιθανόν να αντλήθηκε από τον Πορφύριο τον Τύριο (233-304 μ.Χ.), στο έργο του «Πυθαγόρου βίος» . Αναφορές στον Πυθαγόρα ως φιλόσοφο, συναντάμε και σε άλλα έργα του. Στο «Συμβουλευτικό Εγχειρίδιο» , γίνεται εκ νέου αναφορά στον Πυθαγόρα και στο φερώνυμο θεώρημα, αναφέροντας και τη θέση στην οποία υπάρχει στον Ευκλείδη . Η αναφορά συνυπάρχει με εκείνη στον Αρχιμήδη και στην προσπάθειά του να βρει, κατ’ εντολήν του βασιλιά Ιέρωνα, την αναλογία σε ένα χρυσό στεφάνι του πολυτίμου μετάλλου, φυσικά χωρίς να το καταστρέψει. Αφορμή και για τις δύο αναφορές είναι η χαρά που προξενούν οι πνευματικές ηδονές ακόμα και στους «εξωτερικούς»

Στα «Πνευματικά Γυμνάσματα» και συγκεκριμένα στο «Περί ατάκτου έρωτος του πλούτου και των υπαρχόντων», γράφει: «…Όλαι αι τελειότητες [] της επιστήμης [] επ’ άπειρον εκτεινόμεναι, δεν είναι άλλο παρά μία στιγμή, συγκρινόμεναι με την πλέον μικροτέραν τελειότητα της θείας χάριτος. Ερώτησε ένα μαθηματικόν, και ειπέ του˙ ανίσως εγώ πολυπλασιάσω επ’ άπειρον την επιφάνειαν ενός σώματος, ημπορώ ποτέ να συστήσω ένα σώμα; θέλει σου ειπεί όχι…» .

Ο Δημήτριος Κωτσάκης, ο οποίος διετέλεσε καθηγητής της φυσικομαθηματικής σχολής του Πανεπιστήμίου Αθηνών σε μια σύντομη επιστολή του στο περιοδικό ΑΚΤΙΝΕΣ , αναφέρεται στις αστρονομικές γνώσεις του Αγίου και μάλιστα της εποχής του, τονίζοντας την ευκολία με την οποία χρησιμοποιεί σχετικές έννοιες. Στο βιβλίο «Νέα Κλίμαξ»  ο Άγιος αναφέρεται στη φύση και το χρώμα της Σελήνης, καθώς και ότι «τας αμπώτιδας, ήτοι τας πλημμύρας της θαλάσσης προξενεί». Στο ίδιο βιβλίο (σ. 86, 342), ομιλεί για τις κινήσεις του Ηλίου και της Σελήνης. Μάλιστα για τις περισσότερες από τις αναφορές του, όπως αναφέρει ο καθηγητής Κωτσάκης «βεβαιώνει και η σύγχρονος Αστρονομία» . Στο προαναφερθέν βιβλίο, αναφέρονται ονόματα παλαιοτέρων αστρονόμων και επιστημόνων , όπως του «κορυφαίου Πτολεμαίου», του Πρόκλου, του Αριστοτέλη, του Πυθαγόρα, του Γαληνού, του Αλεξάνδρου του Αφροδισιέως, του Νικηφόρου Βλεμμίδη, και του «Άραβος Αλή» . Η αναφορά στους νεότερους δεν γίνεται ονομαστικά, χρησιμοποιούνται οι εκφράσεις, «και παν το σύστημα των Αστρονόμων αποφαίνεται» , «οι νεώτεροι φιλόσοφοι, όσον μηχανικοί, άλλο τόσον τολμηροί» , «οι δε νεώτεροι» , «όθεν και οι νεώτεροι γεωγράφοι» , «κατά τους φυσικούς» , «κατά δε τους νεωτέρους αστρονόμους» , «πάντες σχεδόν οι Αστρονόμοι και παλαιοί και νεώτεροι [] και οι νεώτεροι λέγουν» , «κατά τους νεωτέρους» , «κατά δε τους νεωτέρους φυσικούς» . Εξαίρεση αποτελούν δύο ονομαστικές αναφορές. Στην ερμηνεία του ενάτου Αναβαθμού του πλ. α΄ ήχου ο Άγιος γράφει: «…Αόρατος δε κόσμος ονομάζεται υπό των νεωτέρων εκείνος ο τόπος και το διάστημα όπου περιέχει τα τόσον μικρά ζωΰφια, τα οποία είναι αόρατα τελείως εις τους γυμνούς οφθαλμούς μας, δια μέσου δε του μικροσκοπίου ορώμενα, εις τρόπον όπου χίλια εξ’ αυτών δύνανται να σταθούν εις την ακίδα μιας λεπτής βελόνης, καθώς ο νεώτερος φυσικός Λοβενόκιος  παρετήρησε˙ καθ’ ένα δε είδος από αυτά είναι ένας μικρός κόσμος και διαμένει εν τω παντί ήδη επτά χιλιάδας χρόνων και επέκεινα˙ και κάθε άτομον εξ αυτών έχει σπλάγχνα και όλα τα εξωτερικά και εσωτερικά μέλη του σώματος, όσα είναι αναγκαία δια να τρέφεται, διά να ζη και διά να γεννά όμοιόν του…» . Στη «Νέα Κλίμακα» συγκεκριμένα στην ερμηνεία του δωδεκάτου Αναβαθμού του πλ. δ΄ ήχου ο Άγιος δεν διστάζει να καταθέσει τις παρατηρήσεις του Γαλιλαίου, «διά του τηλεσκοπίου κατοπτεύσαντα», όσον αφορά τον αριθμό των αστέρων στις Πλειάδες, διορθώνοντας τους παλαιότερους και μάλιστα τον «θείον Βασίλειον» .

Ο Άγιος αναφέρει τους τέσσερις τότε γνωστούς δορυφόρους του Διός και δύο μικρούς «αστερίσκους», λογχίτες τους ονομάζει, πλησίον του Κρόνου, ουράνια σώματα που δεν είναι ορατά δια γυμνού οφθαλμού, αλλά δια του τηλεσκοπίου.  Τα ουράνια αυτά σώματα «…εκλείπουσι και σκοτίζονται συχνές φορές, και σχεδόν καθ’ εκάστην ημέραν, κατά την κοινή δόξαν και παρατήρησιν των νεωτέρων Αστρονόμων, πίπτοντες και κρυπτόμενοι μέσα εις την σκιάν των ιδίων τους πλανητών…».  Με την σημερινή ορολογία κατά την κίνησή τους περί το Δία, οι δορυφόροι του, άλλοτε υφίστανται εκλείψεις, άλλοτε διαβάσεις (προ του δίσκου του Διός) και άλλοτε επιπροσθήσεις. Για τις κηλίδες του ηλίου γράφει: «…Τι άλλο είναι λαμπρότερον και καθαρότερον από τον Ήλιον; Βέβαια κανένα πράγμα του υλικού Κόσμου τούτου˙ και μ’ όλον τούτο οι νεώτεροι Αστρονόμοι με την πολλήν περιέργειάν τους και με την κατασκευήν των τηλεσκοπίων τους, εθεώρησαν μέσα εις αυτόν τον καθαρώτατον και λαμπρότατον δίσκον του Ηλίου, κάποια μικρά και σκοτινά νέφαλα, τα οποία επονομάζουσι κηλίδας, και ρύπους του Ηλίου˙ και μερικοί μεν από αυτούς θέλουσι να είναι πραγματικαί και αληθιναί αι κηλίδες αυταί, και οι ρύποι˙ μερικοί δε εξ’ αυτών λέγουσι, πως είναι πλάνη και απάτη των οφθαλμών, προερχομένη ή εκ των τηλεσκοπίων, ή εκ της αδυναμίας των θεωρούντων αυτάς οφθαλμών…» . Αξίζει να σημειωθεί ότι τους αναφερόμενους τέσσερις δορυφόρους τους Διός τους ανακάλυψε δια του τηλεσκοπίου ο Γαλιλαίος το 1610. Από το 1611 αρχίζουν οι πρώτες παρατηρήσεις κηλίδων με τηλεσκόπιο από το Φαμπρίκιο, το Γαλιλαίο, το Σάινερ και το Χάριοτ. Η ανακάλυψη των δορυφόρων του Διός απετέλεσε για τον Γαλιλαίο ένα ακόμη επιχείρημα περί της ορθότητος του ηλιοκεντρικού συστήματος .

Στην Χρηστοήθεια ο Άγιος Νικόδημος αναφέρει ιδιότητες των ζώων, που τουλάχιστον φανερώνουν αν μη τι άλλο παρατηρητικότητα.

Στον Κήπο Χαρίτων υπάρχει αναφορά στους γεωγράφους Στράβωνα και Ποσειδώνιο.

Την άνεση του Αγίου να κινείται σε χώρους που άπτονται των θετικών επιστημών, φανερώνει ο υπάρχων ύμνος προς την Θεοτόκο στον Κήπο Χαρίτων. Χρησιμοποιεί έννοιες διαφόρων επιστημών για να επαινέσει την Παναγία. Γράφει μεταξύ άλλων: «…Ω γλυκυτάτη και πράγμα και όνομα Μαριάμ, [] τοσούτον είναι θαυμαστά τα μεγαλεία σου Θεοτόκε, ώστε οπού όλοι οι περί τας λογικάς τέχνας και επιστήμας καταγινόμενοι, [] εφιλοτιμήθησαν ο καθ’ ένας εξ αυτών, να σε επαινέση με τα της τέχνης και επιστήμης του ίδια. [] Οι Αριθμητικοί εσένα λέγουν, ότι πλουτείς την κατ’ αυτούς αναλογίαν˙ διά τι ον λόγον και σχέσιν έχει ο ουράνιος Πατήρ προς τον Χριστόν, τον αυτόν έχεις και συ η επίγειος Μήτηρ προς τον αυτόν Χριστόν. Εσένα οι γεωμέτραι νοούν, κύκλον ευρυχωρότατον˙ επειδή εχώρησας εν τη αγιωτάτη κοιλία σου όλον το τρίγωνον, ήγουν αυτήν την υπερούσιον και αχώρητον Τριάδα, με το να έγινες Μήτηρ μιας των αυτής Αγίων Υποστάσεων˙ αλλά και κέντρον οι αυτοί σε ονομάζουσιν, εν ω στήσας τον διαβήτην του ο νοητός Ευκλείδης, και Αριστοτέχνης Λόγος, εγύρισε παγκάλλιστα όλην την περιφέρειαν της ενσάρκου Οικονομίας του. [] Εσένα οι Αστρονόμοι, τώρα μεν, σφαίραν πολύαστρον ονομάζουσι˙ καθώς γαρ εκείνη είναι πεπυκνωμένη με τα αμέτρητα άστρα, έτζι και συ είσαι πεπυκνωμένη με τα αναρίθμητα φωταυγή χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος˙ τώρα δε Σελήνην αργυροειδή και ολόφωτον˙ καθώς γαρ η Σελήνη πανσέληνος ούσα, γεμίζει και πλουτίζει τα δεκτικά σώματα των εκείνης απορροιών, έτζι και συ γεμίζεις και πλουτίζεις τους Ορθοδόξους με τας ποικιλοτρόπους απορροίας των Θεομητορικών σου χαρίτων˙ και τώρα Πλειάδα σε ονομάζουν, ήτοι Πούλιαν, διατί καθώς η Πούλια φυλάττει αχώριστον τον σύνδεσμον και την ένωσιν, είτε των επτά αστέρων της, κατά τους παλαιούς˙ είτε των τεσσαράκοντα και προς, κατά τους νεωτέρους Αστρονόμους και μάλιστα τον Γαλιλαίον, διά του τηλεσκοπίου θεωρήσαντα τούτους˙ έτζι και συ φυλάττεις συνδεδεμένους εν τη αγάπη πάντας τους προς σε ευλαβείς Ορθοδόξους [] οι δε Οπτικοί, εσένα γνωματεύουν θαυμάσιον τηλεσκόπιον, διά μέσου του οποίου απεκαλύφθη η προαιώνιος και κεκρυμμένη βουλή του Θεού, και ημείς οι Χριστιανοί, ακριβέστερον ορώμεν δι’ αυτού τα πόρρω όντα και απόκρυφα του Θεού μυστήρια. Εσένα οι Μηχανικοί υποθέτουν υπομόχλιον ενεργητικώτατον, επάνω εις το οποίον ο μηχανικώτατος Αρχιμήδης, και μέγας αρχιτέκτων Θεός, επιστηρίξας τον εδικόν του μοχλόν, εκίνησεν όχι μόνον όλην την γην, αλλά και όλον τον ουρανόν, και ούτω μετέστησεν αυτά από την φθοράν εις την αφθαρσίαν, και από την τροπήν εις την ατρεψίαν. Οι δε Φυσικοί θαύμα θαυμάτων υπερφυές σε ονομάζουσιν˙ ακολουθούντες τους εις τους φυσικούς των κανόνας και νόμους, δεν δύνανται να νοήσουν το ειδικόν σου Μυστήριον˙[] και πως περατούται το άπειρον! Άπερ κατά φυσικόν λόγον πάντη υπάρχει αδύνατα…»

(Απόσπασμα άρθρου του Μ.Μανωλόπουλου,που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ναξιακά ,τεύχος 34(72)-2009 Θησαυρός Γνώσεων και Ευσεβείας

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Το σωμάτιο Higgs καὶ η φιλοσοφία του

Συγγραφέας: kantonopou στις 13 Ιουλίου 2012

Γεωργίου Ι. Γούναρη
Ὁμ. Καθηγητοῦ τμήματος Φυσικῆς,
Ἀριστoτελείου Πανεπ. Θεσσαλονίκης

.           Στὴν ἀνωτέρω εἰκόνα δίδεται μία περίληψη τῆς ἱστορίας τῆς Δημιουργίας σύμφωνα μὲ τὴν συγχρονη ἐπιστήμη. Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι μέχρι περίπου τὸ 1920 ἡ ἐπιστήμη πίστευε ὅτι τὸ Σύμπαν ἦταν ἄναρχο. Ὅτι ὁ χῶρος εἶναι αἰώνιος καὶ ἡ ὕλη κατασκευάσθηκε μέσα σ’ αὐτόν.
.               Μόλις τὰ τελευταῖα χρόνια ἐμπεδώθηκε ἡ ἰδέα ὅτι τὸ Σύμπαν ἔχει ἀρχή.Ὄχι μόνον ἡ ὕλη, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ χῶρος (ὁ Οὐρανὸς τῆς Ἁγίας Γραφῆς) κατασκευάσθηκε κάποτε. Τίποτε δὲν προϋπῆρχε! Ἀποτελεῖ θρίαμβο τῆς Ἁγίας Γραφῆς τὸ ὅτι στὰ τέλη τὸ 20 αἰώνα, ἡ ἐπιστήμη ἀναγκάστηκε νὰ παραδεχθεῖ τὴν ὕπαρξη μιᾶς τέτοιας ἀρχῆς. Εἰδικότερα ὅσον ἀφορᾶ στὴν πρώτη ἡμέρα τῆς Δημιουργίας, ἡ ἐπιστήμη ἔφτασε στὸ σημεῖο νὰ μπορεῖ νὰ καταλάβει ἀκόμη καὶ τὶς λεπτομέρειες τῆς ἁγιογραφικῆς περιγράφης. Μποροῦμε νὰ δοῦμε ἐκεῖ ὅτι ἡ Ἡμέρα ἡ Μία ξεκίνησε χωρὶς αὐγή. Ἀπὸ «μεσημβρίας ἤρξατο», ὅπως λέγει ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ἀλλὰ εἶχε ἕνα ἀνεπανάληπτο δειλινό, ποὺ τὸ ἀκολούθησε ἡ πρώτη νύκτα. (βλ. σχετ. ὁμιλία στὴν Θεολογικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στὴν ἠλ. διεύθυνση  http://users.auth.gr/~gounaris/omilies/Theologiki2012.pdf)
.           Στὴν καινούργια αὐτὴ θέση τῆς ἐπιστήμης, ἡ Γενικὴ Θεωρία τῆς Σχετικότητος ἔπαιξε σημαντικότατο ρόλο. Σύμφωνα λοιπὸν μ’ αὐτήν, ἡ πυκνότητα ἐνέργειας καὶ ἡ θερμοκρασία στὴν ἀρχή, ἦσαν ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ. Καὶ ἐξ αἰτίας τοῦ πεδίου Higgs, οἱ μάζες ὅλων σχεδὸν τῶν στοιχειωδῶν σωματιδίων στὴν ἀρχὴ μηδενίζονταν. Πράγμα τὸ ὁποῖο καθιστοῦσε τὰ μαθηματικὰ ἐφαρμόσιμα καὶ τὴν φύση κατανοητή. Ὁ Κύριος θέλησε νὰ κάνει τὸν Κόσμο λογικό!
.           Γιατί ἄραγε ὁ Κύριος τὸν ἔκανε ἔτσι; Διότι μᾶς ἔπλασε ἔτσι ὥστε νὰ μποροῦμε νὰ ἐκπληρώσουμε τὴν ἐντολή Του νὰ κατακυριεύσουμε αὐτοῦ.

Μία ἐπιτομὴ τῆς ἱστορίας τοῦ Σύμπαντος. Τὸ πεδίο Higgs.

.              Ἂν ὁλόκληρο τὸ Σύμπαν παρομοιασθεῖ μὲ μία ἤρεμη λιμνούλα, τότε τὸ πεδίο Higgs ἀντιστοιχεῖ μὲ τὸ νερὸ τῆς λίμνης. Ὅπως τὸ «νερὸ» γεμίζει τὴν λίμνη, ἔτσι καὶ τὸ πεδίο Higgs κατακλύζει τὸ Σύμπαν καὶ «δυσκολεύει» τὴν κίνηση τῶν σωματίων μέσα σ’ αὐτό… Τὴν δυσκολία αὐτὴ τὴν λέμε «μάζα». Κάθε σωμάτιο συναντᾶ διαφορετικὴ «δυσκολία», καὶ συνεπῶς ἀποκτᾶ διαφορετικὴ μάζα…. Μερικά, ὅπως τὸ φωτόνιο, δὲν δυσκολεύονται καθόλου…. καὶ συνεπῶς δὲν ἀποκτοῦν μάζα.
.           Στὶς πρῶτες στιγμὲς τῆς Δημιουργίας (<~10-11 sec μετὰ τὴν Ἀρχή) , οἱ τεράστιες πυκνότητες καὶ θερμοκρασίες δὲν ἄφηναν νὰ μαζευτεῖ νερὸ στὴν λίμνη. Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ἡ λίμνη ἦταν ἄδεια καὶ τὸ πεδίο Higgs μηδενικό. Τίποτε δὲν δυσκόλευε τὴν κίνηση τῶν σωματίων…. καὶ κανένα δὲν εἶχε μάζα. Ὅλα ἔμοιαζαν μὲ τὰ φωτόνια καὶ τὸ Φῶς…
.            Ἡ μάζα τῶν στοιχειωδῶν σωματίων δημιουργήθηκε ἀργότερα (> ~10-11sec μετὰ τὴν Ἀρχή), ὅταν ἔπεσε ἡ πυκνότης καὶ ἡ θερμοκρασία κατέβηκε κάτω στοὺς ~1016 K, δίδοντας στὸ πεδίο Higgs μὴ μηδενικὴ τιμή …

Τί εἶναι τὸ σωμάτιο Higgs;

.            Εἶναι τὰ μικρὰ «κυματάκια» ποὺ δημιουργοῦνται στὴν λίμνη, ὅταν ταρακουνήσουμε τὸ νερό της. Τὸ ταρακούνημα ποὺ προκαλεῖται ἀπὸ τὸν μεγάλο ἐπιταχυντὴ δημιουργεῖ τέτοια «κυματάκια». Καὶ αὐτὰ μοιάζει νὰ παρατηρήσαμε!.

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Αφγανιστάν -Εκτέλεση γυναίκας λόγω υποψιών για μοιχεία!!!

Συγγραφέας: kantonopou στις 13 Ιουλίου 2012

Σοκαριστικό βίντεο με εκτέλεση Αφγανής

Ένα σοκαριστικό βίντεο που δείχνει την εκτέλεση μιας γυναίκας για την οποία υπάρχουν υποψίες για μοιχεία σε ένα χωριό 100 χιλιόμετρα από την Καμπούλ, δημιουργεί εκ νέου ερεθίσματα και φουντώνει τη διαμάχη για την πρόοδο των δικαιωμάτων των γυναικών στο Αφγανιστάν μετά από δέκα χρόνια διεθνούς παρουσίας.
Η δημοσίευση αυτού του βίντεο έρχεται λίγες ώρες μετά από τη διεθνή διάσκεψη δωρητών στο Τόκιο, για το Αφγανιστάν, όπου προτρέπονται οι αφγανικές αρχές να βελτιώσουν τα δικαιώματα των γυναικών σε αντάλλαγμα για τη χορήγηση ενίσχυσης 16 δισεκατομμυρίων δολαρίων μέχρι το 2015.
Το βίντεο είναι φρικτό. Σε ένα μικρό χωριό στην επαρχία Παρβάν κοντά στην Καμπούλ, πολλές δεκάδες άνδρες κάθονται στο πάτωμα, και βλέπουν το περίγραμμα μιας γυναίκας που καλύπτεται με ένα γκρι πέπλο και η οποία έχει γυρισμένη την πλάτη της.
Η κατηγορούμενη, κάθεται στις φτέρνες της, ακούγοντας την ετυμηγορία, χωρίς να κινείται ή να προσπαθεί να ξεφύγει.
«Αυτή η γυναίκα, κόρη του Σαρ Γκιουλ, αδελφή και σύζυγος του Μουσταφά Τζούμα Χαν, διέφυγε με τον Ζεμεράι.
Δεν έχει εμφανιστεί στο χωριό για ένα περίπου μήνα», ακούγεται να λέει ο «δικαστής» ένας άνθρωπος με μεγάλη μαύρη γενειάδα, και μετά από μια παρένθεση όπου διαβάζει τους στίχους από το Κοράνι την καταδικάζει ως ένοχη για μοιχεία.
Ένα Καλάσνικοφ στη συνέχεια αναλαμβάνει να τελειώσει το έργο του «δικαστή». Με κραυγές «Αλλάχ Ακμπάρ» (Ο Θεός είναι μεγάλος), ρίχνει δύο βολές προς την γυναίκα.
Μια τρίτη σφαίρα την χτυπά στο κεφάλι. Το θύμα πέφτει. Αυτό δεν εμποδίζει όμως το δήμιο να ρίξει άλλες δέκα σφαίρες στο σώμα της γυναίκας. Στο πλήθος, που αποτελείται μόνο από άνδρες, που οι περισσότεροι έχουν ένα χαμόγελο και κραυγάζουν «Ζήτω το Ισλάμ» και «Ζήτω η μουτζαχεντίν».
Το αφγανικό υπουργείο Εσωτερικών «καταδίκασε έντονα» την πράξη ως αντι-ισλαμική και απάνθρωπη που διαπράχθηκε από «επαγγελματίες δολοφόνους».


Δείτε το σχετικό βίντεο

protothema.gr

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Ναυπάκτου Ιερόθεος: Η θεωρία της «Μεγάλης Έκρηξης» και το «μποζόνιο του Χίγκς»

Συγγραφέας: kantonopou στις 12 Ιουλίου 2012

naupaktou

Του Μητροπολίτου Ναυπάκτου κ. Ιεροθέου

Αυτές τις ημέρες ανακοινώθηκε ότι ανακαλύφθηκε το «μποζόνιο του Χίγκς», δηλαδή το έως τώρα αόρατο σωματίδιο, που αντιστοιχεί στο πεδίο του Χίγκς, και προσδίδει μάζα στην ύλη.

Είναι στοιχειώδες σωματίδιο, δηλαδή δεν έχει εσωτερική δομή και δεν αποτελείται από άλλα, συστατικά σωματίδια.

Είναι εξαιρετικά ασταθές και όταν σχηματισθή, καταρρέει σχεδόν ακαριαία και δίνει άλλα υποατομικά σωματίδια.

Άν και λέγεται και γράφεται ευρέως ότι το «μποζόνιο του Χίγκς» δίνει στα στοιχειώδη σωματίδια την μάζα τους, αυτό δεν είναι απόλυτα σωστό.

Την μάζα την δίνει το πεδίο του Χίγκς, το οποίο δεν την δημιουργεί εκ του μηδενός, αλλά την εμπεριέχει από πριν ως ενέργεια.

Λέγεται «μποζόνιο του Χίγκς», γιατί ο βρεττανός επιστήμων Χίγκς, που ζή ακόμη, πριν πολλά χρόνια είχε ομιλήσει για την ύπαρξή του.

Οι επιστήμονες εδώ και μερικά χρόνια προσπαθούσαν να βρούν τον τρόπο της δημιουργίας του κόσμου, με την θεωρία της «Μεγάλης Έκρηξης» και με τα ανάλογα πειράματα αναζητούσαν να βρούν τα υποατομικά σωματίδια που δίνουν μάζα στην ύλη.

1. Η «Μεγάλη Έκρηξη»

Η θεωρία της «Μεγάλης Έκρηξης» (Big Bang) που κυριαρχεί σήμερα στην επιστήμη προσπαθεί να ερμηνεύση τον τρόπο της δημιουργίας του Σύμπαντος και του κόσμου.

Οι φυσικοί επιστήμονες ύστερα από διάφορες παρατηρήσεις «συμφωνούν ότι το σύμπαν ξεκίνησε σaν ένα άπειρα πυκνό, μηδενικών διαστάσεων σημείο καθαράς ενέργειας» (Francis Collins).

Σε γενικές γραμμές η θεωρία αυτή είναι η ακόλουθη:

«Σύμφωνα με την θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης το Σύμπαν άρχισε από μία αρχέγονη κατάσταση πολύ υψηλής πυκνότητος να διαστέλλεται ταχύτατα, γεγονός που οδήγησε σε μείωση της αρχικής πυκνότητας και πτώση της θερμοκρασίας.

Σύντομα η ύλη κυριάρχησε πάνω στην αντιύλη, ίσως σε μια σειρά από διαδικασίες που προβλέπουν και την διάσπαση των πρωτονίων. Στο στάδιο αυτό πιθανόν να ήταν παρόντες πολλοί τύποι στοιχειωδών σωματιδίων.

Μερικά δευτερόλεπτα αργότερα, η θερμοκρασία του Σύμπαντος μειώθηκε αρκετά και επέτρεψε τον σχηματισμό ορισμένων πυρήνων. Σύμφωνα με την θεωρία, δημιουρ­γήθηκαν συγκεκριμένες ποσότητες υδρογόνου, ηλίου και λιθίου, οι οποίες επιβεβαιώνονται και από τις σύγχρονες παρατηρήσεις.

Ύστερα από 1.000.000 χρόνια το Σύμπαν είχε ψυχθή σε ικανοποιητικό βαθμό, ώστε να σχηματισθούν άτομα, οπότε κατέστη δυνατόν η ακτινοβολία να αρχίση να ταξιδεύει στον χώρο.

Κατάλοιπο του πρώϊμου Σύμπαντος είναι η ακτινοβολία μικροκυμμάτων του υποβάθρου (περίπου 3 βαθμών Κέλβιν) που ανακαλύφθηκε το 1965 από τους Άρνο Άλαν Πενζίας και Ρόμπερτ Γούντροου Γουίλσον.

Σύμφωνα με την θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης, το σημερινό Σύμπαν, εκτός από την συνηθισμένη ύλη και ακτινοβολία πρέπει να είναι επίσης πλήρες με νετρίνα, στοιχειώδη σωματίδια χωρίς μάζα ή ηλεκτρικό φορτίο. Υπάρ­χει πάντα η πιθανότητα να ανακαλυφθούν τελικά και άλλα κατάλοιπα του πρώϊμου Σύμπαντος» (Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρους Larousse Britanica).

Σχετικά με την θεωρία της «Μεγάλης Έκρηξης», κατά τον μεγάλο επιστήμονα Φράνσις Κόλλινς, υπάρχει ένα αναπάντητο ερώτημα: «άν το Big Bang κατέληξε σ” ένα σύμπαν που θα συνεχίσει να διαστέλλεται για πάντα, ή αν κάποια στιγμή θα νικήση η βαρύτητα και οι γαλαξίες θα αρχίσουν να συγκλίνουν πάλι μαζί καταλή­γοντας σε μια «Μεγάλη Σύνθλιψη»!

Πρόσφατες ανακαλύψεις αδιευκρί­νιστων πο­σο­τήτων γνωστών σaν σκοτεινή ύλη και σκοτεινή ενέργεια, που φαίνεται να απο­τελούν ένα πολύ σημαντικό μέρος του υλικού του σύμπαντος, κάνουν την απά­ντηση σ” αυτό το ερώτημα να εκκρεμεί, αλλά οι περισσότερες ενδείξεις προς το παρόν προβλέπουν μάλλον έναν αργό μαρασμό, παρά μια δραματική κατάρ­ρευ­ση».

Ακόμη, η θεωρία της «Μεγάλης Έκρηξης» θέτει σαφώς το ερώτημα: «τί έγινε πριν από αυτό και ποιός ή τί ήταν υπεύθυνος;». Αυτό το ερώτημα «ασφα­λώς δείχνει τα όρια της επιστήμης όσο κανένα άλλο φαινόμενο».

Είναι φυσικό ότι η θεωρία της «Μεγάλης Έκρηξης» αρχίζει έναν διάλογο μεταξύ επιστήμης και θεολογίας ή στην πραγματικότητα μεταξύ επιστημόνων και θεολόγων.

Μερικοί επιστήμονες φθάνουν στο σημείο να αρνηθούν την ύπαρξη του Θεού και αποδίδουν την δημιουργία του Σύμπαντος στην ύλη, αλλά άλλοι αγνωστικιστές επιστήμονες μπροστά στο θέμα αυτό εκφράζονται ως θεολόγοι, όπως ο αστροφυσικός Robert Jastrow που λέγει: «Τώρα βλέπουμε πώς η αστρονομία οδηγεί σε μια βιβλική άποψη της προέλευσης του κόσμου.

Οι λεπτομέρειες διαφέρουν, αλλά τα ουσιώδη στοιχεία της αστρονομικής και βιβλικής περιγραφής της Γενέσεως είναι τα ίδια.

Η αλυσίδα των γεγονότων που οδήγησαν στον άνθρωπο, άρχισαν ξαφνικά και απότομα σε μια ορισμένη στιγμή στον χρόνο με μια λάμψη φωτός και ενέργειας».

Ο Φράνσις Κόλλινς παρατηρεί: «Οφείλω να συμφωνήσω (μέ τον Jastrow). Το Big Bang κραυγάζει για μια θεία εξήγηση.

Επιβάλλει το συμπέρασμα ότι η φύση είχε μια ορισμένη αρχή. Δεν μπορώ να δώ πώς η φύση θα μπορούσε να δημιουργήση τον εαυτό της. Μόνο μια υπερφυσική δύναμη που είναι έξω από τον χώρο και τον χρόνο μπορεί να το έχει κάνει αυτό».

2. «Το μποζόνιο του Χίγκς»

Όπως ελέχθη πιο πάνω οι επιστήμονες προσπαθούν να βρούν το υλικό εκείνο που υπήρχε μετά την «Μεγάλη Έκρηξη» και μορφοποίησε το Σύμπαν.

Ο Πίτερ Χίγκς είναι βρεττανός καθηγητής σε διάφορα Πανεπιστήμια της Αγγλίας και στην συνέχεια κατέληξε στο Εδιμβούργο όπου και ζή σήμερα.

Το έτος 1964 διατύπωσε την θεωρία του πεδίου Χίγκς, που έλαβε το όνομά του, σύμφωνα με την οποία θεωρία το πεδίο αυτό διαπερνά το Σύμπαν δίνοντας μάζα στα στοιχειώδη σωματίδια, δηλαδή με την θεωρία αυτή εξηγεί πώς η ύλη αποκτά μάζα.

Η θεωρία αυτή του Χίγκς ταλαιπώρησε τους ερευνητές και όπως γράφει ο καθηγητής Γεώργιος Μπαμπινιώτης, όταν ο Αμερικανός φρυσικός Dick Teresi το 1993 έγραψε ένα βιβλίο για το θέμα αυτό, έκανε λόγο για το «αναθεματισμένο σωματίδιο» («Goddamn particle»).

Όμως, ο εκδότης του έργου θεώρησε την λέξη «αναθεματισμένο» υβριστική και απέδωσε ευφημιστικώς το σωματίδιο ως «σωματίδιο του Θεού» («The God particle») (Εφημερίδα TA NEA). Έτσι, επικράτησε αυτή η ονομασία.

Το 2008 λειτούργησε ο Μεγάλος Επιταχυντής Ανδρονίων του CERN (Οργανισμός για την Πυρηνική Ενέργεια), όπου εργάσθηκαν πολλοί επιστήμονες, ο οποίος προκάλεσε συγκρούσεις δεσμών πρωτονίων με ταχύτητα λίγο μικρότερη από την ταχύτητα του φωτός, με σκοπό να ανακαλυφθούν τα μυστήρια της σωματιδιακής φυσικής και της προέλευσης του Σύμπαντος.

Έτσι, πρόσφατα, έγινε η ανακάλυψη «ενός σωματιδίου αόρατου και θνησιγενούς».

Από τις πληροφορίες που έχουν δημοσιευθή μάθαμε ότι από την διάσπαση των πρωτονίων «προέκυψαν άλλα σωματίδια που παγιδεύονταν στους ογκώδεις ανιχνευτές του CERN και από την μελέτη τους προέκυπταν ίχνη του άφαντου σωματιδίου.

Οπτικά, δεν θα μπορούσε κανείς να το αντικρύσει. Ζεί μόνο για ένα εκατομμυριοστό του δισεκατομμυριοστού του δισεκατομμυριοστού του δευτερολέπτου» (Εφημερίδα TA NEA). Το σωματίδιο αυτό άφησε μερικά ίχνη πίσω του και φάνηκε ότι υπάρχει.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες είναι ένα σωματίδιο «σήμα κατατεθέν ενός πεδίου, που απλώνεται σε ολόκληρο το Σύμπαν, και προσδίδει στα σωματίδια την μάζα που έχουν».

Όταν έγινε η «Μεγάλη Έκρηξη» όλα τα σωματίδια δεν είχαν μάζα, αλλά την «απέκτησαν όταν ενεργοποιήθηκε το πεδίο μετά την Μεγάλη Έκρηξη».

Το σωματίδιο του Χίγκς «αιχμαλωτίζει» τα στοιχειώδη σωματίδια και τα καθιστά βαρύτερα προσδίδοντάς τους μάζα. Έτσι, τα σωματίδια αποκτούν μάζα και ξεχύνονται στο Σύμπαν για να δημιουργήσουν τον κόσμο.

Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς αυτό το «αόρατο» και «θνησιγενές» σωματίδιο μπόρεσε να δημιουργήση όλο το Σύμπαν, αλλά και τόσα όντα –έλλογα και άλογα– που κατοικούν στην γή και όλες τις ομορφιές; Και πώς σε αυτό το σωματίδιο οφείλεται όλη η λογικότητα του ανθρώπου και οι πνευματικές αναζητήσεις του Θεού από τον άνθρωπο;

Πάντως, οι επιστήμονες, παρά την ανακάλυψη αυτή, ισχυρίζονται ότι μένουν πολλά ακόμη σημεία να διευκρινισθούν που δεν μπορούμε τώρα να εξηγήσουμε στο Σύμπαν, όπως η λεγόμενη «σκοτεινή ύλη», που αποτελεί το 25% του Σύμπαντος, οι μαύρες τρύπες και οι «περίφημες έξτρα διαστάσεις».

Ο γνωστός ακαδημαϊκός Δημήτριος Νανόπουλος ισχυρίζεται ότι «τό μποζόνιο του Χίγκς» «ανοίγει τον δρόμο για την ερμηνεία πολύπλοκων καταστάσεων στο Σύμπαν», «μάς βοηθά να κατανοήσουμε περίπου το 4% του Σύμπαντος», ενώ «τό 25% του Σύμπαντος που αποτελείται από την λεγόμενη σκοτεινή ύλη παραμένει ακατανόητο και το Καθιερωμένο Μοντέλο μας είναι άχρηστο» (Εφημερίδα TA NEA).

Το υπόλοιπο του Σύμπαντος φαίνεται ότι αποτελείται από μια τελείως μυστηριώδη οντότητα, την σκοτεινή ενέργεια.

3. Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης για την δημιουργία του κόσμου

Είναι ανάγκη να δούμε με συντομία την εκπληκτική διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου Νύσσης για την δημιουργία του κόσμου, που ομοιάζει κατά κάποιον τρόπο με την θεωρία της «Μεγάλης Έκρηξης» με την διαφορά ότι την ερμηνεύει μέσα από την ενέργεια του Θεού, ότι, δηλαδή, ο Θεός με την άκτιστη ενέργειά Του δημιούργησε τον κόσμο.

Ο ά­γιος Γρη­γό­ριος Νύσ­σης α­πορ­ρί­πτει, ό­πως το κά­νουν ό­λοι οι ά­γιοι Πα­τέ­ρες, την αυ­τό­μα­τη δη­μιουρ­γί­α του κό­σμου, για­τί ό­λα έ­γι­ναν με την δη­μιουρ­γι­κή ε­νέρ­γεια του Θε­ού και προ­ήλ­θαν «εκ του μη ό­ντος». Τα πά­ντα δη­μιουρ­γή­θη­καν «ουκ αυ­το­μά­τω τι­νί συ­ντυ­χί­α, κα­τά τι­να ά­τα­κτον και τυ­χαί­αν φο­ράν».

Ε­κτός α­πό την αρ­χή της μη «αυ­το­μά­του συ­ντυ­χί­ας» για την δη­μιουρ­γί­α του κό­σμου, ο ά­γιος Γρη­γό­ριος Νύσ­σης κά­νει λό­γο για την «α­θρό­αν κα­τα­βο­λήν». Έ­τσι ε­ξη­γεί τον λό­γο του Μω­ϋ­σέ­ως «εν αρ­χή ε­ποί­η­σεν ο Θε­ός τον ου­ρα­νόν και την γήν».

Γρά­φει: «Η ούν α­θρό­α των ό­ντων πα­ρά της α­φρά­στου δυ­νά­με­ως του Θε­ού κα­τα­βο­λή αρ­χή πα­ρά του Μω­ϋ­σέ­ως, ή­γουν «κε­φά­λαιον» κα­τε­νο­μά­σθη». Η σύ­στα­ση των ό­ντων έ­γι­νεν α­θρό­ως: «Ό­τι α­θρό­ον της των ό­ντων συ­στά­σε­ως…».

Μιά άλ­λη βα­σι­κή αρ­χή που συν­δέ­ε­ται με το προ­η­γού­με­νο εί­ναι ό­τι στην κτί­ση υ­πάρ­χει ο λε­γό­με­νος «ε­γκεί­με­νος της κτί­σε­ως λό­γος». Α­κό­μη και ό­ταν δη­μιουρ­γή­θη­κε το Σύ­μπαν, πριν εμ­φα­νι­σθή κά­θε μέ­ρος, ό­λο το Σύ­μπαν βρι­σκό­ταν στο σκο­τά­δι, για­τί «ού­πω γάρ ε­ξε­φά­νη του πυ­ρός η αυ­γή υ­πο­κε­κρυμ­μέ­νη τοίς μο­ρί­οις της ύ­λης» και έ­τσι ό­λα ή­ταν α­ό­ρα­τα, α­φα­νή και α­να­κα­τεμ­μέ­να. Ό­ταν ο Θε­ός έ­δω­σε ε­ντο­λή για την γέ­νε­ση του κό­σμου, τό­τε αυ­τό το πύρ που ε­πι­σκια­ζό­ταν α­πό τα μό­ρια της ύ­λης ε­πρό­βα­λε και α­μέ­σως «τώ φω­τί τα πά­ντα πε­ρι­ηυ­γά­ζε­το».

Έπειτα, μέ­σα σε ό­λη την κτί­ση υ­πάρ­χει ο λό­γος του Θε­ού. Ο ά­γιος Γρη­γό­ριος Νύσ­σης κά­νει λό­γο για τον «ε­γκεί­με­νον της κτί­σε­ως λό­γον».

Σε κά­θε όν ε­νυ­πάρ­χει κά­ποιος σο­φός και τε­χνι­κός λό­γος, έ­στω κι αν ε­μείς δεν τον βλέ­που­με έτσι, «πάν το γι­νό­με­νον, λό­γω γί­νε­ται» και τί­πο­τα α­πό ε­κεί­να που δη­μιουρ­γή­θη­καν α­πό τον Θε­όν δεν νο­εί­ται «ά­λο­γον τι και συ­ντυ­χι­κόν και αυ­τό­μα­τον». Ό­ταν ο Θε­ός εί­πε «γεν­νη­θή­τω φώς», ερ­μη­νεύ­ε­ται ό­τι αυ­τό α­να­φέ­ρε­ται «εις τον ε­γκεί­με­νον της κτί­σε­ως λό­γον».

Αυ­τός ο λό­γος-ενέργεια που ε­νυ­πάρ­χει σε ό­λα τα ό­ντα χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται α­πό τον ά­γιο Γρη­γό­ριο Νύσ­σης «οι­ω­νεί σπερ­μα­τι­κή δύ­να­μις».

Πρό­κει­ται για την πρώ­τη ορ­μή του Θε­ού προς δη­μιουρ­γί­α, που υ­πήρ­χε «δυ­νά­μει» στην κτί­ση, ό­χι ό­μως και ε­νερ­γεί­α, διό­τι η γή ή­ταν α­κό­μη α­ό­ρα­τη και α­κα­τα­σκεύ­α­στη.

Η α­ρι­στο­τε­λι­κή αρ­χή του δυ­νά­μει και ε­νερ­γεί­α χρη­σι­μο­ποι­εί­ται α­πό τον ά­γιο Γρη­γό­ριο Νύσ­σης για να ερ­μη­νεύ­ση το πώς δη­μιουρ­γή­θη­κε η κτί­ση.

Αυ­τή η σπερ­μα­τι­κή δύ­να­μη στα ό­ντα, την ο­ποί­α έ­βα­λε ο Θε­ός, ε­νερ­γο­ποι­ή­θη­κε με την δύ­να­μη του λό­γου Του. Γρά­φει: «τή μεν δυ­νά­μει τα πά­ντα ήν εν πρώ­τη του Θε­ού πε­ρί την κτί­σιν ορ­μή, οι­ο­νεί σπερ­μα­τι­κής τι­νος δυ­νά­με­ως προς την του πα­ντός γέ­νε­σιν κα­τα­βλη­θεί­σης, ε­νερ­γεί­α δε τα κα­θ” έ­κα­στον ού­πω ήν».

Έτσι, τα διά­φο­ρα εί­δη των ό­ντων ή­ταν α­πο­τέ­λε­σμα της σπερ­μα­τι­κής δυ­νά­με­ως και της δη­μιουρ­γι­κής ε­νέρ­γειας του Θε­ού. Στην αρ­χή ο Θε­ός δη­μιούρ­γη­σε την ά­μορ­φη ύ­λη που δεν ή­ταν ά­κτι­στη, και στην συ­νέ­χεια με τον δη­μιουρ­γι­κό Του λό­γο δη­μιούρ­γη­σε τις ποιό­τη­τες και έ­τσι δη­μιουρ­γή­θη­καν τα ε­πί μέ­ρους εί­δη.

Μέ αυ­τήν την δύ­να­μη και σο­φί­α που κα­τα­βλή­θη­καν στην κτί­ση για την τε­λεί­ω­ση κά­θε μο­ρί­ου του κό­σμου, «ειρ­μός τις α­να­γκαί­ος κα­τά τι­να τά­ξιν ε­πη­κο­λού­θη­σεν».

Γρά­φει ο ά­γιος Γρη­γό­ριος Νύσ­σης ό­τι ό­λα έ­χουν προ­κα­τα­νο­η­θή α­πό την σο­φί­α του Θε­ού «τά δια τι­νος α­να­γκαί­ας τά­ξε­ως κα­τά το α­κό­λου­θον εκ­βη­σό­με­να».

Γί­νε­ται φα­νε­ρό ό­τι η δη­μιουρ­γί­α του κό­σμου «εν αρ­χή» και η ε­πί μέ­ρους δη­μιουρ­γί­α των ό­ντων, ή­τοι το δυ­νά­μει και ε­νερ­γεί­α, η ά­μορ­φος ύ­λη, τα μό­ρια και η ε­ξέ­λι­ξή τους, οι ποιό­τη­τες έ­γι­ναν με την προ­σω­πι­κή ε­νέρ­γεια του Θε­ού, με τον δη­μιουρ­γι­κό Του λό­γο, που ει­σήλ­θε ευ­θύς εξ αρ­χής «α­θρό­ως» στην ου­σί­α των ό­ντων.

Α­πό ε­κεί με την δη­μιουρ­γι­κή ε­νέρ­γεια του Θε­ού προ­ήλ­θε αυ­τή η ορ­μή και το φώς που πε­ρι­έ­λου­σε την κτί­ση και δη­μιούρ­γη­σε τις ποιό­τη­τες των ει­δών.

Επομένως, ο κόσμος δημιουργήθηκε από τον Θεό, με την άκτιστη δημιουρ­γική ενέργειά Του και μέσα σε όλη την κτίση υπάρχει η άκτιστη ενέργεια του Θεού που ουσιοποιεί και ζωοποιεί την κτίση.

4. Επιστήμονες και Πατέρες της Εκκλησίας

Επανερχόμενος στην σύγχρονη ανακάλυψη του «μποζονίου του Χίγκς» θέλω να υπενθυμίσω ότι μερικοί αποκάλεσαν αυτό το σωματίδιο ως «σωματίδιο του Θεού».

Άλλοι όμως διετύπωσαν την άποψη ότι κακώς αποδόθηκε ως «σωματίδιο του Θεού», αλλά ο καλύτερος ορισμός είναι «σωματίδιο θεός».

Υφίσταται μεγάλη διαφορά. Άλλο να υποστηρίζη κανείς ότι πρόκειται για έναν τρόπο με τον οποίο ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, και άλλο ότι αυτή η ενέργεια και η ύλη είναι θεός.

Στην δεύτερη αυτή περίπτωση όχι μόνον οδηγείται ο άνθρωπος στον αγνωστικισμό και τον αθεϊσμό, αλλά αποδέχεται τον ματεριαλισμό-υλισμό, ότι δηλαδή αρχή του κόσμου είναι η ύλη.

Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι προσπαθούσαν να απαντήσουν στο ερώτημα πώς δημιουργήθηκε και υπάρχει ο κόσμος καί, όπως λέγει ο Χάϊντε­γκερ, ερωτούσαν «γιατί υπάρχει ο κόσμος και όχι το τίποτα».

Μπορούμε να δούμε δύο γενικές απαντήσεις που δόθηκαν για το θέμα αυτό.

Μερικοί προσωκρατικοί φιλόσοφοι, όπως οι λεγόμενοι Ίωνες φυσικοί (Θαλής, Αναξίμανδρος, Αναξιμένης), που είναι «εισηγητές της λογικής, αμυθολόγητης κοσμοερμηνείας», μιλούσαν για την ύπαρξη της ύλης από την οποία δημιουργήθηκε ο κόσμος, η οποία ύλη έχει μέσα της δύναμη, οπότε «ύλη και δύναμη είναι ένα» και «η ενέργειά της μηχανική».

Οπότε, ο κόσμος, κατά την ιωνική αντίληψη «είναι υλικός και μηχανικός». Αυτή η «ιωνική φυσική», «η φυσιολογία», όπως έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες, «έχει βάση τον ντετερμινισμό» (Χαράλαμπος Θεοδωρίδης).

Άλλοι, οι μεταφυσικοί φιλόσοφοι, όπως ο Πλάτων, ανέπτυξε την θεωρία των ιδεών, ότι όλα τα όντα είναι αντίγραφα των ιδεών που υπήρχαν στον νού του ανώτατου όντος, του Θεού, ο δε Αριστοτέλης έκανε λόγο για το «πρώτον ακίνητον κινούν».

Οι Πατέρες της Εκκλησίας, όπως είδαμε προηγουμένως και στον άγιο Γρηγόριο Νύσσης, μελέτησαν τα σχετικά με την δημιουργία του κόσμου με θεολογικό λόγο.

Αρνήθηκαν και τον υλισμό και την μεταφυσική. Έτσι, στις δύο αυτές φιλοσοφικές κατευθύνσεις «εν αρχή ήν η ύλη» και «εν αρχή ήν η ιδέα», αντιπαρέθεσαν το «εν αρχή ήν ο Λόγος».

Ο Θεός είναι πρόσωπο, είναι αγάπη, αφού η αγάπη είναι η άκτιστη ενέργεια του Θεού. Επομένως ο Θεός δεν είναι ούτε ιδέα ούτε ύλη.

Έπειτα, λέγουν ότι ο Θεός εδημιούργησε τον κόσμο «εξ ούκ όντων», «εκ μη υπαρχούσης ύλης» με τον λόγο Του που είναι η άκτιστη ενέργειά Του, η οποία δημιουργεί κτιστά όντα.

Σύγχρονοι επιστήμονες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, ερμη­νεύ­οντας τις νέες ανακαλύψεις.

Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν εκείνοι που αποδέχονται κάποια δύναμη που βρίσκεται έξω από τον χώρο και τον χρόνο, η οποία δημιούργησε τον κόσμο.

Στην δεύτερη κατηγορία είναι οι αγνωστικιστές και οι άθεοι που ερ­μη­νεύουν την δημιουργία του κόσμου χωρίς να πιστεύουν στην ύπαρξη του Θεού. Πρό­σφατα διάβασα τις απόψεις ενός επιστήμονος που έλεγε: «Είμαστε μια ανα­κα­τανομή του τίποτα».

Επίσης έλεγε ότι η «Μεγάλη εικόνα» «πού έχουμε σήμερα για την εμφάνιση κι εξέλιξη του σύμπαντος» σε συνδυασμό με την δαρβινική εξέλιξη των ειδών «ελευθερώνει τον άνθρωπο από πολ­λά θεμελιώδη και υπαρξιακά ερωτήματα που τον απασχολούν από τότε που υπάρχει» (Δ. Νανόπουλος).

Πάντως, κατά τους Πατέρας, οι επιστήμονες μπορούν να ερευνούν τον κόσμο, να εξετάζουν από τί αποτελείται, πώς έγινε, αλλά δεν μπορούν να εισέρχωνται σε άλλα πεδία, δηλαδή της ύπαρξης ή μη του Θεού.

Άλλωστε, άλλο είναι το έργο της επιστήμης και άλλο το έργο της ορθόδοξης θεολογίας και δεν πρέπει να υπάρχη σύγκρουση ή σύγχυση μεταξύ τους.

Η επιστήμη ερευνά τον κτιστό κόσμο, την ύλη, τα άτομα, τα μόρια, τα πρωτόνια, τα σωματίδια, το κύτταρο, τα γονίδια κλπ. ενώ η θεολογία, που είναι εμπειρία, ασχολείται με το πώς ο άνθρωπος θα γνωρίση τον Θεό-πρόσωπο με τις άκτιστες ενέργειές Του.

Η επιστήμη προχωρεί σε διάφορες ανακαλύψεις οι οποίες πρέπει να ωφελούν και να μη βλάπτουν τους ανθρώπους, και η ορθόδοξη θεολογία δίνει απαντήσεις στις πνευματικές αναζητήσεις του ανθρώπου και στο πώς θα αποκτήση ανιδιοτελή αγάπη προς τον Θεό και τους συνανθρώπους του, σε μια εποχή μάλιστα που όχι μόνον κηρύσσεται «ο θάνατος του Θεού», αλλά και «ο θάνατος του πλησίον».

Τελικά, όσες ανακαλύψεις και αν κάνη η επιστήμη, ο άνθρωπος πεινά και διψά για προσωπικό Θεό, για ανιδιοτελή αγάπη, εσωτερική ειρήνη και ελευθερία, για πληρότητα πνευματική, θέλει να μάθη τί υπάρχει πέρα από την κτίση, τί γίνεται μετά τον θάνατο, τί είναι η αιώνια ζωή κ.ά.

Ο άνθρωπος δεν είναι άλογο όν, αλλά αναπτύσσει πολιτισμό, καλλιεργεί τις πνευματικές αρχές, αναζητά τον Θεό και επιδιώκει να βιώση την αγάπη Του.

Ο άνθρωπος μπορεί να ζήση χωρίς επιστήμη, αλλά δεν μπορεί να ζήση χωρίς Θεό.

Επομένως, η επιστήμη προσπαθεί να δώση μια ερμηνεία για την δημιουργία και την σύσταση του κόσμου, αλλά εκείνο που έχει μεγάλη σημασία είναι ποιός δημιούργησε τον κόσμο και τον άνθρωπο.

Ο Θεός δεν είναι μια άλογη δύναμη, ούτε ένα ευδαίμον όν, αλλά πρόσωπο, είναι ο Λόγος που δημιούργησε τον κόσμο και μέσα σε όλη την κτίση υπάρχουν οι «λόγοι των όντων», η ενέργεια του Θεού.

Ακόμη ο Θεός προσέλαβε σώμα για να θεώση τον άνθρωπο. Έτσι, ο άνθρωπος πού, κατά τον σημαντικό ορισμό του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, είναι «ζώον ενταύθα οικονομούμενον και αλλαχού μεθιστάμενον και πέρας του μυστηρίου τη προς Θεόν νεύσει θεούμενον», δεν αναπαύεται σε μερικές ανακαλύψεις, όσο ωφέλιμες κι αν είναι, αλλά αναζητά τον προσωπικό Θεό.

http://www.romfea.gr/arthra-apopseis/13101-2012-07-06-22-20-42

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Το «σωματίδιο του Θεού» και. ο ίδιος ο Θεός!

Συγγραφέας: kantonopou στις 11 Ιουλίου 2012

Του Θεόδωρου Ρηγινιώτη, θεολόγου

Άραγε πρόκειται για αφέλεια ή πονηριά; Ο τρόπος που παρουσιάζεται η προσπάθεια για την ανακάλυψη του πρώτου σωματιδίου του σύμπαντος από κάποιους, μοιάζει σκόπιμος: εμπλέκουν το Θεό κι έτσι προκαλούν την Εκκλησία να μιλήσει και να πει ότι «δεν πρόκειται για σωματίδιο του Θεού» και ότι η ανακάλυψή του δεν έχει κάτι να πει στο ζήτημα της ύπαρξης του Θεού, ώστε κατόπιν να μπορούν να πουν τα ΜΜΕ ότι «η Εκκλησία αντιδρά» – πράγμα που άκουσα έκπληκτος σήμερα στο ραδιόφωνο, χωρίς φυσικά λεπτομέρειες για τις. αντιδράσεις αυτές.
Το όνομα «σωματίδιο του Θεού» δόθηκε στο αναζητούμενο σωματίδιο με την έννοια ότι είναι το πρώτο που εμφανίζεται στο σύμπαν και η εμφάνισή του συμβάλλει αποφασιστικά στη Μεγάλη Έκρηξη, με την οποία δημιουργήθηκε το σύμπαν. Άρα, είναι το σωματίδιο που «χρησιμοποίησε ο Θεός» για τη Δημιουργία.
Πρόκειται για μια ονομασία καθαρά συμβολική. Στο πείραμα του CERN δεν. αναζητείται ο Θεός, ούτε πρόκειται να ανακαλυφθεί ο Θεός με τις μεθόδους της φυσικής, όπως δεν ανακαλύπτεται η ομορφιά ή η αγάπη, η δικαιοσύνη ή η ελπίδα με αυτές τις μεθόδους.
Για την ύπαρξη του Θεού, και για την ταυτότητά Του (ότι, δηλαδή, είναι ο χριστιανικός Θεός) δεν υπάρχει αμφιβολία. Η βεβαιότητα αυτή προκύπτει από το φαινόμενο της αγιότητας, που υπάρχει στον κόσμο μέχρι και σήμερα και φανερώνει πώς γίνεται κάποιος, όταν ενώνεται με το Θεό.
Η ύπαρξη, στην εποχή μας, ανθρώπων όπως οι μεγάλοι άγιοι γέροντες Παΐσιος, Πορφύριος, Ιάκωβος της Εύβοιας, Ευμένιος των Ρουστίκων, Γεννάδιος της Ακουμιανής Γιαλιάς και πολλών άλλων, δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφιβολίας για την ύπαρξη και την ταυτότητα του Θεού, παρά μόνο σε εκείνους που δεν επιθυμούν να ερευνήσουν το ζήτημα και επιλέγουν το. «πίστευε (ότι δεν υπάρχει Θεός) και μη ερεύνα»!
Ας σημειώσουμε εδώ ότι:
Α) Οι ορθόδοξοι άγιοι δεν είναι παρανοϊκοί που φαντάζονται αγγέλους, αλλά σοφοί διδάσκαλοι χιλιάδων ανθρώπων (ακόμη και καθηγητών πανεπιστημίου, όπως οι βιογράφοι του γέροντα Πορφύριου Γ. Παπαζάχος και Γ. Κρουσταλάκης), που ενώθηκαν με το Θεό και απόχτησαν τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος ενώ ακόμη ζούσαν και όχι μετά θάνατον. Μια μελέτη των μαρτυριών γι” αυτά τα χαρίσματα νομίζω πως θα δείξει πολλά στον ειλικρινή αναζητητή.
Β) Τα χαρίσματα των αγίων διαφέρουν πάρα πολύ από τις υπερφυσικές δυνατότητες ή τις μεταφυσικές εμπειρίες που παρουσιάζονται σε πιστούς ή διδασκάλους άλλων θρησκειών. Στις θρησκείες εκείνες παρατηρούμε είτε καταστάσεις που υποβοηθούνται με συγκεκριμένες τεχνικές (π.χ. γιόγκα) είτε λατρεία πνευματικών όντων διφορούμενης ηθικής ποιότητας. Η λατρεία ακόμη και ξεκάθαρα σκοτεινών θεοτήτων υπάρχει σε όλες τις πολυθεϊστικές παραδόσεις, από την αρχαία ελληνική θρησκεία μέχρι το σύγχρονο ινδουισμό και το μαχαγιάνα βουδισμό.
Θα ήταν χρήσιμη, στο θέμα αυτό, η μελέτη των εμπειριών ανθρώπων που μυήθηκαν στις ασιατικές θρησκείες και κατόπιν αποχώρησαν, διαπιστώνοντας. ό,τι διαπίστωσαν και το περιγράφουν στα βιβλία τους. Δύο συγγραφείς που κατέληξαν ορθόδοξοι χριστιανοί και αξιολογούν τις θρησκείες της Άπω Ανατολής (και τη γιόγκα και το διαλογισμό κάθε είδους) είναι π.χ. ο Κλάους Κένεθ και ο Διονύσιος Φαρασιώτης, τα βιβλία των οποίων αξίζει να αναζητήσετε. Αλλά και την «Ασκητική της Αγάπης», της αγίας γερόντισσας Γαβριηλίας, που έζησε ως φυσικοθεραπεύτρια στην Ινδία και ήρθε σε πολύ στενή επαφή με πολλούς δασκάλους του ινδουισμού (γκουρού).
Γ) Στη δική μας παράδοση ήδη από τον 4ο αιώνα μ.Χ. ο Μέγας Βασίλειος ξεκαθάρισε τη σχέση επιστήμης και θρησκείας. Ο άγιος αυτός, που ήταν και μαθηματικός, γιατρός, φιλόλογος, φιλόσοφος και νομικός (και που έκανε ένα τεράστιος φιλανθρωπικό έργο, αλλά και αντιστάθηκε στην αυτοκρατορική εξουσία και την πλουτοκρατία της εποχής του), ερμήνευσε επιστημονικά τη διήγηση της Παλ. Διαθήκης για τη δημιουργία του κόσμου στο έργο του «Ομιλίες εις την Εξαήμερον» (υπάρχει ολόκληρο στο Διαδίκτυο).
Εκεί θέτει τους άξονες για τη σωστή κατανόηση του θέματος. Γράφει, μεταξύ άλλων:
Ότι οι 6 ημέρες της Δημιουργίας δεν ήταν μέρες, αλλά τεράστιες χρονικές περίοδοι.
Ότι η Αγία Γραφή δεν περιγράφει επακριβώς τη δημιουργία του κόσμου, αλλά δίνει ελάχιστες πληροφορίες, προτρέποντας τον άνθρωπο να ερευνήσει και να βρει ο ίδιος πώς έγινε το σύμπαν.
Και ότι «δε χάνεται ο θαυμασμός μας για τα μεγαλεία της Δημιουργίας, όταν ανακαλύψουμε τον τρόπο, με τον οποίο έγινε κάποιο απ” αυτά».
Δυστυχώς, στη δυτική Ευρώπη, το μεσαίωνα, η (αιρετική, αν μου επιτρέπεται να το πω) Καθολική Εκκλησία αγνόησε τους ορθόδοξους αγίους Πατέρες και βασίστηκε στους δικούς της θεολόγους και φιλοσόφους κι έτσι κατέληξε στη γνωστή διαμάχη επιστήμης και θρησκείας, που βασανίζει ακόμη και σήμερα εκείνους που δε γνωρίζουν το ζήτημα.
Πολλοί άγιοι υπήρξαν μεγάλοι επιστήμονες, από τους αγίους Αναργύρους και τον ίδιο το Μ. Βασίλειο, μέχρι τον άγιο Λουκά τον Ιατρό (Ουκρανία, 1961).
Καλή επιτυχία λοιπόν στους μεγάλους φυσικούς που αγωνίζονται για τη γνώμη του τρόπου δημιουργίας του σύμπαντος. Αρκεί τις ανακαλύψεις τους να μην τις εκμεταλλευτούν προς όφελός τους οι κύκλοι οικονομικών συμφερόντων που εξουσιάζουν τον πλανήτη και εκμεταλλεύονται τα εκάστοτε πορίσματα των επιστημονικών ερευνών.

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Ο ταπεινός επιστήμων και η γονυκλισία σώματος και ψυχής.

Συγγραφέας: kantonopou στις 24 Ιουνίου 2012

Ὁ βιοχημικόςἈαρών Τσιχανόβερ τιμήθηκε μέ τό βραβεῖο Νομπέλ Χημείας 2004 γιά τήν μεγάλη τουἐπιτυχία στόν πόλεμο κατά τοῦκαρκίνου (ἀνακάλυψε τό ἔνζυμο-καταστροφέα τῶν πρωτεϊνῶν πού προκαλοῦν τόν καρκίνο).Πρίν ἀπόἑνάμισυ χρόνο ὁ ἐπιφανής ἐπιστήμονας ἔδωσε μία ἐνδια-φέρουσα συνέντευξη (BHMAGA- ZINO, σελ. 56, ἐφημ. ΒΗΜΑ 18/11/2005).Ἐκεί ἀνάμεσα στά ἄλλα,λέει καί τάἑξῆς:
ν μέ ρωτήσετε τί εμαι καί σς π «πιστήμονας»,καί μετά μο ζητήσετε νά σς ξηγήσω τί ννο, θά σς π τι εμαι νας θεατής. Δέν κάνω κάτι. κολουθπλά τόν Θεό, τά βήματα το Θεο. Ατός εναι πού κάνει τά πάντα.λες ο νακαλύψεις εναι δικές του.γώ δέν νακάλυψα τίποτε. κενος μέ δηγε στό νά κάνω πιστημονικές νακαλύψεις. Καί τότε ναρωτιέμαι, στήν περίπτωση πού κάτι πάει στραβά, πώς θά μπορέσω νά τό διορθώσω. Ατόποτελε τό μέγιστο τς δικς μου παρέμβασης. Πς νά σς τό π; γώ εμαι να εδος ρευνητή· ναςνθρωπος πού ποκαλύπτει πράγματα. δουλειά μου εναι νά ποκαλύπτω τά μυστικά τς φύσης. Καί τανποκαλύπτεις τά μυστικά τς φύσης, γίνεσαι πολύ ταπεινός. Γιατί πολυπλοκότητα τς δημιουργίας εναι τόσο μεγάλη, πού νθρωπος ναγκάζεται νά τοποθετήσει τόν αυτό του στίς σωστές διαστάσεις· καί τότε δέν θέλει οτε ξουσία, οτε τίποτε.

* * *

Εἶναι ἄξια θαυμασμοῦ ἡ ταπείνωση τοῦ μεγάλου αὐτοῦἐπιστήμονα. Μήπως ὅμως εἶναι καί ἕνας δριμύς ἔλεγχος γιά τήν δική μας ἐλλιπή ταπείνωση; Ταπείνωση ὄχι πιάἐνώπιον τοῦ μεγαλείου τῆς δημιουργίας τοῦ κόσμου,ἀλλά ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ καί τοῦ ἔργου Του γιά τήν σωτηρία μας. Στόν ἐσπερινό τῆς Κυριακῆς τῆς Πεντηκοστῆς γονατίζουμε τήν ὥρα πού διαβάζονται ἐκεῖνες οἱὡραιότατες εὐχές τῆς ἑορτῆς. Ἡ σωματική αὐτή κίνηση εἶναι συμβολική: δείχνει τήν ταπείνωσή μας. Γιά νά εἶναιὅμως σωστή καί πλήρης πρέπει νά συνοδεύεται καί ἀπό τήν ταπείνωση τῆς ψυχῆς. Ἀφοῦ,σῶμα καί ψυχή συνιστοῦν τόν ἕνα ἄνθρωπο. Γι᾿αὐτό, λέμε σέ ἕνα τροπάριο τῶν ἀποστίχων(Κυριακή Πεντηκοστῆς, ἑσπέρας): «Ἐμεῖς,ἄν καί προερχόμαστε ἀπό τούς ἀπίστους,εἰδωλολάτρες καίὀρθολογιστές,ἀξιωθήκαμε τοῦ θείου φωτός·γιατί στηριχθήκαμε στά λόγια καί τά διδάγματα τῶνἀποστόλων,πού μιλοῦν γιά τήν δόξα τοῦ Θεού,τοῦεὐεργέτου τῶν ὅλων.Μαζί μ᾿ αὐτούς,λοιπόν,ὑποκλίνοντας καρδιές καί γόνατα,μέ πίστη ἄς προσκυνήσωμε τό Ἅγιο Πνεῦμα,τόν Σωτήρα τῶν ψυχῶν μας.»

Τό νά γονατίσουμε σωματικά εἶναι μᾶλλον κάτι εὔκολο. Τό δύσκολο εἶναι τό γονάτισμα τῆς ψυχῆς μας, δηλ. ἡταπείνωση. Γιατί ἄραγε; Γιατί,ταπείνωση σημαίνει:ἐμπιστεύομαι τόν Χριστό σέ ὅλα. Καί κάνω ὑπακοή σ΄Αὐτόν, σέ ὅλα. Εἴτε μοῦ ἀρέσουν, εἴτε ὄχι. Γιατί ξέρω ὅτι οἱ ὁδηγίες τοῦ Χριστοῦ μέ ὁδηγοῦν κοντά Του. Στήν πράξη, αὐτό ἐπιτυγχάνεται μέ τήν ὑπακοή στίς πνευματικές συμβουλές καί ὁδηγίες τοῦ ἱερέα-πνευματικοῦ πατέρα πού μᾶς ὁδηγεῖ μέ ἀσφάλεια στόν Χριστό.

http://mkka.blogspot.gr/2012/06/blog-post_24.html

Κατηγορία ΑΞΙΕΣ ΖΩΗΣ, ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου, Μυστικισμός

Συγγραφέας: kantonopou στις 18 Μαΐου 2012

Ορισμός – Χαρακτηριστικά

Σκοπός του Μυστικισμού είναι η βιωματική, υπαρξιακή αναζήτηση, η άμεση σχέση και η πνευματική ένωση με τον Θεό η το θείο· αυτή επιδιώκεται με αυτοσυγκέντρωση, προσευχή, απάθεια, θεωρία, έκσταση. Ο Μυστικισμός αποτελεί συνήθως το διαισθητικό στοιχείο στη θρησκευτική εμπειρία και εμφανίζεται σε όλες σχεδόν τις θρησκείες, από τις πιο πρωτόγονες έως τις πιο εξελιγμένες. Κάποτε αναπηδά μέσα από πετρώδεις περιοχές μιας εξωτερικής θρησκευτικότητας, δίνοντας νέα άνθηση στο θρησκευτικό αίσθημα.

Λόγω των ποικίλων μορφών με τις όποιες εμφανίζεται στην Ιστορία των Θρησκευμάτων και των αντιφατικών στοιχείων τα όποια κάποτε περιλαμβάνει, δεν υπάρχει γενικά αποδεκτός ορισμός. Κατά κανόνα ο Μυστικισμός, ο όποιος εκφράζει την άμεση εμπειρία και σχέση του ανθρώπου με το Άγιο, διαφέρει από την αποκρυφιστική μυστικοπάθεια και τις απόκρυφες δοξασίες και τεχνικές.

Η σχέση Μυστικισμού και οργανωμένης θρησκείας εμφανίζεται ιδιότυπη, ένα μείγμα σεβασμού και δυσπιστίας. Συνήθως, ένα αληθινά θρησκευόμενο πρόσωπο έχει φλέβα μυστική, και ένας δονούμενος από τη βίωση του Αγίου μυστικός είναι έντονα θρησκευτική προσωπικότητα. Παρά ταύτα δεν πρέπει να συγχέεται η εν γένει θρησκευτικότητα με τον Μυστικισμό. Η θρησκεία είναι ένα πολύ ευρύτερο φαινόμενο. Όπως, εξάλλου, υπάρχουν μορφές μυστικισμού μη θρησκευτικές.

Δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία ως προς τα χαρακτηριστικά του Μυστικισμού. Η W.R. Inge (1889) είχε διακρίνει: Πρώτον, την εσωτερική γνώση. Δεύτερον, την ησυχία. Τρίτον, την ενδοσκόπηση. Και τέταρτον, την περιφρόνηση και παραμέληση των υλικών πραγμάτων. Στον 20ό αι. ως χαρακτηριστικά του Μυστικισμού αναγνωρίζονται συνήθως τα επισημανθέντα από τον W. James (1902): 1. Το ανέκφραστο (ineffability). 2. Το νοητικό στοιχείο (noetic), εφόσον η μυστική εμπειρία επιζητεί μιά ολική αντίληψη του σύμπαντος, που ασφαλώς ανήκει στη νοητική σφαίρα. 3. Η παθητικότητα (passivity). 4. Η παροδικότητα (transiency). Τελευταίως, ο L. Duprey (1987) προτείνει στη θέση της παροδικότητας την έννοια της ρυθμικότητας (rythmic), διότι η εμπειρία αυτή επανέρχεται με κάποιο ρυθμό. Και ακόμη προσθέτει ως 5, την ολοκλήρωση (integration), διευκρινίζοντας ότι η μυστική συνείδηση επιτυγχάνει να υπερβεί διάφορες αντιθέσεις και με την ενόραση να τις συνθέσει.

Πολλοί υποστήριξαν ότι υπάρχει κοινός παρονομαστής κάτω από τις πιο ποικίλες μορφές Μυστικισμού. Όσο όμως και αν διαπιστώνονται κοινά γνωρίσματα στη μυστική εμπειρία διαφόρων θρησκευτικών συστημάτων, σοβαρές επίσης είναι και οι αποκλίσεις, οι ιδιαίτεροι χρωματισμοί. Η κάθε μυστική εμπειρία διατηρεί κάτι το ειδικό, το προσωπικό.

Μέσα στον θρησκευτικό μυστικισμό διακρίνονται καθαρά δύο ρεύματα: το ενα, που γενικά θα μπορούσε να ονομασθεί μονιστικής ή μονιστικιζούσης κατευθύνσεως (Νεοπλατωνισμός, ινδουιστική Αντβάιτα, Ταοϊσμός), και το άλλο το θεϊστικό, που αναπτύχθηκε στις προφητικές θρησκείες. Στο πρώτο, το μυστικό βίωμα κορυφώνεται στον πλήρη αφανισμό του ανθρώπινου εγώ μέσα στην απόλυτη Αρχή ή το θείο Πνεύμα. Στο δεύτερο, η ανθρώπινη προσωπικότητα εξυψώνεται και διατηρείται ενωμένη με τον Θεό. Ανάλογα με τον βαθμό της συμμετοχής του Μυστικού στη διαδικασία για την επιστροφή του στον Θεό, ο Μυστικισμός εμφανίζεται ως ενεργητικός, θεωρητικός ή ησυχαστικός.

Ως προς τους εξωτερικούς τύπους, διακρίνονται:

1. Θεωρητικές και διανοητικές μορφές Μυστικισμού, στις όποιες αναζητείται μια συνεκτική ενότητα. Και εδώ αναπτύχθηκαν ήπιοι η ακραίοι, εξωστρεφείς ή εσωστρεφείς, θεϊστικοί ή μη θεϊστικοί τύποι.

2. Μορφές αφοσιώσεως, που τονίζουν το συναισθηματικό στοιχείο και επιζητούν την προσέγγιση του Απολύτου με την αγάπη.

3. Εκστατικές και ερωτικές μορφές, πού προκαλούν ερωτικά αισθήματα και εξάρσεις. Μερικές φορές οι δύο τελευταίοι τύποι συγχέονται.

Η μυστική εμπειρία συχνά αναπτύσσει μέσα στην ανθρώπινη συνείδηση τη συναίσθηση της παγκοσμιότητας και της ενότητας με όλους τους ανθρώπους. Συνήθως, στις πνευματικότερες μορφές μυστικισμού δεσπόζει ειρηνική, ενοποιός διάθεση. Οι μυστικές εμπνεύσεις ζωογονούν το θρησκευτικό βίωμα, κρίνουν και υπερβαίνουν τις παραδοσιακές θρησκευτικές δομές, κάποτε αμφισβητούν και σείουν τη συμβατική εξωτερική θρησκευτικότητα, ενώ δεν λείπουν και οι επικίνδυνες παρεκκλίσεις.

Ίχνη Μυστικισμού σε πρωτόγονους πολιτισμούς

Η βεβαιότητα ότι ο άνθρωπος μπορεί να επικοινωνήσει με μιά υπέρτερη δύναμη, να την προσοικειωθεί, να υπερβεί τα όρια του σώματος του, να ενωθεί με μιά θεότητα, συναντάται ήδη σε πρωτογενή θρησκευτικά στάδια και πρωτόγονους πολιτισμούς. Φαινόμενα που κλίνουν προς τον Μυστικισμό διαφαίνονται σε ορισμένες πλευρές του Σαμανισμού -ο οποίος αναπτύχθηκε από λαούς της Β. Ασίας, Ευρώπης και Αμερικής-, καθώς επίσης σε θρησκευτικά έθιμα των αυτοχθόνων της Αυστραλίας, της Αμερικής, ως και στην πνευματοληψία διαφόρων αφρικανικών λαών. Ως μυστικό στοιχείο στον Σαμανισμό θα μπορούσε να θεωρηθεί η βεβαιότητα στην παρουσία του θείου στον Σαμάνα, η πίστη ότι κατά την έκσταση η ψυχή του εγκαταλείπει το σώμα, για να ενωθεί με τον Θεό η τουλάχιστο να παραμείνει μπροστά του.

Η έκσταση, εξάλλου, κατά την οποία ο άνθρωπος δεν έχει συνείδηση των εξωτερικών ερεθισμών και υπόκειται σε εξαιρετικές εμπειρίες, γνωστή ήδη στη λατρεία του Διονύσου, παρουσιάζεται σε πολλές γηγενείς θρησκείες στην Αφρική και την Αμερική. Η κατάσταση αυτή σε πρωτόγονους πολιτισμούς προκαλείται με διάφορα μέσα: ναρκωτικά, νηστείες, εκκωφαντική μουσική, οργιαστικούς χορούς. Ιδιαίτερα η όρχηση εντείνει τις ψυχοσωματικές δυνάμεις, για να οικειοποιηθεί ο άνθρωπος υπερβατική δύναμη ή να ενωθεί με ένα υπέρτερο πνεύμα. Η έκσταση συνήθως προϋποθέτει την πίστη ότι ο άνθρωπος μπορεί να μεταμορφωθεί και να ενωθεί με το θείο. Παραμένει βεβαίως συζητήσιμο κατά πόσον τα φαινόμενα αυτά εντάσσονται στον θρησκευτικό Μυστικισμό. Θα μπορούσαν, εντούτοις, να θεωρηθούν προστάδια, τάσεις ή ίχνη Μυστικισμού, υποδηλώνοντας τη φορά του ανθρώπου προς υπερβατικές μυστικές εμπειρίες.

Ελληνικός Μυστικισμός

Ο ελληνικός μυστικισμός πρωτοαναπτύχθηκε κυρίως φιλοσοφικά στην περί ενός και παντός διδασκαλία των προσωκρατικών φιλοσόφων και μέσα στο ευρύτερο θρησκευτικό κλίμα που είχαν δημιουργήσει η διονυσιακή λατρεία και τα ορφικά μυστήρια με τον εκστασιακό χαρακτήρα τους. οι μύστες του Διονύσου πίστευαν ότι εγίνοντο «ένθεοι», ενώ οι ορφικοί αποσκοπούσαν στην επιστροφή στη θεία ουσία με την έκσταση. Η ελληνική φιλοσοφική διανόηση εξευγένισε τις αρχικές παραστάσεις ενώσεως με το θείο των ελληνικών μυστηρίων και στη θέση των παλαιών τελετουργιών καλλιέργησε την έκσταση που προκαλείται κυρίως με διαλογισμό.

Οι Έλληνες ανέπτυξαν, μεταξύ άλλων, τον μονισμό και τον πανθεϊσμό, διδάσκοντας ότι ο κόσμος προέρχεται από μιά πρώτη Αρχή, στην οποία και επιστρέφει. Μ’ αυτήν τη σύλληψη συνδέθηκε η αντίληψη της αιώνιας ανακυκλήσεως των όντων και ακόμη η θεωρία της μετεμψυχώσεως. Ο Πλάτων (428/427-348/ 347 π.Χ.) πλούτισε περισσότερο τον ελληνικό φιλοσοφικό μυστικισμό με τη θεωρία του περί ιδεών, ενώ οι στωικοί προσέφεραν την πανθεΐζουσα φιλοσοφία περί λόγου.

Η πιο εντυπωσιακή όμως μυστική σύνθεση πραγματοποιήθηκε με τον Νεοπλατωνισμό, που συνέκρασε στοιχεία από την πλατωνική, αριστοτελική, πυθαγόρεια και στωική φιλοσοφία, συμπληρώνοντας πιθανώς το αμάλγαμα αυτό με συλλήψεις της ιουδαϊκής ερμηνευτικής παραδόσεως. Ο Νεοπλατωνισμός παρουσιάσθηκε ως καθολικό φιλοσοφικό σύστημα, ανυψωτικό πνευματικά και εδραίο διανοητικά. Ιδρυτής του θεωρείται ο Αμμώνιος Σακκάς (175-242), αλλά διαμορφωτής του υπήρξε κυρίως ο Πλωτίνος (206-269),που δίδαξε στη Ρώμη.

Στη συνέχεια αναπτύχθηκε περαιτέρω από τον Πορφύριο (232-303), τον Ιάμβλιχο (205-330) στη Συρία και τον Πρόκλο (411-485) στην Αθήνα. Για τον Νεοπλατωνισμό, αρχή και πηγή του κόσμου είναι το Εν, το Πρώτο, το Αιώνιο, το Ύψιστο, το Αγαθό, που ταυτίζεται με τον Θεό. Ο κόσμος προήλθε από το εν με απορροή, πουσυντελέσθηκε σε επάλληλες φάσεις. Πρώτη απορροή είναι ο νους, ο όποιος αποτελείται από ιδέες που αντιστοιχούν στον πλατωνικό νοητό κόσμο, δεύτερη ηψυχή του παντός, τρίτη οι επιμέρους ψυχές και τελευταία η ύλη, που είναι περισσότερο απομακρυσμένη από το Εν. Στη φιλοσοφία του Πλωτίνου κάθε απορροή από το εν αντανακλά την πρότερα της ως εικόνα. Αυτό σημαίνει κάτι πολύ περισσότερο από εξωτερικό αντίγραφο· η κάθε σφαίρα της πραγματικότητας αναφέρεται στο βάθος της ουσίας της σε μιά ανώτερη και πρέπει να επιστρέψει σ’ αυτήν. Με τη μεταφυσική αυτή, και κυρίως με τη θεωρία της απορροής, συνάπτεται ο νεοπλατωνικός μυστικισμός.

Η ανθρώπινη ψυχή πρέπει να διαπεράσει τα σύνορα των αισθήσεων, της ύλης, και να κοινωνήσει με το Εν, το Απόλυτο. Η τελική ένωση μαζί του συντελείται με ασκητική κάθαρση και έκσταση που οδηγεί στη μυστική θεωρία του θείου. Η πλωτίνεια ένωση με το εν έχει ονομασθεί εκστατική, αλλά κυρίως είναι εισδυτική (διείσδυση εις εαυτόν). Ο Πλωτίνος ενέταξε στο σύστημα του τις τέσσερις βασικές αρετές της πλατωνικής ηθικής – σοφία, ανδρεία, σωφροσύνη, δικαιοσύνη -, απλώς ως προϋποθέσεις. Εκείνο στο όποιο κυρίως αποβλέπει ως ύψιστο σκοπό, ως ευδαιμονία και αγαθό, είναι η μυστική ένωση της ψυχής με τον Θεό. Η συγχώνευση με το εν μπορεί, κατά τον Νεοπλατωνισμό, να πραγματοποιηθεί ήδη κατά τη διάρκεια του επίγειου ανθρώπινου βίου. Ο Πλωτίνος και ο Πορφύριος υποστήριξαν ότι είχαν τέτοια εμπειρία. Γενικά, η νεοπλατωνική διδασκαλία παρουσιάζεται μάλλον ψυχρή, χωρίς συναισθηματισμό και οράματα. Ο Νεοπλατωνισμός υπήρξε ο μεγάλος αντίπαλος του Χριστιανισμού και στην αντιπαράθεση μαζί του ορισμένες ιδέες μεταπλάσθηκαν από τους χριστιανούς μυστικούς.

Κινεζικός Μυστικισμός

Στην Κίνα βλάστησε και αναπτύχθηκε ένα από τα πιο αρχαία μυστικά συστήματα. το θεωρητικό του υπόβαθρο βρίσκεται στα αρχαία φιλοσοφικά αξιώματα του Λάο-Τσέ και τα αποφθέγματα της ποιητικής δημιουργίας του Τσουάνγκ-Τσέ. Το βασικό ιερό βιβλίο του Ταόισμού Τάο-τε-Τσίνγκ (προφερόμενο Ντάου-ντα-Τσίνγκ),που αποδίδεται στον Λάο-Τσέ (6ος αι. π .Χ.), καθορίζει μιά γραμμή ασκητική με πολλές μυστικές τάσεις. Η ύψιστη πραγματικότητα, το Τάο, προσδιορίζεται με αντιφατικές φράσεις και αποφατική γλώσσα. Είναι αθέατο, ακατανόητο, άμορφο, τέλειο, αναλλοίωτο, απρόσωπο, πληροί τα πάντα, είναι πηγή των πάντων. Υπήρχε πριν από όλους τους αιώνες, πριν από τη γη και τον ουρανό. Είναι η πρώτη αρχή του σύμπαντος. Πρόκειται για μιά τάση μονιστική, που διαβλέπει απόλυτη ενότητα στο σύμπαν.

Η ταόιστική αντίληψη για τη δημιουργία είναι ότι από το Τάο προήλθε το Εν, δηλαδή η μεγάλη Μονάδα, και από αυτήν οι δύο πρώτες ουσίες, «γιάν» και «γίν », θετική και αρνητική, που αντιπροσωπεύουν και αγκαλιάζουν όλες τις μεγάλες αντινομίες: φως-σκιά, αρσενικό-θηλυκό κ.λπ. Τέλος, αυτές γέννησαν τον ουρανό, τη γη, τον άνθρωπο· από αυτές προήλθαν όλα τα δημιουργήματα. Το Τάο δεν είναι μόνο η απόλυτη πηγή κάθε υπάρξεως, αλλά συγχρόνως κρατάει σε αρμονία όλα τα φαινόμενα της φύσεως. Η ενέργεια του είναι αναγκαία και αυτόματη. Αποτελεί τον ύψιστο ανθρώπινο σκοπό. Ο άνθρωπος πρέπει να επιδιώξει την αυτοεγκατάλειψή του στο Τάο. Βασικά, τα μέσα γι’ αυτή την εναρμόνιση είναι η ησυχία, η απάθεια, η επιστροφή στην πρωτόγονη απλότητα.

Η βασική θέση που προτείνει ο Ταοϊσμός (η περίφημη «γουό γουάι») θα μπορούσε να συνοψισθεί στην παρότρυνση «μην κάνεις τίποτε» ή «κάνε το καθετί μην κάνοντας τίποτε». Για να επιτύχει ο άνθρωπος τον συντονισμό με το Τάο και να βρίσκεται σε αρμονία με τα εξωτερικά πράγματα, η ταοϊστική παράδοση καθόρισε μιά μυστική διαδικασία, με πρώτη φάση την κάθαρση, δεύτερη τον φωτισμό -όταν η αρετή δεν χρειάζεται πλέον μιά συνειδητή προσπάθεια, αλλά γίνεται αυθόρμητα- και τρίτη, την εσωτερική ενότητα. Όλοι οι άνθρωποι δυνάμει μπορούν να προχωρήσουν προς το Τάο. Ο Ταοϊσμός κήρυξε την περιφρόνηση του πλούτου, των ηδονών, της συσσωρεύσεως γνώσεως και διαμόρφωσε μιά νοοτροπία διαμετρικά αντίθετη από την αντίστοιχη του κλασικού Κομφουκιανισμού.

Αργότερα, ο Ταοϊσμός εκφυλίστηκε σ’ ένα σύστημα μαγείας, αλχημείας, αποκρυφιστικής μυστικοπάθειας. Το έργο του Τάο-Λίνγκ (1ος ή 2ος αι. μ.Χ.) έδωσε στον Ταοϊσμό σαφέστερη εξωτερική οργάνωση· ιδρύθηκαν πολλά μοναστήρια, ανδρικά και γυναικεία, που παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες με τα βουδδιστικά, καθώς και ναοί, οι όποιοι στέγασαν ποικίλες εικόνες διαφόρων θεοτήτων. Ανεξάρτητα από αυτή την εξέλιξη, ο κινεζικός μυστικισμός στις βασικές του πηγές εμφανίζει χαρακτηριστικές ομοιότητες με τον Νεοπλατωνισμό, με τον όποιο συμφωνεί τόσο στο θέμα της τελικής ενότητας, που είναι απρόσιτη στη γνώση και μπορεί να επιτευχθεί με διαίσθηση, ανάταση και έκσταση, όσο και στην άποψη ότι η απόλυτη Αρχή δεν μπορεί να ταυτισθεί με το όλο ή μέρος του υλικού σύμπαντος.

Ινδουιστικός Μυστικισμός

Οι Ινδοί διακρίθηκαν σ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους για έντονη μυστική διάθεση. Τον Ινδουισμό διατρέχει μιά εσωστρεφής μυστική τάση στις περισσότερες όψεις του, τόσο στις φιλοσοφικές και μεταφυσικές πτήσεις, όσο ακόμη και στις λατρευτικές εκδηλώσεις, που προσεγγίζουν τα σύνορα του Σαμανισμού και της μαγείας. Η αναζήτηση της πρώτης Αρχής πρωτοεμφανίζεται ήδη σε ορισμένα κείμενα των Βεδών (όπως στον Ύμνο της δημιουργίας). Από την έμφαση στη σπουδαιότητα της θυσίας αναδύθηκε η λέξη Μπράχμαν (Brahman), που στην αρχή δήλωνε την ιερή δύναμη που είναι παρούσα στη θυσία και αργότερα έφθασε να σημαίνει το Απόλυτο.

Κυρίως όμως οι Ουπανισάντ συγκέντρωσαν το διάσπαρτο υλικό του ινδικού διανοητικού μυστικισμού και προσέφεραν μιά πλούσια πηγή, που τον άρδευσε στους επόμενους αιώνες. Υποστήριξαν ότι το Μπράχμαν περικλείει τα πάντα -ό,τι υπάρχει και ό,τι δεν υπάρχει- και ότι είναι μέσα σε όλα και πάνω από όλα, πέρα από κάθε ορισμό: μιά ύψιστη, απρόσωπη Αρχή. Παράλληλα με την αντίληψη περί Μπράχμαν ανελίχθηκε η διδασκαλία περί άτμαν, που συνιστά το αόρατο τμήμα της ανθρώπινης υπάρξεως. Σε επόμενη φάση η ινδική σκέψη θα ταυτίσει το Ένα και μοναδικό Μπράχμαν με το Ατμαν. Η σχέση της κοσμικής ψυχής του παντός με την ατομική ψυχή κάθε ανθρώπου μοιάζει με τη σχέση που περιέγραψε αργότερα ο Πλωτίνος.

Από τις Ουπανισάντ κυρίως, πήγασε μία από τις τυπικότερες μορφές μυστικισμού, που σε πολλά συμβαδίζει με τον πανθεϊστικό μονισμό. Αναπτύχθηκε φιλοσοφικά από τη Βεντάντα, ένα από τα έξι ορθόδοξα φιλοσοφικά θρησκευτικά συστήματα του Ινδουισμού, και ιδιαίτερα από τον κλάδο της Αντβάιτα. Η μη-δυϊστική σχολή της Αντβάιτα Βεντάντα (Advaita Vedanta) διαμορφώθηκε φιλοσοφικά, όπως είδαμε, κυρίως από τον Σάνκαρα (788-820), που υποστήριξε τη μη πραγματικότητα του κόσμου, τη μη δυαδικότητα του Μπράχμαν και τη μη ύπαρξη διαφοράς ανάμεσα στο Ατμαν και το Μπράχμαν.

Σύμφωνα με αυτή, μία και μόνη σταθερή πραγματικότητα υπάρχει, το Μπράχμαν, το όποιο ενυπάρχει και στον άνθρωπο ως ατμαν. Το ατμαν δεν ταυτίζεται με αυτό που στην ελληνική ονομάζεται ψυχή. Είναι το σταθερό και αναλλοίωτο, που παραμένει όταν αφαιρεθούν αυτά που σκεπτόμαστε, που θέλουμε, που αισθανόμαστε. Με την ενόραση και την επίγνωση που μπορούν να προέλθουν από τη μυστική εμπειρία, ο άνθρωπος κατορθώνει να συνειδητοποιήσει την ταυτότητα του με το υπέρτατο Μπράχμαν, αναφωνώντας το: «συ είσαι τούτο» (τάτ τβάμ ασύ), δηλαδή το πνεύμα σου είναι ένα με το όλον, είσαι το όλον. Ο αφανισμός της ίδιας της προσωπικότητας και η ένωση του ατομικού ατμαν με το Μπράχμαν είναι η λύτρωση. Η πνευματική ύπαρξη του ανθρώπου, μιά σταγόνα από τον ωκεανό, επιστρέφει, ύστερα από ποικίλες μεταμορφώσεις και μετεμψυχώσεις, ύστερα από την περιπέτεια της σαμσάρα, στην υπέρτατη και απόλυτη πηγή της. για να προχωρήσει όμως κανείς σ’ αυτό το μυστικό μονοπάτι, απαιτείται άσκηση, παραμερισμός των επιθυμιών και κυρίως γνώση, που αποκτάται με έντονη διανοητική αυτοσυγκέντρωση.

Ο άλλος τύπος μυστικισμού που αναπτύχθηκε στην Ινδία συνδυάσθηκε με ένα δυαλισμό και στηρίχθηκε φιλοσοφικά από μιά άλλη μεγάλη ορθόδοξη Ινδουιστική σχολή, τη Σάνκυα. Αυτή υποστηρίζει ότι υπάρχουν δύο διαφορετικές αρχές, η «πρά-κριτι», υλική αρχή, πηγή ενέργειας, και η «πουρούσα», ξεχωριστές πνευματικές οντότητες. Οι τελευταίες μπορούν και πρέπει να ελευθερωθούν από την ύλη, με μιά συστηματική προσπάθεια αυτοσυγκεντρώσεως, σε μιά μυστική αυτομόνωση. Ο μυστικισμός αυτός δεν οδηγεί σε συγχώνευση με μιά υπερβατική οντότητα, δεν σχετίζεται με τον πανθεϊστικό μονισμό, αλλά οδηγεί σ’ έναν απόλυτο ατομικισμό.

Μιά τρίτη κατεύθυνση του ινδικού μυστικισμού έχει έντονο θεϊστικό χαρακτήρα. Οι πηγές του βρίσκονται στο περίφημο μυστικό ποίημα «Μπαγκαβάτ-γκιτά». Εδώ η διήγηση για τον Κρίσνα προϋποθέτει σαφή θεϊστική τοποθέτηση. Προτείνει μιά σύνθεση θεωρητικής και δραστήριας ζωής, ενώνοντας μονισμό και θεϊστικό ρεύμα. Παρακινεί σε νοητική πειθαρχία, ηρεμία, απάθεια, με τα όποια και ο πιο δραστήριος άνθρωπος θα κατορθώσει να ανακαλύψει την παρουσία του αιώνιου σε όλα τα πράγματα. Το ποίημα αυτό, που κορυφώνεται στο δράμα και τη θεοφάνεια του Κρίσνα, καταλήγει με τη συμβουλή να αναζητεί κανείς τον Θεό με αφοσίωση σ’ αυτόν μάλλον παρά με τον αυτοβυθισμό. Έτσι εξαίρει την μπάκτι (bhakti), την οδό της αφοσιώσεως σε προσωπική θεότητα.

Αυτός ο τύπος του αγαπητικού μυστικισμού στερεώθηκε φιλοσοφικά κυρίως από τον Ραμανουτζα (1017-1137) και τη σχολή που ίδρυσε. Κατ’ αυτήν υπάρχουν τρεις απόλυτες αρχές, ο Θεός, οι ψυχές και η ύλη, και ο Θεός αποτελεί τη μοναδική αυτόνομη πραγματικότητα, τόσο της ψυχής, όσο και της ύλης. Ο Ραμανουτζα στη θέση του απρόσωπου Απολύτου τοποθετεί και πάλι την παραδοσιακή αντίληψη περί προσωπικού Θεού, που βοηθεί την ψυχή στον δρόμο για τη λύτρωση και αντί της ψυχρής διανοητικής μεταφυσικής αναζητήσεως συνηγορεί για μιά βιωματική στάση αφοσιώσεως.

Από το γόνιμο αυτό φιλοσοφικό έδαφος άντλησε νέους χυμούς ο ερωτικός μυστικισμός, που άνθησε στην Ινδία ως αφοσίωση (μπάκτι). Ο ινδικός συγκινησιακός τύπος μυστικισμού έφθασε σε μιά υστερική φόρτιση και έξαρση στον μυστικισμό του Τσαϊτάνυα (1486-1534) και των οπαδών του, καθώς και στον αισθησιασμό ορισμένων άλλων ινδουιστικών αιρέσεων. Η μπάκτι θρησκευτικότητα παρουσίασε ιδιαίτερη ακμή στη δεύτερη χιλιετία και συνεχίζει να επηρεάζει έως σήμερα την ινδική πνευματικότητα.

Βουδδιστικός Μυστικισμός

Εφόσον ο Μυστικισμός είναι η άμεση, διαισθητική σχέση με το Απόλυτο, θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς, μένοντας συνεπής σ’ αυτό τον αυστηρό ορισμό, ότι δεν υφίσταται βουδδιστικός μυστικισμός, διότι στις κλασικές μορφές αυτού του θρησκεύματος δεν γίνεται δεκτό ότι υπάρχει Απόλυτο. Αντίθετα προς τις προφητικές θρησκείες, που το μήνυμα τους καθορίζεται από τον λόγο, ο Βουδδισμός, ως θρησκεία της σιωπής, αρνείται όλους τους τρόπους ονομασίας του Απολύτου, ενώ στο βάθος αφήνει να διαφαίνεται ότι δέχεται ένα άρρητο Απόλυτο, που το ταυτίζει με την κενότητα. Προβάλλοντας την ιδέα του «ανάτμαν»-«ανάττα» (μη-ψυχής), θέτει ως ιδανικό την επίτευξη της «νιρβάνα». Άλλα ενώ αρνείται ένα πραγματικό, θετικό Απόλυτο, δέχεται έναν απόλυτο σκοπό.

Η βουδδιστική κατάδυση και διάλυση στην κενότητα θα μπορούσε να θεωρηθεί μία sui generis μυστική εμπειρία, που αντιστοιχεί με τη συγχώνευση στο εν της Ινδουιστικής Αντβάιτα η του Νεοπλατωνισμού. Είναι επίσης ενδεικτικό ότι ο τελικός βουδδιστικός σκοπός, η νιρβάνα, περιγράφεται με αποφατικό βέβαια τρόπο, με μυστικές όμως φράσεις, δανεισμένες από τον Ινδουισμό. Τέλος, στη λατρευτική πράξη, όταν ο βουδδιστής ευχαριστεί τη χωρίς όνομα πηγή κάθε συμπαθείας και καλοσύνης, συντονίζεται σιωπηλά, υποσυνείδητα, με μιά ανομολογούμενη πίστη στην ύπαρξη ενός ευνοϊκού Απολύτου.

Αντίστοιχα με τις ιδιαίτερες θεωρητικές αντιλήψεις, που τονίστηκαν στους τρεις κλάδους του Βουδδισμού, εξελίχθηκε και η μυστική έφεση. Στον Χιναγιάνα κλάδο τα στοιχεία του παρουσιάζονται πιο υποτονικά, γίνονται όμως εμφανή στα τρία τελευταία στάδια της οκταπλής ευγενικής οδού, που σχετίζονται με την περισυλλογή, την έντονη νοητική συγκέντρωση και τον αύτοβυθισμό («σαμάντι» -samadhi), ο όποιος στη συνέχεια επιτυγχάνεται με οκτώ άλλες διαδοχικές μορφές διανοητικής ασκήσεως («ντιάνα» -dhyana). Πρόκειται τελικά για μιά πεποίθηση, πού κατευθύνεται σε κάποια μυστική εμπειρία. Μέσα από αυτό το μονοπάτι ο βουδδιστής με τη δική του προσπάθεια οδηγείται στην επίγνωση, τόν φωτισμό, τη νιρβάνα.

Ο Μαχαγιάνα Βουδδισμός άνοιξε νέους ορίζοντες στο μυστικό αυτό βίωμα, που οδηγεί στο απέραντο κενό. Η διδασκαλία για την απόλυτη κενότητα («σουνυάτα» -sunyata), την οποία ανέπτυξε φιλοσοφικά ο Ναγκαρτζούνα (τέλος 2ου αι. μ.Χ.) καιπροώθησε η σχολή Μαντυαμίκα, υπερβαίνει όλες τις αντιλήψεις που σχετίζονται με τις έννοιες του είναι και του μη είναι. Εντούτοις, έχει σαφή σωτηριολογική πρόθεση και αποβλέπει να ξεριζώσει πλήρως τη δυνατότητα επιθυμίας και να οδηγήσει στην απόλυτη κενότητα. Ενώ η ιδέα του κενού εμφανίζεται στις Χιναγιάνα σχολές ως βασική ποιότητα του τελικού σκοπού, της νιρβάνα, στις Μαχαγιάνα η έμφαση στην κενότητα επεκτείνεται ακόμη και στα προπαρασκευαστικά στάδια. Διότι η απόλυτη πραγματικότητα είναι κενή, άδεια από κάθε διάκριση, εντελώς απροσδιόριστη. Η απελευθέρωση από την ψευδαπάτη αυτή που δημιουργεί ο κόσμος, έρχεται με το ξερίζωμα κάθε προσωπικής ιδιότητας, επιθυμίας, και με την επίγνωση, που εδώ δεν σημαίνει επιστημονική κατάρτιση και γνώση, αλλά σχεδόν το αντίθετο της αντιληπτικής ικανότητας – επίγνωση που κερδίζει κανείς με έντονη μυστικιστική σιωπή.

Στα πλαίσια του Μαχαγιάνα Βουδδισμού αναπτύχθηκαν επίσης τάσεις ενός μυστικισμού αφοσιώσεως, όπως ο Αμινταϊσμός, που μοιάζει αρκετά με την μπάκτι θρησκευτικότητα του Ινδουισμού. οι οπαδοί του Αμίντα αναζητούν τη λύτρωση προσκολλώντας τη σκέψη τους στον ουράνιο αυτό Βούδδα. Αντίθετα, ο βουδδιστικός κλάδος του Ζεν, με απόλυτη συνέπεια στην αναζήτηση της κενότητας, καλλιέργησε τον επίμονο διαλογισμό, τη νοητική εξάσκηση, για την έξοδο από τη συμβατική λογική στην άμεση εμπειρία και τον φωτισμό. Αλλ’ αυτή η κατάδυση στην κενότητα, όπως διαφαίνεται στον Ζεν Βουδδισμό, δεν καταλήγει σε μιά απόσυρση από τον παρόντα βίο, αλλά σε εξυψωμένη ικανότητα να αντιμετωπίζει κανείς καθετί και σαυτή τη ζωή, ελεύθερος από πάθος και προσκόλληση. Αλλά κάθε μορφή Ζεν στον Βουδδισμό, όπως και κάθε μορφή γιόγκας στην ινδική θρησκευτικότητα ή άσκηση στον Νεοπλατωνισμό δεν είναι κατ’ ανάγκη μυστική.

Στον Βατζραγιάνα Βουδδισμό, που ονομάσθηκε και εσωτερικός, όπως εξελίχθηκε στο Θιβέτ, αναπτύχθηκαν περίπλοκες διδασκαλίες αποκρυφισμού και μυστικοπαθών ροπών. Ιδιαίτερα για την επίτευξη του φωτισμού καλλιεργήθηκαν σύνθετη μυστική γνώση, έντονη περισυλλογή, γιογκική άσκηση, ερωτικοί συμβολισμοί και κυρίως η έκσταση με απόκρυφες πλευρές και ψυχοσωματικές διεγέρσεις. Γενικά, μέσα στις διάφορες πολυδαίδαλες κατευθύνσεις και διδασκαλίες που αναπτύχθηκαν στον Βουδδισμό, διαφαίνεται η δυνατότητα μιας άμεσης επαφής με το Άρρητο, ενώ προσδιορίσθηκαν μεθοδικά δρόμοι, στη σύσταση τους μυστικοί, που οδηγούν στη συγχώνευση, στην απόλυτη σιωπή της νιρβάνα.

Ιουδαϊκός Μυστικισμός

Από την ποικιλία μορφών μυστικισμού που παρήγαγε ο Ιουδαϊσμός, άλλες ανέπτυξαν βαθιά διαλογιστικά συστήματα, άλλες καλλιέργησαν έντονες συναισθηματικές μορφές μυστικής εμπειρίας, γενικά όμως ο ιουδαϊκός μυστικισμός διακρίνεται για τον ζωηρό εσχατολογικό προσανατολισμό του. Ήδη στον 1ο αι. μ.Χ. εισέδυσαν στην ιουδαϊκή σκέψη πολλά στοιχεία του ελληνικού φιλοσοφικού μυστικισμού με την αλληγορική ερμηνεία που καλλιέργησε ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς (περίπου 15/10 π .Χ.-50 μ.Χ.).

Η πρώιμη φάση του ιουδαϊκού μυστικισμού, η Μερκαβά (Merkavah) έχει κέντρο της το δράμα του Ιεζεκιήλ, περί του θρόνου άρματος. Άρχισε τον 1ο αι. μ.Χ., υιοθετώντας ένα σύστημα πνευματικών ασκήσεων που οδηγούσαν στο δράμα της δόξας του Θεού καθήμενου σε ουράνιο θρόνο. Στη μορφή αυτή μυστικισμού διαφαίνονται επιδράσεις γνωστικών αντιλήψεων, σχετικά με το «πλήρωμα», και ακόμη ελληνιστικών συνδυασμών μαγείας και μυστικισμού. Ο τύπος αυτός, ονομαζόμενος και νοτιοϊουδαϊκός, έδινε έμφαση στη θεωρία και την περισυλλογή. Παρήκμασε μετά τον 7ο αι., αλλά είχε μιά αναζωογόνηση στην Ιταλία, στους 9ο και 10ο αί.

Ο μεσαιωνικός Χασιδισμός, δηλαδή εύσεβισμός (χασίδ = ευσεβής), που συχνά αναφέρεται και ως βόρειος, άρχισε τον 12ο αι. στη Γερμανία, ως λαϊκή κίνηση στενά συνδεδεμένη με τον νόμο (χαλακά). Χαρακτηρίζεται από ζωηρή εσχατολογική συναίσθηση, που γίνεται πιο έντονη στην εξέλιξη της, έμφαση στην απλότητα, την απάθεια, τις ψυχικές αξίες, την προσευχή, την πνευματική άσκηση και το βύθισμα στη θεία αγάπη. Η χασιδική θεολογία εμφανίζει μερικές κοινές γραμμές με τον Νεοπλατωνισμό και ασχολήθηκε στο διανοητικό επίπεδο με τη δόξα του Θεού (καμπόθ), τονίζοντας ότι η δόξα είναι διαφορετική από την ουσία, τη βασιλεία και την κεκρυμμένη παρουσία του Θεού.

Το πιο σημαντικό μυστικό ιουδαϊκό ρεύμα υπήρξε η Καββάλα (ή Καμπάλα -qabbala), που αναπτύχθηκε στην Ισπανία τον 13ο αι. σαν ιδιαίτερη εσωτερική διδασκαλία, και στη συνέχεια, με την εκτόπιση των Ιουδαίων από εκεί (1392), διαδόθηκε σε μεγάλα τμήματα του ιουδαϊκού κόσμου. Το θεωρητικό σύστημα της έχει επηρεασθεί από θεολογικές και κοσμολογικές συλλήψεις γνωστικού τύπου, ενώ συγχρόνως απορρόφησε νεοπλατωνικές ιδέες, που είχαν διαχυθεί στον ιουδαϊκό και αραβικό πολιτισμό της ‘Ισπανίας του 12ου και 13ου αί.

Το βασικό έργο της Καββάλα, ή Ζωχάρ (Βίβλος Λαμπρότητας), που γράφηκε στην Ισπανία στην προσπάθεια να αναχαιτίσει το ορθολογιστικό ρεύμα, έδωσε στον παραδοσιακό Ιουδαϊσμό μιά κρυφή, μυστική ενέργεια. Κεντρική διδασκαλία της είναι η θεωρία περί 10 «σεφιρότ», που υπάρχουν ανάμεσα στον αΐδιο Θεό και στα δημιουργήματα του, των 10 περιοχών, στις όποιες η θεία απόρροια εκτείνει εαυτήν. Το «πλήρωμα» αυτών των σεφιρότ δεν απορρέει από τον Θεό, αλλά παραμένει εν τω Θεώ. Η Ζωχάρ τόνισε τον τελετουργικό συμβολισμό, ερμηνεύοντας τις ιεροτελεστίες ως μυστικά σημεία επαφής μεταξύ θείου και ανθρώπου, και γενικά ενίσχυσε την ιουδαϊκή αυτοσυνειδησία, φθάνοντας στο σημείο να διδάσκει ότι ο Ιουδαίος κατέχει μία ποιότητα ψυχής που λείπει από τον μη ‘Ιουδαίο.

Στην Καββάλα αναπτύχθηκε επίσης και μιά περισσότερο προφητική ροπή, με κύριο εκφραστή τον Αβραάμ Μπέν Σεμουέλ Άμπουλάφια (1240-1291), ο οποίος, συνδυάζοντας πολλά στοιχεία φιλοσοφικών θεωριών του Μαϊμονίδη (1135/8-1204), αποσκοπεί να βοηθήσει την ψυχή να λύσει τα δεσμά που τη συγκρατούν στον κόσμο της πολλαπλότητας και να διευκολύνει την επιστροφή της στην πρωταρχική ενότητα. για την επίτευξη αυτού του σκοπού συνιστάται ιδιαίτερα η ενατένιση, ή θεωρία ενός αφηρημένου αντικειμένου, π .χ. τα γράμματα του εβραϊκού αλφαβήτου. Η ανύψωση της συνειδήσεως σε μιά υψηλότερη κατάσταση ενότητας με τον Θεό αναπτύσσει και την ανθρώπινη προφητική ικανότητα.

Τον 16ο αι. στην Παλαιστίνη ορισμένοι Ιουδαίοι μυστικοί, εξόριστοι από την Ισπανία, έδωσαν στην Καββάλα μεσσιανική εσχατολογική κατεύθυνση. Μία από τις διδασκαλίες αυτής της σχολής, της οποίας σημαντικότερος εκπρόσωπος είναι ο Ισαάκ Λούρια (1534-1572), υπογραμμίζει ότι με την προσευχή και την εν γένει ευσέβεια του ο Μυστικός συμβάλλει ενεργώς στην αποκατάσταση της αρχικής τάξεως του σύμπαντος.

Τον 18ο αι. αναπτύχθηκε στην Πολωνία ένας νέος Χασιδισμός, περισσότερο συναισθηματικός παρά διανοητικός, που υπήρξε μάλλον ανανεωτική κίνηση παρά νέα θεολογική σχολή. Άρχισε με τον Μπέστ (Ίσραέλ μπέν Έλιέζερ, 1700-1760) και τον μαθητή του Ντόβ Μπαέρ. Απορρίπτοντας τις μεσσιανικές υπερβολές υιοθέτησε πολλά στοιχεία της μυστικής ευσέβειας της Καββάλα. Πιο πρακτικός και κοινωνικός, τόνισε τον ηθικό βίο, το χαρούμενο πνεύμα που πηγάζει από μιά μυστική εσωτερική εμπειρία. Αντιδρώντας στις τάσεις των διανοουμένων της ραββινικής ηγεσίας στην Ουκρανία και τη Ν. Πολωνία, τόνιζε την αξία του άπλού Ιουδαίου. Με αφετηρία καββαλιστικές διδασκαλίες σχετικά με τις θείες απορροές μέσα στη δημιουργία, έδινε περισσότερη έμφαση στην εσωτερική στάση του ανθρώπου, στην προσκόλληση στον Θεό παρά στη διανοητική επεξεργασία και κατανόηση της παραδόσεως. Σταδιακά ο Χασιδισμός, ενώ κράτησε την ιδιαίτερη ταυτότητα του διαμορφώνοντας αυτοτελείς κοινότητες, απομακρύνθηκε από την καββαλιστική επίδραση και έγινε μέλος της ιουδαϊκής ορθοδοξίας (Ασκενάζι) των Ιουδαίων της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο χασιδικές ομάδες κατέφυγαν στην Αμερική.

Παρά την πολυμορφία και τις εξωτερικές επιδράσεις που τον επηρέασαν κατά καιρούς, ο ιουδαϊκός μυστικισμός κράτησε μιά δική του δυναμική ενότητα, με άξονα την Παλαιά Διαθήκη, την κυριαρχία του λόγου και την εσχατολογική προσδοκία.

Ισλαμικός Μυστικισμός – Σουφισμός

Σκοπός και προσπάθεια των μουσουλμάνων μυστικών, των σούφι, υπήρξε η υπέρβαση της ατομικότητας, ο εκμηδενισμός του εγώ, η πλήρης παράδοση στον Αλλάχ, η αγαπητική προσκόλληση στον Θεό. (Για τις πηγές, την ιστορική διαδρομή, βλ. Ισλάμ.Πνευματικά ρεύματα. Σουφισμός.) Οι πρώιμοι «σούφι» (sufi) υιοθέτησαν τα πρότυπα ασκητισμού και την πνευματικότητα των χριστιανών αναχωρητών της ερήμου. Το μάλλινο ένδυμα «σούφ», από το όποιο μάλλον προήλθε το όνομά τους, υπενθυμίζει αυτή την επίδραση. Στο μεγαλύτερο ποσοστό του ο ισλαμικός μυστικισμός θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ερωτικός. Πολλά κείμενα των σούφι φανερώνουν εκπληκτική ομοιότητα στο πνεύμα, ακόμα και στην έκφραση, συγχρόνων τους μυστικών της δυτικής Χριστιανοσύνης.

Κατά την πρώτη περίοδο του Σουφισμού η έκφραση του θείου έρωτα είχε χαρακτήρα συγκρατημένο και εναρμονιζόταν με την ατμόσφαιρα του Κορανίου και των Χαντίθ. Αργότερα απέκτησε δική του ορμή και πάθος. Στον πρώτο αυτό ερωτικό μυστικισμό δεσπόζει η ευγενική μορφή της Rabic al-cAdawiya (θάν. 801 μ.Χ.). Με ερωτική αφοσίωση στον Θεό, αδιαφορεί για κάθε ανταμοιβή, ανησυχία η φόβο. Από τις ωραιότερες προσευχές των μυστικών παραμένει η περίφημη δέηση της: «Αν σε λατρεύω από τον φόβο της Κολάσεως, ρίξε με στο πυρ της Κολάσεως. Κι αν σε λατρεύω με την ελπίδα του Παραδείσου, απόκλεισε με από τον Παράδεισο. Αλλ’ αν σε λατρεύω μόνο για χάρη Σου, μη μου στερήσεις το αιώνιο κάλλος Σου!».

Οι νεοπλατωνικές κατηγορίες, πού υιοθέτησαν μερικοί πρωταγωνιστές του Σουφισμού, δυνάμωσαν θεωρητικά τη μυστική κίνηση μέσα στο Ισλάμ, αλλά ευνόησαν και την ανάπτυξη στους κόλπους της ενός είδους μονισμού. Απόψεις του Πλωτίνου υιοθέτησε ο al-Junaid (θαν. 910 μ.Χ.),όμως με την ευφυΐα και τη σύνεση του παρέμεινε μέσα στην ισλαμική ορθοδοξία. Στον κόσμο αυτό, εφόσον βρίσκεται σε μεταρσίωση και ένωση με τον Θεό, ο μυστικός είναι γεμάτος χαρά. Με τον Τζουνάιντ, η μυστική θεολογία των σούφι έφθασε σε ωριμότητα και συστηματική ενότητα.

Τα καθιερωμένα σύνορα της μουσουλμανικής θρησκευτικότητας ξεπέρασε σε μιά έκρηξη εκστατικής βιωματικής εμπειρίας ο al-Hallaj (θάν. 922 μ.Χ.). Ξεκινώντας από τη βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι αγάπη και ότι δημιούργησε τον άνθρωπο κατ’ εικόνα Του, τόνισε ότι ο άνθρωπος πρέπει να ανακαλύψει μέσα του τη θεία εικόνα και να φθάσει στην ένωση με τον Θεό. Μερικές από τις ιδέες του, όπως η φράση «Είμαι η αλήθεια» (πού μάλλον εκφράζει μιά παροδική συναίσθηση της ταυτότητας με τον Θεό, η οποία χαρίσθηκε άνωθεν), προκάλεσαν την αγανάκτηση των ορθοδόξων μουσουλμάνων, που τον καταδίκασαν σε σταύρωση. Ύστερα από την καταδίκη αυτή, οι σούφι έγιναν πιο προσεκτικοί στις διατυπώσεις και αινιγματικοτεροι στις εκφράσεις τους. Η ερωτική ορολογία αποτέλεσε το δυναμικότερο εκφραστικό τους μέσο. Με τη βοήθεια σειράς ασκήσεων, που οδηγούν σε εκστασιακές καταστάσεις, η αγάπη αυτή φθάνει στη βεβαιότητα της ενώσεως με τον Θεό, τόσο που οι μουσουλμάνοι μυστικοί να ζητούν να λειώσουν μέσα στη θεία αγάπη.

Στην πλειοψηφία τους οι μουσουλμάνοι ασκητές έδειξαν σεβασμό στις βασικές ισλαμικές αρχές. Ορισμένες όμως ακραίες διατυπώσεις και πρακτικές των σούφι δημιούργησαν μεγάλη καχυποψία στους εκπροσώπους του παραδοσιακού Ισλάμ. Η αντίθεση έφθασε κατά τον 10ο αι. σε έντονη αντιπαράθεση. τη γεφύρωση του χάσματος ανάμεσα στο σουννιτικό Ισλάμ και τον Σουφισμό πέτυχε ο al-Ghazali (θαν. 1111 μ.Χ.). Αφού αναζήτησε μέσα στην άσκηση και τη μυστική εμπειρία το Απόλυτο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτό δεν αποκτάται με θεωρητική ενασχόληση, αλλά βιώνεται μέσα σε προσωπική αλλαγή και έκσταση. Έθεσε την εμπειρία πάνω από το γράμμα του νόμου και εδραίωσε τον ισλαμικό ορθόδοξο μυστικισμό, παλινορθώνοντας στο κέντρο της ισλαμικής ευσέβειας το δέος ενώπιον του Θεού και εναρμονίζοντας θεολογία και μυστικό βίωμα.

Από τα πιο αγαπητά βιβλία των σούφι παραμένουν τα δίστιχα του Jalal al-din al-Rumi (θάν. 1273 μ.Χ.). Οι δερβίσηδες θεωρούν το βιβλίο αυτό ιερό και το τοποθετούν κοντά στο Κοράνιο. Τα κείμενα του, γεμάτα από εικόνες και δυνατές ιδέες, διατυπωμένα με έξοχο ποιητικό τρόπο, καθόρισαν τη μετέπειτα πορεία του ισλαμικού μυστικισμού.

Με τον Ibn cArabi (θάν. 1240 μ.Χ.) έγινε ζωηρότερη η εξάρτηση από τον Νεοπλατωνισμό και η κίνηση προς τον μονισμό. Ο αλ-Άραμπι, που μαζί με τον αλ-Γαζάλι θεωρούνται οι φιλοσοφικότεροι των σούφι, δεν εγκατέλειψε την εικονική ερωτική γλώσσα και προσπάθησε να ολοκληρώσει το νεοπλατωνικό του δράμα με την κορανική διδασκαλία περί ανθρώπου και Θεού. Ο Θεός πάντοτε υπερβαίνει τη δημιουργία, αλλά με τη μεσολάβηση του ανθρώπου ο δημιουργημένος κόσμος επιστρέφει στην πρωταρχική του ενότητα. Οι διδασκαλίες του τελικά μαρτυρούν δογματική αδιαφορία, αποκλίνοντας σε πανθεϊστικές αντιλήψεις.

Στην κατά συνθήκη ευσέβεια των κρατούντων, οι σούφι αντιδρούσαν με τρόπο σιωπηλό, βιωματικό και συχνά συγκλονιστικό. Μετά τον 12ο αί., το σουφικό μυστικό ρεύμα οδήγησε στη δημιουργία των μουσουλμανικών μοναχικών κοινοτήτων (ταρίκα). Πολλοί, αναζητώντας τη μυστική εμπειρία, κατέφευγαν σ’ ένα γέροντα που ανελάμβανε την καθοδήγηση τους με βασικό στοιχείο αυτής της μαθητείας όχι τόσο τη γνωσιολογική κατάρτιση, όσο την πνευματική και ψυχική ανάπτυξη τους. Η διαδικασία αυτή απαιτούσε οργανωμένη κοινότητα, και καθεμιά από αυτές ανέπτυσσε τα δικά της κέντρα, όπου διαβίωναν τα μέλη της, τους δικούς της κανόνες, αρχές, τελετές, μυστικά, πνευματική ατμόσφαιρα. Δεν σημαίνει ότι όλα τα μέλη τους θα μπορούσαν να θεωρηθούν μυστικοί. Εντούτοις, μέσα στην ατμόσφαιρα τους καλλιεργήθηκε, με επιμέλεια και προσδοκία, το μυστικό βίωμα. Από τις πιο γνωστές περιπτώσεις είναι οι δερβίσηδες, που με τελετουργικούς χορούς και με άλλα μέσα επιδίωκαν την έκσταση, για να πλησιάσουν τον Θεό. Καθώς τα τάγματα των δερβίσηδων εξαπλώνονταν σε διάφορα μέρη, η μυστική διάθεση και ζωή έφθανε σε όλα τα στρώματα του ισλαμικού κόσμου και η αναζήτηση μυστικών εξάρσεων και οραμάτων πήρε μεγάλες διαστάσεις. Στις μέρες μας παρουσιάζεται και πάλι νέα αναζωπύρωση του σουφικού ενδιαφέροντος.

Χριστιανικός Μυστικισμός

Γενικά

Ο Χριστιανισμός δεν ταύτισε την αγιότητα και το ιδανικό του με την επίτευξη μυστικής εξάρσεως. Αλλά το γεγονός της σαρκώσεως του Θείου Λόγου κάνει οντολογικά και υπαρξιακά δυνατή την κοινωνία και ένωση του ανθρώπου με τον απρόσιτο Θεό. Οι ρίζες του χριστιανικού μυστικισμού βρίσκονται στην Καινή Διαθήκη και προπαντός στα κείμενα του ευαγγελιστή Ιωάννη και του αποστόλου Παύλου. Η χριστιανική εμπειρία είχε πάντοτε αφετηρία, κινητήρια δύναμη και κριτήριο την Αγία Γραφή. Από την Ιωάννεια θεολογία πήγασαν τα βασικά μυστικά χριστιανικά ρεύματα: ο μυστικισμός της θείας «εικόνας» που τείνει προς το «καθ’ ομοίωσιν» και ο μυστικισμός της αγάπης. Ο ίδιος ο Χριστός, μετά την υπογράμμιση του γεγονότος, ότι «εγώ εν τω πατρί και ο πατήρ εν εμοί έστιν» (Ίω. 14:11),τόνισε στους μαθητές του «μείνατε εν εμοί καγώ εν υμίν» και «ο μένων εν εμοί καγώ εν αυτώ» (15:4-5). Υπογράμμισε όμως συγχρόνως ότι ο δρόμος γι’ αυτή την αγαπητική ένωση δεν είναι μιά συναισθηματική ή, πολύ περισσότερο, μιά μυστικοπαθής φυγή, αλλά συντονισμός με τη δική του ζωή. «Ο έχων τας εντολάς μου και τηρών αυτάς, εκείνος εστίν ο αγαπών με· ο δε αγαπών με αγαπηθήσεται υπό του πατρός μου, καγώ αγαπήσω αυτόν και εμφανίσω αυτώ εμαυτόν» (14:21). Πολλά χωρία της Καινής Διαθήκης αναφέρονται στην ανάγκη και τη σημασία του «εν Χριστώ» είναι. Στις επιστολές του αποστόλου Παύλου είναι διάχυτη η μυστική εμπειρία που στρέφεται γύρω από τον άξονα, «ζω δε ουκέτι εγώ, ζή δε εν εμοί Χριστός» (Γαλ. 2:20).

Μαθητής του Ιωάννη ο Ιγνάτιος ο Θεοφόρος (+113/4) εκφράζει βαθύ μυστικό βίωμα γράφοντας στους Ρωμαίους, «ο εμός έρως εσταύρωται». Η πρώτη απόπειρα για θεωρητική συστηματοποίηση του χριστιανικού μυστικισμού έγινε από τον Ωριγένη (185-254), ο όποιος ανέπτυξε τη θεολογία της εικόνας του Θεού μέσα στον άνθρωπο. Η έμφαση στον οντολογικό χαρακτήρα αυτής της εικόνας (που δεν είναι απλό εξωτερικό αντίγραφο) παραμένει σε όλη τη χριστιανική παράδοση και της προσφέρει σταθερά τη μυστική της δύναμη. Μολονότι όμως ο Ωριγένης, ως απώτατη βαθμίδα της πνευματικής τελειώσεως έβλεπε τη θεωρία και τη γνώση, η θεολογία του διακρίνεται από τη νεοπλατωνική με την προνομιακή θέση που έδωσε στην αγάπη. Πρώτος αυτός μίλησε επίσης για τον θείο ερωτά: «Νύμφη ψυχή γαμουμένη Λόγω».

Στην πάροδο των αιώνων ο χριστιανικός μυστικισμός πήρε διάφορες μορφές, από τις όποιες εμφανέστερες είναι: 1. Η ησυχαστική «θεωρία» (Ησυχασμός Ανατολικής Εκκλησίας). 2. Η συναισθηματική ερωτική αφοσίωση, επικεντρωμένη στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού (διάφοροι μυστικοί της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας). 3. Η επαγωγική περισυλλογή και θεωρία (contemplation), που τονίζει την ενατενιστική προσευχή (Καρμελίτες, Ίγνατιανοί κ.ά.). 4. Η λατρευτική, που προβάλλει τη λειτουργική και μυστηριακή ζωή για την ανάβαση και ένωση με τον Θεό. Σε πολλές περιπτώσεις δεσπόζει το ένα στοιχείο χωρίς όμως να απουσιάζουν και τα άλλα και συχνά εμφανίζονται συνδυαστικές μορφές.

Κατά καιρούς γίνεται λόγος για επιδράσεις του νεοπλατωνικού μυστικισμού στον χριστιανικό. Οι διαφορές όμως παραμένουν καθοριστικές, π.χ.: 1. Η χριστιανική Εκκλησία επιμένει , και ο μυστικισμός που αναπτύχθηκε στα πλαίσια της το υιοθετεί πλήρως, ότι ο κόσμος, οι ψυχές, ή ύλη, είναι δημιουργήματα του Θεού και όχι απορροές του Θεού. 2. Ο χριστιανικός μυστικισμός απορρίπτει πλήρως την ένωση της ανθρώπινης ψυχής με τον Θεό σε μιά έννοια πανθεϊστική. 3. Αντιλαμβάνεται τον μυστικισμό όχι ως ένωση με τη θεία ουσία, αλλά ως θέα της θείας δόξας, ως ένωση αγάπης, ως μετοχή στις άκτιστες ενέργειες του Θεού, με τις όποιες ο άνθρωπος φθάνει στη «θέωση», γίνεται «κατά χάριν Θεός». 4. Ενώ στον νεοπλατωνικό μυστικισμό τονίζεται η ένωση της ψυχής με το απόλυτο Εν, κυρίως μέσω ασκητικής καθάρσεως και εκστάσεως, στον χριστιανικό δεσπόζει η συναίσθηση ότι, εφόσον ο Θεός είναι αγάπη, ο μόνος επιτυχής δρόμος για την ένωση του ανθρώπου με τον Θεό είναι η αγάπη. Το μυστικό χριστιανικό ρεύμα αναβλύζει από τις πηγές της θείας αποκαλύψεως και αδιάκοπα ανανεώνεται από αυτές.

Μετά τις γενικές αυτές παρατηρήσεις θα χαραχθεί αδρά η πορεία του χριστιανικού μυστικισμού στον δυτικό κόσμο και, τέλος, η εξέλιξη του Ορθόδοξου μυστικισμού, που μας αφορά περισσότερο, με επισήμανση των βασικών θεμάτων και χαρακτηριστικών του.

Δυτικός χριστιανικός μυστικισμός

Τη δυτική Χριστιανοσύνη επηρέασε προπαντός ο Αυγουστίνος (354-430), ο οποίοςμίλησε για τη θεία εικόνα κυρίως με ψυχολογικούς όρους, αρχίζοντας από τη σχέση Δημιουργού -δημιουργήματος, την οποία η θεία έλξη και η ανταπόκριση του ανθρώπου σ’ αυτήν μεταμορφώνει σε ταυτότητα. Αργότερα ο Johannes Scotus Eriugena (810-877), υιοθετώντας τη νεοπλατωνική φιλοσοφία και μεταφράζοντας τα συγγράματα που φέρουν το όνομα του Διονυσίου Αρεοπαγίτου, έδωσε νέους χυμούς στον πρώιμο μεσαιωνικό μυστικισμό. Οι μυστικοί της Δύσεως παραμέρισαν τον μυστικισμό της εικόνας και στράφηκαν περισσότερο σ’ έναν ιδιωτικό και συναισθηματικό μυστικισμό, διαμορφώνοντας με τον τρόπο αυτό τον ερωτικό χριστιανικό μυστικισμό.

Από τους διαπρεπέστερους υμνητές του πνευματικού ερωτά υπήρξε ο Βερνάρδος του Κλαιρβώ (1090-1153). Η αγάπη του ήταν χριστοκεντρική, ενατενίζουσα τον εσταυρωμένο Χριστό. τον 13ο αι. αναπτύχθηκε μιά νέα αντίληψη της σημασίας της σαρκώσεως του Λόγου και της σπουδαιότητας που έχει μετά από αυτήν όλη η δημιουργία. Έκτοτε η παρουσία του Θεού αναζητείται περισσότερο μέσα στη δημιουργία παρά έξω από αυτήν.

Ο Φραγκίσκος της Ασίζης (1182-1226) δίδαξε τους συγχρόνους του να αντιμετωπίζουν τη φύση με σεβασμό και αγάπη, καθώς επίσης τον άρρωστο και τον φτωχό άνθρωπο. Η ζωηρή συνείδηση της μοναδικής σημασίας που έχει το γεγονός ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος χάρισε στον χριστιανικό ερωτικό μυστικισμό ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο και ενδιαφέρον για το κοινωνικό γίγνεσθαι. Πολλοί δυτικοί μυστικοί, όπως η Αικατερίνα της Σιέννας (1347-1380) και ο Ιγνάτιος Λογιόλα (1491-1556), έζησαν δραστήριο βίο και επηρέασαν ευρύτερα την κοινωνία.

Ο μεσαιωνικός μυστικισμός έφθασε σε μεγάλα ύψη με τον Έκαρτ  (Johannes Eckhart, 1260-1327), που θεωρείται ο σημαντικότερος μυστικός θεολόγος της Δύσεως. Συνύφανε αυγουστίνειες και ελληνικές θεωρίες με μιά τολμηρή αποφατική θεολογία και δημιούργησε ένα επιβλητικό σύστημα, με κέντρο της θεολογικής του οντολογίας την εικόνα, οδηγώντας τον μυστικισμό της εικόνας στα απώτατα όρια. Ο άνθρωπος καλείται να αποκτήσει συνείδηση του θείου στοιχείου που υπάρχει μέσα του. Η νέα γέννηση του Χριστού στα μύχια της ψυχής αποτελεί τον σκοπό της ιστορίας της σωτηρίας. Ο Έκαρτ επιμένει ότι η μυστική ένωση δεν αποτελεί προνόμιο ορισμένων, αλλά βασική κλήση και τελικό σκοπό της ανθρωπότητας. Για να επιτύχει όμως αυτό ο άνθρωπος, δεν φθάνει μιά διανοητική διαδικασία· απαιτείται απόσυρση από τα εγκόσμια και απάρνησή τους. Τις ιδέες αυτές απλοποίησε ο J. Tauler (;1300-1361), κηρύττοντας έναν προσωπικό, βιωματικό Χριστιανισμό. Αργότερα ο Ολλανδός Jan van Ruysbroek (1293-1381) συμπεριέλαβε στον μυστικισμό της εικόνας ένα μυστικισμό της κτίσεως.

Από τους χαρακτηριστικότερους εκπροσώπους του ερωτικού μυστικισμού της Δύσεως υπήρξαν οι Ισπανοί, Θηρεσία της Άβιλλας (1515-1582) και Ιωάννης του Σταυρού (1542-1591). Ο τελευταίος, που υπήρξε και πνευματικός της Θηρεσίας, περιέγραψε την πνευματική ζωή ως αυξάνουσα κάθαρση – μιά πορεία που αρχίζει με τη νύκτα των αισθήσεων, προχωρεί στη νόηση και καταλήγει στον γνόφο της ενώσεως με τον Θεό. Άλλοι μυστικοί αποκάλεσαν τη δεύτερη και τρίτη φάση, φωτισμό και ένωση αντίστοιχα. η Θηρεσία αναφέρθηκε στη μυστική αγαπητική ένωση ως «γάμο» και περιέγραψε τέσσερις βαθμίδες που οδηγούν στον Θεό: Αυτοσυγκέντρωση, συνδυασμένη με προσευχή. Προσευχή της ησυχίας. Συνενωτική προσευχή, στην οποία βούληση και νους βρίσκονται ενωμένα με τον Θεό. Εκστατική ένωση (unio mystica). Οι διδασκαλίες αυτές επηρέασαν ευρύτερα τον ρομαντικό μυστικισμό των νεοτέρων χρόνων και καλλιέργησαν μιά μυστική διάθεση στοχαστικής, συναισθηματικής και εκστατικής προσευχής.

Μυστικά ρεύματα διαχύθηκαν και στον χώρο των προτεσταντικών κοινοτήτων, που διαμορφώθηκαν από τη μεταρρύθμιση. Το πρώτο εκπροσωπούν ο V. Weigel (1533-1588), που συνέθεσε παραδοσιακές ιδέες από τον Γνωστικισμό και τον Παράκελσο, σ’ ένα απαρτισμένο σύστημα. Το δεύτερο ρεύμα πήγασε από τον J. Bohme (1575-1624), το οποίο, στην αρχή μεν συνάντησε σοβαρές αντιδράσεις, αργότερα όμως επηρέασε τη γερμανική πνευματικότητα, όταν αναπτύχθηκε ο μυστικοπαθής ευσεβισμός. Στον αγγλοσαξονικό κόσμο διακεκριμένος μυστικός υπήρξε ο G. Fox (1624-1691), ιδρυτής των Κουάκερων. Με την ανάπτυξη του γερμανικού ιδεαλισμού και με τον F. Schleiermacher ο μυστικισμός προσείλκυσε το ενδιαφέρον της θεολογίας. Αργότερα ο R. Otto επισήμανε τη βαθιά σχέση του μυστικού βιώματος με την ουσία της θρησκείας.

Ανατολικός Ορθόδοξος μυστικισμός

Δύο μεγάλα αρτεσιανά φρέατα μυστικής εμπειρίας, από τα όποια άντλησε ο Ορθόδοξος βυζαντινός μυστικισμός στην πρώτη του φάση, υπήρξαν ο αγ. Γρηγόριος Νύσσης (335/340-394;) και ο μοναχός Ευάγριος ο Ποντικός (345-399). Ο πρώτος τόνισε ότι η ψυχή μπορεί να φθάσει Εκείνον, ο οποίος βρίσκεται πέρα από οποιαδήποτε διανοητική σύλληψη, μέσα στον «φωτεινό γνόφο», και ακόμη καθόρισε τη μυστική εμπειρία ως εν αγάπη ένωση μετά του Θεού. Ο Ευάγριος έθεσε ως κέντρο του μυστικισμού τον νου.

Τον 5ο αι. έργα αποδιδόμενα στον Μακάριο διαμορφώνουν μιά νέα πηγή εμπνεύσεως του Ορθόδοξου χριστιανικού μυστικισμού, υπογραμμίζοντας την αντίληψη ότι το κέντρο του ανθρώπινου προσώπου βρίσκεται εις την καρδίαν. Ο Ευάγριος, επηρεασμένος από τη νεοπλατωνική φιλοσοφία, έβλεπε τον άνθρωπο ως νουν αιχμαλωτισμένο στην ύλη και συνεπώς το σώμα χωρίς μετοχή στην πνευματική ζωή. Τα «Μακαριακά κείμενα», ποτισμένα από τη βιβλική σκέψη, αντικρίζουν τον άνθρωπο ως ένα ενιαίο σύνολο. Βάση του μυστικισμού που αντιπροσωπεύουν αποτελεί η σάρκωση του Λόγου. Η αδιάλειπτη προσευχή δεν οδηγεί έτσι στην απελευθέρωση του πνεύματος από τα δεσμά της σάρκας, αλλά εισάγει τον άνθρωπο στην εσχατολογική πραγματικότητα της βασιλείας του Θεού με όλη την ύπαρξη -πνεύμα και σώμα.

Τα κείμενα που φέρουν το όνομα του Διονυσίου του Αρεοπαγίτου , υπογραμμίζοντας έντονα την αποφατικότητα στη θεολογία, αναπτύσσουν τη θεωρία της «θέας του Θεού», της ενώσεως με τον Θεό και παρακινούν τον άνθρωπο να απαλλαγεί από τις αισθήσεις και τις νοητικές λειτουργίες, για να συναντήσει τον Θεό μέσα στον θείο γνόφο, για να απολαύσει τη χαρά της θέας Του, μολονότι και αυτή θα παραμένει ασαφής. Τα «Αρεοπαγιτικά» κείμενα κάνουν λόγο για μιά κλιμακωτή ανάβαση. Σ’ ένα σύστημα «προόδων» αντιστοιχούν ποικίλοι βαθμοί ελλάμψεως. Ο σκοπός είναι να υψωθεί ο άνθρωπος και να φθάσει τον Μοναδικό. Τελικά, αυτή η άνοδος είναι χάρισμα Θεού.

Στον μυστικισμό που αναπτύσσεται με κέντρο τη Μονή Σινά, η «προσευχή του Ιησού» αποκτά ήδη στον 7ο αι. έναν κεντρικό ρόλο ως προσευχή διανοίας και καρδίας. Στην τελευταία φάση της πρώτης περιόδου του βυζαντινού μυστικισμού δεσπόζουν ο αγ. Ιωάννης ο Σιναΐτης, συγγραφέας της Κλίμακος (580-670 η μάλλον 525-600) και ο αγ. Μάξιμος ο Ομολογητής (580-662). Το έργο του πρώτου κινείται στη γραμμή ενός μυστικισμού του γίγνεσθαι κατά το θέλημα του Θεού. Στην κορυφή τοποθετούνται οι τρεις αρετές -της πίστεως, της ελπίδας και της αγάπης- και η έμφαση δίνεται στην «προσευχή του Ιησού», που τοποθετείται στο κέντρο της ησυχαστικής πνευματικότητας, στη συνένωση του ονόματος του σαρκωμένου Λόγου με την αναπνοή.

Ο αγ. Μάξιμος, που αποτελεί σπουδαίο ορόσημο στην εξέλιξη του βυζαντινού μυστικισμού, ανέπτυξε το θέμα της θεώσεως, εφαρμόζοντας το χριστολογικό δόγμα στην πορεία της εσωτερικής ζωής. Επισήμανε τις σχέσεις των επί μέρους σταδίων της μυστικής εμπειρίας μεταξύ τους και διευκρίνισε ότι, έως την ολοκλήρωση της, τη «θεωρία» πρέπει να συνοδεύει σύνολο το ήθος με οδηγό την αγάπη. Ο μυστικισμός του Μαξίμου επεκτείνεται και αγκαλιάζει οργανικά το όλον. Ο χριστοποιημένος άνθρωπος ανεβαίνει προς τον Θεό μαζί με το σώμα σε σύνδεσμο με τον ορατό κόσμο και ακόμη υψώνει μαζί του όλη τη δημιουργία, διότι αυτός είναι ο κεντρικός κρίκος που ενώνει τα διαφοροποιημένα μέρη του κόσμου.

Στους επόμενους αιώνες εμπεδώνονται τα επιτεύγματα της μυστικής παραδόσεως της Ανατολής. Στην καμπή της χιλιετηρίδας υψώνεται μιά μεγαλειώδης κορυφή του βυζαντινού μυστικισμού, ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος (949-1022; -κατ’ άλλους 957-1035) με τους μαθητές του, μεταξύ των οποίων διακρίνεται ο Νικήτας Στηθάτος. Η μυστική εμπειρία του Συμεών χαρακτηρίζεται από ένταση, θέρμη, τόνο απόλυτα προσωπικό. Πρωτοτυπεί ιδιαίτερα στη διδασκαλία περί φωτός, περιγράφοντας βαθιές και συνεχείς προσωπικές εμπειρίες. Σχεδόν σε κάθε σελίδα των έργων του απαντούν αναφορές στο «φως», στην «έλλαμψη» και σε άλλες παρόμοιες λέξεις. ο μυστικισμός του όμως αναπνέει έντονα σε μιά ατμόσφαιρα χριστολογική, αναστάσιμη, αγιοπνευματική, εσχατολογική.

Νέα άνθηση του βυζαντινού μυστικισμού εμφανίζεται από τα μέσα του 13ου αι. έως το τέλος του 14ου, με την ησυχαστική κίνηση. Σ’ αυτή την περίοδο κέντρο δεν είναι πλέον το Σινά ή οι κύκλοι της Κωνσταντινουπόλεως, αλλά ο Άθως και η γειτονική Θεσσαλονίκη. Χαρακτηριστικό του ησυχασμού αποτελεί η προσπάθεια για την απόκτηση μιας καταστάσεως απόλυτης ηρεμίας και ησυχίας, η όποια παραμερίζει ψαλμωδίες, μελέτη, καθαρά διανοητική ενασχόληση. Στην προσπάθεια αυτή, που έχει κέντρο της την καρδιά του ανθρώπου, συμβάλλουν η επανάληψη της προσευχής του Ιησού και άλλες πρακτικές ενέργειες που βοηθούν στη συγκέντρωση του νου.

Αποφασιστική για τη θεολογική θεμελίωση του ησυχασμού υπήρξε η συμβολή του αγ. Γρηγορίου του Παλαμά (1296-1359), που αρχικά μόνασε στο Αγιον Όρος και αργότερα έγινε αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Ο Παλαμάς τοποθέτησε τον χριστιανικό μυστικισμό μέσα στο γενικότερο θείο σχέδιο της σωτηρίας. Η βασική διάκριση γίνεται μεταξύ κτιστού και ακτίστου· του κτιστού σύμπαντος και των ακτίστων ενεργειών του Θεού. Ο «υπερούσιος» Θεός δεν μπορεί να ταυτισθεί με οποιαδήποτε κτιστή αντίληψη και ιδέα, πολύ περισσότερο με τη φιλοσοφική έννοια της ουσίας. Ο άνθρωπος κατά την έλλαμψη μετέχει στις άκτιστες θείες ενέργειες. «Η θεία και θεοποιός έλλαμψις και χάρις ουκ ουσία, αλλ’ ενέργεια εστί του Θεού». Η παλαμική σκέψη, υψώνοντας την αυθεντία των Γραφών, αποκαθιστά την αξία της ύλης, την οποία ο ελληνικός ιδεαλισμός έτεινε να αρνηθεί. Το ανθρώπινο πνεύμα είναι στην πραγματικότητα εξίσου ριζικά διάφορο από τον Θεό, όσο και το σώμα. Και ο Θεός, δίνοντας τη χάρη Του, σώζει τον όλο άνθρωπο, το σώμα και το πνεύμα Του.

Στην ίδια γεωγραφική περιοχή και περίπου στην ίδια εποχή με τον Παλαμά ο Νικόλαος Καβάσιλας (1322-1391), αναπτύσσοντας τη διδασκαλία του για τα Μυστήρια, αναφέρθηκε στα θέματα της σωτηρίας και της ενώσεως με τον Θεό. Ούτε οι ναοί, δίδαξε, ούτε οποιοσδήποτε άλλος ιερός χώρος είναι τόσο άγιος, όσο ο άνθρωπος, με τη φύση του οποίου κοινωνεί ο ίδιος ο Χριστός. Ο μυστικισμός του Καβάσιλα χαρακτηρίζεται από βαθιά χριστολογική αίσθηση και προσήλωση στην οντολογική πραγματικότητα του Σώματος του Χριστού, «ο εστίν η Εκκλησία».

Η βυζαντινή παράδοση συνέχισε να επηρεάζει τις τουρκοκρατούμενες Ορθόδοξες χώρες. από τα τέλη του 18 αι. η Φιλοκαλία του αγ. Νικόδημου του Αγιορείτου (εκδ. 1782) αποτέλεσε τη χρηστομάθεια του Ορθόδοξου μυστικισμού, αρδεύοντας το νεότερο Ορθόδοξο ήθος*.

Βασικά θέματα του βυζαντινού μυστικισμού

Οι όροι-κλειδιά, γύρω από τους οποίους περιστρέφονται τα βυζαντινά μυστικά κείμενα, είναι: «γνώσις», «ησυχία», «νήψις», «προσευχή», «απάθεια», «κάθαρσις του νοός», «άσκησις», «πράξις», «θεωρία», «έκστασις», «έλλαμψις», «μνήμη Θεού»,«θεατού Θεού»,«θείο φως», «μέθεξις», «θείος έρως», «θέωσις». Την ιδιοτυπία του μυστικού βιώματος εκφράζουν επίσης οι αντινομικοί συνδυασμοί που αγκαλιάζουν διαλεκτικά τη χριστιανική εμπειρία: «λαμπρός γνόφος», «ευφρόσυνο πένθος», «νηφαλία μέθη» κ.α. Ενώ όμως την προσοχή πολλών μελετητών ελκύει η ιδιοτυπία ορισμένων από τους ανωτέρω όρους της Ορθόδοξης μυστικής θεολογίας, εντούτοις δεν πρέπει να παραθεωρείται ότι από τις περισσότερο επαναλαμβανόμενες έννοιες στους Ορθόδοξους μυστικούς είναι οι όροι: «Θεός»,«Ιησούς», «Χριστός», «Πνεύμα», «Αγία Τριάς», «χάρις», «εντολαί», «Σταυρός», «Ανάστασις», «αγάπη».

Τα τυπικότερα στοιχεία του βυζαντινού μυστικισμού είναι:

α) Η ήρεμη έκσταση, στην οποία συμβάλλει η αδιάλειπτη νοερά προσευχή και ο νους με τη συμμετοχή των αρετών. Ο βυζαντινός μυστικισμός δεν γνωρίζει τους τύπους εκείνους εκστάσεως που συναντούμε σε άλλα θρησκεύματα (Σαμανισμό, αφρικανική πνευματοληψία, διονυσιακή έκσταση, δερβίσηδες κ.λπ.), η οποία σχετίζεται με τεχνικές ψυχοσωματικών διεγέρσεων, χορούς, ναρκωτικά κ.λπ. Ούτε ακόμη ταυτίζεται με την έκσταση των μυστηριακών θρησκειών ή τη φιλοσοφική λεγόμενη έκσταση των πλατωνικών και νεοπλατωνικών, με την έξοδο δηλαδή του νου από το σώμα, από τον χρόνο, για να λειτουργήσει δήθεν καθαρά.

β) Γνώση – αγνωσία. Όσο περισσότερο γνωρίζει ο άνθρωπος τον Θεό, τόσο περισσότερο συνειδητοποιεί το ακατάληπτο της ουσίας Του. Συχνότατες είναι οι αποφατικές διατυπώσεις, όπως «υπερούσιος αοριστία» (Διονύσιος Αεροπαγίτης), «υπερ-άρρητος», «υπεράγνωστος» (Μάξιμος).

γ) Έλλαμψη και θέρμη. η πολυδιάστατη εμπειρία του φωτός έχει άμεσες χριστολογικές, πνευματολογικές και εσχατολογικές συναρτήσεις. Η μυστική θεωρία προεκτείνεται σε θέα εσχατολογική, έξοδο από την Ιστορία προς το αιώνιο φως της Δευτέρας Παρουσίας. Παρά τη συχνότητα όμως και τη σημασία του φωτός, ποτέ δεν δόθηκε το βάρος σε εξωτερικά φαινόμενα. Αυτά θεωρήθηκαν μόνο μιά πλευρά της θέας του Θεού. ο ουσιαστικός σκοπός παρέμεινε η συνάντηση του προσώπου του Χριστού.

δ) «Θείος έρως». Ενώ η λέξη «έρως» επανέρχεται στα κείμενα των βυζαντινών μυστικών, οι ερωτικές περιγραφές είναι λιτές και διαφοροποιούνται σαφώς από ανάλογες σελίδες του μουσουλμανικού ή του ινδουιστικού μυστικισμού. Ακόμα και σε σχέση με τους δυτικούς μυστικούς, οι όποιοι συχνά χρησιμοποιούν ρομαντικές και ρεαλιστικές περιγραφές, οι Βυζαντινοί διαφέρουν όταν μιλούν για τον έρωτα του Θεού – όπως οι αποπνευματοποιημένες βυζαντινές εικόνες από τα δυτικοχριστιανικά αγάλματα. «Ο θείος έρως», «ο μακάριος έρως», δεν νοείται σαν μιά συναισθηματική διέγερση. Δένεται άμεσα με την αγάπη στην καθολική της μορφή, στην οποία δίνεται σταθερά το πρωτείο.

ε) Μία διαλεκτική τάση μεταξύ «έχειν» και «μη έχειν», μεταξύ στάσεως και συνεχούς κινήσεως, συνεχούς επεκτάσεως σε νέες εμπειρίες «από δόξης εις δόξαν», δεσπόζει στον βυζαντινό μυστικισμό. Η ανέλιξη αυτή συνδυάζεται με βαθιά ταπείνωση, ευγνώμονη εξάρτηση από τη θεία χάρη και ανοικτή συνείδηση στην ιστορική, εσχατολογική προοπτική.

στ) «Θέωσις». Οι βυζαντινοί θεολόγοι, στηριγμένοι βιωματικά στη θεολογία της σαρκώσεως, οδηγούνται σταθερά σε μιά θεολογία της θεώσεως. Ο αγ. Μάξιμος, ο όποιος ιδιαίτερα επιμένει σ’ αυτήν τη διδασκαλία, τονίζει ότι το δράμα του Θεού στον γνόφο είναι ήδη μετοχή στον Θεό. στη θέωση τελικά οδηγεί η μετοχή και η μέθεξη των ενεργειών του Θεού. Γινόμαστε «θεοί κατά χάριν», θεοί, «άνευ της κατ’ ουσίαν ταυτότητος». Πρόκειται για ένα τολμηρό δράμα, γεμάτο εμπιστοσύνη στη δύναμη της θείας χάριτος, πίστη στην οντολογική αλλοίωση που συντελείται στον κόσμο με τη σάρκωση του Χριστού και τη συνεχή δράση του Αγίου Πνεύματος, πλημμυρισμένο από ανεκλάλητη αισιοδοξία για τον τελικό σκοπό του ανθρώπου.

(Σχετικά με τα χαρακτηριστικά του Ορθόδοξου μυστικισμού βλ. κατωτέρω: Γιόγκα και Ορθόδοξος Ησυχασμός.)

Γενικά, ο Ορθόδοξος μυστικισμός παρουσιάζει ήρεμη νηφαλιότητα και ανάταση, σε ριζική αντίθεση προς μυστικίζουσες θεοσοφικές ή απόκρυφες θεωρίες και ψυχοσωματικές τεχνικές. Όλα είναι δώρα της χάριτος του Θεού. Εκείνο που κυρίως καταθέτει ο άνθρωπος είναι η προαίρεση, το μόνο ουσιαστικό που έχει δικό του. Ιδιαίτερα εξωτερικά φαινόμενα -όπως τα στίγματα, που είναι τόσο συχνά στους μυστικούς της Δύσεως- δεν αναφέρονται στους μυστικούς της Ανατολής. Πολλοί από τους τελευταίους προειδοποιούν ιδιαίτερα για τον κίνδυνο των σωματικών οραμάτων ή φαντασιώσεων. Διότι και τα δύο καταστρέφουν την ενότητα του ανθρώπου, την οποία ο Χριστός ήρθε να αναστηλώσει.

Η μυστική εμπειρία στην Ανατολική Εκκλησία διαμορφώνει το ήθος, την εν γένει πνευματικότητα και λατρευτική ζωή της. Είναι τόσο ευρεία η ακτινοβολία του μυστικού βιώματος, ώστε να μπορεί να γίνει λόγος γενικότερα για μυστική θεολογία και πνευματικότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Κλείνοντας το κεφάλαιο αυτό πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι κάθε τύπος μυστικισμού βρίσκεται σε οργανική σχέση με το ευρύτερο πλαίσιο, τις δοξασίες και τις βασικές αρχές της θρησκείας, μέσα στην οποία αναπτύχθηκε. Επηρεάζεται από τις αφετηριακές θρησκευτικές της συλλήψεις, τον γενικότερο προσανατολισμό και αντίστοιχα τις επαναπροσδιορίζει και τις διαμορφώνει.

Βιβλιογραφία κατ’ επιλογήν

Arberry, A.J., Sufism;An Account of the Mystics of Islam, G. Allen and Unwin, London 1950.

Blyth, R.H., Zen and Zen Classics, The Hokuseido Press, Tokyo 19703. Butler, C, Western Mysticism, Constable, London 19673. Dasgupta, S., Hindu Mysticism, Open Court, London 1927. Dupre, L., «Mysticism», The Encyclopaedia of Religion, (ed. M. Eliade):

Macmillan, New York, τομ. 10 (1987),pp. 245-261. Fedopov, G.P. (ed.), A Treasury of Russian Spirituality, Belmont, Mass, Nordlund 19752. […]

* Ρωσικός μυστικισμός. Στην Ορθόδοξη Ρωσία αναπτύχθηκαν δύο ρεύματα μυστικισμού. Το ένα υπήρξε άμεση συνέχεια της βυζαντινής και γενικά της Ορθόδοξης παραδόσεως. Τροφοδοτήθηκε σταθερά από τη λειτουργική ζωή και τις μεταφράσεις βυζαντινών μυστικών, όπως της Φιλοκαλίας, που κυκλοφόρησε αρχικά στη σλάβονική και αργότερα (1894) στη ρωσική γλώσσα. Ασκητικές μορφές, όπως ο Παΐσιος Βελιτσκόβσκυ (1-1794), ο Σεραφείμ του Σάρωφ (1754-1833) και πολλοί άλλοι είχαν στη ζωή τους ζωηρά μυστικά βιώματα.

Το άλλο ρεύμα προήλθε από μεταφράσεις διαφόρων γνωστών και αγνώστων μυστικών συγγραφέων της δυτικής Χριστιανοσύνης, συνήθως ευσεβιστικών τάσεων, και παρουσίασε επικίνδυνες εξάρσεις και αιρετικές αποκλίσεις. Χαρακτηριστικές μορφές στη δεύτερη αυτή τάση υπήρξαν οι: Γρ. Σ. Σκοβορόντα (1722-1794), Ν.Ι. Νοβικώφ και Α.Φ. Λά-μπσιν. Τον 19ο αι. εμφανίσθηκαν στη Ρωσία διάφορες μυστικοπαθείς ομάδες, με πρωταγωνιστές την Ταταρίνοβα, τον Α .Π. Ντουμποβίσκυ, τον Κοτέλνικωφ (του οποίου οι οπαδοί ονομάσθηκαν «οχήματα του Πνεύματος» -«ντουχονόστσι»), οι όποιες προκάλεσαν την αντίδραση της Εκκλησίας.

Σημαντικότερος εκπρόσωπος του ρωσικού μυστικισμού υπήρξε ο Βλ. Σολοβιώφ (1853-1900). Με σαφείς επιδράσεις από τον Νεοπλατωνισμό και τους μυστικούς της χριστιανικής Δύσης, όπως τους Eriugena, Bohme κ.α., ο Σολοβιώφ, έχοντας ο ίδιος έντονες προσωπικές μυστικές εμπειρίες, ανέπτυξε τις απόψεις του για τη μυστική πίστη, την «πανενότητα» του Θεού με το κοσμικό και ιστορικό σύμπαν κ.λπ. Αρχικά σλαβόφιλος, δέχθηκε 4 χρόνια πριν πεθάνει τη ρωμαιοκαθολική ομολογία. Κάπως πιο κοντά στην Ορθόδοξη παράδοση, ο θεολόγος και φιλόσοφος Α.Σ. Χομιάκωφ (1804-1860) πλούτισε τον ρωσικό μυστικό στοχασμό. Ξεκινώντας από τη μυστική εμπειρία της Εκκλησίας και στρεφόμενος γύρω από αυτήν, ανέπτυξε ένα μυστικισμό της ολοκληρώσεως και συναδελφότητας, που κέντρο του έχει το Πνεύμα του Χρίστου. Το έργο του άσκησε μεγάλη επίδραση στη μετέπειτα ρωσική θεολογική σκέψη.

Πηγή: Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου (Γιαννουλάτου), Ίχνη από την αναζήτηση του υπερβατικού, εκδ. Ακρίτας, σ. 319-355.

http://www.pemptousia.gr/

Κατηγορία ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΜΟΣ, ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Γύρισε κανείς;

Συγγραφέας: kantonopou στις 24 Απριλίου 2012

«Άμα πεθάνει κανείς… άμα κλείσει, τα μάτια του… πάει… όλα τελείωσαν. Ποιός γύρισε από τον άλλο κόσμο να μας πει, αν είναι τίποτε;… Δε βαριέσαι… Εδώ είναι ο παράδεισος και η κόλαση,.

Λόγια γνωστά. Χιλιοειπωμένα. «Τροπάριο»! Τα λένε συνεχώς πολλοί. Με… πολλή σοβαρότητα. Με την πεποίθηση ότι είναι μία σοφή διαπίστωση· με τετραγωνική λογική!

Αλλά δεν είναι. Είναι φτηνές ανοησίες· αφέλειες· απερισκεψίες· επιπόλαια λόγια.

Θέλετε να το διαπιστώσετε; Ρωτήστε τους! Όχι πολλά πράγματα. Μόνο τούτο:

– Πώς το καταλάβατε; Πώς φθάσατε σ’ αυτή τη διαπίστωση; Τί έρευνα κάνατε;

Δεν έχουν τί να απαντήσουν. Όμως έρχονται τα γεγονότα, που φανερώνουν, πόσο εκτός πραγματικότητας είναι κάτι τέτοιες «διαπιστώσεις»! Και δείχνουν ότι αυτοί που τα λένε δεν έχουν επαφή με την πραγματικότητα· ζουν στον κόσμο τους! Γεγονότα είναι οι συνεχείς και αδιάκοπες εμφανίσεις και παρεμβάσεις των αγίων στην ζωή μας. Και όλη η παρουσία των αγίων στη ζωή μας, μας λέει, όχι απλά «κάτι», αλλά «κάτι» για την μετά θάνατο ζωή.

* * *

Το θαυμαστό είναι ότι για εκείνη την πραγματικότητα μας αποκαλύπτουν αισθητά την αλήθεια όχι μόνο άγιοι, αλλά και αμαρτωλοί.

Στο βιβλίο «ΣΤΑΤΕΡΣ ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΣ» τ. Α΄, ο όσιος αυτός Ρώσσος αναφέρει, ότι μια χήρα του διηγήθηκε τα εξής:

«Μερικά χρόνια πριν, όταν έχασα τον άνδρα μου, ήμουν φοβερά λυπημένη. Η ζωή είχε χάσει για μένα κάθε ενδιαφέρον· και η σκέψη για αυτοκτονία ερχόταν στο νου μου όλο και πιο συχνά. Ποτέ δεν θα ξεχάσω την παραμονή του Πάσχα εκείνης της τραγικής για μένα χρονιάς. Με την φροντίδα της μητέρας όλα ήταν έτοιμα για τον μεγάλο εορτασμό· και το σπίτι μας είχε πάρει την πανηγυρική του όψη. Μόνο που στην ψυχή μου δεν είχα Πάσχα! Αντίθετα μάλιστα, κυριαρχούσε εκεί το ζοφερό σκοτάδι της απογοήτευσης. Η μητέρα μου όμως, που ήξερε τη βαρειά μου ψυχική κατάσταση, δεν με άφηνε ούτε βήμα να κάνω από κοντά της, χωρίς να με παρακολουθεί. Και τότε εγώ, σαν χρόνο κατάλληλο να φέρω σε πέρας το λογισμό μου, να θέσω τέρμα με την αυτοκτονία στη ζωή μου, διάλεξα τη νύχτα του Πάσχα. Έτσι δεν θα ήταν στο σπίτι, σκεφτόμουν, κανένας -εκτός από την κορούλα μου- να με εμποδίσει! Είπα λοιπόν στην μητέρα μου, πως εγώ θα αργούσα λίγο, γιατί με πονούσε τάχα το κεφάλι. «Καλά τότε, ξάπλωσε λίγο -με συμβούλευσε η μητέρα- και, αφού σου περάσει το κεφάλι, θα πάμε μαζί στην εκκλησία».

Για να αποφύγω την κουβέντα της ξάπλωσα. Και χωρίς να το καταλάβω αποκοιμήθηκα. Και ξαφνικά βλέπω ένα παράξενο όνειρο. Ευρίσκομαι σε κάποιο σκοτεινό και τρομακτικό υπόγειο. Μακριά, βλέπω τεράστιες φλόγες. Και από το κάτω μέρος του υπογείου αυτού χώρου, κατακαμένη, φρικιαστική, μ’ ένα σχοινί στο λαιμό, τρέχει προς το μέρος μου μια παλιά μου συμμαθήτρια. «Όλγα, Όλγα,  τί κάνεις;» Φωνάζω. «Δυστυχή, και συ θέλεις νά ’ρθης εδώ;» μου σκούζει εκείνη. Και αμέσως αντηχεί ο γλυκύς ήχος της μεγάλης μας καμπάνας».

Ήταν η καμπάνα της εκκλησίας, που χτυπούσε για την ακολουθία της Αναστάσεως. Η Όλγα με το σχοινί στο λαιμό, που είχε φανεί μέσα σ’ εκείνη τη φρικτή κατάσταση, είχε αυτοκτονήσει πριν ένα χρόνο.

Το γεγονός αυτό συνέτισε την απελπισμένη γυναίκα. Την έβγαλε από το τέλμα της απόγνωσης, που είναι η χειρότερη παγίδα του διαβόλου. Και εμάς μας διδάσκει ότι:

  1. Ναι. Έχουν έλθει και έρχονται και θα έρχονται από τον «άλλο κόσμο» πολλοί· και άγιοι και αμαρτωλοί· και μας το λένε καθαρά ότι ο θάνατος δεν είναι ΤΕΛΟΣ· και ότι μετά τον θάνατο ακολουθεί η ΑΙΩΝΙΑ ΖΩΗ, ή η ΑΙΩΝΙΑ ΚΟΛΑΣΗ.
  2. Δεν υπάρχει για τον άνθρωπο, μεγαλύτερο λάθος, από το να μη προσδοκά «Ανάσταση νεκρών και ζωήν του μέλλοντος αιώνος».

(Αρχιμ Σάββα Δημητρέα, «Κατεύθυνον τα διαβήματά μου», εκδ. Ι.Μ.Προφ. Ηλιού, Πρέβεζα 2012) Θησαυρός Γνώσεων και Ευσεβείας

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ, ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Η αθέατη ομορφιά είναι η Αλήθεια του Θεού

Συγγραφέας: kantonopou στις 21 Απριλίου 2012

«Τι είναι η πίστη; Η πίστη είναι υγιής και παραγωγικός διάλογος με το αθέατο, με το άγνωστο και με το άχρηστο, το φαινομενικώς άχρηστο. […] Σήμερα η σύγχρονη φυσική, η αστροφυσική μιλάει για το αθέατο σύμπαν. Υπάρχει το ορατό σύμπαν, το οποίο καλύπτει το πολύ – πολύ το 4% του πραγματικού σύμπαντος. Και μάλιστα αυτό που φαίνεται με το μάτι είναι το 0,4%. Τα 3,6% είναι θερμή ενδογαλαξιακή ύλη· έτσι ονομάζεται. Αυτό που βλέπουμε με τα τηλεσκόπια – όχι μόνον με τα οπτικά τηλεσκόπια, αλλά με τα τηλεσκόπια που λαμβάνουν και σε άλλες περιοχές του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος – είναι ένα απειροελάχιστο ποσοστό αυτού που υπάρχει. Το 23% λέγεται σκοτεινή ύλη και το 73% σκοτεινή ενέργεια. Άρα το 96% είναι σκοτεινό, μη ορατό, μη θεατό, μη άμεσα ανιχνευόμενο. Αυτό το 96% κρύβει μέσα του το 99% των ωραίων μυστικών της φύσεως. Η μη θεατή ύλη κρύβει τη βαθύτερη ομορφιά του σύμπαντος και του κόσμου στον οποίο ζούμε…»
Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος, «Ορθοδοξία: Η Ελπίς πάντων των περάτων της Γης, από το ανθολόγιο κειμένων «Ελληνορθόδοξη Πορεία», σελ. 460-461.
Ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος, δεν μιλάει ως απλός θεολόγος για το σύμπαν. Το έχει μελετήσει, όσο επιτρέπουν τα ανθρώπινα μέτρα και το επιστητό. Είναι απόφοιτος του τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και στις ΗΠΑ ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές στην Αστροφυσική (Harvard), και στην Μηχανολογία και την Βιοϊατρική Τεχνολογία (Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης, ΜΙΤ). Είναι δύσκολο το θέμα, το ποίο πραγματεύεται ο ξεχωριστός ιερέας και κάπως οξύμωρο: η ομορφιά που δεν βλέπουμε και το άπειρο μέγεθος που κατορθώνει και κρύβεται ακριβώς κάτω από τη μύτη μας.
Θεσπέσιος άγνωστος
Η ανθρώπινη προσπάθεια δεν έχει πάψει ποτέ να καταβάλλεται ως αντίδωρο στο θυσιαστήριο της επιστήμης. Έχει χαρίσει στο γένος μας πολλά αγαθά και θεραπείες παθών αλλά ταυτόχρονα έχει απλώσει μπροστά στα μάτια μας τις ολέθριες δυνατότητες της κακής χρήσης των επιστημονικών οφελημάτων. Ωστόσο, όπως υπαινίσσεται ο μητροπολίτης Μεσογαίας, η γνώση διαφέρει από την επιστήμη όσο η σταγόνα από τον ωκεανό. Στην περίπτωσή μας, η επιστήμη μάς παρέχει τη δυνατότητα της θέασης της σταγόνας. Η γνώση είναι ο ωκεανός. Για να φτάσει κάποιος στην γνώση δεν αρκεί το διάβασμα, οι εξετάσεις, η αποστήθιση κειμένων. Απαιτείται βίωμα. Πάνω απ” όλα Πίστη. Αυτό είναι το διαβατήριο για την εσωτερική συνάντηση με τον θεσπέσιο Άγνωστο, που σε όλους έγινε Γνωστός με τα Πάθη, την Σταύρωση, την Ταφή και την Ανάστασή Του. Όποιος αποπειράται να προσεγγίσει τον Θεό με το μικροσκόπιο, τα μέτρα και τα σταθμά θα φτάσει μέχρι την εξώθυρα του Οίκου Του. Εκεί όπου απλά είναι ορατές κάποιες από τις εκδηλώσεις του μεγαλείου Του. Το κλειδί της εισόδου είναι η Πίστη, αυτή η στάση ζωής που φαντάζει εξωλογική αλλά στην πραγματικότητα είναι ολιστική αντιμετώπιση του περάσματός μας από τη γήινη σφαίρα. Πίστη στο αόρατο, το άφατο, το άπειρο. Πεποίθηση ότι θα υπάρξει κοινωνία με την ομορφιά που κρύβεται σ” αυτό το 96% του αινιγματικού συνόλου.
Χριστός Ανέστη
Αγαπάτε αλλήλους. Χριστός Ανέστη. Δύο μηνύματα, δύο λέξεων έκαστο, που εμπεριέχουν αναρίθμητα σύμπαντα νοημάτων και ουσιαστικές, οριστικές και αμετάκλητες λύσεις για τα βάσανα των κοινωνιών μας. Τέσσερις λέξεις που άλλαξαν τον κόσμο και χώρισαν την Ιστορία στα δύο. Προ Χριστού και μετά Χριστόν. Η Πίστη στην ισχύ αυτών των τεσσάρων λέξεων είναι το καύσιμο για να βαδίσουν τα έθνη στην κοπιαστική λεωφόρο της Ιστορίας. Δεν μπορεί να κινηθεί τίποτα δίχως αγάπη και πεποίθηση για νίκη επί του θανάτου διότι απλούστατα χάνεται το νόημα της βιωτής. Η βασική μάστιγα της συλλογικής ζωής, ανεξαρτήτως εποχής, είναι το σαράκι που κατατρώγει τον ανθρώπινο νου ότι δεν υπάρχει τίποτα μετά το τέλος της επίγειας διαδρομής. Από την στιγμή που θα επικρατήσει αυτή η ιδέα στις ψυχές των ανθρώπων η καθημερινότητα μετατρέπεται σ” έναν διαγωνισμό προσπορισμού ύλης. Σ” ένα ξέφρενο ράλι απολαύσεων και μάταιων αποκτημάτων. Αφού όλα ξεκινούν και τελειώνουν εδώ, τίποτα περαιτέρω δεν έχει σημασία. Αν κάνουμε το λάθος να θεωρήσουμε το 0,4% του ορατού ισοδύναμο με το 99,6% θα θυσιάσουμε το δάσος για ένα μικρό θαμνάκι. Χριστός Ανέστη και αγαπάτε αλλήλους!

πηγή

Κατηγορία ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ, ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ | Δε βρέθηκαν σχόλια »