Απρ 21

Συνέδριο για τον Γ. Ρίτσο στο Γύθειο (13-14/4/2019): Αποτίμηση

Με εξαιρετική επιτυχία πραγματοποιήθηκε  και εφέτος, στις 13 και 14 Απριλίου 2019,  το 2ο Επιστημονικό Συνέδριο στο Γύθειο, αφιερωμένο στο Γιάννη Ρίτσο, που διοργάνωσαν ο Δήμος Ανατολικής Μάνης και το Γενικό Λύκειο Γυθείου. Την οργανωτική επιτροπή του Συνεδρίου αποτελούσαν οι: Κώστας Δρογκάρης, Ιατρός, Ερευνητής Τοπικής Ιστορίας, Γεωργία Λυροφώνη, Αντιδήμαρχος Δήμου Ανατολικής Μάνης, Παναγιώτα Μένεγα, Διευθύντρια Γενικού Λυκείου Γυθείου, Μανώλης Μ. Στεργιούλης, δ.φ., Αντιπρόεδρος Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων, Ελένη Δρακουλάκου, Πρόεδρος Σχολικής Επιτροπής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Δήμου Ανατολικής Μάνης.

Το συνέδριο τίμησαν  με την παρουσία τους οι δύο κορυφαίοι ποιητές μας, ο Τίτος Πατρίκιος και ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης.

Στο πλαίσιο του συνεδρίου λειτουργούσε έκθεση φωτογραφίας με θέμα «Γύθειο 1920-1930»  από την προσωπική συλλογή του Κωνσταντίνου Δρογκάρη.

Στην Πρώτη Συνεδρία πρόεδρος ήταν η  Ανθούλα Δανιήλ, δ.φ., Συγγραφέας – Κριτικός Λογοτεχνίας.

Η  Ευαγγελία Μπέτα, Φιλόλογος, και ο Κώστας Δρογκάρης, Ιατρός – Ερευνητής Τοπικής Ιστορίας, στην εισήγησή τους με τίτλο  «Γιάννης Ρίτσος και Γύθειο: ο τόπος και οι άνθρωποι στη ζωή και το έργο του ποιητή» έφεραν στο φως, με έρευνα κυρίως σε αρχειακές πηγές, ενδιαφέρουσες πληροφορίες που έχουν σχέση με την οικογένεια της μητέρας του ποιητή, αλλά και με τη μαθητεία του στο Γυμνάσιο Γυθείου, στοιχεία που αποτυπώνονται συχνά στο έργο του.

Ο Δημήτρης Κοσμόπουλος, Ποιητής – Διευθυντής του περιοδικού «Νέα Ευθύνη», στην εισήγησή του με τίτλο    «Γιάννης Ρίτσος: μείζων λυρικός του 20ού αιώνα» απέδειξε ότι το λυρικό αίτημα και η κοινωνική πράξη στο Ρίτσο  αλληλοτροφοδοτούνται, τονίζοντας ότι η πολυγραφία του συστήνει,  με τον καιρό, μιαν οντολογία της γραφής. Υπάρχει στον ποιητή μια καταναγκαστική βιωματική συνθήκη: Ο άνθρωπος και ο κόσμος του οφείλουν να ειπωθούν μεταφρασμένοι ποιητικά –αυτή είναι η δημιουργική επιταγή του Ρίτσου.

Ο Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών  Παναγιώτης Δ. Μαστροδημήτρης, στην εισήγησή του με τίτλο «Παράδοση και νεωτερικότητα στην ποίηση του Γιάννη Ρίτσου» μας υπενθύμισε την περιοδολόγηση της ποιητικής παραγωγής του Ρίτσου, που ο ίδιος έχει προτείνει, και επεσήμανε την προσπάθεια του ποιητή, μέσα από τη διαμάχη του μείζονος και του ελάσσονος, να ενσωματώσει το συλλογικό γίγνεσθαι, υπερασπιζόμενος την ηθική και  υπερβαίνοντας τα προσωπικά του αδιέξοδα. Ο καθηγητής τόνισε ότι το ποιητικό σύμπαν του Ρίτσου «αποτελεί ένα ενιαίο και απειροπληθές στα συστατικά του σύστημα, με συνείδηση ολότητας, όπου παράδοση και νεωτερικότητα συνυπάρχουν».

 

Η Αγγελική Κώττη, Δημοσιογράφος – Μελετήτρια του έργου του Γιάννη Ρίτσου, δεν μπόρεσε να παραβρεθεί στο συνέδριο, αλλά απέστειλε την εισήγησή της, που την ανέγνωσε η Ευαγγελία Μπέττα. Τίτλος της: «Γιάννης Ρίτσος, Η σονάτα του σεληνόφωτος. Τι σχέση είχαν η Γυναίκα με τα Μαύρα και Η Άνθρωπος;». Στην εισήγηση παρουσιάστηκε σχεδίασμα επιστολής του Ρίτσου προς τη Ζωή Καρέλλη, μέσω του οποίου εικάζουμε ποια πιθανώς πρόσφερε την πρώτη ύλη  που οδήγησε τον ποιητή στη δημιουργία του μοναδικού αυτού έργου του.

Η Μαρία Διαμαντοπούλου, ΜΑ – Φιλόλογος, στην εισήγησή της με τίτλο «Η σονάτα του σεληνόφωτος. Μια ιδεολογική προσέγγιση» εφαρμόζοντας την άποψη του Μασρέ ότι η ιδεολογία αναδύεται από τις σιωπές και τα κενά, υποστήριξε ότι η Γυναίκα με τα Μαύρα του ποιήματος είναι η καταρρέουσα αστική τάξη.

Στη Δεύτερη Συνεδρία, πρόεδρος ήταν η Γεωργία Λυροφώνη, Αντιδήμαρχος Δήμου Αν. Μάνης.

Η Αγγελική Αργειτάκου, ΜΑ – Φιλόλογος, στην εισήγησή της με τίτλο «Γιάννης Ρίτσος, Ισμήνη» μελέτησε το αρχαιόθεμο ποίημα του Ρίτσου στο οποίο η Ισμήνη του, αδιάφορη για τους παλιούς ή νέους νόμους, υπερβαίνει τα εσκαμμένα της εποχής της και γι’ αυτό γίνεται η ηρωίδα ενός σύγχρονου έπους, σύμβολο μιας αντιηρωικής εποχής. Γι’ αυτό και στο τέλος η εισηγήτρια αναρωτήθηκε: «Η Ισμήνη είναι ένα κορίτσι της εποχής μας;»

Η  Γεωργία Χαριτίδου, δ.φ., Επίτ. Διευθύντρια Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, στην εισήγησή της με τίτλο «Ο μύθος του Φιλοκτήτη στον Σοφοκλή και στον Γιάννη Ρίτσο»  τόνισε ότι ο ώριμος Φιλοκτήτης ταιριάζει με τον ώριμο Ρίτσο, που καταθέτει τον υπαρξιακό του προβληματισμό, αλλά και  την αγωνία για τις αντιφάσεις, τις αντινομίες, αλλά και τα προβλήματα της σύγχρονης εποχής. Τέλος, ο Ρίτσος πετά το προσωπείο  και επιλέγει τη ζωή και τον αγώνα υπέρ του συνόλου.

Ο  Ιωάννης Κονδυλόπουλος, ΜΑ – Φιλόλογος, Διευθυντής του 4ου Γυμνασίου  Σπάρτης «Γιάννης Ρίτσος», στην εισήγησή του με τίτλο «Μετά τον μύθο, τι; – Σκέψεις με αφορμή τα αρχαιόθεμα ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου» σημείωσε ότι στα αρχαιόθεμα ποιήματα του Ρίτσου έχουμε την ευτυχή συνάντηση ποίησης, ιστορίας και μυθολογίας «ή μάλλον, την επανένωσή τους στο όλον που εξαρχής συνιστούσαν». Τόνισε, επίσης, παραθέτοντας συγκεκριμένες προτάσεις, την ανάγκη να ενισχυθεί η αρχαιογνωσία των σύγχρονων και μελλοντικών αναγνωστών, ώστε να μπορούν να προσλάβουν την πολυδιάστατη αρχαιόθεμη ποίηση του Ρίτσου, αλλά και των υπόλοιπων ποιητών μας.

Η Αγάθη Γεωργιάδου, δ.φ., Επίτ. Σχολική Σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης – Συγγραφέας, στην εισήγησή της με τίτλο «Ανιχνεύοντας αντιθετικά μοτίβα στην ποιητική συλλογή Υπερώον του Γιάννη Ρίτσου» επισήμανε ότι η ταλάντωση των αντιθέτων (ομορφιά-ασχήμια, λόγος-σιωπή, φως-σκοτάδι, κίνηση-ακινησία, ζωή-θάνατος, αυτογνωσία-άγνοια, μνήμη-λήθη), που αντανακλούν το ηθικό έλλειμμα του ’80, βοηθά τον ποιητή να αντισταθμίζει το κακό με το καλό και να εστιάζει στην ομορφιά, σε αντιδιαστολή με την ασχήμια που υπάρχει στον κόσμο.

Η Μαρία Κουντούρη, Φιλόλογος, Διευθύντρια Γενικού Λυκείου Μονεμβασίας, στην εισήγησή της με τίτλο «Προσεγγίζοντας το Εικονοστάσιο Ανωνύμων Αγίων του Γ. Ρίτσου» προσέγγισε το εννεάτομο έργο όπου ο Γ. Ρίτσος εκπληρώνει αυτό που συνιστά το προσωπικό του χρέος, δηλαδή το ιερό χρέος της μνήμης σε πρόσωπα που διαδραμάτισαν περισσότερο ή λιγότερο σημαντικό ρόλο στη ζωή του.

Στην Τρίτη Συνεδρία πρόεδρος ήταν η  Γεωργία Ξανθάκη- Καραμάνου, Ομότιμη  Καθηγήτρια  Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Η  Ελένη Ξανθάκου, ΜΑ – Φιλόλογος, στην εισήγησή της με τίτλο: «Το μυθικό πρόσωπο της Ηλέκτρας στην ποίηση του Γιάννη Ρίτσου» εξέτασε το μυθικό πρόσωπο που πρωταγωνιστεί σε τέσσερις από τις συνθέσεις της Τέταρτης διάστασης και μετασχηματίζεται από τον ποιητή, σε σχέση με τους τρεις τραγικούς, με πρόθεση να ανιχνευτεί σε βάθος μια ηρωίδα που αντικατοπτρίζει πολλά από τα προσωπικά του βιώματα.

Η Χριστίνα Αργυροπούλου, δ.φ., Επίτ. Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτο – Συγγραφέας, στην εισήγησή της με τίτλο «Ποίηση και ποιητική στην Κυρά των Αμπελιών του Γιάννη Ρίτσου» διεξήλθε τις είκοσι τέσσερις ενότητες της συγκεκριμένης ποιητικής σύνθεσης με συνεξέταση μορφής και περιεχομένου και επισήμανε ότι ο ποιητής προσωποποιεί και ταυτίζει την Κυρά των Αμπελιών, την οποία επικαλείται συχνά, με την Ελλάδα, με τη Μάνα και την Παναγιά, σ΄ ένα ποίημα  όπου οι απλοί άνθρωποι έγιναν Διγενήδες, έτοιμοι για τον Αγώνα για δικαιοσύνη, ελευθερία και αξιοπρέπεια.

Η  Γεωργία Κακούρου Χρόνη, δ.φ.,  στην εισήγησή της με τίτλο: «Αγαπητή μου Τατιάνα» παρουσίασε χειρόγραφα του Γιάννη Ρίτσου που έχουν καταγραφεί στο «Αρχείο Μιλλιέξ» και κατατεθεί στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ). Το «Αρχείο» περιέχει: δύο ανέκδοτες επιστολές του Γιάννη Ρίτσου· κείμενό του για την «εκλογή και βράβευση» ποιημάτων της «Πανσπουδαστικής»· απόσπασμα του «Τοιχοκολλητή»· «Για τον Ροζέ και την Τατιάνα», κείμενο του ποιητή για το αφιέρωμα στους Μιλλιέξ του περιοδικού «Τομές».

Ο Μανώλης Μ. Στεργιούλης, δ.φ., στην εισήγησή του με τίτλο «Ο Γιάννης Ρίτσος “συνομιλεί” με τον Νίκο Καζαντζάκη» επισήμανε στοιχεία που δείχνουν επιδράσεις που δέχθηκε ο Γιάννης Ρίτσος από το έργο του Νίκου Καζαντζάκη.

Η Σούλα Παπαγεωργοπούλου, δ.φ., Επίτιμη Σχολική Σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Συγγραφέας, στην εισήγησή της με τίτλο: «Η “αφιέρωση” του Γιάννη Ρίτσου στον Γιάννη Σκαρίμπα» κατέδειξε ότι ο Ρίτσος και ο Σκαρίμπας ήταν συνοδοιπόροι στις πολιτικές και κοινωνικές αναζητήσεις του  ΄30 και ότι ο Ρίτσος γνώριζε το έργο του Χαλκιδαίου συγγραφέα.

Ο  Στυλιανός Σαββαΐδης, Msc Φιλοσοφίας,  στην εισήγησή του με τίτλο «Γιάννης Ρίτσος και Νικηφόρος Βρεττάκος: Μια σχέση από συγκλίσεις και αποκλίσεις» μελέτησε τη σχέση Ρίτσου και Βρεττάκου και τόνισε, μέσα από την περιδιάβασή του σε ιστορικούς της λογοτεχνίας και ανθολόγους, ότι και οι δυο ποιητές συνειδητοποίησαν από νωρίς την ανάγκη για αλλαγή και συστρατεύτηκαν σε κοινούς σκοπούς.

Στην Τέταρτη Συνεδρία πρόεδρος ήταν ο αντιδήμαρχος Ανατολικής Μάνης κ. Τσιριγώτης.

Η Ανθούλα Δανιήλ, δ.φ., Συγγραφέας – Κριτικός Λογοτεχνίας, στην εισήγησή της με τίτλο «Γιάννης Ρίτσος. Ο τόπος, η Ιστορία, ο άνθρωπος» μελέτησε με πολλές διακειμενικές αναφορές τον υμνητή ενός τόπου που γέννησε πολιτισμό και έκανε τον άνθρωπο ον που δουλεύει την ύλη  και το πνεύμα, που πολεμά και αναλώνεται για τις  ιδέες, στηριζόμενος πάντα στους προγόνους του.

Η Ελένη Αντωνιάδου, δ.φ., Πρ. Μορφωτική Ακόλουθος της Κυπριακής Πρεσβείας, στην εισήγησή της με τίτλο «Ο Γιάννης Ρίτσος και η Κύπρος» παραθέτοντας αξιόπιστα τεκμήρια κατέδειξε την ιδιαίτερη σχέση του Γιάννη Ρίτσου με την Κύπρο, το κλίμα ενθουσιασμού που κυριαρχεί στις δύο επισκέψεις του ποιητή στο νησί, αλλά και τη συγκίνηση με την οποία παρακολουθεί ο Γιάννης Ρίτσος τα μείζονα γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορική πορεία της Κύπρου στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα

Ο Κυριάκος Ιωάννου, δ.φ., Νεοελληνιστής, στην εισήγησή του με τίτλο «Από το Λευκόνοικο έως τη Μονεμβασιά: η ρωμιοσύνη στην ποίηση του Βασίλη Μιχαηλίδη και του Γιάννη Ρίτσου» τόνισε ότι ο Βασίλης Μιχαηλίδης (1849-1917) είναι ο πρώτος Κύπριος ποιητής ο οποίος χρησιμοποιεί στο έργο του τη λ. «ρωμιοσύνη», ενώ ο μεταγενέστερος Γιάννης Ρίτσος συγκαταλέγεται ανάμεσα στους πρώτους ποιητές της ευρύτερης νεοελληνικής λογοτεχνίας οι οποίοι έχουν ενσωματώσει στο έργο τους τη συγκεκριμένη λέξη. Ο εισηγητής διερεύνησε την αξιοπιστίας παλαιότερης προφορικής μαρτυρίας, σύμφωνα με την οποία ο Γ. Ρίτσος, περί τα μέσα της δεκαετίας του 1970, απήγγειλε στίχους του Β. Μιχαηλίδη, αποκαλώντας τον ποιητή της ρωμιοσύνης.

Ο Θεοδόσης Πυλαρινός, Ομότιμος Καθηγητής Ιονίου Πανεπιστημίου,  στην εισήγησή του με τίτλο «Γιάννης Ρίτσος – Θοδόσης Πιερίδης: ποιητικοί και ιδεολογικοί παράλληλοι βίοι» μελέτησε την υποδοχή των πρωτόλειων ποιημάτων του Γ. Ρίτσου και του Θ. Πιερίδη στις σελίδες του Περιοδικού της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαιδείας, με κριτή τον Ηρακλή Αποστολίδη, περιοδικό που αποτέλεσε φιλόξενο βήμα και για τους δύο ποιητές, των οποίων τα ποιήματα διαπνέονταν την περίοδο εκείνη από νεοσυμβολιστικό πνεύμα και έντονο λυρισμό.

Ο Λεωνίδας Γαλάζης, δ.φ., Επιθεωρητής Φιλολογικών Μαθημάτων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου, στην εισήγησή του με τίτλο «”Γιε μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου“σε  πήρε η στράτα του χαμού”: Ανάμεσα στον Επιτάφιο του Γιάννη Ρίτσου και τον κυπριακό Επιτάφιο του Αντώνη Πιλλά: συγκλίσεις και αποκλίσεις» ανίχνευσε κοινά στοιχεία ανάμεσα στον Επιτάφιο (1936) του Γ. Ρίτσου   και την ομότιτλη ποιητική σύνθεση του Α. Πιλλά (1978) και υποστήριξε ότι, παρά τις εμφανείς αντιστοιχίες στην ποιητική σκηνοθεσία και στα θεματικά μοτίβα των δύο ποιητικών κειμένων, υπάρχουν και αξιοσημείωτες διαφοροποιήσεις.

Η  Πέμπτη Συνεδρία πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 14 Απριλίου 2019. Πρόεδρος ήταν η Παναγιώτα Μένεγα, Διευθύντρια Γενικού Λυκείου Γυθείου.

Η Αντωνία Καπελέρη, δ.φ., στην εισήγησή της με τίτλο «Ο ερωτικός Ρίτσος, ταξίδια αυτογνωσίας: η νεοπλατωνική προσέγγιση» μίλησε για τον υπερβατικό και μεταφυσικό Ρίτσο, με ιδιαίτερες αναφορές στην Εαρινή Συμφωνία όπου το φως του ήλιου, σύμβολο του νοητού, σε έναν ύμνο του Κάλλους, χρησιμοποιείται ποιητικά στον Ρίτσο και φιλοσοφικά στους Νεοπλατωνικούς.

Ο Παναγιώτης Ξηντάρας, δ.φ., Επίτ. Σχολικός Σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης,  στην εισήγησή του με τίτλο  «”Κέρματα” από το επιστολικό θησαυράριο του Γιάννη Ρίτσου» παρουσίασε τις επιστολές των ετών 1949-1952, το μοναδικό μέσο με το οποίο ο εξόριστος ποιητής επικοινωνούσε από τα ξερονήσια με την αδελφή του Λούλα. Όπως τόνισε ο εισηγητής, τα επιστολικά δελτάρια του Ρίτσου μετατρέπονται σε «αντηχεία συναισθηματικής πλημμυρίδας του ποιητή, όπου τα εννοούμενα είναι πιο ενδιαφέροντα από τα γραφόμενα και, χάρη σε αυτά, ο ποιητής κατορθώνει να ξεπερνά το “μη” και  το “δεν” των λογοκριτών σε έναν τόπο αγεωγράφητο, σαν από το υπερπέραν».

Ο  Ευριπίδης Γαραντούδης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, στην εισήγησή του με τίτλο «Η ποίηση του Γιάννη Ρίτσου και ο κινηματογράφος» διαπίστωσε ότι ο Ρίτσος από πολύ νωρίς, σε αντίθεση με το ανίδεο πλήθος, διαβλέπει την κοινωνική και ιδεολογική διάσταση του Σαρλό, του ήρωα που ενσάρκωσε ο Τσάρλι Τσάπλιν, ως συμβόλου των κοινωνικά κατατρεγμένων. Ο εισηγητής τόνισε ότι, πέρα από τις ρητές αναφορές στον κινηματογράφο, πολλά ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου διακρίνονται στη δόμησή τους από κινηματογραφικότητα.

Τίτλος της εισήγησης του Αντώνη Τάντουλου, Ιατρού, ήταν: «Συνάντηση της ζωγραφικής με την ποίηση. Οι εικονογραφημένες βιβλιοφιλικές εκδόσεις έργων του Γιάννη Ρίτσου». Ο εισηγητής, που έχει συλλέξει  σπάνιες εκδόσεις έργων του Ρίτσου από όλον τον κόσμο, παρουσίασε ορισμένες από αυτές, τυπωμένες σε ειδικό χαρτί, σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων, με εξαιρετική εικονογράφηση και ιδιαίτερα προσεγμένη βιβλιοδεσία, επιβεβαιώνοντας την άποψη του Σιμωνίδη πως «η ζωγραφική είναι σιωπηλή ποίηση, ενώ η ποίηση είναι η ομιλούσα ζωγραφική».

Η Μεταξία Παπαποστόλου, δ.φ., Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης,  στην εισήγησή της με τίτλο «Το εικαστικό έργο του Γιάννη Ρίτσου (πέτρες, βότσαλα, ρίζες και χαρτιά, λέξεις σημαδεμένες με τα στίγματα μιας βασανισμένης ελληνικότητας)» μίλησε για την ανάγκη του Ρίτσου να αποτυπώσει αισθήματα ψυχής με ειλικρίνεια και επιδεξιότητα, εκτός από την ποίηση, στη ζωγραφική του, που είναι γεμάτη χρώματα και αισθήσεις.  Ο Ρίτσος χρησιμοποίησε επίσης τα υλικά της φύσης, που τον συντρόφευσαν στην εξορία (πέτρες, βότσαλα και ρίζες). Η ζωγραφική του, σύμφωνα με την εισηγήτρια, ακολούθησε τις νεωτερικές του αναζητήσεις και την πορεία του προς την ποιητική ωριμότητα.

Η φιλόλογος Παναγιώτα Λάσκαρη, Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, στην εισήγησή της με τίτλο «Αργά, πολύ αργά μέσα στη νύχτα… Σπουδάζοντας τον Γιάννη Ρίτσο πάνω στην ψαύση της σιωπής και της οδύνης του τίποτα» σημείωσε ότι  στις τέσσερις συλλογές που συναποτελούν τον συγκεκριμένο τόμο «ο Γιάννης Ρίτσος του τέλους, ανυπόδητος και γυμνός, ριψοκίνδυνα ηττημένος, αλλά και κυρίαρχος της ήττας του, ανασυνθέτει την ιστορία του προσώπου του με φαγωμένα από τη φθορά και τον χρόνο όλα τα προσωπεία του, την ώρα που η ψαύση της σιωπής, έμμονη ιδέα της ποίησής του,  απειλεί  τον ίδιο και τον ποιητικό του λόγο με αφανισμό, ενώ παράλληλα συνεχίζει ποικιλοτρόπως να τους τροφοδοτεί».

Ο σκηνοθέτης Ανδρέας Αντωνιάδης μίλησε στη συνέχεια για τη γνωριμία του με τον Γιάννη Ρίτσο. Κατ’ αρχάς για τη συνάντηση μαζί του τον Μάιο του 1979 στο ΡΙΚ, κατά την πρώτη επίσκεψη του ποιητή στην Κύπρο, για τις ανάγκες εκπομπής. Ο σκηνοθέτης θυμάται ότι ο Γιάννης Ρίτσος ήταν ιδιαίτερα ευγενής και φιλικός. Τα παραπάνω επιβεβαιώθηκαν και από την επίσκεψη του σκηνοθέτη στο διαμέρισμα-ατελιέ του ποιητή στην Αθήνα. Ο κ. Αντωνιάδης ανακάλεσε εμπειρίες από τη σκηνοθεσία των έργων του Ρίτσου «Τα ραβδιά των τυφλών» και «Ελένη» για την τηλεόραση, αλλά και από τα «Ρίτσεια», που είχαν πραγματοποιηθεί στη Μονεμβασιά.

Ας τονιστεί ότι η μεγάλη επιτυχία και ο πλούτος του Συνεδρίου δεν ήταν προϊόν μόνο των αξιόλογων εισηγήσεων, αλλά κυρίως των δυναμικών παρεμβάσεων των δύο ποιητών που κόσμησαν με την παρουσία τους τις εργασίες του, οι οποίοι με τις καίριες παρατηρήσεις τους και τις βιωματικές αφηγήσεις τους δίδαξαν τους συνέδρους ποικιλοτρόπως.

Πιο συγκεκριμένα:

Ο Τίτος Πατρίκιος μοιράστηκε με το ακροατήριο την ευγνωμοσύνη του για τον ποιητή, που στάθηκε αρωγός στους νέους δημιουργούς και προσωπικά στον ίδιο, του χάρισε γενναιόδωρα τον πρώτο τόμο από τις Δοκιμές του Γιώργου Σεφέρη (με ό,τι αυτό συνδηλώνει), αλλά και τη συμβουλή να προσέχει την έκταση των ποιημάτων και τη λειτουργία των λέξεων και συγκεκριμένων μερών του λόγου. Μίλησε με θαυμασμό για την ακαταπόνητη εργατικότητα του Ρίτσου, τις αξιοθαύμαστες επιδόσεις του στη μουσική, τον χορό, τη ζωγραφική, αλλά και το θέατρο, καθώς στον Αϊ-Στράτη ο Ρίτσος σκηνοθέτησε τον Χορό σε παράσταση των Περσών του Αισχύλου.

Ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης βοήθησε με τις παρεμβάσεις του το ακροατήριο να εισέλθει στο ποιητικό εργαστήριο του Ρίτσου, τονίζοντας ότι  οι ποιητές «καθ’  οδόν μεταβολίζουν και ανακαλύπτουν, ανακαλύπτουν δημιουργώντας». Διαπίστωσε ότι  πάθος του Ρίτσου ήταν πάντοτε το μέλλον και ότι η ποίησή του προχωρεί με αναβαθμούς σκέψης. Έτσι, ακόμη κι αν φαίνεται ότι επανέρχεται στα ίδια θέματα και μοτίβα, η ποίησή του δεν είναι ποτέ φλύαρη. Αναφορικά με τη σχέση του ποιητή με τον κινηματογράφο, σημείωσε ότι, αν ο ποιητής δεν βλέπει κινηματογραφικά τον κόσμο, δεν μπορεί να είναι καλός ποιητής, καθώς «η ποίηση είναι κινηματογράφος με λέξεις».

Τη συνόψιση των εργασιών του Συνεδρίου έκανε η φιλόλογος Παρασκευή Ζουρντού, Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Απρ 10

13 και 14 Απριλίου 2019: Συνέδριο για τον Γιάννη Ρίτσο στο Γύθειο

Συνέδριο για τον Γιάννη Ρίτσο το Σάββατο 13 και την Κυριακή 14 Απριλίου 2019 με συμμετοχή πανεπιστημιακών δασκάλων, εκπαιδευτικών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και μελετητών του έργου του Γιάννη Ρίτσου. Στο συνέδριο θα λάβουν μέρος οι δύο κορυφαίοι Έλληνες ποιητές, Τίτος Πατρίκιος και  Κυριάκος Χαραλαμπίδης.

Το συνέδριο διοργανώνεται από τον Δήμο Ανατολικής Μάνης και το ΓΕΛ Γυθείου.

 

Πρόγραμμα συνεδρίου

Σάββατο 13/4  

09.00-09.30: Προσέλευση-εγγραφή συνέδρων
– Εισαγωγική ομιλία από τη διευθύντρια του Γενικού Λυκείου Γυθείου κ. Παναγιώτα Μένεγα
Χαιρετισμοί από: Τον σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Μάνης  κ.κ. Χρυσόστομο Γ΄, τον δήμαρχο Ανατολικής Μάνης  κ. Πέτρο Ανδρεάκο, την αντιπεριφερειάρχη Περιφερειακής Ενότητας Λακωνίας κα Αδαμαντία Τζανετέα και τον διευθυντή Δευτεροβάθμιας Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Λακωνίας κ. Γεώργιο Παπαδάκο.

Πρώτη συνεδρία
Πρόεδρος: Μανώλης Μ. Στεργιούλης, δ.φ.
09.30-09.45: Γιάννης Ρίτσος και Γύθειο: ο τόπος και οι άνθρωποι στη ζωή και το έργο του ποιητή – Ευαγγελία Μπέτα,  φιλόλογος και Κώστας Δρογκάρης, ιατρός-ερευνητής Τοπικής Ιστορίας
09.45-10.00: Γιάννης Ρίτσος: μείζων λυρικός του 20ού αιώνα – Δημήτρης Κοσμόπουλος, ποιητής – διευθυντής περιοδικού «Νέα Ευθύνη»
10.00-10.15: Παράδοση και νεωτερικότητα στην ποίηση του Γιάννη Ρίτσου – Παναγιώτης Δ. Μαστροδημήτρης, ομότ. καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών
10.15-10.30: Γιάννης Ρίτσος,  Η σονάτα του σεληνόφωτος. Τι σχέση είχαν η Γυναίκα με τα Μαύρα και Η Ανθρωπος; – Αγγελική Κώττη, δημοσιογράφος – μελετήτρια του έργου του Γιάννη Ρίτσου
10.30-10.45: Η σονάτα του σεληνόφωτος. Μια ιδεολογική προσέγγιση  – Μαρία Διαμαντοπούλου, ΜΑ – φιλόλογος
10.45-11.00: Συζήτηση
11.00-11.15: Διάλειμμα

Δεύτερη συνεδρία
Πρόεδρος: Γεωργία Λυροφώνη, αντιδήμαρχος Δήμου Αν. Μάνης
11.15-11.30: Γιάννης Ρίτσος, Ισμήνη – Αγγελική Αργειτάκου, ΜΑ – φιλόλογος
11.30-11.45: Ο μύθος του Φιλοκτήτη στον Σοφοκλή και στον Γιάννη Ρίτσο – Γεωργία Χαριτίδου, δ.φ., επίτ. διευθύντρια Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης
11:45-12.00: Σκέψεις με αφορμή τα αρχαιόθεμα ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου – Ιωάννης Κονδυλόπουλος, ΜΑ, διευθυντής 4ου Γυμνασίου Σπάρτης «Γιάννης Ρίτσος»
12.00-12.15: Ανιχνεύοντας αντιθετικά μοτίβα στην ποιητική συλλογή Υπερώον του Γιάννη  Ρίτσου – Αγάθη Γεωργιάδου, δ.φ., επίτιμη σχολική σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης  και συγγραφέας
12.15-12.30: Προσεγγίζοντας το «Εικονοστάσιο Ανωνύμων Αγίων» του Γ. Ρίτσου – Μαρία Κουντούρη, Φιλόλογος-Διευθύντρια Γενικού Λυκείου Μονεμβασίας
12.30-12.45: Συζήτηση

Τρίτη συνεδρία
Πρόεδρος: Γεωργία Ξανθάκη- Καραμάνου, ομότ. καθηγήτρια Πανεπιστημίου Πελοποννήσου

17.30-17.45:  Το μυθικό πρόσωπο της Ηλέκτρας στην ποίηση του Γιάννη Ρίτσου – Ελένη Ξανθάκου, ΜΑ, φιλόλογος
17.45-18.00:  Ποίηση και ποιητική στην Κυρά των Αμπελιών του Γιάννη Ρίτσου – Χριστίνα Αργυροπούλου, δ.φ., επιτ. σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και συγγραφέας
18.00-18.15: Αγαπητή μου Τατιάνα – Γεωργία Κακούρου Χρόνη, δ.φ.
18.15-18.30: Ο Γιάννης Ρίτσος «συνομιλεί» με τον Νίκο Καζαντζάκη – Μανώλης Μ. Στεργιούλης, δ.φ.
18.30-18.45: Η «αφιέρωση» του Γιάννη Ρίτσου στον Γιάννη Σκαρίμπα – Σούλα Παπαγεωργοπούλου, δ.φ., επιτ. σχολική σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης – Συγγραφέας
18.45-19.00: Γιάννης Ρίτσος και Νικηφόρος Βρεττάκος: Μια σχέση από συγκλίσεις και αποκλίσεις
19.00-19.15: Συζήτηση
19.15- 19.30: Διάλειμμα

Τέταρτη συνεδρία
Πρόεδρος: Αγγελική Κώττη, δημοσιογράφος, μελετήτρια του έργου του Γιάννη Ρίτσου
19.15-19.30: Γιάννης Ρίτσος. Ο τόπος, η Ιστορία, ο άνθρωπος – Ανθούλα Δανιήλ, δ.φ., συγγραφέας – κριτικός Λογοτεχνίας
19.30-19.45:  Ο Γιάννης Ρίτσος και η Κύπρος  – Ελένη Αντωνιάδου, δ.φ., πρ. μορφωτική ακόλουθος της Κυπριακής Πρεσβείας
19.45-20.00: Από το Λευκόνοικο έως τη Μονεμβασιά: η ρωμιοσύνη στην ποίηση του Βασίλη Μιχαηλίδη και του Γιάννη Ρίτσου – Κυριάκος Ιωάννου, δ.φ., Νεοελληνιστής
20.00-20.15:  Γιάννης Ρίτσος – Θοδόσης Πιερίδης: ποιητικοί και ιδεολογικοί παράλληλοι βίοι – Θεοδόσης Πυλαρινός,  Ομότ. Καθηγητής Ιονίου Πανεπιστημίου
20.15-20.30: Ο Γιάννης Ρίτσος και το λογοτεχνικό περιοδικό Νέα Εποχή – Λεωνίδας Γαλάζης, δ.φ., επιθεωρητής Φιλολογικών Μαθημάτων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου
20.30-20.45: Συζήτηση

Κυριακή 14/4

Πέμπτη συνεδρία
Πρόεδρος: Παναγιώτα Μένεγα, διευθύντρια Γενικού Λυκείου Γυθείου
11.00-11.15: Ο ερωτικός Ρίτσος, ταξίδια αυτογνωσίας: η νεοπλατωνική προσέγγιση – Αντωνία Καπελέρη, δ.φ.
11.15-11.30:  «Κέρματα» από το επιστολικό θησαυράριο του Γιάννη Ρίτσου – Παναγιώτης Ξηντάρας, δ.φ. και επιτ. σχολικός σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης
11.30-11.45:  Η ποίηση του Γιάννη Ρίτσου και ο κινηματογράφος – Ευριπίδης Γαραντούδης, καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών
11.45-12.00: Συνάντηση της ζωγραφικής με την ποίηση. Οι εικονογραφημένες βιβλιοφιλικές  εκδόσεις έργων του Γιάννη Ρίτσου – Αντώνης Τάντουλος, ιατρός
12.00-12.15: Το εικαστικό έργο του Γιάννη Ρίτσου (πέτρες, βότσαλα, ρίζες και χαρτιά, λέξεις σημαδεμένες με τα στίγματα μιας βασανισμένης ελληνικότητας) – Μεταξία Παπαποστόλου, δ.φ.
12.15-12.30: : Αργά, πολύ αργά μέσα στη νύχτα…Σπουδάζοντας τον Γιάννη Ρίτσο πάνω στην ψαύση της σιωπής και της οδύνης του τίποτα – Παναγιώτα Λάσκαρη,  φιλόλογος
12.30-12.45: Γιάννης Ρίτσος: ελληνικότητα και οικουμενικότητα – Χρήστος Κρητικός, φιλόλογος
12.45-13.00: Ο σκηνοθέτης Ανδρέας Αντωνιάδης μιλά για τη γνωριμία του με τον Γιάννη Ρίτσο.
13.00-13.15: Συζήτηση
13.15-13.30: Συνόψιση των εργασιών του συνεδρίου – Παρασκευή Ζουρντού, φιλόλογος

Στο συνέδριο θα λάβουν μέρος οι δύο κορυφαίοι Έλληνες ποιητές, Τίτος Πατρίκιος και  Κυριάκος Χαραλαμπίδης.

Επίσης, στον χώρο του συνεδρίου, κατά τη διάρκεια των εργασιών, θα φιλοξενείται έκθεση φωτογραφίας με θέμα «Γύθειο 1920-1930», από την προσωπική συλλογή του συλλέκτη Κώστα Δρογκάρη.

Οργανωτική επιτροπή:
Κώστας Δρογκάρης, ιατρός- ερευνητής Τοπικής Ιστορίας
Γεωργία Λυροφώνη, αντιδήμαρχος Δήμου Ανατολικής Μάνης
Παναγιώτα Μένεγα, φιλόλογος – διευθύντρια Γενικού Λυκείου Γυθείου
Μανώλης Μ. Στεργιούλης, δ.φ., αντιπρόεδρος Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων
Ελένη Δρακουλάκου, προέδρος Σχολικής Επιτροπής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Δήμου Ανατολικής Μάνης

Ιαν 02

Διεθνές συνέδριο για τον ποιητή Κυριάκο Χαραλαμπίδη

     Από 31-1-2019 έως 2-2-2019 το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου διοργανώνει Διεθνές Συνέδριο με τίτλο «Κυριάκου Χαραλαμπίδη Επίσκεψις». Στην εισαγωγική σελίδα του συνεδρίου  διαβάζουμε:

    «Στις 31 Ιανουαρίου 2020, ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης, ένας από τους μεγαλύτερους εν ζωή Έλληνες ποιητές, προταθείς για βραβείο Νόμπελ από έξι καθηγητές του Πανεπιστημίου Κύπρου, κάτοχος του Κρατικού Βραβείου Ποίησης της Κύπρου (τρεις φορές), της Ελλάδας (μία) και της Ακαδημίας Αθηνών (δύο φορές, τη δεύτερη για το σύνολο του ποιητικού του έργου), αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, συμπληρώνει ογδόντα χρόνια ζωής (1940-) και σχεδόν εξήντα χρόνια δημιουργικού βίου (1961–). Παρότι η πνευματική του παραγωγικότητα συνεχίζεται ακάθεκτη (η τελευταία του συλλογή δημοσιεύτηκε το 2017, ενώ μία ακόμη είναι σχεδόν έτοιμη για το τυπογραφείο), τα δύο αυτά μεγάλα ορόσημα, σε συνάρτηση και με την κυκλοφορία της συγκεντρωτικής έκδοσης των ποιημάτων του εντός του 2019, επιβάλλουν και επιτρέπουν μια συνολική θεώρηση-ρετροσπεκτίβα στο έργο του με τη μορφή διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου.»

   Για να δείτε  τους ομιλητές του συνεδρίου, πατήστε εδώ, για να διαβάσετε περιλήψεις των εισηγήσεων, πατήστε εδώ και για να πληροφορηθείτε για τον χώρο διεξαγωγής εδώ.

  Σημειώνεται ότι στις 7 Μαΐου 2018 είχαμε την τύχη να φιλοξενήσουμε στο σχολικό συγκρότημα του 4ου Γυμνασίου Σπάρτης «Γιάννης Ρίτσος» και 3ου ΓΕΛ Σπάρτης έναν από τους σημαντικότερους ποιητές του μείζονος Ελληνισμού, τον Κυριάκο Χαραλαμπίδη, ο οποίος συνομίλησε με εκπαιδευτικούς και μαθητές για το ποιητικό του έργο και την ποίηση εν γένει. Είχε προηγηθεί, στις 5 και 6 Μαΐου, η Στ΄ Επιστημονική Διημερίδα στο Κάστρο της Μονεμβασιάς, όπου συμμετείχε ο ποιητής με την εισήγηση «Γιάννης Ρίτσος, Ελκόμενος και Έλκων», η οποία στη συνέχεια δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Νέα Ευθύνη», τεύχος 40-1 (Ιανουάριος-Ιούνιος 2018).

Υλικό σχετικά με το έργο και την προσωπικότητα του Κυριάκου Χαρλαμπίδη:

  Η περιδιάβαση στο έργο του ποιητή καλό είναι να ξεκινήσει από τον επίσημο ιστοχώρο για το έργο του. Εκεί παρατίθενται οι εξής ενότητες:  βιογραφικό σημείωμα, χρονολόγιο, εργογραφία, οπτικοακουστικό υλικό, διακρίσεις, μελέτες/κριτικές και αφιερώματα περιοδικών για το έργο του ποιητή, συνεντεύξεις του ποιητή, πανεπιστημιακές εργασίες για τον ποιητή, μεταφρασμένα κείμενα για τον ποιητή και μεταφρασμένα κείμενα του ποιητή, με υπερσυνδέσμους μέσω των οποίων είναι διαθέσιμο το υλικό αυτό.

Επίσης, πολύ χρήσιμο για ουσιαστικότερη γνωριμία με τις αναζητήσεις, τις απόψεις και την προσωπικότητα του ποιητή είναι το δίτομο έργο του «Ολισθηρός Ιστός» από τις εκδόσεις Άγρα, μια επιλογή από τα δοκιμιακά του κείμενα.

Τέλος, μπορεί κάποιος να ανατρέξει σε πιο πρόσφατο υλικό, που έχει αναρτηθεί στο διαδίκτυο:

  • Συνέντευξη του ποιητή στη Μερόπη Μωυσέως, στην εφημ «Πολίτης»  (Ιανουάριος 2019), προσβάσιμη μέσω της ηλ. διεύθυνσης: http://parathyro.politis.com.cy/2019/01/kyriakos-charalampidis-i-poiisi-einai-akros-anatreptiki-kai-yperrealistiki/?fbclid=IwAR32A6FveniFUw6qzz0mnzcz3agUbnVGIe44kNjkc9z22ExQHIOh_Lp8is4.            Στη συνέντευξη ο ποιητής μιλά για την πρώτη ποιητική του συλλογή για παιδιά («Σαλιγκάρι και Φεγγάρι», εκδ. Καλειδοσκόπιο), για την Κύπρο και τη συνύπαρξη με την τουρκοκυπριακή κοινότητα, για το έργο του αλλά και την ποίηση γενικότερα. Στο τέλος της πολύ ενδιαφέρουσας αυτής συνέντευξης διαβάζουμε:     Κυρ. Χαρ.: […] Το να κάνεις ποίηση δεν είναι απλό. Δημοσ.: Δεν είναι μια στιγμή; Κυρ. Χαρ. Όχι, είναι πολύ επικίνδυνο πράγμα, σαν να είσαι στην άκρη των Άλπεων και από κάτω ο πιο επικίνδυνος γκρεμός. Οι λέξεις είναι το πιο επικίνδυνο πράγμα. Δεν σου δίνεται εύκολα η ποίηση. Τίποτα δεν σου δίνεται εύκολα άλλωστε σε αυτή τη ζωή. Τίποτα. Για να κατακτήσεις κάτι, πρέπει να το επιθυμήσεις πολύ, να το λαχταρήσεις. Βλέπεις, κι ένα κάστρο δεν πέφτει αν δεν πολιορκηθεί. Και η ποίηση πολιορκία χρειάζεται.
  • Συνέντευξη του ποιητή στον Θεοδόση Πυλαρινό, με τίτλο «Κραδασμοί της ζωής και της ποίησης», σε δύο μέρη, στο περιοδικό Λόγου και Τέχνης «Αποικία» (19-9-2017 και 7-11-2017), προσβάσιμη μέσω των παρακάτω ηλεκτρονικών διευθύνσεων:

http://apoikia.gr/kyriakos-charalambides-synenteuksi-ston-theodosi-pylarino-periodiko-apoikia/

http://apoikia.gr/charalambides-synenteuksi-ston-pylarino-2-periodiko-apoikia/

  • Συνέντευξη του ποιητή στον Πόλυ Κυριάκου, εφ. «Σημερινή της Κυριακής» (11-2-2018) με τίτλο: «Δεν είναι αρκετή η τραγωδία να αλλάξει τον άνθρωπο», προσβάσιμο μέσω της διεύθυνσης:

http://www.sigmalive.com/simerini/politismos/487158/den-einai-arketi-i-tragodia-gia-na-allaksei-ton-anthropo

  • Άρθρο του ποιητή με τίτλο «Γλωσσάριο ΟΑΣΕ για προσβολή λέξεων με σημασία» (16-7-2018). Προσβάσιμο μέσω της διεύθυνσης:

http://www.philenews.com/f-me-apopsi/paremvaseis-ston-f/article/555113/gossario-oase-ga-prosboli-lexeon-me-simasia

[Για το ίδιο θέμα βλ. το άρθρο του Νίκου Νικολάου-Χατζημιχαήλ, με αναφορά στις απόψεις και σε σχετικό ποίημα του Κ. Χαραλαμπίδη (2-8-2018), προσβάσιμο μέσω της διεύθυνσης:

http://www.philenews.com/f-me-apopsi/paremvaseis-ston-f/article/562540/apo-tin-epanaprosengisi-sto-gossario ]

  • Εκδήλωση με θέμα «Ποίηση και Μεταφυσική» στην οποία συμμετείχαν οι ποιητές Κ. Χαραλαμπίδης και Α. Φωστιέρης στο τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας του ΕΚΠΑ, προσβάσιμη μέσω της διεύθυνσης:

https://www.youtube.com/watch?v=9i4v1NKO8NA

  • Συνέντευξη του ποιητή στον Στέλιο Λουκά, με εκτενείς αναφορές στην τελευταία του ποιητική συλλογή «Ηλίου και Σελήνης Άλως» (Ίκαρος, 2017) έχει δημοσιευτεί στο έβδομο τεύχος του περιοδικού «Θευθ, Οι δύο όψεις της γραφής» (Ιούνιος 2018,σσ. 112-117). Για να διαβάσετε παρουσίαση αυτής της ποιητικής συλλογής από την Αγάθη Γεωργιάδου, πατήστε εδώ.

Σημ. Ευχαριστώ τον δημοσιογράφο και ποιητή κ. Ρήσο Χαραλαμπίδη για τα στοιχεία που πρόθυμα έθεσε υπόψη μου.

Δεκ 29

Επίσκεψη στο μαντείο του Τροφωνίου εν έτει 2019 (;)

Η αρχή κάθε καινούριας χρονιάς συνοδεύεται από ανομολόγητες ή εκπεφρασμένες ελπίδες για καλύτερο μέλλον. Ο άνθρωπος ανέκαθεν στεκόταν ενεός μπροστά στο άδηλον του μέλλοντος, οπότε οι ευχές κρίνονται επιβεβλημένες, στην προσπάθεια καθενός να λειάνει κάπως το κακοτράχαλο και ανεξερεύνητο έδαφος στο οποίο θα πορευτεί για τις επόμενες 365 ημέρες. Η 1η Ιανουαρίου είναι ένα ορόσημο συμβατικά ορισμένο, και ως εκ τούτου είναι πολύ πιθανό -αν μείνουμε μόνο στην επιφάνεια των πραγμάτων- να λησμονήσουμε ότι ο χρόνος μπορεί να γίνει αρωγός μας μόνο αν προσπαθήσουμε να τον αξιοποιήσουμε δημιουργικά και τον δούμε ως πηγή εμπειριών, άρα εν προόδω σοφίας. Έτοιμες συνταγές και προκατασκευασμένες λύσεις συνάδουν με τον χαρακτήρα της εποχής μας, αλλά δεν αποτελούν ασφαλείς οδηγούς για το μέλλον. Ωστόσο, πολλοί είναι πρόθυμοι να τις υιοθετήσουν, επομένως κάποιοι αφικνούνται δρομαίοι για να τους τις προσφέρουν.

Κατά την εξορία του στη Λέρο το 1968, ο Γιάννης Ρίτσος γράφει για όλους εκείνους που «ζητούν πραχτικές οδηγίες» και όλους εμάς (το α΄ πληθυντικό πρόσωπο είναι ενδεικτικό) που σκαρώνουμε «στα πρόχειρα» μαντεία και προφήτες, για να μας λύσουν με μαγικό τρόπο τα προβλήματα που η απρονοησία και η αδιαφορία μας έχουν συσσωρεύσει.

Το ποίημα «Το νέο μαντείο» για το οποίο γίνεται λόγος εδώ, συμπεριλαμβάνεται στη συλλογή  Επαναλήψεις. Σειρά δεύτερη (1968), έχει εκδοθεί από τον Κέδρο[1] και είναι προσβάσιμο μέσω των «Ψηφίδων για την ελληνική γλώσσα» και συγκεκριμένα της ενότητας «Νόστος, ο Αρχαιοελληνικός Μύθος στην Παγκόσμια Λογοτεχνία».  Η ενότητα «Πυξίς-Ψηφιακή Αρχαιοθήκη» από τον ίδιο ιστοχώρο, παρέχει την απαραίτητη πραγματολογική σκευή για το ποίημα και μας εξηγεί τον ρόλο που έπαιξε ο, αναφερόμενος σε αυτό, Σάων στην ανακάλυψη του σπηλαίου που έμελε να γίνει το περίφημο μαντείο του Τροφωνίου.

Με τις ευχές, λοιπόν, για έναν νέο χρόνο γεμάτο από περισσότερη περίσκεψη και σοφία, ας διαβάσουμε το ποίημα του Ρίτσου:

Δυο χρόνια ολάκερα δεινοπαθήσαμε απ’ την ξηρασία, — ούτε ένα πράσινο φύλλο
ούτε πουλί ούτε ακρίδα στη Βοιωτία. «Αποταθείτε —μας ορμήνεψαν—
αποταθείτε στην Πυθία». Ψάξαμε, τη βρήκαμε κι αποταθήκαμε. Εκείνη:
«Αποταθείτε στο μαντείο του Τροφωνίου», μας είπε. Εμείς μήτε που ξέραμε
αν υπήρχε, και πού, τέτοιο μαντείο. Και, το χειρότερο απ’ όλα,
δε βρίσκονταν στις μέρες μας κανένας Σάων, από φώτιση θεία οδηγημένος,
ν’ ακολουθήσει ένα κοπάδι μέλισσες, να μάθει και να συμβουλέψει
τον μυστικό κανόνα του άλυτου και του ανεξήγητου, που θα μαλάκωνε τα πράματα.
Όλοι ζητάγαν τώρα πραχτικές οδηγίες. Δεν περίμεναν. Βιάζονταν.
Ωστόσο, μας χρειαζότανε, το δίχως άλλο, ένα νέο μαντείο του Τροφωνίου,
κι έτσι, μ’ εράνους, με τρεχάματα και λόγους, το σκαρώσαμε στα πρόχειρα.

Λέρος, 17.III.68

[1] Γιάννης Ρίτσος. 1972. Πέτρες. Επαναλήψεις. Κιγκλίδωμα. Αθήνα: Κέδρος. Και στον συγκεντρωτικό τόμο: Γιάννης Ρίτσος. [1989] 1998. Ποιήματα Ι΄ (1963-1972). 2η έκδ. Αθήνα: Κέδρος.

Δεκ 01

Από τα «Μονόχορδα» του Γιάννη Ρίτσου

 

Το 1979, στο Καρλόβασι της Σάμου, ο Γιάννης Ρίτσος γράφει τη συλλογή «Μονόχορδα». Αποτελείται από μονόστιχα ποιήματα-διαμάντια, που με τη λακωνική τους διατύπωση προσφέρουν στον αναγνώστη την ευκαιρία να συμπληρώσει μόνος του τις σιωπές και τις παύσεις του ποιητή, λειτουργώντας  εντέλει υπονομευτικά για τον τίτλο της συλλογής: τα ποιήματα, πλούσια σε αρμονικές και χρώματα, προσφέρουν στιγμές αναγνωστικής απόλαυσης και στοχασμού.

Τρία χαρακτηριστικά παρα-δείγματα, ενδεικτικά της ευαισθησίας του Λάκωνα ποιητή, μιας ευαισθησίας που αφυπνίζει και τα δικά μας αντανακλαστικά, ώστε να προβάλλουμε καθημερινά με ακόμη δυνατότερη φωνή το αίτημα για ανθρωπιά, αλληλοκατανόηση και σεβασμό για όλους τους συνανθρώπους μας.

Σε δύο ημέρες θα τιμήσουμε την Παγκόσμια Ημέρα των Ατόμων με Αναπηρία. Η ανάρτηση αυτή ας αποτελέσει προανάκρουσμα για να μη μείνει ο εορτασμός της 3ης Δεκεμβρίου στο επίπεδο μιας επετειακής υποχρέωσης.

Μονόχορδο πρώτο (143):

Πέταλο γιασεμιού, σ’ ένα ποτήρι με νερό, μακριά που μ’  αρμενίζεις.

Σχόλιο πρώτο: Η εικόνα οικεία σε όλους μας: ένα κλωναράκι γιασεμί σε ένα -αυτοσχέδιο βάζο- ποτήρι με νερό. Ωστόσο, το πέταλο που θα μπορούσε να έχει ιδωθεί ως μια ακόμη υπόμνηση  της αναπόφευκτης φθοράς,  δίνει εδώ την ευκαιρία για νοερό ταξίδι. Τελικά, σημασία έχει ο τρόπος που θα αντικρίσουμε τη ζωή, με τις όποιες δυσκολίες της. Ο ποιητής το ξέρει και το κάνει πράξη.  Έχει λοιπόν κάθε δικαίωμα να υποστηρίζει:

Μονόχορδο δεύτερο (186)

Σβήνω τον ίσκιο ολόκληρο με τούτο το χρυσό μολύβι.

Σχόλιο δεύτερο:

Ο ποιητής έχει αποφασίσει ότι κανένα σκοτάδι και καμία σκιά δεν αντιστέκεται στη δύναμη και την ομορφιά της ζωής, του λόγου, της ποίησης. Χρέος του  αποτελεί η προσφορά προς τους συνανθρώπους του. Και αυτή η ανιδιοτελής προσφορά είναι τελικά το κέρδος του:

Μονόχορδο τρίτο (278):

Άλλα του πήραν‧ άλλα τά ‘δωσε. Απ’  τις απώλειες θησαυρίζει τώρα.

Σχόλιο τρίτο:

Τα παραπάνω, φύσει υποκειμενικά, σχόλια μειώνουν σίγουρα το εύρος των αρμονικών για στις οποίες προαναφερθήκαμε. Ο επιεικής αναγνώστης ας τα αγνοήσει, λοιπόν, και ας επιχειρήσει τη δική του ανάγνωση.

Σημείωση:  Τα αποσπάσματα αντλήθηκαν από την Ανθολογία Γιάννη Ρίτσου, Επιλογή: Χρύσα Προκοπάκη, Επιμέλεια: Χρύσα Προκοπάκη & Αικατερίνη Μακρυνικόλα, Αθήνα: έκδ. Κέδρος, 402-404.

 

Παλαιότερα άρθρα «

Top
 
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων