Άρθρα της κατηγορίας ‘ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ 2008-09 : 2009-05-16

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ

Η μεγαλύτερη αρετή του βιβλίου είναι ότι σου προτείνει έναν πόλεμο έντιμο: Διαλέγεις τα βιβλία που θέλεις· μόνα τους εκείνα, όταν διαθέτεις ηθική υγεία, σε παρακινούν, κι’ άθελά τους ακόμα, να διαβάσεις άλλα, αντίθετα, για να μορφώσεις γνώμη, να συγκρίνεις, να διαφωτιστείς, να επιβεβαιώσεις την προσωπική σου αυτοτέλεια, να μη γίνεις ετερόφωτος, ετεροκίνητος. Έτσι, με το ένα βιβλίο ν’ ανασκευάζει ή να πολεμάει τ’ άλλο, όλα μαζί σε γυμνάζουν στη διαδικασία του διαλόγου, όπου κανένας δεν ρητορεύει από «θέσεως ισχύος», γιατί εδώ την αυθεντία, όταν κι’ όπου υπάρχει, με τρόπο πάντως ελέγξιμο, δεν την περιφρουρεί καμμιά αστυνομική δύναμη. Δικαίωμά σου να κρίνεις και τους μέγιστους, υπό προσωπική σου ευθύνη. Μ’ αυτή την έννοια και μόνο — δηλαδή με την υψηλότερη — μπορεί κανένας να μιλάει, όπως συνηθίζεται, για «δημοκρατία των Γραμμάτων». Δεν είναι καθεστώς ακέφαλο: οι άριστοι διαλάμπουν, και σε κλίμακα διεθνή. Αλλά δεν σε υποχρεώνει, δηλαδή δεν σε υποτάσσει, κανένας τους.

Η αρετή τούτη γίνεται εντονότερα αισθητή σε καιρούς πολιτικά σκοτεινούς ή ισκιωμένους, όταν τα μαζικά μέσα επικοινωνίας μπαίνουν αυθωρεί1 στην υπηρεσία του σατραπισμού2. Το βιβλίο τότε, ως ελεύθερη έκφραση ιδεών, ή απαγορεύεται — κι αυτό γίνεται τότε πανηγυρική εκδήλωση αδυναμίας των κρατούντων — ή απομένει μόνο του να διασώζει την αξιοπρέπεια των συνειδήσεων. Τα μέσα μαζικής επικοινωνίας τού στήνουν πολιορκία στενή, για να το παραμερίσουν, να το υποκαταστήσουν. Όταν το πετυχαίνουν, αυτό πληρώνεται πανάκριβα από τον άνθρωπο, με αντίτιμο το αυτεξούσιό του. Δοκιμάστε όμως να χρησιμοποιήσετε το βιβλίο ως μέσο προπαγάνδας: Αναδίνει αμέσως μιαν αποφορά3 σ’ ακτίνα μακρύτατη, ειδοποιεί. Είναι, θα έλεγε κανένας, μαγική, ακατάλυτη, η ζώνη που περιβάλλει την αγνότητα του βιβλίου.

Υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύουμε πως ο πολιτισμός μας έχει παρεκκλίνει, αν δεν έχει πάρει ολότελα στραβό δρόμο κάτω από την επίδραση σκοτεινών εκμεταλλευτών. Μόνη ελπίδα να διορθωθεί η πορεία του, όσο θα είναι ακόμα καιρός, το βιβλίο. Ο Βολταίρος είχε πει κάποτε πως τον κόσμο τον κυβερνάνε τα βιβλία. Σήμερα πρέπει ένας άλλος λόγος, ακόμα πιο κρίσιμος, να ειπωθεί: Πως ο κόσμος, αν σωθεί, θα το χρωστάει στο βιβλίο. Γιατί αυτό το γκόλφι4 της ανθρωπιάς έχει τη δύναμη να ξορκίζει τα δαιμόνια, να εξυγιαίνει την ατμόσφαιρα, να οπλίζει τη λυτρωτική φαντασία, να ξυπνάει την αυτογνωσία, ν’ ανάβει το μάτι, να στυλώνει το φρόνημα, να ψυχώνει το χέρι. Η μάχη του ανθρώπου δεν θα χαθεί ενόσω θα υπάρχει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο.

Άγγελου Τερζάκη, Ταραγμένες ψυχές, Οι Εκδόσεις των Φίλων, Αθήνα 1993, σσ. 155-156

1. αυθωρεί: ευθύς, αμέσως

2. σατραπισμός: δεσποτισμός, αυταρχισμός

3. αποφορά: δυσάρεστη οσμή, κακοσμία

4. γκόλφι: εγκόλπιο, φυλακτό

Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (90-110 λέξεις).

Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: …με το ένα βιβλίο ν’ ανασκευάζει ή να πολεμάει τ’ άλλο, όλα μαζί σε γυμνάζουν στη διαδικασία του διαλόγου…

Μονάδες 11

Β2. α) Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς και την επίκληση στην αυθεντία. Να εντοπίσετε το συγκεκριμένο τρόπο πειθούς στο κείμενο και να αιτιολογήσετε τη χρήση του.

Μονάδες 4

β) Να βρείτε τέσσερα παραδείγματα μεταφορικής χρήσης του λόγου μέσα από το κείμενο που σας δόθηκε.

Μονάδες 4

Β3. α) Να γράψετε ένα α ν τ ώ ν υ μ ο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:

ετερόφωτος, ελέγξιμος, ευθύνη, ελεύθερη, αδυναμία.

Μονάδες 5

β) Να γράψετε ένα σ υ ν ώ ν υ μ ο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:

αρετή, γνώμη, ισχύς, περιφρουρώ, φρόνημα.

Μονάδες 5

Β4. Να αναγνωριστεί το είδος της σύνταξης (ενεργητικής ή παθητικής) στις παρακάτω προτάσεις και να μετατραπεί η καθεμιά σύνταξη στην αντίθετή της:

α) «…γιατί εδώ την αυθεντία, όταν κι’ όπου υπάρχει, με τρόπο πάντως ελέγξιμο, δεν την περιφρουρεί καμμιά αστυνομική δύναμη.»

β) «Η μάχη του ανθρώπου δεν θα χαθεί ενόσω θα υπάρχει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο».

Μονάδες 6

Γ. Συχνά παρατηρείται πολλοί μαθητές να καταστρέφουν τα σχολικά τους βιβλία στα προαύλια των σχολείων κατά το τέλος του σχολικού έτους. Σε άρθρο που θα δημοσιευθεί στη σχολική σας εφημερίδα να αιτιολογήσετε το παραπάνω φαινόμενο και να αναφερθείτε στους τρόπους που θα συμβάλουν στην αρμονική συνύπαρξη του βιβλίου με τα ηλεκτρονικά μέσα πληροφόρησης και γνώσης (500-600 λέξεις).

Μονάδες 40

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

 

ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

 

ΘΕΜΑ 1οΝα γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.1. Η παθητική ανοσία αποκτάταια. με τον θηλασμό.β. με τον εμβολιασμό.γ. με προηγούμενη μόλυνση.δ. με αντιβιοτικά.Μονάδες 52. Η ερημοποίηση ενός χερσαίου οικοσυστήματος μπορεί να προκληθεί απόα. την όξινη βροχή.β. τον ευτροφισμό.γ. την ηχορρύπανση.δ. τη φωτοσύνθεση.Μονάδες 53. Το φαινόμενο του θερμοκηπίου προκαλείται από τη συγκέντρωση στην ατμόσφαιρα τωνα. μονοξειδίου του άνθρακα και υδρογόνου.β. μονοξειδίου του άνθρακα και οξειδίων του αζώτου.γ. διοξειδίου του άνθρακα και υδρατμών.δ. διοξειδίου του θείου και οξυγόνου.Μονάδες 54. Τα αυτοαντισώματα καταστρέφουνα. μόνο τους ιούς.β. τα αλλεργιογόνα.γ. τα δερματόφυτα.δ. τα κύτταρα ή τα συστατικά του ίδιου του οργανισμού.Μονάδες 55. Η απομάκρυνση του νερού από τα στόματα των φύλλων ονομάζεταια. κυτταρική αναπνοή.β. διαπνοή.γ. φωτοσύνθεση.δ. αποικοδόμηση.Μονάδες 5ΘΕΜΑ 2ο1. Να περιγράψετε πώς ο βλεννογόνος της αναπνευστικής οδού συνιστά αποτελεσματικό φραγμό στην είσοδο των μικροβίων στον ανθρώπινο οργανισμό.   Μονάδες 82. Ποιος είναι ο ρόλος των αποικοδομητών στον κύκλο του αζώτου;Μονάδες 53. Σε ποια κατηγορία ιών ανήκει ο ιός ΗΙV; (μονάδες 2) Να περιγράψετε τη δομή του ιού ΗΙV. (μονάδες 7)Ποιες κατηγορίες ανθρώπινων κυττάρων προσβάλλει ο ιός ΗΙV; (μονάδες 3) Μονάδες 12ΘΕΜΑ 3οΑ. Όταν το όζον βρίσκεται στα ανώτερα επίπεδα της ατμόσφαιρας, σχηματίζει στιβάδα που διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στη διατήρηση της ζωής.1. Ποιος είναι ο ρόλος του όζοντος στη στιβάδα αυτή; Μονάδες 22. Ποια είναι η αιτία της εξασθένησης της στιβάδας του όζοντος; (μονάδες 2)Ποιες είναι οι επιπτώσεις της εξασθένησής της στους ζωντανούς οργανισμούς; (μονάδες 8) Μονάδες 10Β. Το όζον στα κατώτερα επίπεδα της ατμόσφαιρας αποτελεί δευτερογενή ρύπο του φωτοχημικού νέφους.Ποιον άλλο δευτερογενή ρύπο γνωρίζετε; (μονάδα 1) Πώς παράγονται οι δευτερογενείς ρύποι; (μονάδες 4) Ποιες είναι οι επιπτώσεις τους στην υγεία του ανθρώπου; (μονάδες 8) Μονάδες 13ΘΕΜΑ 4οΈνας άνθρωπος μολύνεται από ένα είδος παθογόνου βακτηρίου, το οποίο παράγει μια τοξίνη και του προκαλεί ασθένεια.α. Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται οι τοξίνες και πώς απειλούν την υγεία του ασθενούς;Μονάδες 8β. Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να ικανοποιεί μια ασθένεια για να θεωρηθεί λοιμώδης;Μονάδες 9γ. Για την αντιμετώπιση του παθογόνου βακτηρίου χορηγήθηκε στον ασθενή αντιβιοτικό. Με ποιους μηχανισμούς δρουν τα αντιβιοτικά;Μονάδες 8

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

 

ΙΣΤΟΡΙΑ

ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΟΜΑΔΑ Α΄

ΘΕΜΑ Α1

Α1.1. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ιστορικών όρων:

α. Εθνικά Κινήματα (19ος αιώνας)

β. Τρίτος Κόσμος

γ. Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου (1959)

Μονάδες 15

Α1.2. Να αντιστοιχίσετε τα ονόματα των ηγετών (Στήλη Α) με τη χώρα στην οποία έδρασαν (Στήλη Β). Στη Στήλη Α περισσεύουν δύο ονόματα.

Στήλη Α

Στήλη Β

 

Μονάδες 10

ΘΕΜΑ Α2

Α2.1. Τι γνωρίζετε για το γεγονός της καταστροφής της Χίου και ποια η σημασία του;

Μονάδες 12

Α2.2. Να αναφερθείτε στον γαλλοπρωσικό πόλεμο (1870–1871) και στην τελική συνθήκη ειρήνης.

Μονάδες 13


 

ΟΜΑΔΑ Β΄

ΘΕΜΑ Β1

Αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται και με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις, να αναφερθείτε στις συνέπειες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918).

Μονάδες 30

ΚΕΙΜΕΝΟ Α΄

«Η Ρόδα του Πολέμου.

Τη βλέπουμε, μιλιούνια ανθρώποι, που ξεπροβάλλει μες από το μουχλιασμένο χάος και γυρίζει και τρίζει σπαραχτικά σα μαγγανοπήγαδο θεόρατο. Ο ορίζοντας είναι κοκκινόμαυρος, η γης αχνίζει άλικους1 αχνούς. Ο θεόρατος τροχός γυρνά ολοένα, γυρνά αιώνες μαζί με τη γης και στριγγλίζει πάνω από την άβυσσο, στριγγλίζει σπαραχτικά.[…] Είναι ο Πόλεμος στο χαράκωμα που δουλεύει έτσι αργά και σίγουρα. Ο Πόλεμος, που προτού να τσακίσει το κορμί αποσυνθέτει πρώτα λίγο-λίγο κι αλύπητα την ψυχή μες στην απομόνωση της υπόγειας ζωής».

Στρατής Μυριβήλης, Η ζωή εν τάφω, Εστία, Αθήνα 331997, σ. 19, 20.

————-

1. άλικους: κατακόκκινους

ΚΕΙΜΕΝΟ Β΄

«Είμαι νέος, είκοσι χρονών· κι ωστόσο δεν ξέρω τίποτα απ’ τη ζωή έξω απ’ την απελπισία, το φόβο, το θάνατο και τη φτηνή επιπολαιότητα που μας οδηγεί σε μιαν άβυσσο θλίψης. Είδα πόσοι άνθρωποι ορμούν ο ένας πάνω στον άλλο και σιωπηλά, αγνοώντας, έξαλλα, υπάκουα, αθώα σφάζονται μεταξύ τους. Είδα ότι τα πιο έξυπνα μυαλά στον κόσμο επινοούν όπλα και λόγια για να καταστήσουν τούτη τη σφαγή πιο ραφιναρισμένη και πιο αποδεχτή. Κι όλοι οι άνθρωποι της ηλικίας μου, εδώ κι εκεί, μέσα σ’ ολόκληρο τον κόσμο, τα βλέπουν αυτά τα πράγματα· όλη η γενιά μου έχει γνωρίσει τις δικές μου εμπειρίες. […] Όλ’ αυτά τα χρόνια, η δουλειά μας ήταν να σκοτώνουμε — ήταν το πρώτο πράγμα που μάθαμε στη ζωή. Η γνώση μας από τη ζωή περιορίζεται

στο θάνατο. Τι θα συμβεί μετά; Και τι θα βγει απ’ όλους εμάς;

Έριχ-Μαρία Ρεμάρκ, Ουδέν Νεώτερον από το Δυτικόν Μέτωπον, εκδ. Δ. Δαρέμα, Αθήνα χ.χ., σ. 204.

[Τα κείμενα αποδόθηκαν στο μονοτονικό, διατηρήθηκε όμως η ορθογραφία τους].

 

ΘΕΜΑ Β2

Αξιοποιώντας τα στοιχεία που περιέχονται στο παρακάτω κείμενο και τις ιστορικές σας γνώσεις, να αναφερθείτε στην επίδραση που άσκησαν στην εξέλιξη και την έκβαση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου τόσο η νίκη των Ελλήνων κατά της Ιταλίας όσο και η ένοπλη ελληνογερμανική σύρραξη.

Μονάδες 20

ΚΕΙΜΕΝΟ

Ο Άντονυ Ίντεν, υπουργός Εξωτερικών της Μ. Βρετανίας, για την ελληνική συμβολή στη συμμαχική νίκη

«… η Ελλάς πρώτη έδωκε αλησμόνητο μάθημα στον Μουσολίνι, ότι αυτή υπήρξε η αφορμή της εθνικής επαναστάσεως στη Γιουγκοσλαβία εναντίον του Άξονα, ότι αυτή, με τη μικρή βοήθεια που σταθήκαμε τότε ικανοί να της δώσομε, κράτησε τους Γερμανούς στο ηπειρωτικό της έδαφος και στην Κρήτη επί έξι εβδομάδες, ότι αυτή ανέτρεψε τη χρονολογική σειρά όλων των σχεδίων του γερμανικού Επιτελείου και έτσι επέφερε ριζική μεταβολή στις εκστρατείες του και ίσως στην όλη πορεία του πολέμου. Εμείς οι Άγγλοι δεν θα λησμονήσομε ποτέ την ανακούφιση και την παρηγορία που μας προσέφερε κατά τις αγωνιώδεις εκείνες στιγμές του πολέμου η τιμιότητα και η αξιοπρέπεια της στάσεως των Ελλήνων».

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1978, τ. ΙΕ΄, σ. 457


ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΥΘΥΝΣΗΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ

Mίλτος Σαχτούρης

λεγκτής

νας μπαξές γεμάτος αμα

εν’ ορανός

καί λίγο χιόνι

σφιξα τά σκοινιά μου

πρέπει καί πάλι νά λέγξω

τ’ στέρια

γώ

κληρονόμος πουλιν

πρέπει

στω καί μέ σπασμένα φτερά

νά πετάω.

(Τά φάσματα χαρά στόν λλο δρόμο, 1958)

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α. Ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ποίησης του Μίλτου Σαχτούρη είναι η χρήση υπερρεαλιστικών εικόνων. Να καταγράψετε τις τρεις υπερρεαλιστικές εικόνες με τις οποίες διαρθρώνεται το συγκεκριμένο ποίημα.

Μονάδες 15

Β1. Έχει επισημανθεί ότι τα χρώματα είναι κυρίαρχο στοιχείο της ποιητικής του Μίλτου Σαχτούρη.

α) Να επαληθεύσετε με αναφορές στο ποίημα την παραπάνω επισήμανση.

Μονάδες 10


β) Να σχολιάσετε τον συμβολικό χαρακτήρα των χρωμάτων που κυριαρχούν στο ποίημα.

Μονάδες 10

Β2. Να σχολιάσετε τον τίτλο « λεγκτής» του ποιήματος του Μίλτου Σαχτούρη ως προς τη γλωσσική του μορφή.

Μονάδες 20

Γ. «γώ

κληρονόμος πουλιν

πρέπει

στω καί μέ σπασμένα φτερά

νά πετάω.»

Να σχολιάσετε το περιεχόμενο των παραπάνω στίχων σε δύο παραγράφους (140-160 λέξεις).

Μονάδες 25

Δ. Το ακόλουθο ποίημα του Γιάννη Ρίτσου με το

ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ : 2008-05-31

Α. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας τα παρακάτω αποσπάσματα:

Quas ego, cupidus bene gerendi et administrandi rem publicam, semper mihi proponebam. Colendo et cogitando homines excellentes animum et mentem meam conformabam. Sic enim ?laudem et honestatem solum expetendo, omnes cruciatus corporis et omnia pericula mortis parvi esse ducendo? me pro salute vestra in tot ac tantas dimicationes obicere potui.???????????????????????????????????????Solus Quintus Mucius Scaevola augur de hac re interrogatus sententiam dicere noluit. Quin etiam cum Sulla minitans ei instaret, dixit is Sullae: «Licet mihi ostendas agmina militum, quibus curiam circumsedisti; licet mortem miniteris, numquam tamen ego hostem iudicabo Marium?».

Μονάδες 40

Α. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ32. Αυτές εγώ πάντοτε έβαζα μπροστά μου ως παράδειγμα, επιθυμώντας να διοικώ και να διαχειρίζομαι σωστά την πολιτεία. Διέπλαθα την ψυχή και το νου μου με το να λατρεύω και με το να σκέφτομαι τους έξοχους ανθρώπους. Γιατί έτσι ? με το να επιδιώκω μόνο τον έπαινο και την τιμή, με το να θεωρώ τα βάσανα του σώματος και όλους τους θανάσιμους κινδύνους ότι είναι μικρής αξίας? μπόρεσα να ριχτώ σε τόσους πολλούς και τόσο μεγάλους αγώνες για τη σωτηρία σας.?????????????????????????????????..40. Μόνος ο Κόιντος Μούκιος Σκαιόλας, ο οιωνοσκόπος, όταν ζητήθηκε η γνώμη του γι” αυτό, αρνήθηκε να ψηφίσει. Και επιπλέον, όταν ο Σύλλας τον πίεζε απειλητικά, αυτός είπε στο Σύλλα: «Ακόμη και αν μου δείξεις τα στρατεύματα, με τα οποία έχεις περικυκλώσει το Βουλευτήριο? ακόμη κι αν με απειλήσεις με θάνατο, εγώ δεν πρόκειται ποτέ να κηρύξω το Μάριο εχθρό του κράτους?».Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣΕΡΩΤΗΣΗ 1.α.1.α. Να γράψετε τον ίδιο τύπο των παρακάτω λέξεων στον άλλο αριθμό: mihi, corporis, pericula, augur, hac, agmina, militum. Μονάδες 7ΑΠΑΝΤΗΣΗ 1.α.1.α. mihi: nobiscorporis: corporumpericula: periculumaugur: augureshac: hisagmina: agmenmilitum: militisΕΡΩΤΗΣΗ 1. β.Nα γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:bene : τη γενική ενικού του επιθέτου στο αρσενικό γένος στον συγκριτικό και στον υπερθετικό βαθμό.excellentes : τον ίδιο τύπο στους άλλους βαθμούς.omnes cruciatus : την αφαιρετική ενικού.tantas dimicationes : την αφαιρετική πληθυντικού.Μονάδες 8ΑΠΑΝΤΗΣΗ 1. β.β. bene: melioris, optimiexcellentes: excellentiores, excellentissimosomnes cruciatus: omni cruciatutantas dimicationes: tantis dimicationibusΕΡΩΤΗΣΗ 2.α. Nα γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθένα από τους παρακάτω ρηματικούς τύπους:proponebam : την αφαιρετική του σουπίνου.colendo : το γ΄ ενικό πρόσωπο της υποτακτικής υπερσυντελίκου στην ίδια φωνή.conformabam : το γ΄ πληθυντικό πρόσωπο της προστακτικής μέλλοντα στην παθητική φωνή.obicere : το απαρέμφατο μέλλοντα στην παθητική φωνή.potui : το β΄ πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής παρατατικού.noluit : το β΄ πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής ενεστώτα.instaret : τον ίδιο τύπο στην υποτακτική παρακειμένου στην ίδια φωνή.circumsedisti : το β΄ πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής ενεστώτα στην παθητική φωνή.Μονάδες 8ΑΠΑΝΤΗΣΗ 2.α. proponebam: propositucolendo: coluissetconformabam: conformantorobicere: obiectum iripotui: possetisnoluit: non vultisinstaret: institeritcircumsedisti: circumsedeaminiΕΡΩΤΗΣΗ 2.βgerendi : να γράψετε τις μετοχές όλων των χρόνων στην ονομαστική ενικού του αρσενικού γένους στην ίδια φωνή.miniteris : να γράψετε το γ΄ πληθυντικό πρόσωπο στην υποτακτική όλων των χρόνων.Μονάδες 7ΑΠΑΝΤΗΣΗ 2.β. gerendi: μετοχή ενεστώτα: gerensμετοχή μέλλοντα: gesturusminiteris: ενεστώτας : minitenturπαρατατικός: minitarenturμελλοντας : minitaturi-ae-a sintπαρακείμενος: minitati-ae-a sintυπερσυντέλικος: minitati-ae-a essentΣυντ. Μελλ οντας .: ———- ΕΡΩΤΗΣΗ 3.α.

 

Να γίνει πλήρης συντακτική αναγνώριση των παρακάτω λέξεων: colendo, excellentes, mortis, parvi, obicere, solus, augur, Sullae, quibus, hostem. Μονάδες 10ΑΠΑΝΤΗΣΗ 3.α.colendo: απρόθετη αφαιρετική γερουνδίου ως επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ρήμα conformabamexcellentes: επιθετική μετοχή ως επιθετικός προσδιορισμός στο hominesmortis: γενική επεξηγηματική στο periculaparvi: γενική κατηγορηματική της αξίας από το esse στα cruciatus και και pericula, δηλώνει αφηρημένη αξία.obicere: τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος potuisolus: ονοματικός ομοιόπτωτος κατηγορηματικός προσδιορισμός στο Quintus Mucius Scaevolaaugur: ονοματικός ομοιόπτωτος προσδιορισμός ως παράθεση στο Quintus Mucius ScaevolaSullae: έμμεσο αντικείμενο στο dixitquibus: αφαιρετική οργανική του μέσου στο circumsedisti. Αναφέρεται στο agmina.hostem: κατηγορούμενο στο αντικείμενο Marium μέσω του iudicabo ΕΡΩΤΗΣΗ 3. β.licet mortem miniteris: να αναγνωρίσετε το είδος της πρότασης, τον συντακτικό ρόλο, τον τρόπο εισαγωγής και να αιτιολογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο εκφοράς.

Μονάδες 5

ΑΠΑΝΤΗΣΗ 3.β. Δευτερεύουσα επιρρηματική παραχωρητική πρόταση, η οποία εκφράζει μια υποθετική κατάσταση που κι αν δεχτούμε ότι αληθεύει δεν αναιρεί το περιεχόμενο της κύριας πρότασης. Εισάγεται με τον παραχωρητικό σύνδεσμο licet και εκφέρεται με υποτακτική γιατί ο σύνδεσμος αυτός προήλθε από το απρόσωπο ρήμα licet με παράλειψη του ut + υποτακτική.Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική Ενεστώτα γιατί εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (iudicabo) και δηλώνει το σύγχρονο στο παρόν. [Στην κύρια πρόταση υπάρχει ο αντιθετικός σύνδεσμος tamen ως ένδειξη.]ΕΡΩΤΗΣΗ 4.α.administrandi rem publicam: Να γίνει η γερουνδιακή έλξη και να διευκρινίσετε αν η έλξη είναι υποχρεωτική ή όχι. Μονάδες 6ΑΠΑΝΤΗΣΗ 4.α.administrandae rei publicaeΠρόκειται για προαιρετική γερουνδιακή έλξη, γιατί υπάρχει απρόθετη γενική γερουνδίου (administrandi) με αντικείμενο σε πτώση αιτιατική (rem publicam).ΕΡΩΤΗΣΗ 4. β.Solus Scaevola augur de hac re interrogatus sententiam dicere noluit:Να μετατρέψετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο, αφού τον εξαρτήσετε από το: Cicero dixit

Μονάδες 6 ΑΠΑΝΤΗΣΗ 4. β.β. Cicero dixit solum Scaevolam augurem de illa re interrogatum sententiam dicere noluisse. ΕΡΩΤΗΣΗ 4. γ. quas ego mihi proponebam: Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική.Μονάδες 3ΑΠΑΝΤΗΣΗ 4. γ.quae a me mihi proponebantur.

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ : 2008-05-30

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2

Διδαγμένο κείμενο

Ἀριστοτέλους, Ἠθικὰ Νικομάχεια Β6, 4-10

 

 

Ἐν παντὶ δὴ συνεχεῖ καὶ διαιρετῷ ἔστι λαβεῖν τὸ μὲν πλεῖον τὸ δ’ ἔλαττον τὸ δ’ ἴσον, καὶ ταῦτα ἢ κατ’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἢ πρὸς ἡμᾶς… Λέγω δὲ τοῦ μὲν πράγματος μέσον τὸ ἴσον ἀπέχον ἀφ’ ἑκατέρου τῶν ἄκρων, ὅπερ ἐστὶν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πᾶσιν, πρὸς ἡμᾶς δὲ ὃ μήτε πλεονάζει μήτε ἐλλείπει· τοῦτο δ’ οὐχ ἕν, οὐδὲ ταὐτὸν πᾶσιν. Οἷον εἰ τὰ δέκα πολλὰ τὰ δὲ δύο ὀλίγα, τὰ ἓξ μέσα λαμβάνουσι κατὰ τὸ πρᾶγμα· ἴσῳ γὰρ ὑπερέχει τε καὶ ὑπερέχεται· τοῦτο δὲ μέσον ἐστὶ κατὰ τὴν ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν. Τὸ δὲ πρὸς ἡμᾶς οὐχ οὕτω ληπτέον· οὐ γὰρ εἴ τῳ δέκα μναῖ φαγεῖν πολὺ δύο δὲ ὀλίγον, ὁ ἀλείπτης ἓξ μνᾶς προστάξει· ἔστι γὰρ ἴσως καὶ τοῦτο πολὺ τῷ ληψομένῳ ἢ ὀλίγον· Μίλωνι μὲν γὰρ ὀλίγον, τῷ δὲ ἀρχομένῳ τῶν γυμνασίων πολύ. Ὁμοίως ἐπὶ δρόμου καὶ πάλης. Οὕτω δὴ πᾶς ἐπιστήμων τὴν ὑπερβολὴν μὲν καὶ τὴν ἔλλειψιν φεύγει, τὸ δὲ μέσον ζητεῖ καὶ τοῦθ’ αἱρεῖται, μέσον δὲ οὐ τὸ τοῦ πράγματος ἀλλὰ τὸ πρὸς ἡμᾶς.

 

Εἰ δὴ πᾶσα ἐπιστήμη οὕτω τὸ ἔργον εὖ ἐπιτελεῖ, πρὸς τὸ μέσον βλέπουσα καὶ εἰς τοῦτο ἄγουσα τὰ ἔργα (ὅθεν εἰώθασιν ἐπιλέγειν τοῖς εὖ ἔχουσιν ἔργοις ὅτι οὔτ’ ἀφελεῖν ἔστιν οὔτε προσθεῖναι, ὡς τῆς μὲν ὑπερβολῆς καὶ τῆς ἐλλείψεως φθειρούσης τὸ εὖ, τῆς δὲ μεσότητος σῳζούσης, οἱ δ’ ἀγαθοὶ τεχνῖται, ὡς λέγομεν, πρὸς τοῦτο βλέποντες ἐργάζονται), ἡ δ’ ἀρετὴ πάσης τέχνης ἀκριβεστέρα καὶ ἀμείνων ἐστὶν ὥσπερ καὶ ἡ φύσις, τοῦ μέσου ἂν εἴη στοχαστική. Λέγω δὲ τὴν ἠθικήν· αὕτη γάρ ἐστι περὶ πάθη καὶ πράξεις, ἐν δὲ τούτοις ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον.

 

Α. Από το κείμενο που σας δίνεται να γράψετε στο τετρίδιό σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «Οὕτω δὴ πᾶς ἐπιστήμων… ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον».

Μονάδες 10

 Α. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΈτσι λοιπόν κάθε ειδικός αποφεύγει την υπερβολή και την έλλειψη και επιζητεί να βρει το μέσον και αυτό προτιμά (τελικά), και το μέσον όχι σε σχέση με το πράγμα, αλλά το σε σχέση προς εμάς. Αν λοιπόν η κάθε τέχνη εκπληρώνει σωστά το έργο της με αυτόν τον τρόπο, έχοντας στραμμένο το βλέμμα της προς το μέσον και κατευθύνοντας προς αυτό τα έργα της (γι? αυτό συνηθίζουν να λένε στο τέλος για όλα τα πετυχημένα έργα ότι δεν είναι δυνατό ούτε να αφαιρέσουμε ούτε να προσθέσουμε (τίποτα σ? αυτά), γιατί η υπερβολή και η έλλειψη φθείρουν το σωστό (την τελειότητα), ενώ η μεσότητα το διασώζει. και οι καλοί τεχνίτες, όπως λέμε, εργάζονται έχοντας το βλέμμα τους στραμμένο προς αυτό), και (αν) η αρετή είναι, όπως και η φύση, ακριβέστερη και ανώτερη από κάθε τέχνη, τότε (λέω πως η αρετή)θα έχει ως στόχο της το μέσον. Φυσικά, μιλώ για την ηθική αρετή, γιατί αυτή αναφέρεται στα πάθη και στις πράξεις, και σ? αυτά υπάρχει υπερβολή, και έλλειψη και το μέσον.

Β. Να απαντήσετε στα παρακάτω:

 

Β1. Πώς προσδιορίζεται στο κείμενο που σας δόθηκε η έννοια της μεσότητας για τα πράγματα και για τον άνθρωπο; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας και με αναφορές σε συγκεκριμένα χωρία.   Μονάδες 15

ΑΠΑΝΤΗΣΗ Β1Στο απόσπασμα αυτό ο Αριστοτέλης προσδιορίζει την έννοια της μεσότητας προκειμένου να υποδείξει με ποιον τρόπο ο άνθρωπος μπορεί να οδηγηθεί στην κατάκτηση της ηθικής αρετής. Ξεκινώντας, διακρίνει τη μεσότητα σε δύο είδη: α) σε αντικειμενική (κατά τό πρ?μα), που σχετίζεται με αντικειμενικά ? αριθμητικά κριτήρια, είναι ίδια για όλους και αδιαμφισβήτητη και αποτελεί  έννοια ποσοτική. Επίσης βρίσκεται σε πράγματα που είναι συνεχή και μπορούν να διαιρεθούν.  Για να διευκρινίσει τη σκέψη του, ο Αριστοτέλης παραθέτει ένα παράδειγμα από την αριθμητική («ο?ον ?. ?ναλογίαν»): τη σειρά των αριθμών από το 2 έως το 10. Τα δύο άκρα είναι το 2 (λίγο) και το 10 (πολύ), ενώ το μέσον είναι το 6, το οποίο βρίσκεται σε ίση απόσταση μεταξύ των δύο. Η φράση «?περέχει και ?περέχεται» μας δείχνει ακριβώς αυτό: το μέσον (δηλαδή το 6) ξεπερνάει το λίγο (το 2) και ξεπερνιέται από το πολύ (το 10) κατά ίση ποσότητα (4 μονάδες), δηλαδή η απόστασή του από τα δύο άκρα είναι ακριβώς ίδια.β) σε υποκειμενική (πρός ?μ?ς). Είναι η μεσότητα που σχετίζεται με εμάς, με τον άνθρωπο και τα προσωπικά του κριτήρια (ηλικία, φύλο, επαγγελματική ιδιότητα, φυσική κατάσταση, οικονομική κατάσταση κ.ά.) κι επομένως διαφέρει από άτομο σε άτομο και αποτελεί έννοια ποιοτική. Είναι έννοια υποκειμενική και μεταβλητή και  καθορίζεται σε σχέση με τη θέση της ως προς την υπερβολή και την έλλειψη. Για να τεκμηριώσει τις απόψεις του παραθέτει ένα ακόμη παράδειγμα, αυτή τη φορά από το χώρο του αθλητισμού. Θεωρεί ότι αν οι δύο μερίδες φαγητό είναι λίγες και οι δέκα πολλές, το μέσον δεν είναι οι έξι μερίδες, καθώς οι έξι για κάποιον ίσως είναι πολύ μεγάλη ποσότητα φαγητού (όπως για τον αρχαίο αθλητή) και για κάποιον άλλο (όπως για τον Μίλωνα) ίσως είναι πολύ λίγη. («Τό δέ πρός ?μ?ς? γυμνασίων πολύ»).Το κριτήριο καθορισμού του μέσου δε διαφοροποιείται μόνο στον αθλητισμό αλλά και στις επιστήμες. Κάθε επιστήμονας, αποφεύγοντας την υπερβολή και την έλλειψη, επιζητεί το μέσον και, όταν το βρει, τότε το επιλέγει «α?ρε?ται» με λογική και σκέψη. Γι? αυτό λοιπόν συνηθίζουμε να λέμε ότι δεν μπορούμε από τα τέλεια έργα να αφαιρέσουμε  ή να προσθέσουμε κάτι χωρίς να τα καταστρέψουμε, γιατί αυτά είναι δημιουργήματα μετά από  σκέψη.

Β2. Πώς συσχετίζονται από τον Αριστοτέλη οι έννοιες: επιστήμη (τέχνη)-αρετή-φύσις;

Μονάδες 15

 ΑΠΑΝΤΗΣΗ Β2       Ο Αριστοτέλης στην προσπάθειά του να συσχετίσει την ηθική αρετή με την έννοια της μεσότητας, συγκρίνει τις έννοιες  της τέχνης, της αρετής και της φύσης. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η σχέση που υπάρχει ανάμεσα τους είναι ότι και οι τρεις έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν κάποια μορφή και να τελειοποιούν το αντικείμενό τους. Ειδικότερα  η τέχνη μορφοποιεί την ύλη, η αρετή δίνει μορφή στην προσωπικότητα του ανθρώπου, ενώ η φύση δημιουργεί μορφές, τις οποίες τελειοποιεί. Ωστόσο, από τη σύγκριση μεταξύ των τριών εννοιών, που κάνει ο Αριστοτέλης, προκύπτει ότι:α) η φύση είναι ανώτερη από την τέχνη «?σπερ καί ? φύσις», γι? αυτό και η τέχνη μιμείται τη φύση επιδιώκοντας να αποδώσει την τελειότητα που υπάρχει σε αυτήν. Κάθε φυσική ύπαρξη, από τη στιγμή που γεννιέται, τείνει προς την τελειότερη μορφή της, την ολοκλήρωσή της, ενώ κάθε έργο καλής η βάναυσης τέχνης μένει αμετάβλητο και δεν τείνει πουθενά. Επομένως, η τέχνη δημιουργεί στατικές μορφές, ενώ η φύση τελειοποιεί σταδιακά τις μορφές της.γ) Επίσης και η αρετή είναι ανώτερη από την τέχνη, καθώς δίνει μορφή στο ήθος του ανθρώπου και συγκεκριμένα τελειοποιεί την ανθρώπινη ψυχή, ενώ η τέχνη δίνει μορφή στην ύλη. Η ανωτερότητα της φύσης και της αρετής σε σχέση με την τέχνη φαίνεται βέβαια και από το απόσπασμα με τη φράση «? δ? ?ρετή πάσης τέχνης ?κριβεστέρα καί ?μείνων ?στίν ?σπερ καί ? φύσις».Τέλος ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι η  αρετή είναι ανώτερη όχι μόνο από την τέχνη αλλά και από τη φύση, καθώς είναι η «τελειότης τ?ς φύσεως καί κατορθωμένη φύσις», δηλαδή τελειοποιεί τα δημιουργήματα της φύσης και το έργο τους.  Η ανωτερότητά της αρετής έναντι των δύο άλλων εννοιών οφείλεται , σύμφωνα με το φιλόσοφο, στο γεγονός  ότι το υλικό που μορφοποιεί είναι ο ίδιος  άνθρωπος.Β3: Σε ποια μέρη διέκρινε ο Αριστοτέλης την ψυχή; Μονάδες 10   ΑΠΑΝΤΗΣΗ Β3     Σχολ. βιβλίο: σελ. 152- 153: « Η ψυχή του ανθρώπου? διανοητικές»Η ψυχή του ανθρώπου, είπε ο Αριστοτέλης, αποτελείται κατ? αρχάς από δύο μέρη, από μέρη, από το λόγον ?χον μέρος και από το ?λογον (με δική μας διατύπωση: ο άνθρωπος ως ζωντανός οργανισμός λειτουργεί με δύο τρόπους: α) με βάση τη λογική του, β) με τρόπους που δεν έχουν καμιά απολύτως σχέση με το λογικό του). Η αρχική όμως αυτή, διμερής «διαίρεση» κατέληξε σε μια τριμερή «διαίρεση», αφού ο Αριστοτέλης διέκρινε τελικά: α) ένα καθαρά ?λογον μέρος της ψυχής, β) ένα καθαρά λόγον ?χον μέρος της, και γ) ένα μέρος που μετέχει και του ?λόγου και του λόγον ?χοντος μέρους της ψυχής. ? Το πρώτο, είπε, έχει σχέση με τη διατροφή και την αύξηση του ανθρώπινου οργανισμού και άρα δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με την αρετή το τρίτο (ο ίδιος το ονόμασε ?πιθυμητικόν) έχει σχέση με τις αρετές που περιγράφουν το χαρακτήρα του ανθρώπου (ηθικές αρετές, π.χ. δικαιοσύνη), ενώ το δεύτερο, που αφορά απόλυτα και καθαρά στο λογικό μας, έχει σχέση με τις διανοητικές μας αρετές (με τη σοφία λ.χ. ή τη φρόνηση). Έτσι, ο Αριστοτέλης κατέληξε να διακρίνει τις ανθρώπινες αρετές σε ηθικές και διανοητικές.

Β4. Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

ἀναλογία, ληπτέον, αἱρεῖται, ἄγουσα, προσθεῖναι.

Μονάδες 10

 ΑΠΑΝΤΗΣΗ Β4.?ναλογ?α: επίλογος, παράλογοςληπτ?ον: λαβή, ανάληψηα?ρε?ται: προαιρετικός, υπεξαίρεση?γουσα: παιδαγωγός, αναγωγήπροσθε?ναι: θέση, ανάθεση.

Αδίδακτο κείμενο

Λυσίου, Κατὰ Ἀλκιβιάδου Α 144, 46-47

 

Ἐγὼ μὲν οὖν ὡς ἐδυνάμην ἄριστα κατηγόρηκα, ἐπίσταμαι δ’ ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι τῶν ἀκροωμένων θαυμάζουσιν, ὅπως ποθ’ οὕτως ἀκριβῶς ἐδυνήθην ἐξευρεῖν τὰ τούτων ἁμαρτήματα, οὗτος δέ μου καταγελᾷ, ὅτι οὐδὲ πολλοστὸν μέρος εἴρηκα τῶν τούτοις ὑπαρχόντων κακῶν. Ὑμεῖς οὖν καὶ τὰ εἰρημένα καὶ τὰ παραλελειμμένα ἀναλογισάμενοι πολὺ μᾶλλον αὐτοῦ καταψηφίσασθε, ἐνθυμηθέντες ὅτι ἔνοχος μέν ἐστι τῇ γραφῇ, μεγάλη δ’ εὐτυχία τὸ τοιούτων πολιτῶν ἀπαλλαγῆναι τῇ πόλει. Ἀνάγνωθι δ’ αὐτοῖς τοὺς νόμους καὶ τοὺς ὅρκους καὶ τὴν γραφήν.

———–

οὐδὲ πολλοστόν: ούτε το ελάχιστο

 

Γ. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του κειμένου.

Μονάδες 20

 ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΓΜΕΤΑΦΡΑΣΗΕγώ λοιπόν έχω διατυπώσει τις κατηγορίες όσο καλύτερα μπορούσα, όσο μπορούσα καλύτερα, γνωρίζω όμως,  ότι οι άλλοι από τους ακροατές απορούν, πώς άραγε κατάφερα με τόση ακρίβεια να αποκαλύψω τα αδικήματα τους , ενώ αυτός  με κοροϊδεύει, γιατί δεν έχω πει  ούτε το ελάχιστο  από τα κακά που υπάρχουν σ? αυτούς. Εσείς, λοιπόν, αφού αναλογιστείτε και όσα έχουν ειπωθεί και όσα έχουν παραλειφθεί, πολύ περισσότερο να τον καταδικάσετε, αφού θυμηθείτε από τη μια είναι ένοχος σύμφωνα με την έγγραφη καταγγελία από την άλλη είναι μεγάλη ευτυχία για την πόλη να απαλλαγεί από τέτοιους πολίτες. Διάβασε λοιπόν σ? αυτούς τους νόμους και τους όρκους και την καταγγελία.Γ1.α. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

καταγελᾷ : το τρίτο πληθυντικό πρόσωπο ευκτικής του ίδιου χρόνου στην ίδια φωνή.

εἴρηκα : το δεύτερο πληθυντικό πρόσωπο οριστικής αορίστου β΄ στην ίδια φωνή.

ἐξευρεῖν : το απαρέμφατο ενεστώτα στην ίδια φωνή.

καταψηφίσασθε : το τρίτο πληθυντικό πρόσωπο οριστικής μέλλοντα στην ίδια φωνή.

παραλελειμμένα : το τρίτο ενικό πρόσωπο οριστικής του ίδιου χρόνου στην ίδια φωνή.

Μονάδες 5

ΑΠΑΝΤΗΣΗ Γ1.α. καταγελ?: καταγελ?ενε?ρηκα: ε?πετε?ξευρε?ν: ?ξευρ?σκεινκαταψηφ?σασθε: καταψηφιο?νταιπαραλελειμμ?να: παραλ?λειπται

Γ1.β. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου :

τούτων : τη δοτική πληθυντικού του θηλυκού γένους.

ἁμαρτήματα : τη δοτική πληθυντικού.

μᾶλλον : τον θετικό βαθμό.

μεγάλη : την αιτιατική πληθυντικού του υπερθετικού βαθμού στο ίδιο γένος.

πόλει : την κλητική ενικού.

Μονάδες 5

 ΑΠΑΝΤΗΣΗ Γ1.β. το?των: τα?ταις?μαρτ?ματα: ?μαρτ?μασιμ?λλον: μ?λαμεγ?λη: μεγ?σταςπ?λει: π?λι

Γ2.α. Να γίνει πλήρης συντακτική αναγνώριση των παρακάτω λέξεων:

τῶν ἀκροωμένων, ἐξευρεῖν, τούτων, αὐτοῦ, ἐνθυμηθέντες, τοιούτων.

Μονάδες 6ΑΠΑΝΤΗΣΗ Γ2.α.τ?ν ?κροωμ?νων: επιθετική μετοχή, ονοματικός ετερόπτωτος προσδιορισμός σε θέση γενικής  διαιρετικής στο ?λλοι.?ξευρε?ν: τελικό απαρέμφατο, που λειτουργεί ως αντικείμενο στο ?δυν?θην, ταυτοπροσωπία.το?των: ονοματικός ετερόπτωτος προσδιορισμός,  γενική υποκειμενική στο ?μαρτ?ματαα?το?: αντικείμενο στο ρήμα καταψηφ?σασθε.?νθυμηθ?ντες: Επιρρηματική χρονική μετοχή, επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο «καταψηφίσασθε», προτερόχρονο, συνημμένη στο Υποκείμενο του ρήματος.τοιο?των: ονοματικός ομοιόπτωτος επιθετικός προσδιορισμός στο πολιτ?ν.

Γ2.β. ἐδυνήθην, εἴρηκα: Να γράψετε τις προτάσεις στις οποίες ανήκουν τα παραπάνω ρήματα και να τις αναγνωρίσετε πλήρως συντακτικά (είδος, εισαγωγή, εκφορά, λειτουργία).

Μονάδες 4 ΑΠΑΝΤΗΣΗ Γ2.β.?πως π?θ? ο?τως?..?μαρτ?ματα: δευτερεύουσα ονοματική,  πλάγια ερωτηματική πρόταση , μερικής άγνοιας. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα ?πως, εκφέρεται με οριστική για να δηλώσει πραγματική απορία και χρησιμοποιείται ως αντικείμενο στο ρήμα θαυμ?ζουσι. ( που δηλώνει απορία).?τι ο?δ? πολλοστ?ν?. κακ?ν: δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογικήπρόταση. Εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο ?τι, εκφέρεται με οριστική (αντικειμενική αιτιολογία) και χρησιμοποιείται ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στο ρήμα καταγελ?.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ : 2008-05-27

ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ:

ΟΜΑΔΑ Α΄

Α1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθμούς της Στήλης Α (γεγονότα) αντιστοιχίζοντάς τους με τις χρονολογίες της Στήλης Β (περισσεύουν δύο χρονολογίες).

Στήλη Α:

ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Στήλη Β:

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΗ:Α.1.11. 19192. 19063. 19274. 19305. 1923ΕΡΩΤΗΣΗ:Α1.2. Να αιτιολογήσετε γιατί:α. ΄Ηταν θετική η συμβολή της υπερπόντιας μετανάστευσης στην ελληνική οικονομία πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους.β. Στην Ελλάδα κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα.γ. Η συνεργασία Κεμάλ ? Μπολσεβίκων λειτούργησε ως ταφόπετρα του Ποντιακού ζητήματος. Μονάδες 15 ΑΠΑΝΤΗΣΗ:α. σελ.48 : «Το 1910 οι πρόοδοι της εθνικής οικονομίας _?των μεταναστών»β. σελ. 84 «Αντίθετα με άλλες χώρες ? του ενεργού πληθυσμού»γ. σελ. 251?252 «Το πολιτικό γεγονός ? με τους Έλληνες»ΕΡΩΤΗΣΗ:ΘΕΜΑ Α2 Α2.1. Με ποιους τρόπους υποκινήθηκε και μεθοδεύτηκε ο πρώτος διωγμός του 1914 εναντίον των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας; Μονάδες 15 Α2.2. Ποια ήταν η στάση της Ελληνικής Κυβέρνησης (μονάδες 5) και ποια ήταν η αντίδραση των Μεγάλων Δυνάμεων (μονάδες 5) αμέσως μετά την επίσημη έκδοση του πρώτου ενωτικού Ψηφίσματος των Κρητών (24 Σεπτεμβρίου 1908) και μέχρι το 1910; Μονάδες 10 ΑΠΑΝΤΗΣΗ:ΘΕΜΑ Α2Α2.1. βιβλίο, σελ. 138: «Η εθνική αφύπνιση ?Ελλήνων» και σελ 139 » Οι καταπιέσεις…εκτελέστηκαν».Α2.2. βιβλίο, σελ. 217: «Η ελληνική κυβέρνηση?Προσωρινή Κυβέρνηση της Κρήτης», και σελ 218 «Παρά τις έντονες?απέκοψε τον ιστό της»ΕΡΩΤΗΣΗ:

ΟΜΑΔΑ Β΄

ΘΕΜΑ Β1 α. Ποια επίπτωση είχε για την ελληνική οικονομία η ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920;

Μονάδες 10

β. Πώς η νέα κυβέρνηση αντιμετώπισε το οικονομικό αδιέξοδο, που δημιουργήθηκε από την ανάκληση του ιδιόμορφου εξωτερικού δανείου, το οποίο είχε εγκριθείαπό τους Συμμάχους, για να χρηματοδοτηθεί η συμμετοχή της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο;

Μονάδες 15

Στην απάντησή σας να συνδυάσετε τις ιστορικές σας γνώσεις με τις σχετικές πληροφορίες που παρέχει το ακόλουθο κείμενο.Κείμενο Τελικά, το 1922 η κυβέρνηση επέβαλε έναν ιδιότυπο συνδυασμό υποτίμησης και εσωτερικού δανείου. Όσοι κατείχαν τραπεζογραμμάτια1 (δηλαδή περίπου οι πάντες, όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα στην Ελλάδα) υποχρεώθηκαν να τα διχοτομήσουν, να ανταλλάξουν το μισό τραπεζογραμμάτιο με κρατικά ομόλογα και να κρατήσουν το άλλο μισό, το οποίο διατήρησε την ονομαστική αξία τού ολοκλήρου. Αλλά και τα νέα χρηματικά μέσα που απέκτησε έτσι το Δημόσιο δεν έσωσαν την κατάσταση: απορρο-φήθηκαν πολύ γρήγορα από τις συνεχώς αυξανόμενες δημόσιες δαπάνες και τον πληθωρισμό.1 τραπεζογραμμάτιο: χαρτονόμισμα

Γ.Β. Δερτιλής, Ιστορία του Ελληνικού Κράτους 1830-1920, τ. Β΄,

Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ, Αθήνα 2005, σ.886ΑΠΑΝΤΗΣΗ:ΘΕΜΑ Β1 (Σελ.50 του σχολικού βιβλίου)Το Νοέμβριο του 1920 το κόμμα των Φιλελευθέρων ηττήθηκε στις εκλογές και ο έκπτωτος από το 1917 βασιλιάς Κωνσταντίνος επέστρεψε στην Ελλάδα. Αυτό έδωσε την αφορμή στους Συμμάχους να εκφράσουν καθαρότερα την αλλαγή της στάσης τους απέναντι στην Ελλάδα, αφού είναι γνωστό ότι έτρεφαν δυσαρέσκεια στο πρόσωπο του βασιλιά από τα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου (1914-1918) εξαιτίας των φιλογερμανικών αισθημάτων του. Μια από τις ενέργειες στις οποίες προέβησαν ήταν να αποσύρουν σε αντίποινα την κάλυψη του χαρτονομίσματος, ανακαλώντας το ιδιόμορφο δάνειο στο οποίο είχαν προχωρήσει το 1917 προκειμένου η χώρα υπό τον Βενιζέλο να αναλάβει το κόστος της συμμετοχής της στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Έτσι, ένα σημαντικό τμήμα της νομισματικής κυκλοφορίας βρέθηκε χωρίς αντίκρισμα. Επιπλέον, από το 1918 και μετά, ο κρατικός ισολογισμός έκλεινε με παθητικό, ενώ ταυτόχρονα η παρουσία στη Μικρά Ασία εξελίχθηκε σε σκληρό και δαπανηρό πόλεμο. Τα οικονομικά προβλήματα της χώρας ολοένα και οξύνονταν, με αποτέλεσμα το Μάρτιο του 1922 τα δημοσιονομικά δεδομένα να φτάσουν σε πλήρες αδιέξοδο. Μέσα σ? αυτές τις συνθήκες η νέα αντιβενιζελική κυβέρνηση επιχείρησε να εξέλθει από το οικονομικό τέλμα με έναν απροσδόκητο τρόπο. Λίγους μήνες πριν από την κατάρρευση του ελληνικού μετώπου στη Μικρά Ασία, η κυβέρνηση προέβει σε ένα πρωτότυπο μέτρο που συνδύαζε την υποτίμηση του χαρτονομίσματος και τον εσωτερικό αναγκαστικό δανεισμό με τη μορφή της διχοτόμησης του χαρτονομίσματος. Το αριστερό τμήμα του τραπεζογραμμάτιου, το οποίο εξακολουθούσε να κυκλοφορεί στο 50% της αναγραφόμενης αξίας του, ενώ το δεξιό ανταλλάχθηκε με ομολογίες του Δημοσίου. Η επιχείρηση στέφθηκε από επιτυχία, το κράτος απέκτησε 1.200.000 δραχμές και το 1926 επαναλήφθηκε το πείραμα. Αλλά το μέτρο αυτό που εφάρμοσε το Δημόσιο δεν έσωσε την κατάσταση και δεν στάθηκε ικανό να προλάβει τη Μικρασιατική καταστροφή και τις βαρύτατες συνέπειές της.Το παράθεμα του Δερτιλή αναφέρεται στα γεγονότα του Μαρτίου του 1922, όταν η Ελληνική Κυβέρνηση αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει το οικονομικό αδιέξοδο με ένα εσωτερικό αναγκαστικό δάνειο, δηλαδή με τη διχοτόμηση του χαρτονομίσματος. Όπως σημειώνει «οι πάντες, όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα στην Ελλάδα», υποχρεώθηκαν να τα διχοτομήσουν, να ανταλλάξουν δηλαδή το δεξιό μέρος με ομολογίες του Δημοσίου και να κρατήσουν το άλλο μισό, το αριστερό τμήμα του τραπεζογραμμάτιου, το οποίο εξακολουθούσε να κυκλοφορεί στο 50% της αναγραφόμενης αξίας του. Έτσι οι Έλληνες βρέθηκαν από τη μια στιγμή στην άλλη να έχουν χάσει το 50% της αξίας των χρημάτων τους. Το εγχείρημα στέφθηκε από επιτυχία, το κράτος απέκτησε 1.200.000 δραχμές και το 1926 επαναλήφθηκε το πείραμα. Αλλά το μέτρο αυτό που εφάρμοσε το Δημόσιο δεν έσωσε την κατάσταση. Το ποσόν που συγκεντρώθηκε εξανεμίστηκε σε βραχύ διάστημα από τον πληθωρισμό και τις συνεχώς αυξανόμενες δημόσιες δαπάνες, ενώ δεν στάθηκε ικανό να προλάβει τη Μικρασιατική καταστροφή και τις βαρύτατες συνέπειές της. Τέλος, αξίζει να τονιστεί ότι αυτή η οικονομική πολιτική είχε και βαρύτατο κοινωνικό κόστος, καθώς η εμπιστοσύνη του λαού κλονίστηκε βαθύτατα απέναντι στο κράτος και στους λειτουργούς του. ΕΡΩΤΗΣΗ:ΘΕΜΑ Β2 Αφού αξιοποιήσετε τις πληροφορίες από το ακόλουθο κείμενο και τις συνδυάσετε με τις ιστορικές σας γνώσεις, να αναφέρετε:α. Γιατί δόθηκε προτεραιότητα στην εγκατάσταση των προσφύγων στη Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη;

Μονάδες 10

β. Ποια μέτρα πήρε η ΕΑΠ για την αγροτική αποκατάσταση των προσφύγων;

Μονάδες 15

Κείμενο Οι ελληνικές κυβερνήσεις εγκαθιστούν τους πρόσφυγες κυρίως στις πιο εύφορες ελληνικές χώρες, στη Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη, είτε αγροτικά είτε αστικά. Επιδιώχθηκε πρώτα ν? αποκατασταθούν στις περιουσίες που είχαν εγκαταλείψει οι Τούρκοι, αλλά, επειδή οι οικισμοί ήταν συγκριτικά λίγοι κτίστηκαν εκατοντάδες νέοι συνοικισμοί, ορισμένοι από τους οποίους αργότερα εξελίχθηκαν σε αξιόλογα οικονομικά κέντρα. Οι κυβερνήσεις τούς δίνουν γαίες και τα πρώτα μέσα και ζώα για την καλλιέργεια της γης. Στις χώρες αυτές ιδίως προβαίνουν ακόμη στην εκτέλεση μεγάλων έργων πολιτισμού, ανοίγουν δρόμους, κατασκευάζουν γέφυρες, εκτελούν μεγάλα λιμενικά έργα? επίσης εκτελούν μεγάλα εγγειοβελτιωτικά και αρδευτικά έργα, κυρίως σε τρεις περιοχές, στις πεδιάδες των Σερρών, της Δράμας και της Θεσσαλονίκης: διευθετούν προς όφελος της γεωργίας κοίτες χειμάρρων και μεγάλων ποταμών, όπως του Αξιού, του Στρυμόνα κλπ., που με τις πλημμύρες τους νέκρωναν τις παρόχθιες γαίες σε μεγάλο βάθος, αποξηραίνουν λίμνες […] και τις γαίες τις παραδίδουν σε ακτήμονες πρόσφυγες και γηγενείς. Έπρεπε ακόμη να γίνουν εξυγιαντικά έργα, για να καταπολεμηθούν οι ελώδεις πυρετοί, ο τύφος, η φυματίωση, να ιδρυθούν ιατρικοί σταθμοί, φαρμακεία κλπ. Τα μεγάλα αρδευτικά έργα μεταβάλλουν την ανάγλυφη όψη της Μακεδονίας και προκαλούν το θαυμασμό των πολιτισμένων λαών.Απ. Βακαλόπουλος, Νέα Ελληνική Ιστορία, σσ. 383-385ΑΠΑΝΤΗΣΗ:Β2 α) ( σελ. 154 του σχολικού βιβλίου)α. Η ελληνική κυβέρνηση, μπροστά στο τεράστιο έργο της περίθαλψης και αποκατάστασης των προσφύγων ίδρυσε το 1923 η ΕΑΠ, έναν οργανισμό με έδρα την Αθήνα και αποστολή την αποκατάσταση των προσφύγων. Η ΕΑΠ, για να ανταποκριθεί στο έργο της, έλαβε υπόψη της τις αντικειμενικές συνθήκες που υπήρχαν στην Ελλάδα, όπως την ύπαρξη μουσουλμανικών κτημάτων, που μπορούσαν να δοθούν στους πρόσφυγες, καθώς επίσης και το γεγονός ότι η ελληνική οικονομία ήταν κατά βάση αγροτική. Δόθηκε, λοιπόν, προτεραιότητα στην εγκατάσταση των προσφύγων στη Μακεδονία και στη Δυτική Θράκη, επειδή στις περιοχές αυτές υπήρχε ικανός αριθμός μουσουλμανικών κτημάτων, αλλά και κτήματα των Βουλγάρων μεταναστών (σύμφωνα με τη Συνθήκη του Νεϊγύ). Αυτό θα καθιστούσε τους πρόσφυγες αυτάρκεις σε σύντομο χρονικό διάστημα και θα συντελούσε και στην αύξηση της αγροτικής παραγωγής. Επίσης, θα καλυπτόταν το δημογραφικό κενό, που είχε δημιουργηθεί στις παραπάνω περιοχές με την αναχώρηση των Μουσουλμάνων και των Βουλγάρων και από τις απώλειες που είχαν προκαλέσει οι συνεχείς πόλεμοι (1912 ? 1922). Επιπλέον , έτσι εποικίζονταν παραμεθόριες περιοχές.Οι Ελληνικές κυβερνήσεις, σύμφωνα με τον Απ. Βακαλόπουλο δίνουν προτεραιότητα στην εγκατάσταση των προσφύγων κυρίως στη Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη. Η επιλογή αυτή υπαγορεύεται από το γεγονός ότι έτσι θα εποικίζονταν παραμεθόριες περιοχές και θα καλυπτόταν το δημογραφικό κενό που είχε δημιουργηθεί με την αναχώρηση των Μουσουλμάνων και των Βουλγάρων αλλα και από τις απώλειες του πληθυσμού, λόγω των συχνών πολέμων (1912-1922). Επιδιώχθηκε να εγκατασταθούν στις περιοχές που είχαν εγκαταλείψει οι Τούρκοι, αλλά καθώς οι συνοικισμοί ήταν λίγοι, χτίστηκαν και άλλοι, οι οποίοι εξελίχθηκαν σε αξιόλογα οικονομικά κέντρα. . Επιπλέον «φρόντιζαν να τους παραχωρήσουν γαίες, ζώα, άνοιγαν δρόμους, κατασκεύαζαν γέφυρες, εκτελούσαν μεγάλα λιμενικά, εγγειοβελτιωτικά και αρδευτικά έργα». Αυτό γινόταν κυρίως στις Σέρρες, στη Δράμα και στη Θεσσαλονίκη και σε μεγάλα ποτάμια, όπως ο Αξιός και ο Στρυμόνας. Τέλος, τονίζει ο ιστορικός, ότι τα αρδευτικά έργα της Μακεδονίας προκάλεσαν το θαυμασμό των πολιτισμένων λαών.β)( σελ. 156- 157 του σχολικού βιβλίου)Η αγροτική αποκατάσταση ήταν έργο κυρίως της ΕΑΠ. Απέβλεπε στη δημιουργία μικρών γεωργικών ιδιοκτησιών. Η εγκατάσταση των προσφύγων έγινε σε εγκαταλελειμμένα χωριά, σε συνοικισμούς πρασαρτημένους σε χωριά αλλά και σε νέους, αμιγώς προσφυγικούς συνοικισμούς. Ο παραχωρούμενος κλήρος ποικίλε ανάλογα με το μέγεθος της καλλιέργειας και τη δυνατότητα άρδευσης. Συνήθως ο κλήρος δεν αποτελούσε ενιαία έκταση, αλλά τεμάχιο αγρών που βρίσκονταν σε διαφορετικές τοποθεσίες. Στην αρχή η διανομή από τις υπηρεσίες εποικισμού ήταν προσωρινή. Θα γινόταν οριστική μετά την κτηματογράφηση από την τοπογραφική υπηρεσία του Υπουργείου Γεωργίας. Οι κυβερνήσεις εκτός από τη γη παρείχαν στους πρόσφυγες ζώα και τα πρώτα μέσα για την καλλιέργεια της γης π.χ. σπόροι, λιπάσματα. Για τη στέγαση τηρήθηκε το σύστημα της ανέγερσης των οικιών απευθείας από την ΕΑΠ (εργολαβία) ή της ανέγερσης από τους ίδιους τους πρόσφυγες με τη χορήγηση όλων των οικοδομικών υλικών (αυτεπιστασία). Τα κτίσματα ήταν, συνήθως, δύο δωμάτια, μια αποθήκη και ένας στάβλος. Την αξία του παραχωρούμενου κλήρου θα πλήρωναν οι πρόσφυγες με δόσεις. Ο τίτλος που δινόταν στους κληρούχους ήταν τίτλος απλής κατοχής. Θα γινόταν τίτλος πλήρους κυριότητας αργότερα, μετά την αποπληρωμή του χρέους. Μετά τη διάλυση της ΕΑΠ, το 1930, τα χρέη των αγροτών προσφύγων ανέλαβε να εισπράξει η Αγροτική Τράπεζα. Όπως σημειώνει στο παράθεμα ο Απ. Βακαλόπουλος οι κυβερνήσεις εκείνων των ετών έκαναν μεγάλα δημόσια έργα και έργα πολιτισμού που ανέδειξαν τις περιοχές της Μακεδονίας και της Δυτικής Θράκης, συντελώντας έτσι και στην ταχύτερη αποκατάσταση των προσφύγων. Ειδικότερα πραγματοποιήθηκαν εγγειοβελτιωτικά και αρδευτικά έργα, κυρίως στις Σέρρες, στη δράμα και τη Θεσσαλονίκη: διευθέτηση χειμάρρων και ποταμών (Αξιού, Στρυμόνα), αποξήρανση λιμνών. Έτσι προέκυψε καλλιεργήσιμη γη για τους πρόσφυγες. Επιπλέον, ήταν απαραίτητο να καταπολεμηθούν αρρώστιες που μάστιζαν (ελώδεις πυρετοί, τύφος, φυματίωση). Ακόμη ιδρύθηκα ιατρικοί σταθμοί, φαρμακεία και άλλα εξυγιαντικά έργα. Αποτέλεσμα όλων αυτών των έργων ήταν η μεταβολή της όψης της Μακεδονίας με επακόλουθο και τον θαυμασμό των ξένων. Η όλη προσπάθεια ήταν αξιοθαύμαστη και δεν θα θα είχε επιτευχθεί χωρίς τη συνδρομή της ΕΑΠ.

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 2008 : 2008-05-25

ΚΕΙΜΕΝΟ

Κωνσταντ?νος Καβάφης (1863-1933)

Καισαρίων

?ν μέρει γιά νά ?ξακριβώσω μιά ?ποχή,?ν μέρει καί τήν ?ρα νά περάσω,τήν νύχτα χθές π?ρα μιά συλλογή?πιγραφ?ν τ?ν Πτολεμαίων νά διαβάσω.5 Ο? ?φθονοι ?παινοι κ? ? κολακε?εςε?ς ?λους μοιάζουν. ?λοι ε?ναι λαμπροί,?νδοξοι, κραταιοί, ?γαθοεργοί?κάθ? ?πιχείρησίς των σοφοτάτη.?ν πε?ς γιά τές γυνα?κες τ?ς γενι?ς, κι α?τές,10 ?λες ? Βερενίκες κ? ? Κλεοπάτρες θαυμαστές.?ταν κατόρθωσα τήν ?ποχή νά ?ξακριβώσωθ? ?φινα το βιβλίο ?ν μιά μνεία μικρή,κι ?σήμαντη, το? βασιλέως Καισαρίωνοςδέν ε?λκυε τήν προσοχή μου ?μέσως…15 ?, νά, ?ρθες σύ μέ τήν ?όριστηγοητεία σου. Στήν ?στορία λίγεςγραμμές μονάχα βρίσκονται γιά σένα,κ? ?τσι πιό ?λεύθερα σ? ?πλασα μές στόν νο? μου.Σ? ?πλασα ?ρα?ο κ? α?σθηματικό.20 ? τέχνη μου στό πρόσωπό σου δίνειμιάν ?νειρώδη συμπαθητική ?μορφιά.Καί τόσο πλήρως σέ φαντάσθηκα,πού χθές τήν νύχτα ?ργά, σάν ?σβυνεν? λάμπα μου -?φισα ?πίτηδες νά σβύνει-25 ?θάρεψα πού μπ?κες μές στήν κάμαρά μου,μέ φάνηκε πού ?μπρός μου στάθηκες? ?ς θά ?σουνμές στήν κατακτημένην ?λεξάνδρεια,χλωμός καί κουρασμένος, ?δεώδης ?ν τ? λύπ? σου,?λπίζοντας ?κόμη νά σέ σπλαχνισθο?ν30 ο? φα?λοι -πού ψιθύριζαν τό «Πολυκαισαρίη*».

(1918)

————-*Πολυκαισαρίη? η ύπαρξη περισσοτέρων του ενός ηγεμόνων (Καισάρων). ΕΡΩΤΗΣΗΑ. Ορισμένα γνωρίσματα της ποίησης του Καβάφη είναι: η χρήση ιστορικών προσώπων ως συμβόλων, ο ρεαλισμός και οι λόγιοι γλωσσικοί τύποι. Να επισημάνετε τα γνωρίσματα αυτά στο συγκεκριμένο ποίημα (δύο παραδείγματα κατά περίπτωση). Μονάδες 15 ΑΠΑΝΤΗΣΗΟ Κ. Καβάφης αντλεί συχνά την ποιητική του έμπνευση από διάφορα ιστορικά γεγονότα, τα οποία άλλοτε τα μεταφέρει αυτούσια στο έργο του και άλλοτε τα μεταποιεί, προκειμένου να παρουσιάσει τις μύχιες σκέψεις του. Έτσι, στο συγκεκριμένο ποίημα παρουσιάζει τη μορφή και την προσωπικότητα του Καισαρίωνα, ο οποίος αν και δεν αποτελεί συγκεκριμένο σύμβολο , ενσαρκ?νει ένα πρ?σωπο που αδικ?θηκε απ? τη ζω? και απ? την ιστορ?α, πρ?γμα που ο ποιητ?ς θα προσπαθ?σει να αποκαταστ?σει. Σύμβολο όμως είναι οι « Βερενίκες» και « Κλεοπάτρες»: Συμβολίζουν την παρακμή, την αυλοκολακεία και τη ματαιοδοξία των βασιλέων της Αλεξανδρινής εποχής. Συνήθως όλοι αυτοί οι βασιλείς παρουσιάζονται συχνά στις ιστορικές πηγές ως -δήθεν- πετυχημένοι ηγεμόνες, χωρίς όμως να αξιολογείται η πραγματική τους στάση και πολιτική δράση, φαινόμενο ανάλογο και για την εποχή του Καβάφη αλλά και τη σύγχρονη εποχή. Κύριο χαρακτηριστικό , επίσης, της ποίησης του Καβάφη είναι και ο ρεαλισμός. Ο ρεαλισμός αναδεικνύεται μέσα από το πεζολογικό ουδέτερο ύφος με το οποίο ο ποιητής καταγράφει με σαφήνεια και ακρίβεια τα κίνητρα της ιστορικής ανάγνωσης (στίχοι 1-2), καθώς και τη χρονική στιγμή («τήν νύχτα χθές») που αυτή συντελείται. Μάλιστα, από την αρχή του ποιήματος τονίζει με σαφήνεια και αντικειμενικότητα τα κίνητρα της ενασχόλησής του με την ιστορία. Επίσης, με εμφανή ρεαλισμό τονίζει ότι θα άφηνε το βιβλίο του -αφού είχε ικανοποιήσει τους στόχους του- αν δεν τού προκαλούσε το ενδιαφέρουν μια ασήμαντη αναφορά στον Καισαρίωνα (στ. 11-13). Τέλος, το πο?ημα συγκεντρ?νει τα τυπικ? χαρακτηριστικ? της καβαφικ?ς γλ?σσας με τη χρ?ση δημοτικ?ς, εμπλουτισμ?νης με λ?γιους γλωσσικο?ς τ?πους «εν μ?ρει», «επιχε?ρισ?ς των. Οι λόγιοι γλωσσικοί τύποι αξιοποιούνται για να αποδώσουν την ειρωνική διάθεση του ποιητή απέναντι στους τυπικά επαναλαμβανόμενους επαίνους και τις κολακείες που αποδίδονται στους Πτολεμαίους χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο.Επιπρόσθετα, το πο?ημα δι?πεται απ? ?ντονα ρεαλιστικ? στοιχε?α, ?πως η χρ?ση αντιποιητικ?ν λ?ξεων «λ?μπα», καθ?ς επ?σης και ο πεζολογικ?ς τ?νος της δε?τερης στροφ?ς «να εξακριβ?σω θα ?φινα το βιβλ?ο» και «μνε?α».ΕΡΩΤΗΣΗΒ1. Ο Κ. Θ. Δημαράς έχει παρατηρήσει ότι στο ποίημα αυτό ο Καβάφης «μας δίνει αναλυτικά την τεχνική της έμπνευσής του». Προσδιορίστε με αναφορές στο κείμενο πώς επαληθεύεται στον «Καισαρίωνα» η άποψη ότι ο Καβάφης αποκαλύπτει στον αναγνώστη του τη διαδικασία δημιουργίας ενός ποιήματος. Μονάδες 20 ΑΠΑΝΤΗΣΗΟ Καβάφης στο συγκεκριμένο ποίημα αποκαλύπτει τα μυστικά της τέχνης του . «Επιτρ?πει» στον αναγν?στη να εισ?λθει στο ποιητικ? του εργαστ?ρι, και αποκαλ?πτει τις πηγ?ς της ?μπνευσ?ς του και γενικ?τερα τη διαδικασ?α δημιουργ?ας εν?ς καβαφικο? ποι?ματος , γεγονός που κατατάσσει το συγκεκριμένο ποίημα στην κατηγορία «ποίημα για την ποίηση» (αυτοαναφορικ?τητα). Αρκετ?ς ε?ναι οι αναφορ?ς στο πο?ημα που επιβεβαι?νουν το παραπ?νω χαρακτηριστικ? της καβαφικ?ς πο?ησης.- Αρχικ? στους στ?χους 1?4 ο Καβ?φης ομολογε? πως εμπν?εται απ? την ιστορ?α και ειδικ?τερα απ? την ιστορικ? περ?οδο των ελληνιστικ?ν χρ?νων (Πτολεμα?ους). Στη δεύτερη στροφή αναφέρεται στην πηγή του ποιήματος που δεν είναι άλλη από μια ?μνεία μικρή, ασήμαντη του βασιλέως Καισαρίωνος? (στ. 11-12). Η ασημαντότητα του Καισαρίωνα γοητεύει, έλκει τον ποιητή και αποτελεί το έναυσμα της ποιητικής του φαντασίας. Προτιμά να ασχολε?ται με δευτερεύοντα ιστορικά πρόσωπα γιατί, αφού δεν υπάρχουν γι? αυτά λεπτομερείς και αναλυτικές ιστορικές αναφορές, μπορεί ελευθέρα να τα πλάσει με τη φαντασία του και τον ποιητικό του λ?γο, όπως αυτός επιθυμεί. Με το συγκριτικό βαθμό «πιο ελεύθερα» υπαινίσσεται άτι στην πο?ησ? του γενικά δεν λειτουργεί ελεύθερα. Στην τρίτη στροφή ο ποιητής παρουσιάζει την τεχνική της σύνθεσης του ποιήματός του. Οι στίχοι 15?18 φανερώνουν καθαρά την πρόθεση του Καβάφη να εξομολογηθεί , να εξηγήσει στον αναγνώστη πώς δημιουργεί ένα ποίημα. Δεν αποσκοπεί μόνο στην πρόκληση αισθητικής απόλαυσης, αλλά και στη μέθεξη του κοινού με την ποιητική τέχνη . Στους στίχους 18-30 ο ποιητής επεμβαίνει συνειδητά αφήνοντας την ποιητική φαντασία ελεύθερη να αποδώσει στις αδικημένες ιστορικά μορφές τα χαρακτηριστικά εκείνα γνωρίσματα που ο ίδιος θεωρεί πως εξυπηρετούν τους καλλιτεχνικούς του σκοπούς. Χωρίς να δεσμεύεται από προϋπάρχουσες λεπτομέρειες, πλάθει πλέον ελεύθερα ποιητικές μορφές, οι οποίες λειτουργούν ως ποιητικά σύμβολα κι έτσι γίνονται πρωταγωνίστριες στο χώρο της ποίησης. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και με τον Καισαρίωνα, στον οποίο αποδίδει τα χαρακτηριστικά της γοητείας, της εξωτερικής ομορφιάς, της ευαισθησίας, αλλά και της αξιοπρέπειας της στιγμής που βαδίζει προς το θάνατο.ΕΡΩΤΗΣΗΒ2. Να διακρίνετε τα δύο διαφορετικά υφολογικά επίπεδα του ποιήματος και να τα χαρακτηρίσετε τεκμηριώνοντας την απάντησή σας με αναφορές στο ποίημα. Μονάδες 20 ΑΠΑΝΤΗΣΗΤο ποίημα χαρακτηρίζεται από διαφορετικά υφολογικά επίπεδα. Στους στίχους 1-14, το κυρίαρχο ύφος είναι πεζολογικό, ουδέτερο, περιγραφικό, αντικειμενικό και χαρακτηρίζεται από σαφήνεια και ακριβολογία .Ένα τέτοιο ύφος ανταποκρίνεται στην ιδιότητα του αφηγητή ως γνώστη και μελετητή της ιστορίας (π.χ. «Όταν κατόρθωσα . . . ?μέσως . . .»). Θα πρέπει,ωστόσο, να επισημανθεί η εμβόλιμη χρήση ενός υπερβολικού, πληθωρικού ύφους στους στίχους 5-10 που υπηρετεί την ειρωνεία (π.χ. «?λοι ε?ναι λαμπροί . . . σοφοτάτη¨). Ο χαρακτήρας αυτού του υφολογικού επιπέδου προκύπτει από τις γλωσσικές επιλογές του ποιητή, ο οποίος χρησιμοποιεί:1. Ορισμένες λόγιες εκφράσεις: εν μέρει / εν μέρει, εις όλους, κάθ? επιχείρησίς των σοφοτάτη ?2 .Πλήθος ομοιόμορφων και στερεότυπων επιθέτων: λαμπροί, ένδοξοι, κραταιοί, αγαθοεργοί3. Το σχήμα της επανάληψης: εν μέρει / εν μέρει, εις όλους, όλοι, όλες4. Το ασύνδετο σχήμα: λαμπροί, ένδοξοι, κραταιοί, αγαθοεργοί5. Α΄ ενικό πρόσωπο (για να εξακριβώσω) και γ΄ πληθυντικό πρόσωπο (εις όλους μοιάζουν) τα οποία συνυπάρχουν με β΄ ενικό (Αν πεις) που αποκτά ωστόσο δύναμη γ΄ ενικού. Στους στίχους 15-30, ο ποιητής μας παρουσιάζει τον οραματισμό του, όπου κυριαρχεί η φαντασία και το προσωπικό συναίσθημα, η ποιητική δημιουργία ανυψώνεται και το ύφος γίνεται υποκειμενικό, προσωπικό-λυρικό αποτυπώνοντας τα συναισθήματα του για το νεαρό Καισαρίωνα, ως αντικείμενο της έμπνευσης του . Η ιστορική μνήμη αδρανοποιείται και η τέχνη αναλαμβάνει το δύσκολο έργο της ποιητικής δημιουργίας. «Α, να, ήρθες συ?..» Ποιητική αποστροφή . «Σ? έπιασα??Σε φαντάσθηκα?..» Η εναλλαγή α? και β? ενικού προσώπου αποτελεί στοιχείο θεατρικότητας – δραματικότητας και ομολογία της «αόριστης γοητείας» που ασκεί ο Καισαρίων στον ποιητή) . Επίσης η εικόνα της σκοτεινής κάμαρας με τη λάμπα που σβήνει, μια εικόνα που φέρνει το δημιούργημα μπροστά στο δημιουργό. Τέλος, η δεύτερη στροφική ενότητα συνδέει την πρώτη με την τρίτη στροφή και αποτελεί «γέφυρα» ανάμεσα στο αντικειμενικό-περιγραφικό-πεζολογικό τμήμα του ποιήματος και το προσωπικό-λυρικό.ΕΡΩΤΗΣΗΓ. 15 «?, νά, ?ρθες σύ μέ τήν ?όριστηγοητεία σου. Στήν ?στορία λίγεςγραμμές μονάχα βρίσκονται γιά σένα,κ? ?τσι πιό ?λεύθερα σ? ?πλασα μές στόν νο? μου.Σ? ?πλασα ?ρα?ο κ? α?σθηματικό.20 ? τέχνη μου στό πρόσωπό σου δίνειμιάν ?νειρώδη συμπαθητική ?μορφιά.Να σχολιάσετε το περιεχόμενο των παραπάνω στίχων με 120-140 λέξεις.

Μονάδες 25

ΑΠΑΝΤΗΣΗΟ αφηγητής, με την ιδιότητα πλέον του ποιητή με ένα σχήμα αποστροφής απευθύνεται στο αντικείμενο της έμπνευσης , (Α, να, ήρθες εσύ με την αόριστη γοητεία σου) και ομολογεί την αιτία που τον έλκει ποιητικά. Η μικρή και ασήμαντη μνεία τροφοδοτεί την έμπνευση και γίνεται ποίημα. Με την τεχνική του οραματισμού και την ελευθερία που του παρέχει η δύναμη της ποίησης, ο ποιητής αποτυπώνει τη μορφή του Καισαρίωνα με χαρακτηριστικά που αναδεικνύουν τόσο την εξωτερική αρτιότητα όσο και η εσωτερική ακεραιότητα. Έτσι, ο Καβάφης τον φαντάζεται «?ρα?ο», με ?νειρώδη ?μορφιά» αλλά και ευαίσθητο («αισθηματικό»). Έτσι αυτόν που η ιστορία αρνήθηκε να αναδείξει και τον αδίκησε, έρχεται η τέχνη της ποίησης (η τέχνη μου) να αποκαταστήσει αυτή την αδικία, ανάγοντας τον σε πρωταγωνιστή. Η εικόνα μάλιστα του Καισαρίωνα είναι τόσο καθαρή, ώστε περνάει συμβολικά και στον τίτλο του ποιήματος.ΕΡΩΤΗΣΗΔ. Το ακόλουθο ποίημα του Άθου Δημουλά με τίτλο «Καβάφης» είναι ένα ποίημα για την ποίηση. Ποιες οι αναφορές του στον καβαφικό «Καισαρίωνα»; Μονάδες 20

Καβάφης

Τη φαντασία την εντελώς αδέσμευτηδε συμπαθώ. Δεν έχει χάρες. Και είναιχρήσιμη για τα όνειρα μόνο.Εγώτην άλλη φαντασία αγαπώ, αυτήπου προσπαθεί ένα παρελθόν να ζωντανέψεικαι που στηρίζεται σε μνήμες του,σποραδικές και ασύνδετες, ζητώνταςγύρω τους άρτιο ένα σύνολο να πλάσειμε τάξη, προσοχή και μέτρο.Κι έτσι, προπάντων, που το χρώμα τους,το χρώμα αυτών των ερειπίων,των αβεβαίων γεγονότων το αίσθημα,μέσα στο έργο της ενισχυμένονα περάσει.Αυτό το δύσκολο είναιπου εκτιμώ. Αυτήν εγώ αγαπώτη φαντασία, τη δεσμευόμενη,την οδηγουμένη φαντασία που,όλο συγκίνηση, πάντοτε γύρωαπό πολύτιμα εμπόδια έρπει.Καιχρήσιμη είναι ?τόσο- για την τέχνη μου.

Ελληνικά καβαφογενή ποιήματα, Επιλογή: Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Εκδόσεις Πανεπιστημίου Πατρών, Πάτρα 2003, σελ. 80-81

ΑΠΑΝΤΗΣΗΟ Άθως Δημουλάς στο ποίημά του «Καβάφης» παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο ο ποιητής δημιουργεί. Από την αρχή ξεκαθαρίζει ότι δεν επιθυμεί την «εντελώς αδέσμευτη» φαντασία, αλλά εκείνη που «προσπαθεί ένα παρελθόν να ζωντανέψει». Ταυτίζεται στην άποψή του για τη λειτουργία της φαντασίας με τον Καβάφη. Ο Καβάφης προτιμά την «δεσμευμένη φαντασία» της ανάπλασης των ιστορικών προσώπων (των δευτερευόντων προσώπων για να είναι περισσότερο ελεύθερη η ανάπλασή τους), το ίδιο και ο Άθως Δημουλάς («Τη φαντασία την εντελώς αδέσμευτη δε συμπαθώ») , γιατί έτσι έχει την ελευθερία να τα παρουσιάσει, όπως ο ίδιος επιθυμεί. Και οι δύο επιλέγουν την συναισθηματική παρουσίαση των προσώπων («σε έπλασα ωραίο και αισθματικό», στίχος 19, Καισαρίων-Καβάφης / «την οδηγούμενη φαντασία όλο συγκίνηση», Καβάφης, Άθως Δημουλάς), αλλά και την τάξη και το μέτρο. Και στα δ?ο ποι?ματα χρησιμοποιε?ται το α? ρηματικ? πρ?σωπο για να εξηγ?σουν τα ποιητικ? υποκε?μενα ?τι η πηγ? της ?μπνευσ?ς τους ε?ναι το παρελθ?ν. Απ? ο Δημουλ?ς αντλεί στοιχε?α και πληροφορ?ες «με τ?ξη, προσοχ? και μ?τρο» επιχειρ?ντας την αν?δειξη της αλ?θειας, των γεγον?των και του χρ?ματος των ξεχασμ?νων ερειπ?ων. Απ? την ?λλη ο Καβ?φης μελετ? την ιστορ?α για να εκπληρ?σει το χρ?ος του ως ποιητ?ς ιστορικ?ς και να αποκαταστ?σει την ιστορικ? αδικ?α σε β?ρος του Καισαρ?ωνα. Έτσι αυτ? η επαφ? με την ιστορ?α λειτουργε? ως ερ?θισμα για την ποιητικ? ?μπνευση, γ?νεται εφαλτ?ριο ποιητικ?ς δημιουργ?ας.Τέλος ο ποιητής Άθως Δημουλάς επισημαίνει και αξιολογεί τη σπουδαιότητα της φαντασίας απέναντι στην ενσάρκωση και αισθητοποίηση της ποιητικής τέχνης. Η ζωογόνος φαντασία πάντοτε θα αποτελεί την κινητήριο δύναμη που θα οδηγεί τον ποιητή στην δημιουργία του ποιητικού κόσμου. Την επιλογή αυτή ακολουθεί και ο Κ. Καβάφης ο οποίος φανερώνει με ενάργεια πως η ποίηση μπορεί να γίνει ένα μέσο αποκατάστασης της αδικίας που η ιστορία διέπραξε και όρισε πως το αθώο θύμα της πολιτικής μηχανορραφίας των Ρωμαίων αξίζει να αναδειχθεί σε ένα ακόμη πρότυπο του Καβαφικού κόσμου.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ : 2008-05-22

 

 

ΟΜΑΔΑ Α΄ΘΕΜΑ Α1 Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση:α. Ο ιστοριογράφος Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος θεμελίωσε την πολιτιστική συνέχεια του ελληνικού έθνους με αδιάσειστο επιχείρημα την αδιάλειπτη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού.β. Η Ιερή Συμμαχία αποσκοπούσε στην προώθηση των φιλελεύθερων και εθνικών κινημάτων.γ. Το Νεοτουρκικό Κίνημα του 1908 υποσχέθηκε στους λαούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ισονομία, ισοπολιτεία και ευρύτατο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα.δ. Στις 25 Μαρτίου 1924 ανακηρύχτηκε από τη Βουλή, με πρωτοβουλία κυρίως του Αλέξανδρου Παπαναστασίου, η αβασίλευτη δημοκρατία.ε. Ο φιλελεύθερος ηγέτης Καβούρ κατόρθωσε να ενοποιήσει τη Γερμανία.Μονάδες 10 Α1.2. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ιστορικών όρων:α. Δόγμα Μονρόεβ. Αρχή της δεδηλωμένηςγ. ΕξαρχίαΜονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2Α2.1. Η Επανάσταση του 1821 ήταν προϊόν εθνικού κινήματος. Ποια ήταν τα κυριότερα συστατικά στοιχεία του ελληνικού εθνικού κινήματος;Μονάδες 10 Α2.2. Τι προέβλεπε η συνθήκη Ειρήνης του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1913) και σε ποιες διπλωματικές ενέργειες προέβη η Ελλάδα προκειμένου να εξασφαλίσει τη συνεργασία της Ρουμανίας για την υπογραφή της συνθήκης;Μονάδες 15 ΟΜΑΔΑ Β΄ΘΕΜΑ Β1Αντλώντας στοιχεία από το κείμενο που ακολουθεί και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να αναφερθείτε:α. Στο Κίνημα της «Εθνικής Άμυνας» (16/29 Αυγούστου 1916) και στη στάση που τήρησε ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε αυτό.Μονάδες 15 β. Στα «Νοεμβριανά».Μονάδες 10 ΚΕΙΜΕΝΟΟ Βενιζέλος, απογοητευμένος από την εμμονή του βασιλιά Κωνσταντίνου στην ουδετερότητα, έρχεται σε συνεννοήσεις με τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη και τον στρατηγό Δαγκλή για τη στάση που πρέπει να τηρήσουν. Κατόπιν__________, [?] φεύγουν οι δύο πρώτοι (ακολουθεί ύστερ” από λίγες ημέρες και ο Δαγκλής) για τα Χανιά της Κρήτης και εκεί σχηματίζουν την προσωρινή κυβέρνηση της χώρας (τη γνωστή Τριανδρία) στην οποία προσχωρεί η Επιτροπή Εθνικής Αμύνης Θεσσαλονίκης. Ο διχασμός του ελληνικού κράτους και του έθνους σε δύο χωριστές παρατάξεις με όλα τα προβλεπόμενα ολέθρια αποτελέσματα έχει συντελεστεί. Στα τέλη Σεπτεμβρίου [?] ο Βενιζέλος αποβιβάζεται στη Θεσσαλονίκη. Τη διακυβέρνηση της χώρας αναλαμβάνει η τριανδρία Βενιζέλου ? Κουντουριώτη ? Δαγκλή. Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος, Νέα Ελληνική Ιστορία 1204-1985, εκδ. Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1993, σ. 356ΘΕΜΑ Β2Αντλώντας στοιχεία από το κείμενο που ακολουθεί και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να αναφέρετε τις συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώθηκε η Βιομηχανική Επανάσταση στην Αγγλία κατά τον 19ο αιώνα.Μονάδες 25 ΚΕΙΜΕΝΟΣτα 1851, στη Μεγάλη Βρετανία δέκα πόλεις ξεπερνούν τις 100.000 κατοίκους [?]. Το Λονδίνο φτάνει τα 2,3 εκατομμύρια [?]. Το Μάντσεστερ ξεπερνά τις 400.000 κατοίκους, η Γλασκόβη τις 300.000 και το Μπίρμινχαμ τις 200.000.Το Μάντσεστερ αναδεικνύεται στην πρώτη πόλη της βαμβακοβιομηχανίας:Στα 1835, η περιοχή του Μάντσεστερ [?] συγκεντρώνει το 80% των εργατών της βαμβακοβιομηχανίας και στα 1846, το 85%. Η πόλη αυτή διαθέτει πολλά πλεονεκτήματα. Βρίσκεται κοντά στο Λίβερπουλ, απ” όπου γίνονται οι εισαγωγές του βαμβακιού. Επιπλέον περιβάλλεται [?] από ένα πλούσιο κοίτασμα άνθρακα, που εκτείνεται από το Όρμσκιρκ μέχρι το Μπάρι και το Άστον. Η ανθρακοπαραγωγή δεν υπολογίζεται εύκολα, αλλάοπωσδήποτε ξεπερνά κατά πολύ τις επτακόσιες έως εννιακόσιες χιλιάδες τόνους, που καταναλώνει μόνον η πόλη του Μάντσεστερ.Η Μεγάλη Βρετανία δεν διαθέτει μόνον την πιο ανεπτυγμένη οικονομία. Επιπλέον, όλη η διαδικασία ανάπτυξης συνδέθηκε εξαρχής με την αποικιοκρατική επέκταση και το θαλάσσιο εμπόριο. ΄Ηδη υιοθετεί τη λογική της εξειδίκευσης και του διεθνούς καταμερισμού της εργασίας, που προκύπτει από την ίδια τη δομή των εξαγωγών της και τη διάρθρωση, προπάντων, των εισαγωγών της.Η προώθηση των εξαγωγών, στα πλαίσια της βρετανικής οικονομίας σημειώνει γιγάντια άλματα. Κατά τις δεκαετίες του 1820 και 1830, εξάγει το ένα πέμπτο της παραγωγής της, στα 1851 ξεπερνά το ένα τέταρτο, στα 1861 το ένα τρίτο, στα 1871 τα δύο πέμπτα.Michel Beaud, Ιστορία του Καπιταλισμού από το 1500 ως σήμερα, μετ. Μ. Βερέττας, εκδ. Μαλλιάρης Παιδεία, Αθήνα 1987, σσ. 142-143, 158 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣΟΜΑΔΑ Α?ΘΕΜΑ Α.1.Α.1.1.(α) σωστό, (β) λάθος, (γ) σωστό, (δ) σωστό, (ε) λάθοςΑ.1.2.(α) «Δόγμα Μονρόε» (σχολικό βιβλίο, σελίδα 13): Το 1823 ο πρόεδρος των Η.Π.Α. Μονρόε κατοχύρωσε την ανεξαρτησία των χωρών της Λατινικής Αμερικής. Διακήρυξε επίσημα ότι η αμερικανική ήπειρος δεν επρόκειτο ποτέ στο μέλλον να αφεθεί στη διάκριση των αποικιακών δυνάμεων της Ευρώπης. Η διακήρυξη αυτή ήταν το περίφημο Δόγμα Μονρόε.(β) «Αρχή της Δεδηλωμένης» (σχολικό βιβλίο, σελίδες 36-37 και 241): «Θεμελιώδης αρχή… πλειοψηφίας της Βουλής» και «Η αποδοχή της αρχής… ανεξάρτητων εθνικών κρατών». (γ) «Εξαρχία» (σχολικό βιβλίο,, σελίδα 63): «Με την υποστήριξη… δικαιοδοσία του Πατριαρχείου». ΘΕΜΑ Α.2.Α.2.1. σχολικό βιβλίο, σελίδα 16, «Η Επανάσταση του 1821… επαναστατημένη Γαλλία» […] «Από τα κυριότερα συστατικά στοιχεία… και της λαϊκής κυριαρχίας».Α.2.2. σχολικό βιβλίο,, σελίδα 73, «Η ομώνυμη Συνθήκη Ειρήνης… προβλήματα στις ελληνορουμανικές σχέσεις».ΟΜΑΔΑ Β?ΘΕΜΑ Β.1. α) Με την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου εκδηλώθηκε διάσταση μεταξύ της κυβέρνησης Βενιζέλου και του βασιλιά Κωνσταντίνου σχετικά με τη στάση που θα τηρήσει η Ελλάδα. Ο Βενιζέλος, δεδομένης της ελληνοσερβικής συμμαχίας και της γενίκευσης του πολέμου έθεσε τη χώρα σε επιφυλακή εν αναμονή προτάσεων από την Τριπλή Συνεννόηση για την έξοδό της από την ουδετερότητα στο πλευρό των δυνάμεων που θεωρούσε ότι θα υπερίσχυαν στον πόλεμο και με τις οποίες η Ελλάδα συνδεόταν με τη πίστη στις φιλελεύθερες και δημοκρατικές αρχές. Αντίθετα ο βασιλιάς και το Γενικό Επιτελείο έκριναν ότι η χώρα θα έπρεπε να τηρήσει «διαρκή ουδετερότητα» απαραίτητη για την Ελλάδα ύστερα από τους πρόσφατους βαλκανικούς πολέμους. Η εμμονή, βέβαια, του Βασιλιά στη στάση αυτή προκάλεσε δύο φορές τη παραίτηση της κυβέρνησης Βενιζέλου που προσδοκούσε εδαφικά ανταλλάγματα στα παράλια της Μικράς Ασίας με τη σύμπραξη με την Ανταντ. Εκδηλώθηκε δηλαδή ο «εθνικός διχασμός», μια ιστορική περίοδος που δίχασε για πάνω από μια εικοσαετία το έθνος, προκαλώντας σοβαρές πολιτικές και συνταγματικές στρεβλώσεις. Στις 16/29 Αυγούστου 1916 εκδηλώθηκε το κίνημα της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη από την Επιτροπή της Εθνικής Άμυνας, δηλαδή από βενιζελικούς αξιωματικούς που εύλογα ανησυχούσαν για την τύχη των Ελλήνων της Μακεδονίας από το βουλγαρικό κίνδυνο. Εξάλλου οι αγγλογάλλοι είχαν ήδη αποστείλει στρατεύματα στη Θεσσαλονίκη και ήταν φανερή η υποστήριξη του Γάλλου στρατηγού Σαράϊγ. Ωστόσο, αρχικά ο Βενιζέλος ήταν διστακτικός να ηγηθεί του κινήματος επειδή απέβλεπε στην εθνική ενότητα ώστε να αντιμετωπίσει η χώρα τη βουλγαρική απειλή. Αναγκάστηκε όμως να συναινέσει για να προλάβει τις εξελίξεις, να άρει την πολιτική ουδετερότητας, που ακολουθούσε ο βασιλιάς και να μπει η Ελλάδα στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Έτσι, αφού ήρθε σε συνεννοήσεις με το ναύαρχο Κουντουριώτη και το στρατηγό Δαγκλή, αποχωρούν προς τα Χανιά της Κρήτης και εκεί σύμφωνα με το παράθεμα συγκροτούν την «Προσωρινή Κυβέρνηση της Ελλάδας» γνωστή ως Τριανδρία, που στα τέλη Σεπτεμβρίου 1916 αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση της χώρας στη Θεσσαλονίκη και επισπεύδει την έξοδο της χώρας στον πόλεμο στο πλευρό της Συνεννόησης. Το κίνημα εκδηλώθηκε στις 16/29 Αυγούστου 1916ΘΕΜΑ Β1. β) Σχολ.Βιβλ. σελ.84 «Η απουσία ωστόσο … και την εκθρόνισή του».Τέλος η πολιτική του Βενιζέλου επικράτησε στο τέλος μετά από τις σκληρές πιέσεις που δέχτηκε ο βασιλιάς από το εσωτερικό και από το εξωτερικό της χώρας, ο οποίος εκθρονίστηκε στις 29 Μαΐου/11 Ιουνίου 1917. Η χώρα προσχώρησε στο πλευρό της Αντάντ, με τις νικήτριες δυνάμεις και με τα ανάλογα οφέλη.ΘΕΜΑ Β.2.Η μετάβαση από την αγροτική οικονομία που κυριαρχούσε στην οικονομία της Ευρώπης ως τις αρχές του 19ου αιώνα και στο εργοστασιακό σύστημα συντελέστηκε αρχικά στην Αγγλία. Ο λόγος για τον οποίο οι επαναστατικές αλλαγές στην τεχνολογία και στην οργάνωση της βιομηχανικής παραγωγής συνέβησαν πρώτα στην Αγγλία είναι ότι εκεί υπήρχαν οι κατάλληλες συνθήκες Στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας όπου συντελέστηκε πρώτα η εκβιομηχάνιση της παραγωγής, παρουσιάστηκαν, στο τελευταίο τέταρτο του 18ου αιώνα, μεγάλη αύξηση της ζήτησης βαμβακερών υφασμάτων και ταυτόχρονα αδυναμία των παραγωγών και των εμπόρων να ικανοποιήσουν αυτή τη ζήτηση. Τεχνολογικά επιτεύγματα, ωστόσο, έδωσαν τη δυνατότητα μεγάλης αύξησης της παραγωγής κλωστών και υφασμάτων. Τη μηχανική ανέμη, την «κλώστρια Τζένη», όπως ονομάστηκε ακολούθησαν άλλες εφευρέσεις και τεχνολογικές εφαρμογές τους στην παραγωγή με αποκορύφωμα την ατμομηχανή.Στην Αγγλία, εξάλλου, υπήρχαν τα απαραίτητα κεφάλαια για επενδύσεις από τη συσσώρευση πλούτου που εξασφάλισε η Εμπορική Επανάσταση. Ακόμη, διέθετε σε σύγκριση με τις άλλες χώρες της Ευρώπης, ελεγχόμενες πηγές πρώτων υλών και αγορές των βιομηχανικών προϊόντων στις αποικίες της, καθώς και τον απαραίτητο εμπορικό στόλο για την ασφαλή μεταφορά των προϊόντων. Η χώρα αυτή διέθετε εξάλλου και ένα ανεπτυγμένο σύστημα πλωτής και οδικής συγκοινωνίας, καθώς και μεγάλες ποσότητες γαιάνθρακα, που μπορούσε εύκολα να εξορυχθεί. Στην Αγγλία επίσης είχαν ατονήσει οι μεσαιωνικές συντεχνίες, σε βαθμό που να μην προβάλλουν εμπόδια στην ανεξέλεγκτη παραγωγή προϊόντων Τέλος η Αγγλία διέθετε ακόμη ένα εξαιρετικά ανεπτυγμένο σύστημα ,αλλά και νομοθεσία που ευνοούσε την απρόσκοπτη λειτουργία της αγοράς. Έτσι η εκβιομηχάνιση του δευτερογενούς τομέα παραγωγής στην Αγγλία συντελέστηκε από τον ιδιωτικό τομέα, σε καθεστώς ακώλυτης λειτουργίας της αγοράς. Οι οικονομικές εξελίξεις στην Αγγλία επιβεβαιώνονται και από το παράθεμα, όπου αναφέρεται ότι το Μάντσεστερ αναδεικνύεται στην πρώτη πόλη της βαμβακοβιομηχανίας. Στα 1835 συγκεντρώνει το 80% των εργατών της βαμβακοβιομηχανίας και στα 1846 το 85%. Η πόλη αυτή διαθέτει πλεονεκτήματα: «?βρίσκεται κοντά στο Λίβερπουλ, απ? όπου γίνονται εισαγωγές βαμβακιού», «?περιβάλλεται από πλούσιο κοίτασμα άνθρακα». Η παραγωγή άνθρακα ήταν μεγάλη «?ξεπερνά κατά πολύ τις επτακόσιες ως εννιακόσιες χιλιάδες τόνους». Επιπλέον η Μ. Βρετανία αναπτύχθηκε με την αποικιοκρατική επέκταση και το θαλάσσιο εμπόριο. Υιοθέτησε την τακτική της εξειδίκευσης και του διεθνούς καταμερισμού της εργασίας σε εισαγωγές και εξαγωγές. Τέλος οι εξαγωγές την Μ. Βρετανίας σημειώνουν γιγάντια άλματα. Έτσι τις δεκαετίες του 1820-1830 εξάγει 1/5 της παραγωγής, το 1851 ξεπερνά το ?, το 1861 ξεπερνά το 1/3 και το 1871 ξεπερνά τα 2/5.

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ : 2008-05-21

ΚΕΙΜΕΝΟ

 

Βρισκόμαστε σ? ένα σταυροδρόμι? δεν ήμασταν ποτέ απομονωμένοι? μείναμε πάντα ανοιχτοί σ? όλα τα ρεύματα ? Ανατολή και Δύση? και τ? αφομοιώναμε θαυμάσια τις ώρες που λειτουργούσαμε σαν εύρωστος οργανισμός. [?] Συνταραζόμαστε κι εμείς, δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα, από διαδοχικές κρίσεις, αποκαλυπτικές εφευρέσεις και φόβους, που δεν αφήνουν τον ανθρώπινο νου να ηρεμήσει ? σαν την καλαμιά στον κάμπο. Μπροστά σ? αυτά, τι μας μένει για να βαστάξουμε αν απαρνηθούμε τον εαυτό μας; Δε μένω τυφλός στα ψεγάδια1 μας, αλλά έχω την ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό μας. Σας παρακαλώ να με συγχωρήσετε που μνημονεύω εδώ προσωπικές εμπειρίες? δεν έχω άλλο πειραματόζωο από εμένα. Και η προσωπική μου εμπειρία μου δείχνει πως το πράγμα που με βοήθησε, περισσότερο από κάθε άλλο, δεν ήταν οι αφηρημένοι στοχασμοί ενός διανοουμένου, αλλά η πίστη και η προσήλωσή μου σ? έναν κόσμο ζωντανών και περασμένων2 ανθρώπων? στα έργα τους, στις φωνές τους, στο ρυθμό τους, στη δροσιά τους. Αυτός ο κόσμος, όλος μαζί, μου έδωσε το συναίσθημα πως δεν είμαι μια αδέσποτη μονάδα, ένα άχερο στ? αλώνι. Μου έδωσε τη δύναμη να κρατηθώ ανάμεσα στους χαλασμούς που ήταν της μοίρας μου να ιδώ. Κι ακόμη, μ? έκανε να νιώσω, όταν ξαναείδα το χώμα που με γέννησε, πως ο άνθρωπος έχει ρίζες, κι όταν τις κόψουν πονεί, βιολογικά, όπως όταν τον ακρωτηριάσουν.Κι όλα τούτα θα μπορούσα να τα ονομάσω με τη λέξη παράδοση, που την ακούμε κάποτε ψυχρά και μας φαίνεται υπόδικη3. Αλήθεια, υπάρχουν ροπές4 που νομίζουν πως η παράδοση μας στρέφει σε έργα παρωχημένα5 και ανθρώπους παρωχημένους? πως είναι πράγμα τελειωμένο και άχρηστο για τις σημερινές μας ανάγκες? πως δεν μπορεί να βοηθήσει σε τίποτε τον σημερινό τεχνοκρατικό άνθρωπο που γνώρισε φριχτούς πολέμους και φριχτότερα στρατόπεδα συγκεντρώσεως? αυτόν τον άνθρωπο που αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στην κατάσταση του θηρίου και την κατάσταση του ανδροειδούς6. Η παράδοση είναι λοιπόν ένα περιττό βάρος που πρέπει να εξοβελιστεί7. Μου φαίνεται πως αυτές οι ροπές εκπορεύουνται από τη σύγχρονη απελπισία για την αξία του ανθρώπου. Είναι τα συμπτώματα ενός πανικού, που εν ονόματι του ανθρώπου τείνουν να κατακερματίσουν την ψυχή του ανθρώπου. Όμως τι απομένει αν βγάλουμε από τη μέση τον άνθρωπο;

Γ. Σεφέρη, Δοκιμές, τ.2, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1974, σσ. 175-177

1. ψεγάδια: ελαττώματα2. περασμένων: ανθρώπων που έχουν φύγει από τη ζωή3. υπόδικη: υπόλογη, ένοχη4. ροπές: απόψεις5. παρωχημένα: ξεπερασμένα6. του ανδροειδούς: του ανθρωπόμορφου7. εξοβελιστεί: διωχτείΑ. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη (90-110 λέξεις) του κειμένου που σας δόθηκε.

Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο (70-80 λέξεις) το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: «Δε μένω τυφλός στα ψεγάδια μας, αλλά έχω την ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό μας».

Μονάδες 10

Β2.α) Το στοχαστικό δοκίμιο έχει συχνά προσωπικό – βιωματικό χαρακτήρα. Να καταγράψετε δύο σχετικά παραδείγματα από το κείμενο που σας δόθηκε.

Μονάδες 2

β) Βασικό, επίσης, χαρακτηριστικό του στοχαστικού δοκιμίου είναι η μεταφορική λειτουργία της γλώσσας. Να καταγράψετε τρία σχετικά παραδείγματα από το κείμενο που σας δόθηκε.

Μονάδες 3

Β3. Να σχηματίσετε μία πρόταση ή μία περίοδο για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις:εφευρέσεις, εμπειρία, αμφιταλαντεύεται, τεχνοκρατικό, πανικού.

Μονάδες 5

Β4. Από το β΄ συνθετικό των παρακάτω λέξεων να σχηματίσετε μία νέα σύνθετη λέξη:σταυροδρόμι, αποκαλυπτικές, βιολογικά, παράδοση, υπόδικη.

Μονάδες 5

Γ. Ο Δήμος σας διοργανώνει μια εκδήλωση με θέμα την παράδοση. Ως εκπρόσωπος της μαθητικής σας κοινότητας αναλάβατε τη σύνταξη ενός κειμένου που θα εκφωνηθεί στην εκδήλωση. Σ? αυτό να αναφέρετε τις αιτίες για τις οποίες πολλοί νέοι σήμερα έχουν απομακρυνθεί από την παράδοση και να προτείνετε τρόπους επανασύνδεσής τους με αυτήν (500-600 λέξεις). Μονάδες 50ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣΑ. ΠερίληψηΟ Γιώργος Σεφέρης αναφέρεται στην αξία της παράδοσης αλλά και σ? αυτούς που πάντα την αμφισβητούσαν. Αρχικά επισημαίνει ότι αυτή, εξαιτίας της γεωγραφικής θέσης της χώρας μας, δέχτηκε επιδράσεις τόσο από την Ανατολή όσο και από τη Δύση και αποτέλεσε τη βάση για την αφομοίωση αντίθετων στοιχείων. Ο συνδυασμός αυτός πρόσφερε στον ίδιο συναισθηματική πληρότητα και δύναμη που τον βοήθησαν να ξεπεράσει τις αντιξοότητες και να αντιληφθεί ότι αυτή αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο κάθε έθνους. Στη συνέχεια παραθέτει την άποψη εκείνων που πιστεύουν ότι καθετί από το παρελθόν είναι στοιχείο αναχρονιστικό και αποτελεί τροχοπέδη για την πρόοδο και την εξέλιξη. Τέτοιες αντιλήψεις, σύμφωνα με τον ποιητή, υποβαθμίζουν την ίδια την αξία αλλά και την υπόσταση του ανθρώπου.Β1«Δε μένω τυφλός στα ψεγάδια μας , αλλά έχω την ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό μας». Ο ποιητής δεν εθελοτυφλεί, δεν παραγνωρίζει τις πολλές αδυναμίες και τα ελαττώματα του λαού μας που τον οδήγησαν σε μεγάλες συμφορές και σκληρούς πολέμους. Επίσης υποστηρίζει ότι οι Έλληνες απέδειξαν ότι είναι σε θέση να ξεπερνούν τις όποιες δυσκολίες και τα εμπόδια, να ωριμάζουν πνευματικά, και να αντιμετωπίζουν με αισιοδοξία τις προκλήσεις του παρόντος και του μέλλοντος, όταν βέβαια στηρίζονται σε υγιή στοιχεία και αξίες , όπως είναι η παράδοση.B2 α)Το στοχαστικό δοκίμιο έχει συχνά βιωματικό προσωπικό χαρακτήρα . δηλαδή ο συντάκτης εμπλουτίζει το στοχασμό του με παραδείγματα από την προσωπική του εμπειρία . Τέτοια σχετικά παραδείγματα είναι:α) «Σας παρακαλώ να με συγχωρήσετε που μνημονεύω εδώ προσωπικές εμπειρίες . δεν έχω άλλο πειραματόζωο από εμένα». Ο ποιητής παραδέχεται ότι αντλεί το στοχασμό του από την προσωπική του εμπειρίαβ) ««Αυτός ο κόσμος όλος μαζί μου έδωσε το συναίσθημα πως δεν είναι αδέσποτη μονάδα ένα άχερο στο αλώνι .» Ο ποιητής αναφέρεται και πάλι σε διαπιστώσεις και συναισθήματα που πηγάζουν από την προσωπική του εμπειρία .Β2 β)Μεταφορική χρήση της γλώσσας :«Σαν την καλαμιά στον κάμπο.»«ο άνθρωπος έχει ρίζες κι όταν τις κόψουν πονεί » ,«η παράδοση είναι περιττό βάρος » ,«κατακερματίζουν την ψυχή του ανθρώπου» .Β3. - Οι εφευρέσεις του 20ου αιώνα διευκόλυναν τη ζωή του ανθρώπου .-Η εμπειρία των Πανελλαδικών Εξετάσεων είναι πρωτόγνωρη για τα παιδιά της ηλικίας μου.-Συχνά ο άνθρωπος αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στις επιθυμίες και στη λογική.-Η εκπαίδευση σήμερα έχει ορθολογιστικό και τεχνοκρατικό χαρακτήρα.-Σε κατάσταση πανικού ο άνθρωπος δεν μπορεί να πάρει σωστές αποφάσεις.Β4. σταυροδρόμι: σταυρός + δρόμος= δρομολόγιο, αεροδρόμιο , ταχυδρόμος.αποκαλυπτικές: από + καλύπτω = ανακάλυψη, συγκάλυψη, επικάλυψηβιολογικό: βίος + λόγος = φιλόλογος, παράλογος, επίλογος, διάλογος, λογοτεχνίαπαράδοση: παρά + δίνω = αιμοδοσία, αναμεταδότης, δοσοληψία, αντίδοτουπόδικη: υπό + δίκη = δικηγόρος, διάδικος, κατάδικος, αντίδικος, δικογραφία