Από την Μεσογειακή διατροφή στην παχυσαρκία. Η αλλαγή των διατροφικών προτύπων στην Ελλάδα και οι επιπτώσεις τους για την υγεία

 

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΟΡΟΥ

    Ο όρος «παραδοσιακή Mεσογειακή Διατροφή» έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο. Χρησιμοποιείται για να καθορίσει τις διατροφικές συνήθειες που χαρακτήριζαν ορισμένες περιοχές της Μεσογείου στις αρχές της δεκαετίας του ’60, όπως είναι η Κρήτη, ορισμένα μέρη της υπόλοιπης Ελλάδας και η νότια Ιταλία.

(http://europa.eu.int/comm/agriculture/prom/olive/medinfo/gr/consensus/index.htm14)

 

Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΤΑ ΧΩΡΩΝ

Η ΜΔ αρχικά περιγράφτηκε μετά το Β” παγκόσμιο πόλεμο. Το Ινστιτούτο Rockefeller από τη Νέα Υόρκη επέλεξε από όλες τις μεσογειακές χώρες να έρθει στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στην Κρήτη. Η περιγραφή έγινε για να εντοπιστεί αν υπήρχε ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών. Με έκπληξη διαπίστωσαν ότι δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα ανεπάρκειας. Αντίθετα οι Κρητικοί είχαν άριστο διαιτολόγιο, δηλαδή έτρωγαν ελάχιστο κρέας (μία φορά την εβδομάδα ανάλογα και με τις οικονομικές ανάγκες αλλά κρατούσαν και τις νηστείες της εκκλησίας), κάπου κάπου ψάρια ενώ κύρια πηγή ενέργειας στη διατροφή τους ήταν το ελαιόλαδο, τα όσπρια, τα λαχανικά από τον κήπο τους, τα εποχικά φρούτα, οι ξηροί καρποί. Από το τραπέζι δεν έλειπε το ψωμί που έφτιαχναν με σιτάρι που παρήγαγαν οι ίδιοι. 1

Η μεσογειακή διατροφή έγινε ευρέως γνωστή για πρώτη φορά στη δεκαετία του 1970.Από τότε, υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι η υιοθέτηση της μεσογειακής δίαιτας σχετίζεται με μειωμένη από κάθε αιτία  θνησιμότητα και με τη βελτίωση καρδιαγγειακών νοσημάτων. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων η πλειοψηφία των μελετών στον τομέα διατροφής αξιολόγησε μόνο τα θρεπτικά συστατικά των τροφίμων αντί να εκτιμηθουν συνολικά οι διατροφικές συνήθειες- πρότυπα. Ωστόσο, άνθρωποι δεν τρώνε μεμονωμένα θρεπτικά συστατικά, αλλά καταναλώνουν γεύματα που αποτελούνται από μια ποικιλία τροφίμων με πολύπλοκους συνδυασμούς θρεπτικών συστατικων. Αρκετοί ερευνητές έχουν προτείνει μια ολιστική διαιτητική προσέγγιση στην πρόληψη των ασθενειών. Πρόσφατα, η αξιολόγηση των διατροφικών συνηθειών, ιδίως, σε επιδημιολογικές μελέτες, βασίζεται στην ανάπτυξη διατροφικών δεικτών. Δεδομένου ότι η μεσογειακή διατροφή έχει συνδεθεί από καιρό με βελτίωση της κατάστασης της υγείας, πολλόι δείκτες προσπαθούν να αξιολογήσουν το επίπεδο συμμόρφωσης με αυτό το πρότυπο. 2

Πρωταγωνιστές στην ανάδειξη της αξίας της μεσογειακής διατροφής ήταν ο AncelKeysτο 1945, η μελέτη των επτά χωρών ,η μελέτη ‘lyonheart’ ,ο  WalterWillett. Για την πορεία της έρευνας στην Ελλάδα ζωτικής σημασίας ήταν η συμβολή των Christ Aravanis , Andy Dontas και Γιώργος Arniotakis της Κρήτης.

Η Μελέτη των Επτα Χωρών σχεδίασθηκε και οργανώθηκε  από τον διάσημο Καρδιολόγο από τη Μινεσότα, Καθηγητή Ancel Keys στις δεκαετίες του 1950 και 1960 σε 7 χώρες. Οι Κρητικοί, που οι τροφές τους κολυμπούσαν στο λάδι, βρέθηκαν να έχουν παγκοσμίως το καλύτερο επίπεδο υγείας.  Οι νεοπλασίες ήταν σπάνιες, λιγότερες από όλες τις περιοχές που είχαν μελετηθεί, πιθανότατα και όλου του κόσμου, και τα καρδιαγγειακά νοσήματα (αληθινή μάστιγα για τους κατοίκους του βορρά), ήταν σχεδόν άγνωστα στην Κρήτη.  Ο ίδιος ο Keys, είχε διαπιστώσει πως οι Κρητικοί κατανάλωναν υπερβολικές ποσότητες ελαιολάδου.

O Ancel Keys ξεκίνησε τη μελέτη του για να συσχετίσει την αυξημένη χοληστερίνη και τη στεφανιαία νόσο. Για να ελέγξει την υπόθεση εφάρμοσε μια προοπτική μελέτη με συμμετέχοντες που παρακολουθηθηκαν για 15 χρόνια. Η Μελέτη Επτά Χωρών ξεκίνησε το 1958. Συνολικά, 12.763 άνδρες, 40-59 ετών, συμμετείχαν στο πρόγραμμα. Η μελέτη περιελάμβανε 16 ομάδες, σε επτά χώρες, σε τέσσερις περιοχές του κόσμου (ΗΠΑ, Βόρεια Ευρώπη, Νότια Ευρώπη, Ιαπωνία). Μία ομάδα είναι στις Ηνωμένες Πολιτείες, δύο ομάδες βρίσκονται στη Φινλανδία, ένα στην Ολλανδία, τρεις στην Ιταλία, πέντε στην πρώην χώρα της Γιουγκοσλαβίας (σήμερα, δύο στην Κροατία, και τρεις στη Σερβία), δύο στην Ελλάδα και δύο στη Ιαπωνία. Η Μελέτη Επτά Χωρών έδειξε ότι η αύξηση της χοληστερόλης ( υπερχοληστερολαιμία ) αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο , τόσο στο επίπεδο του πληθυσμού όσο και σε ατομικό επίπεδο. Απέδειξε ότι η σύνδεση μεταξύ της αυξημένης χοληστερόλης και της στεφανιαίας νόσου (CHD) είναι ομοιογενή για όλες τις διαφορετικές κουλτούρες. Επιπλέον, στην υποομάδα των συμμετεχόντων που έπασχαν από καρκίνο, η μελέτη αποκάλυψε ότι η αύξηση της χοληστερόλης σε όσους είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι αυξάνει τη θνησιμότητα από καρκίνο .

Ο  Ancel Keys  και οι συνάδελφοί του σε επτά χώρες, είχαν θέσει την υπόθεση ότι οι διαφορές μεταξύ των πληθυσμών στη συχνότητα των καρδιακών προσβολών και εγκεφαλικού επεισοδίου ίσως σχετίζονταν με τα φυσικά χαρακτηριστικά και τον τρόπο ζωής, ιδιαίτερα τη σύνθεση της διατροφής, και ιδιαίτερα τα  λίπη στην δίαιτα.
Για να εξετάσει αυτήν την υπόθεση διεχήχθησαν έρευνες (1958 – 1970) στους πληθυσμούς των ανδρών ηλικίας 40-59, σε δεκαοχτώ περιοχές των επτά χωρών, με την παρακολούθηση των θανάτων στις ομάδες μέχρι την παρούσα ημέρα (προοπτική μελέτη). Οι επίσημες έρευνες έγιναν μετά την επιτυχή πιλοτική εμπειρία στη Φινλανδία, την Ιταλία, και Ελλάδα το 1956 και το 1957. Οι περισσότερες από τις περιοχές ήταν αγροτικές και είχαν μεγάλες αντιθέσεις στις διατροφικές συνήθειες. Σε εκείνες τις ημέρες, δεν συμμετείχαν γυναίκες, λόγω της μεγάλης σπανιότητας των καρδιακών επεισοδίων σε αυτές , και την αδυναμία πρόσβασης σε αυτές.. Ήταν η πρώτη για να εξερευνθούν οι σχέσεις μεταξύ διατροφής, και νόσου σε  πληθυσμούς μεγάλων αντιθέσεων (οικολογικά συσχετίσεις). Κεντρική χημική ανάλυση των τροφίμων που καταναλώνονταν στις οικογένειες επιλέγονταν τυχαία σε κάθε περιοχή, σε συνδυασμό με εξετάσεις  σε όλους τους άνδρες, επέτρεψε την αποτελεσματική εξέταση των διατροφικών υπόθεσεων. Η μελέτη ήταν μοναδική για την εποχή του, στην τυποποίηση των μετρήσεων των παραγόντων διατροφής, του  κίνδυνου, και της ασθένειας.

Η μελέτη έχει επικριθεί για τον τρόπο με τον οποίο επιλέχθηκαν οι πληθυσμοί για τη μελέτη και για το ότι οι συσχετίσεις των πληθυσμών έγιναν με περιορισμένο αριθμό μονάδων. Αυτές τις μέρες, η διαμόρφωση των πληθυσμών για εσωτερικές και διεθνείς συγκρίσεις  ενισχύεται από την τυχαία επιλογή του μεγαλύτερου αριθμού των μονάδων. Αλλά η Μελέτη Επτά Χωρών ήταν state-ofthe-art για την εποχή του, και η ιδέα  μπροστά από την εποχή της. Οικολογικοί συσχετισμοί είναι σχετικά αδύναμοι για να καταλήξουν σε αιτιώδεις συσχετίσεις για την ασθένεια. Ωστόσο, είναι ζωτικής σημασίας δείκτες για τις αιτίες της νόσου και για προληπτικές στρατηγικές υγείας   .

Η Μελέτη Επτά Χωρών, περισσότερο από κάθε άλλη καρδιαγγειακή μελέτη ασθενειών απέδειξε το βαθμό στον οποίο η σύνθεση της δίαιτας ιδιαίτερα τα επίπεδα των κορεσμένων λιπαρών οξέων και η μέση επίπεδα χοληστερόλης μπορούν να προβλέψουν στο  παρόν και το μέλλον τα ποσοστά του πληθυσμού της στεφανιαίας νόσου.

Τα  ευρήματα της  Μελέτης των Επτά Χωρών στα ελληνικά νησιά είχαν μια βαθιά επιρροή στον τομέα της έρευνας και σκέψης στην καρδιαγγειακή επιδημιολογία της νόσου στα διατροφικά μοτίβα  , στον τρόπο ζωής και στις προσεγγίσεις πρόληψης και προαγωγής της υγείας. Δεν επιβεβαιώνεται μόνο η υγιεινή φύση της «Μεσογειακής Διατροφής», αλλά παρείχαν ένα σημαντικό μάθημα ότι ένας συνήθης τρόπος διατροφής με σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά είναι συμβατός  με την καλή καρδιαγγειακή υγεία, και το χαμηλό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, και τη μακροζωία, σύμφωνα με τις ιδιαίτερες συνθήκες της ελληνικής διατροφής. Μια τέτοια διατροφή περιέχει υψηλή περιεκτικότητα σε φρούτα, λαχανικά, δημητριακά, όσπρια, σύνθετους υδατάνθρακες και ίνες, χαμηλά σε κορεσμένα λιπαρά οξέα και υψηλή περιεκτικότητα σε λάδι.

Επιπλέον, τα ευρήματα της μελέτης στην Ελλάδα έχουν επηρεάσει βαθιά την κατανόησή μας για τις επιπτώσεις στην υγεία από μονοακόρεστα λιπαρά οξέα και το ελαιόλαδο. Έχουν αλλάξει σημαντικά την πορεία της έρευνας διατροφής στις Ηνωμένες Πολιτείες και διεθνώς. 3

O Ancel Keys πέθανε ειρηνικά τα γηρατειά στις 20 Νοεμβρίου 2004 – δύο μήνες πριν 101α γενέθλιά του. Είχε αποδέιξει ότι  τα διαφορετικά είδη των διατροφικών λιπών είχαν διαφορετικές επιπτώσεις στην υγεία. Είχε σημαντικό ρόλο στην εδραίωση της σύγχρονης επιδημιολογίας για τις  καρδιαγγειακές παθήσεις (CVD). Ο Ancel και η σύζυγός του, Μαργαρίτα, διέδωσαν  τη μεσογειακή διατροφή με μια σειρά από best-seller βιβλία 4.

 

Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΛΥΩΝ (1988)

 

  Η Μελέτη Καρδιάς της Λυών ήταν μια προοπτική, τυχαιοποιημένη, απλή-τυφλή μελέτη δευτερογενούς πρόληψης, η οποία συνέκρινε τα αποτελέσματα μιας τροποποιημένης κρητικής διατροφής εμπλουτισμένης με LNA με εκείνες της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας Διατροφής. Τα ατομα που παρακολουθήθηκαν είχαν υποστεί έμφραγμα του μυοκαρδίου και χωρίστηκαν σε δύο ομαδες. Η πρώτη ομάδα ακολούθησε μεσογειακή δίαιτα εμπλουτισμένη με αλφα-λινολενικό οξύ και ή άλλη ομάδα ακολούθησε δίαιτα της American Heart Association. Και οι δύο ομάδες συνέχισαν τη φαρμακευτική αγωγή που έπαιρναν.Η μελέτη έδειξε μείωση στο ποσοστό θανάτου κατά 70% στην πειραματική ομάδα και δείχνει σαφώς ότι μια τροποποιημένη κρητική δίαιτα χαμηλή σε βούτυρο και κρέατα, όπως τα προϊόντα ντελικατέσεν, αλλά πλούσια σε ψάρια και φρούτα και λαχανικά και εμπλουτίσμένη με LNA είναι πιο αποτελεσματική από την αμερικανική Heart Association ή παρόμοια συνετή διατροφή στη δευτερογενή πρόληψη των στεφανιαίων επεισοδίων και το σύνολο των θανάτων. Τα ίδια άτομα παρακολουθήθηκαν για 5 έτη. Τα 4 χρόνια της παρακολούθησης, έδειξαν ότι η μείωση των κινδύνων στα άτομα της ομάδας παρέμβασης σε σύγκριση με τα άτομα της ομάδας ελέγχου ήταν 56% (P = 0,03) για το σύνολο των θανάτων και το 61% (P = 0,05) για τους καρκίνους, που δείχνει ότι μια τροποποιημένη δίαιτα της Κρήτης σχετίστηκε με χαμηλότερο κινδύνο για στεφανιαία νόσο και καρκίνο. Τέλος, η μελέτη Heart Λυών με βάση την τροποποιημένη δίαιτα της Κρήτης έδειξε σαφώς καρδιοπροστατευτική και αντικαρκινική δράση, αναφέροντας ότι μια τέτοια διατροφή δεν είναι μόνο εύγευστη αλλά μπορεί να προσαρμοστεί σε άλλους πληθυσμούς. Επιπλέον, κάποιος μπορεί να θεωρήσει ότι η παραδοσιακή διατροφή της Ελλάδα, ακόμη και στη σημερινή της μορφή είναι η διατροφή που είναι πιο κοντά στον υγιεινό τρόπο διατροφής από τις δίαιτες των άλλων ανεπτυγμένων χωρών 5, 6

   

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

 

Το πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής έχει τα εξής χαρακτηριστικά:

1 υψηλή κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, ψωμιού και άλλων δημητριακών, πατάτες, φασόλια, ξηροί καρποί και σπόροι,

2  το ελαιόλαδο αποτελεί σημαντική πηγή μονοακόρεστων λιπαρών,

3 τα γαλακτοκομικά προϊόντα, ψάρια και τα πουλερικά καταναλώνονται σε χαμηλές εως  μέτριες ποσότητες,

4 το κόκκινο κρέας καταναλώνεται  σε μικρές ποσότητες

5 τα αυγά καταναλώνονται  έως τέσσερις φορές την εβδομάδα και

6 το κρασί καταναλώνεται σε μικρές έως μέτριες ποσότητες7

Στατιστικές θνησιμότητας από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας έχουν δώσει νωρίς ενδείξεις ότι η διατροφή των μεσογειακών χωρών έχει επιπτώσεις στην υγεία των αντίστοιχων πληθυσμών και, ιδίως, την υγεία της  καρδιάς. Ο Keysέχει πάρει το προβάδισμα με το επιχείρημα ότι η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή έχει ευεργετική επίδραση στην υγεία. Πρόσφατες μελέτες, με αποδεικτικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, έχουν τεκμηριώσει ότι η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή τηρεί τις προυποθέσεις  για μια υγιεινή διατροφή. Μελέτες μεταξύ των ηλικιωμένων στην Ελλάδα, η Δανία, η Αυστραλία, η Ισπανία και η Κίνα έχουν δείξει ότι το πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής ως σύνολο ήταν πιο σημαντικό για τη μακροζωία από ότι μεμονομένα  θρεπτικά συστατικά της διατροφής αυτής. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν, κατά συνέπεια, ότι η μεσογειακή διατροφή συνδέεται με μεγαλύτερη επιβίωση. Δύο επιπλέον ερωτήσεις θα πρέπει να αντιμετωπιστούν σε αυτή τη στιγμή: Είναι η μεσογειακή διατροφή μια αναπόσπαστη οντότητα, ή είναι  το άθροισμα αναγνωρίσιμων στοιχείων που μπορεί και πρέπει να εξεταστούν  ξεχωριστά για την ανάπτυξη των κατευθυντήριων γραμμών; Είναι η μεσογειακή διατροφή ή τα κύρια συστατικά της που μπορούν να μεταφερθούν σε πληθυσμούς που ζουν μακριά από την περιοχή της Μεσογείου; Απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά θα είναι σημαντικά για επιστημονικούς και πολιτικούς λόγους. Οι διατροφικές συνήθειες που επικρατούν στην περιοχή της Μεσογείου έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά, τα περισσότερα από τα οποία πηγάζουν από το γεγονός ότι το ελαιόλαδο παίζει σημαντικό ρόλο σε όλα αυτά. Έτσι, αν και διαφορετικές περιοχές στη λεκάνη της Μεσογείου έχουν τη δική τους διατροφή, είναι θεμιτό η μεσογειακή διατροφή να θεωρηθεί ως παραλλαγή μιας ενιαίας οντότητας. Η μεσογειακή διατροφή μπορεί να περιγραφεί ως το διατροφικό πρότυπο που βρισκόταν στις περιοχές καλλιέργειας της ελιάς στην περιοχή της Μεσογείου, στα τέλη της δεκαετίας του ’50 και στις αρχές της δεκαετίας του ’60, όταν οι συνέπειες του Β “Παγκοσμίου Πολέμου είχαν ξεπεραστεί, αλλά το γρήγορο φαγητό και  ο πολιτισμός δεν είχαν φθάσει στην περιοχή ακόμη .Το ελαιόλαδο είναι σημαντικό τόσο λόγω των πολλών ευεργετικών  του ιδιότητων αλλά   και γιατί επιτρέπει την κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων λαχανικών και οσπρίων είτε σε σαλάτες είτε μαγειρεμένα. Άλλα βασικά συστατικά της μεσογειακής διατροφής είναι το σιτάρι, τα σταφύλια, και τα παράγωγα προϊόντα τους. Η συνολική κατανάλωση των λιπιδίων μπορεί να είναι υψηλή, περίπου το 40% της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης, ( Ελλάδα), ή μέτρια, το 30% περίπου της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης, ( Ιταλία). Σε όλες τις περιπτώσεις, όμως, η αναλογία μονοακόρεστων προς κορεσμένων διαιτητικών λιπιδίων είναι πολύ υψηλότερη από ό, τι σε άλλα μέρη του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων της Βόρειας Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής .9

Η Μεσογειακή διατροφή είναι ένα σύγχρονο διατροφικό πρότυπο εμπνευσμένο από την παραδοσιακή διατροφικό πρότυπο ορισμένων από τις χώρες της λεκάνης της Μεσογείου. Τουλάχιστον 16 χώρες γειτονεύουν με τη Μεσόγειο Θάλασσα. Δίαιτες διαφέρουν μεταξύ των χωρών αυτών, αλλά και μεταξύ των περιφερειών μιας χώρας. Πολλές διαφορές στην κουλτούρα, την εθνική καταγωγή, τη θρησκεία, την οικονομία και τη γεωργική παραγωγή καταλήγουν σε διάφορετικές δίαιτες.. Μια πρόσφατη μελέτη επιβεβαίωσε για άλλη μια φορά ότι οι άνθρωποι που ακολουθούν στένα , τη  Μεσογειακή δίαιτα ζουν περισσότερο από τους άλλους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς και η συχνότητα των καρδιακών παθήσεων στις μεσογειακές χώρες είναι χαμηλότερη από ό, τι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά αυτό μπορεί να μην οφείλεται εξ ολοκλήρου μόνο στη διατροφή. Παράγοντες του τρόπου ζωής (όπως περισσότερη σωματική δραστηριότητα και εκτεταμένο  συστημά κοινωνικής υποστήριξης) μπορεί επίσης να παίξει κάποιο ρόλο.11

Ο όρος μεσογειακή διατροφή έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως για να περιγράψει τις παραδοσιακές διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων της Κρήτης, τη Νότια Ιταλία και άλλες μεσογειακές χώρες κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960. Η δίαιτα χαρακτηρίζεται από αφθονία φυτικών τροφών (φρούτα, κυρίως ως τυπική καθημερινή γλυκά, τα λαχανικά, το ψωμί, άλλες μορφές δημητριακά, φασόλια, ξηροί καρποί και σπόροι). Περιλαμβάνει επίσης το ελαιόλαδο ως κύρια πηγή λίπους, μέτριες ποσότητες γαλακτοκομικών προϊόντων (κυρίως τυρί και γιαούρτι), μικρές έως μέτριες ποσότητες ψαριών και πουλερικών, το κόκκινο κρέας σε μικρές ποσότητες, και το κρασί καταναλώνεται σε μικρές έως μέτριες ποσότητες, συνήθως με γεύματα. Το πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής έχει χαρακτηριστεί ως πλούσιες σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα, μια ισορροπημένη αναλογία (n-6)και  (n-3) λιπαρά οξέα, και περιέχει μεγάλες ποσότητες φυτικών ινών και αντιοξειδωτικών ουσιών, όπως βιταμίνες Ε και C, ρεσβερατρόλη, πολυφαινόλες , σελήνιο και γλουταθειόνη. Μεγαλύτερη συμμόρφωση με την παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή έχει συσχετιστεί με σημαντική μείωση της συνολικής θνησιμότητας και τη βελτίωση της διάρκειας ζωής καθώς και χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης της αθηροσκλήρωσης, στεφανιαίας νόσου, του μεταβολικού συνδρόμου, και βιοχημικών δεικτών της αντίστασης στην ινσουλίνη, τη φλεγμονή, ή καρδιαγγειακές ασθένειες12

ΟΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΣΗΜΕΡΑ

Η υγεία του ατόμου και του πληθυσμού εν γένει είναι το αποτέλεσμα των αλληλεπιδράσεων μεταξύ της γενετικής καιμιας σειράς από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η διατροφή είναιέναςπεριβαλλοντικός παράγονταςμείζονος σημασίας. Το γενετικό προφίλμας δεν έχει αλλάξειτα τελευταία10.000χρόνια, ενώ μεγάλες αλλαγές έχουν λάβει χώρα στην παροχή τροφής,στις δαπάνες ενέργειας και τη σωματική άσκηση.Σήμερα, οιβιομηχανικέςκοινωνίες χαρακτηρίζονται από

 1)αύξησητης πρόσληψηςενέργειαςκαιμείωση των δαπανώνενέργειας

 2)αύξησησε κορεσμένα λιπαρά, (n-6) λιπαρά οξέακαι τα trans λιπαράοξέακαιη μείωση(n-3) λιπαρών οξέων

 3)μείωσησε σύνθετους υδατάνθρακεςκαιφυτικές ίνες

 4) αύξηση τωνδημητριακώνκαι μείωσητης πρόσληψηςφρούτων και λαχανικών

 5)μείωσητης πρόσληψηςπρωτεϊνών, αντιοξειδωτικώνκαιασβέστιο.26

Μελέτη του 1995 συγκρίνει τη συχνότητα της στεφανιαίας νόσου (ΣΝ), τους παράγοντες κινδύνου (RF), και τις καρδιαγγειακές παθήσεις (CVD) μεταξύ ανδρών της Κρήτης από μια αγροτική περιοχή που εξετάστηκαν το 1960 και το 1991. Ο πληθυσμός της μελέτης αποτελείτο από 148 άνδρες το 1960 και 42 άνδρες το 1991 από την ίδια ηλικιακή ομάδα (55-59 ετών) και από την ίδια αγροτική περιοχή. Όλοι οι άνδρες είχαν μια πλήρη εξέταση του καρδιαγγειακού συστήματος και ανάπαυσης ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ). Η Συστολική ΑΠ (ΣΑΠ)> ή = 140 mmHg βρέθηκε στο 42,6% των ατόμων το 1960 και σε 45,2% το 1991 (NS). Η διαστολική πίεση> ή = 95 mmHg βρέθηκε στο 14,9% στους εξεταζόμενους  το 1960, σε αντίθεση με 33,3% το 1991 (Ρ <0,02). Ολικήχοληστερόλης στο αίμα (TSCH)> ή = 260 mg / dL περίπου 6,7 mmol / L) βρέθηκε στο 12,8% των ατόμων το 1960 και σε 28,6% το 1991 (P <0,01). Βαρείς καπνιστές (> ή = 20 τσιγάρα / ημέρα) ήταν 27,0% το 1960 σε σύγκριση με 35,7% το 1991 (: NS). Το  5,4% των ασθενών το 1960, είχαν ελαφριά σωματική δραστηριότητα (ΠΠ) σε σύγκριση με 14,3% το 1991 (p <0,01).Το 74,7% των ασθενών ήταν αγρότες το 1960 σε σύγκριση με 43,6% το 1991 (P <0,1). Ο επιπολασμός της στεφανιαίας νόσου ήταν 0,7% το 1960 σε σύγκριση με 9,5% το 1991 (Ρ <0,001). Υπερτασική καρδιοπάθεια βρέθηκε στο 3,4% των συμμετεχόντων το 1960 και 4,8% το 1991 (NS). Η συχνότητα όλων των μεγάλων καρδιαγγειακών νόσων ήταν πολύ υψηλότερη το 1991 (19,1%) σε σύγκριση με το 1960 (8,8%) (P <0,01). Εν κατακλείδι, ο επιπολασμός της στεφανιαίας νόσου RF και καρδιαγγειακής νόσου ήταν πολύ υψηλότερο το 1991 από ό, τι το 1960 για τους Κρητικούς άνδρες της ίδιας ηλικιακής ομάδας. Η υψηλότερη συχνότητα φαίνεται να σχετίζεται με τις διατροφικές αλλαγές αλλά και τον τρόπο ζωής που έλαβαν χώρα στην Κρήτη κατά τα τελευταία τριάντα χρόνια.13

Μια άλλη μελέτη παρακολούθησης ( follow-up study) διεξήχθη για προσδιορίσει τους παράγοντες κινδύνου για καρδιακή νόσο και τις διατροφικές αλλαγές οσων ηλικιωμένων κρητικών επέζησαν  από εκείνους που πήραν μέρος
στη Μελέτη των Επτά Χωρών  το 1960. Το 1991, τα στοιχεία ελήφθησαν σε 245 από τους 686 αρχικώς συμμετέχοντες το 1960(169 από την αρχική 40-49-ετών ηλικιακή ομάδα και 76 άνδρες από τις 50-59-ετών ηλικιακή ομάδα). Το 1991, οι άνδρες ήταν 70-79 και 80-89 ετών . Υπήρξε μια σημαντική (Ι Ι 0,5%) αύξηση των επιπέδων ολικής χοληστερόλης μεταξύ 1960 και 1991.
Ο δείκτης μάζας σώματος η συστολική και διαστολική αρτηριακή πίεση αυξήθηκαν σημαντικά, και όλες τις ηλικίες χαρακτηρίστηκαν από κεντρικού τύπου παχυσαρκία.14

Μόλις 40 άτομα από τους 13000 που συμμετείχαν στη μελέτη των επτά χωρών για τις διατροφικές συνήθειες των πληθυσμών τους, ζουν ακόμα. Και οι 40 είναι Κρητικοί που βαδίζουν πλέον στην 10 η δεκαετία της ζωής τους, υπερβαίνοντας το μέσο όρο του προσδόκιμου επιβίωσης. Αυτό δεν είναι τυχαίο, όπως επισημαίνει ο καθηγητής προληπτικής ιατρικής του Πανεπιστημίου Κρήτης Αντώνης Καφάτος, όπως δεν είναι τυχαίο ότι από τότε που ξεκίνησε η μελέτη αυτή ως σήμερα, οι σαραντάρηδες της Κρήτης έχουν «φορτωθεί» είκοσι κιλά επιπλέον και φυσικά πολλά προβλήματα υγείας. Η ελπίδα να έχουν την ίδια μακροβιότητα με τους 750 που συμμετείχαν από την Κρήτη στη μελέτη, με βάση τις εξετάσεις στις οποίες  υποβάλλονται, είναι επιστημονικά ανύπαρκτη.

Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο κ. Καφάτος «Η διατροφή των Κρητικών η οποία ήταν αυτή που μέσα από τη μελέτη των επτά χωρών τους ανάδειξε ως τους μακροβιότερους του κόσμου, δυστυχώς έχει αλλάξει άρδην. Σε αρκετά σημεία της μάλιστα έχει γίνει χειρότερη από των Αμερικανών,  που ήταν αυτοί από όσους συμμετείχαν στη μελέτη που διατρέφονταν με το χειρότερο τρόπο».

Τώρα η μελέτη αυτή συνεχίζεται με τους σαράντα … αιωνόβιους πλέον, που όπως λέει ο κ.Καφάτος «κάθε στιγμή που μιλάμε μπορεί να είναι και λιγότεροι καθώς φεύγουν από γηρατειά», αλλά όχι μόνον αυτούς. Στα χωριά καταγωγής των αιωνόβιων μελετούνται άνθρωποι που σήμερα είναι από 40 ως 60 ετών, αλλά και δείγμα νέων παιδιών από 14 ως 18 ετών.

 Τα συγκριτικά αυτά στοιχεία, με πρώτη δημοσίευση το 2000, έδειξαν όχι μόνον την εγκατάλειψη της κρητικής διατροφής αλλά κυρίως τις επιπτώσεις που είχε αυτό στην υγεία των κατοίκων του νησιού. Το προφίλ του κρητικού 40 ετών το 1960 ήταν ένας άνθρωπος που ήταν κατά μέσο όρο 63 κιλά, έτρωγε σπανίως κόκκινο κρέας, λίγες φορές άσπρο, έπινε λίγο κόκκινο κρασί και κατανάλωνε πολλά όσπρια και λαχανικά που παράγονταν στο νησί. Ο 40άρης του 60 θεωρούταν κατά μια έννοια φαινόμενο σε ολόκληρο τον πλανήτη αφού ήταν «θωρακισμένος» από παθήσεις της καρδιάς αλλά και πολλών ειδών καρκίνου.

Ο 40άρης του 2010 είναι υπέρβαρος, με μέσο όρο τα 83 κιλά, τρώει σχεδόν καθημερινά κόκκινο κρέας και μάλιστα με πολλά λίπη, πίνει πολύ, συχνά και ποτά με υψηλή περιεκτικότητα σε αλκοόλ όπως ουίσκι. Καταναλώνει δε σαφέστατα λιγότερα λαχανικά από το 40άρη του 60 και από τη διατροφή τείνουν να εκλείψουν εντελώς τα όσπρια.Επιπλέον όπως επισημαίνει ο κ.Καφάτος έχει αλλάξει και ο τρόπος μαγειρέματος, αφού το 1960 το μοναδικό λάδι που χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι για να μαγειρεύουν ήταν το κρητικό ελαιόλαδο ενώ σήμερα στο μαγείρεμα έχουν μπει διάφορα βούτυρα και έλαια αμφιβόλου ποιότητας και επιβλαβή για την υγεία. Επιπλέον το 1960 οι Κρητικοί βρίσκονται καθημερινά στην ύπαιθρο και έτσι η άσκηση τους ήταν σε ημερήσια βάση ενώ τώρα πια δεν αθλούνται.

Ενδεικτικά και όπως έχει προκύψει από τις μελέτες  το 1960 η κατ΄ άτομο ημερήσια κατανάλωση κρέατος στην Κρήτη ήταν 35 γραμμάρια και στην Αμερική 270 γραμμάρια. Σήμερα οι Κρήτες καταναλώνουν κατά μέσον όρο 124 γραμμάρια την ημέρα. Παρατηρείται επίσης αυξημένο βάρος, υψηλή ολική χοληστερόλη, συστολική πίεση (μεγάλη) και οριακά υψηλή διαστολική πίεση (μικρή). Ενδεικτικά το 1960 το 51,5% των 40άρηδων  που είχε ελεγχθεί, διατηρούσε χοληστερόλη πάνω από 200 mg/dl. Σήμερα το αντίστοιχο ποσοστό είναι 73,6%. Οι δείκτες αυτοί επηρεάζονται από την αύξηση της κατανάλωσης κορεσμένων λιπαρών (ζωικά λίπη), τη μείωση της πρόσληψης ελαιολάδου, αλλά και από τον περιορισμό της άσκησης.15

Μελέτες σε παιδιά και εφήβους διερεύνηση πιθανών συσχετίσεων μεταξύ δύο προσκόλληση στη μεσογειακή διατροφή ή πρόσληψη ορισμένων από ευεργετικές ουσίες και βιοχημικών δεικτών ή κλινικά προβλήματα, όπως η παχυσαρκία, είναι σπάνιες . Πρόσφατα, μια ομάδα ερευνητών από την Ισπανία ανέπτυξε ένα κατάλογο (index KIDMED) για  να εκτιμηθεί η τήρηση της μεσογειακής διατροφής από τους νέους (2-24 ετών ) και διαπίστωσε ότι οι υψηλότερες τιμές αυτού του δείκτη, γεγονός που υποδηλώνει ότι η μεγαλύτερη προσκόλληση στη Μεσογειακή δίαιτα, σχετίστηκαν με μεγαλύτερη θρεπτική επάρκεια, ιδίως όσον αφορά τις βιταμίνες και τα μέταλλα .
Ο σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να διερευνήσει την τήρηση του μεσογειακού προτύπου διατροφής σε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από ελληνόπουλα παιδιών και εφήβων. Το δείγμα της μελέτης (n = 1305, 3-18 ετών) ήταν αντιπροσωπευτικό του ελληνικού παιδικού πληθυσμού ως προς το φύλο και την ηλικία. Πληροφορίες για κοινωνικοδημογραφικά ανθρωπομετρικά και χαρακτηριστικά του τρόπου ζωής των συμμετεχόντων, συλλέχθηκαν μέσω τηλεφωνικών συνεντεύξεων. Η συμμόρφωση προς τις μεσογειακές οδηγίες διατροφής για ενήλικες και για τις γενικές διατροφικές οδηγίες για τα παιδιά αξιολογήθηκε χρησιμοποιώντας KIDMED .Μόνο το 11,3% των παιδιών και 8,3% των εφήβων είχαν βέλτιστη KIDMED βαθμολογία (≥ 8)

Εν κατακλείδι, χαμηλά ποσοστά υιοθέτησης της μεσογειακής διατροφής παρατηρήθηκαν στα παιδιά και τούς έφηβουςστην Ελλάδα. Αυτά τα στοιχεία πρέπει να διερευνηθούν περαιτέρω σχετικά με τις επιπτώσεις τους στην υγεία και την ασθένεια.
  Τα στοιχεία συλλέχθηκαν μέσω τηλεφωνικών συνεντεύξεων από τον Μάιο έως τον Ιούλιο 2007. Στην αρχή του τηλεφωνήματος, οι πιθανοί συμμετέχοντες ενημερώθηκαν για τους στόχους και τις μεθόδους της μελέτης, έγινε κατανοητό ότι η συμμετοχή τους ήταν εθελοντική, έλαβαν τη διαβεβαίωση σχετικά με την εμπιστευτικότητα των δεδομένων, και έδωσαντην  προφορική συγκατάθεση τους.). Το συνολικό δείγμα αποτελούνταν από 1305 συμμετέχοντες, 3-18 ετών (52% κορίτσια), 751 παιδιά (μέση ηλικία: 7,6 ± 2,9 ετών, το 51% αγόρια) και 554 εφήβους (μέση ηλικία: 15,5 ± 1,6 ετών, το 43,7% άνδρες) . Το δείγμα ήταν αντιπροσωπευτικό του ελληνικού παιδικού πληθυσμού ως προς το φύλο και την ηλικία και καλύπτει όλες τις γεωγραφικές περιοχές της Ελλάδα, εκτός του Ιονίου και του Αιγαίου. Η μελέτη εγκρίθηκε από την Επιτροπή Δεοντολογίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου.
Συνεντεύξεις έγιναν είτε με τους γονείς (ή οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο που είναι υπεύθυνο για τη διατροφή ενός παιδιού) για παιδιά 3-12 ετών  ή με τον  έφηβο για τους συμμετέχοντες ηλικίας άνω των 12 ετών. Οι γονείς ή φροντιστές παρείχαν ακριβείς και αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με τη διατροφή, τον τρόπο ζωής για τα μικρότερα παιδιά, και τα ανθρωπομετρικά στοιχεία τους. Ωστόσο, καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, φαίνεται να είναι σε θέση να ανακαλέσουν τη δική τους πρόσληψη , αν και η  γονική έκθεση παραμένει  καλύτερος  δείκτης της παχυσαρκίας από την εφηβική δήλωση της κατάστασης βάρους.

Εν κατακλείδι, τα χαμηλά ποσοστά υιοθέτησης της μεσογειακήςδιατροφήςπαρατηρήθηκανσε ένααντιπροσωπευτικό δείγματου ελληνικούπαιδιά και εφήβους, όπως αυτάεκτιμώνταιαπό τονεοαποκτηθένταδείκτη KIDMED. Τα στοιχεία αυτάπρέπει ναδιερευνηθούν περαιτέρω, καθώςο αντίκτυπός της στηνυγεία και την ασθένεια.16

Σύμφωνα με τον Αντώνη Καφάτο, Καθηγητή Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής του Πανεπιστημίου Κρήτης τα πιο συνηθισμένα διατροφικά λάθη του σύγχρονου Έλληνα είναι ότι έχει εισαγάγει τις συνήθειες των δυτικών χωρών όπως τα φαστ φουντ και τα επεξεργασμένα τρόφιμα με πρόσθετα. Επίσης,
δεν έχουμε πλήρες διαιτολόγιο, που να περιλαμβάνει τρόφιμα και από τις 5 κατηγορίες: γαλακτοκομικά ψάρια, κρέατα, αυγά, όσπρια λαχανικά φρούτα ελαιόλαδο .Βαδίζουμε προς την παγκοσμιοποίηση στο διαιτολόγιο και ακολουθούμε τις συνήθειες των Αμερικανών, των Βρετανών και των Ευρωπαίων. Αυτό είναι το μεγάλο μας πρόβλημα.

Οι άνθρωποι που είναι μεγαλύτεροι από 85 ετών, που συμμετείχαν στην έρευνα των 7 χωρών, ακολουθούν την παραδοσιακή ελληνική διατροφή. Οι νεότερες γενιές ακολουθούν τα πρότυπα της δυτικής δίαιτας, δηλαδή τρώνε έτοιμο φαγητό, λιπαρές τροφές, τσιπς. Οι γυναίκες προσέχουν λίγο περισσότερο τη διατροφή τους.
Το πρόβλημα είναι ότι ενώ γνωρίζουν τι σημαίνει ΜΔ και τι προσφέρει, δυσκολεύονται να την ακολουθήσουν. Το αποτέλεσμα είναι ότι το 75% των Ελλήνων είναι υπέρβαροι και παχύσαρκοι ενώ μόνο το 25% έχουν φυσιολογικό βάρος.

Αν θέλει, μπορεί ο σύγχρονος Έλληνας να τρέφεται και να περπατάει όπως ο Κρητικός του 1960. Χρειάζεται προσεκτικές διατροφικές επιλογές. Βέβαια είναι δύσκολο αν ζει και κινείται στο κέντρο της πόλης να περπατάει, όμως μπορεί να βρει ένα πάρκο για να περπατάει ή να πάει σε ένα γυμναστήριο.
Έχουμε το παράδειγμα της Φινλανδίας, που ήταν από τις χειρότερες χώρες στην έρευνα των 7 χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά εμφράγματος. Τις τρεις τελευταίες δεκαετίες οι Φινλανδοί ακολουθούν την παραδοσιακή ΜΔ. Το αποτέλεσμα είναι ότι έχουν 80 % μείωση στα εμφράγματα ενώ εμείς έχουμε συνεχή αύξηση.1

Στόχος μιας άλλης  μελέτης ήταν να εξετάσει τις διαχρονικές αλλαγές στη φυσική κατάσταση(PF),την έντονη προς μέτρια δραστηριότητα(MVPA)και τη παρακολουθηση τηλεόρασης σε παιδιά 1ης Δημοτικού στην Κρήτη.Διαστρωματικές ομάδες εξετάστηκαν στα σχολικά έτη 1992/93(Ν 606) και 2006 /07(Ν 361) σε αντιπροσωπευτικά δείγματα ηλικίας 5.9 -7.8 ετών. Το PF αξιολογήθηκε βάση της δέσμης μετρήσεων EuropeanPFtestbattery ,ενώ το MVPA μέσω ερωτηματολογίου φυσικής δραστηριότητας (ΡΑ). Επίσης συλλέχθηκαν δεδομένα συχνότητας τηλεθέασης. Μεταξύ των περόδων 1992/93 και 2006/07 υπήρξε σημαντική αυξηση σε όλες τις μετρήσεις φυσικής κατάστασης και στα δύο φύλλα. Ο χρόνος τηλεθέασης τα σαββατοκύριακα ήταν σημαντικά υψηλότερος και στα δύο φύλα  την περίοδο 2006/07 σε σύγκριση με την περίοδο1992/93 ,ενώ η συμμετοχή σε φυσικές δραστηριότητες αγοριών και κοριτσιών το 2006/07 ήταν υψηλότερη σε σχέση με το 1992/93. Η αύξηση τηλεθέασης παρότι συνοδευτηκε από αυξηση MVPA, θα μπορούσε να έχει αρνητικές επιδράσεις στη υγεία και θα πρέπει να εξεταστούν μελλοντικές παρεμβάσεις στον πληθυσμό αυτό17.

Όπως παρουσιάστηκε για πρώτη φορά, πριν από 40 χρόνιαοι αγρότεςαπό την Κρήτη,είχαν έναν από τους πιο  υγιείς τρόπους ζωής σε σύγκριση με τους άλλους συμμετέχοντες στη Μελέτητων Επτά Χωρών. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω ερευνήθηκε με συγχρονική μελέτη(Cross-sectional) ο επιπολασμός της παχυσαρκίας σε αγρότες της Κρήτης το 2005.

Πεντακόσιοι δύο (502)αγρότες(18 έως 79 ετών) από την κοιλάδατης Μεσσαράς στην Κρήτη επιλέχθηκαν τυχαία για να  εξεταστούν. Σε κάθε συμμετέχοντα μετρήθηκε ο  Δείκτης Μάζας Σώματος(ΔΜΣ), η περιφέρεια μέσης (ΠΜ), η αναλογία μέσης-ισχίων (W /HipRatio),και μέσηςπρος ύψος(W /ΛόγοςΎψος), ο δείκτης κωνικότητας, το ποσοστότου σωματικού λίπουςκαι οι ώρες της ημερήσιας ελαφριάς σωματικής δραστηριότητας (LPhA) και η μέτρια έωςέντονη σωματική δραστηριότητα(MVPhA) .Το 86,1% του πληθυσμού της μελέτης ήταν υπέρβαροι ή / και παχύσαρκοι. Συγκεκριμένα το 42,9% είχε ΔΜΣ25,1 έως 30kg / m και ήταν υπέρβαροι και το 43,2% ήταν παχύσαρκοι με ΔΜΣ> 30 kg / m.Το ποσοστό του σωματικού λίπους εκτιμήθηκε σε 27,3%του συνολικού σωματικού βάρους στους άνδρες και39,3% στις γυναίκες, ενώ όλοι οι δείκτες παχυσαρκίας βρέθηκαν να διαφέρουν μεταξύ των δύο φύλων.

Συμπερασματικά ,σε σύγκριση με τους  μεσήλικες άνδρες αγρότες από την Κρήτη στη δεκαετία του 1960, το 2005 το βάροςέχει αυξηθεί κατά 20κιλά (83κιλά έναντι63 κιλά), η οποία έχει οδηγήσει σε kg7 /m στη μέσηΔΜΣ(22,9kg / mέναντι29,8kg/m)), Τα ευρήματα αυτά υποστηρίζουντο γεγονός ότι ο επιπολασμός της παχυσαρκίας στηνΕλλάδα έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, ακόμη και μεταξύ τωναγροτών από την Κρήτη, σε ένα δηλ. πληθυσμό που άλλοτε αποτελούσε το χρυσό κανόνα όσον αφορά την κατάσταση της υγείας  σε παγκόσμιο επίπεδο.18.19

Σκοπός μίας μελέτης το 2002 ήταν να εξετάσει παράγοντες κινδύνου( παχυσαρκία και δυσλιπιδαιμία) σε σχέση με  καρδιαγγειακά νοσήματα (CVD), μεταξύ παιδιών της Κρήτης κατά τη διάρκεια 1982-2002.. Ελήφθη μέριμνα ώστε όλες οι διαδικασίες το 2002 να είναι κόντα σε εκέινες του  1982.

 Το μέσο ύψος, το βάρος και ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) ήταν 1,1, 9,6, και 8,4% υψηλότερα, αντίστοιχα, το 2002 έναντι 1982 (Ρ <0,001). Ο επιπολασμός των υπέρβαρων και παχύσαρκων έχει αυξηθεί από 63 σε 202%, αντίστοιχα το 2002(P <0,001).Τα  σύγχρονα παιδιά βρέθηκαν να έχουν υψηλότερη κατά 3,6% συνολικά τα επίπεδα της χοληστερόλης (TC), 24,9% χαμηλότερα υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνηςχοληστερόλης (HDL-C), 25,3% υψηλότερα χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνηςχοληστερόλης (LDL-C), 19,4% υψηλότερα τριγλυκερίδια, 36,6% υψηλότερη TC / HDL-C αναλογία, και 60,3% υψηλότερη αναλογία LDL-C/HDL-C σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους το 1982 (Ρ <0,003). Οι διαφορές αυτές εξακολούθησαν να υφίστανται ακόμα κατά τη ρύθμιση για το ΔΜΣ (p <0,02). Το ποσοστό των παιδιών με μη φυσιολογικές τιμές λιπιδίων ήταν πολύ μεγαλύτερη σήμερα από ό, τι στη δεκαετία του 1980, σε αναλογίες 01.04 – 08.08 (Ρ <0,005).
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι επιδεινώθηκε σε μεγάλο βαθμό το προφίλ κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου σε παιδιά από την  Κρήτη σε σχέση με   το 1982, και προαναγγέλλουν την νοσηρότητα και τη θνησιμότητα από καρδιαγγειακή νόσο για τον πληθυσμό αυτό στο εγγύς μέλλον.20

Μετά από τα 25 έτη παρακολούθησης καταγράφθηκε η θνησιμότητα από στεφανιαία νόσο ανά 1000 άτομα στους πληθυσμούς που μελετήθηκαν στη Μελέτη των Επτά Χωρών.Στον παρακάτω πίνακα δίνεται ο μέσος όρος της θνησιμότητας για δύο πληθυσμούς που μελετήθηκαν από τη Φινλανδία, για τρεις πληθυσμούς που μελετήθηκαν από την Ιταλία, για 5 πληθυσμούς που μελετήθηκαν από τη Γιουγκοσλαβία και για 2 πληθυσμούς που μελετήθηκαν από την Ιαπωνία. Κανένας από τους επιμέρους πληθυσμούς δεν παρουσίαζε θνησιμότητα μικρότερη από την Κρήτη.  Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως  και στην Ολλανδία, μελετήθηκε ένας πληθυσμός.21

Το 2006  μεταπτυχιακή εργασία ασχολήθηκε με τον επιπολασμό της παχυσαρκίας και της υπέρτασης σε αγροτικό πληθυσμό 505 ατόμων στην περιοχή της Μεσαράς.Τα αποτελέσματα των σωματομετρήσεων έδειξαν ότι ποσοστό 87% (p<0,001)επί του συνόλου ήταν υπερβαρα και παχύσαρκα μαζί ,ενώ μόνο το 13% βρέθηκε μέσα σε φυσιολογικά όριαΔΜΣ<25.Οι άνδρες παροσίαζαν αυξημένη συστολική πίεση>130mmHg  σε ποσοστό34,7% και οι γυναίκες 38,1%(p<0,458).Οι άνδρες εμφανίσαν ποσοστά καπνιστών 48% και οι γυναίκες 13%.Επομένως ,στην περιοχή της Μεσσαράς καταγράφεται ένα από τα υψηλότερα ποσοστα παχυσαρκίας στη χώρα, το υψηλότερο που έχει καταγραφεί σε αγροτική περιοχή καθώς εμφανίζεται και παράλληλη αύξηση της αρτηριακής πίεσης .Και άλλες μελέτες από τη δεκαετία του 1990 δίνουν ανησηχυτικά  ποσοστά παχύσαρκων και υπέρβαρων στην ολόκληρη τη χώρα( 55% σε μελέτη του 2001, για τη Βόρεια Ελλάδα). Το  30% των αγοριών και το 20% των κοριτσιών στην Κρήτη του 1995 ήταν υπέρβαρο και παχύσαρκο(Mamalakisandal.2000).Ενώ στη Μελέτη των Επτά Χωρών ο Κρητικός της υπαίθρου είχε χαμηλό σωματικό βάρος και αρτηριακή πίεση στις μέρες μας κατέχει ανησυχητικά ποσοστά  νοσηρότητας και θνησιμότηταςαπό στεφανιαία νόσο και καρδιαγγειακά(Τούντας, 2000) 36

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Μελισσάς, με αφορμή το 15ο Παγκρήτιο Ιατρικό Συνέδριο (2010) ο μέσος Κρητικός ζύγιζε το 1970 περίπου 63 κιλά και έκαιγε 3.000 θερμίδες την ημέρα με σκληρή σωματική εργασία (ισοδυναμούν με περπάτημα 15 χιλιομέτρων).

Το διαιτολόγιό του περιελάμβανε κυρίως όσπρια, φρούτα, λαχανικά, ψωμί με αλεύρι ολικής άλεσης, ελαιόλαδο, ελιές και σαλιγκάρια, ενώ σπανίως έτρωγε τρόφιμα όπως το κρέας.

Σήμερα, ο μέσος Κρητικός ζυγίζει 83 κιλά, (20 κιλά επιπλέον) .Η ζωή του είναι περισσότερο καθιστική και καίει πολύ λίγες θερμίδες με έντονη μυϊκή άσκηση. Τρέφεται επίσης ανθυγιεινά, καταναλώνοντας πολύ συχνά ζωικά λίπη, κρέας, τυριά και τρόφιμα πλούσια σε ακόρεστα λιπαρά οξέα. Επιπλέον, έχει περιορίσει δραστικά την κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και χορταρικών, τα οποία κάποτε υπήρχαν σε μεγάλες ποσότητες στο καθημερινό τραπέζι του.

Μοιραία λοιπόν, το σωματικό βάρος των κατοίκων του νησιού αυξάνεται διαρκώς: σε πρόσφατη μελέτη που έκανε το Πανεπιστήμιο Κρήτης διαπιστώθηκε ότι το 86,1% των αγροτών έχουν σωματικό βάρος υψηλότερο από το φυσιολογικό, με το 42,9% να είναι υπέρβαροι και το 43,2% παχύσαρκοι. Τα ποσοστά αυτά ξεπερνούν ακόμα και αυτά της Αθήνας, η οποία κατέχει μια από τις πρώτες θέσεις στην Ευρώπη στην παχυσαρκία (υπολογίζεται ότι το 73% των κατοίκων της πρωτεύουσας είναι υπέρβαροι και παχύσαρκοι). Σύμφωνα με τον κ Μελισσά το φαινόμενο  αυτό αποδίδεται:

·          Στην αλλαγή του τρόπου ζωής.

·          Στην κατάργηση της παραδοσιακής  Κρητικής διατροφής.

·          Στην καθιστική ζωή.

·        Στο γρήγορο ρυθμό και την πίεση της καθημερινότητας που οδηγεί στην εύκολη λύση του ταχυφαγείου, ακόμα και σε αγροτικές περιοχές του νησιού

  Δυστυχώς δεν έχουμε διατροφική παιδεία στην Ελλάδα, μολονότι ξεκινήσαμε σε μια κοινωνία με εξαιρετική διατροφή, όπως ξέρετε η μεσογειακή δίαιτα είναι από τις καλύτερες δίαιτες του κόσμου. Πλέον, σε πολλά σπίτια δε μαγειρεύουν, οι γιαγιάδες που τα κάνανε αυτά αρχίζουν να εκλείπουν, πολλές γυναίκες, μητέρες χρειάζεται να εργαστούν, με αποτέλεσμα να στέλνουν το παιδί για σουβλάκι ή για hamburger που είναι ό,τι χειρότερο.

Αυτό το λεγόμενο junk food λέγεται junk food επειδή περιέχει πολλές θερμίδες, δηλαδή είναι υψηλής θερμιδικής αξίας χωρίς να είναι ποιότητος. Γενικά, τα hamburger της αγοράς έχουνε πολύ λίπος μέσα που είναι και φτηνό και πολύ αλάτι για να το κάνει νόστιμο. Ε αυτά τα δύο είναι οι δύο ουσίες που προσπαθούμε να τις αποφεύγουμε στη δίαιτά μας. Όχι πολύ λίπος, όχι πολύ αλάτι. Το άλλο είναι ότι σε πολλές απ’ αυτές τις τροφές για να συντηρηθούν, αναγκάζονται να βάζουν μέσα συντηρητικά, διάφορες ουσίες και ορισμένες απ’ αυτές τις ουσίες δεν είναι ό,τι το υγιεινότερο για τον άνθρωπο.

Στην Ελλάδα οι καμπύλες αναπτυξης και όχι μόνο στην Ελλάδα, σ’ όλο τον κόσμο πλέον, έχουν αλλάξει. Κι έχουν αλλάξει με δύο τρόπους, πρώτον τα παιδιά είναι ψηλότερα, έχουνε πάρει ύψος και δεύτερον είναι παχύτερα. Αλλά δυστυχώς είναι περισσότερο παχύτερα απ’ ό,τι ψηλότερα με αποτέλεσμα όλες οι καμπύλες να έχουνε μετατοπιστεί προς τα πάνω. Που σημαίνει ότι μερικά παιδιά που είναι υπέρβαρα, πέφτουνε πλέον μέσα στο φυσιολογικό. Για να αποφύγουμε αυτό, έχουμε φτιάξει και ειδικές καμπύλες για το λεγόμενο δείκτη μάζας σώματος. Οι ελληνικές καμπύλες αυτή τη στιγμή, που υπάρχουν στο βιβλιάριο υγείας, είναι καμπύλες οι οποίες βγήκαν από περίπου 10.000 παιδιά, 5.000 αγόρια 5.000 κορίτσια, στην περιοχή της Αττικής και βγήκαν από διάφορα σχολεία. Δεν είναι δηλαδή πανελλήνιες αλλά έχουν γίνει συγκρίσεις με άλλες καμπύλες απ’ την Κρήτη απ’ τη Θεσσαλονίκη που έχουμε μικρότερους αριθμούς, αλλά φαίνεται ότι είναι περίπου στα ίδια. Οι καμπύλες μας, είναι ενδιαφέρον, οι τωρινές, μοιάζουνε πάρα πολύ με τις καμπύλες των Αμερικανών, οι οποίοι θεωρούνται οι παχύτεροι άνθρωποι στον κόσμο. 38

  Στη μελέτη MEDIS του Χαροκόπειου Πανεπιστημιου (2010) με 1486 ηλικιωμένους, χωρίς γνωστή καρδιαγγειακή νόσο ,(ηλικίας 65 έως 100 χρόνια) άνδρες και γυναίκες που ζουν σε Κύπρος, Μυτιλήνη, Σαμοθράκη, Κεφαλονιά, Κρήτη, Λήμνο, Σύρο, Νάξο, Κέρκυρα και Ζάκυνθο διερευνήθηκαν οι σχέσεις μεταξύ των διατροφικών λιπών και παραγόντων κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου (π.χ. διαβήτης, παχυσαρκία, υπερχοληστερολαιμία, υπέρταση). Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης , η υψηλή πρόσληψη λίπους από κρέας συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου.39

 

ΑΠΟ ΠΟΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΜΑΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ    ΔΙΑΤΡΟΦΗ

  Μετανάλυση το 2008 η οποία  περιέλαβε 8 προοπτικές μελέτες από 1966-2008 , με 514,816 συμμετέχοντες , προσπάθησε να καταγράψει τη σχέση μεταξύ μεσογειακής διατροφής(έκθεση) θνησιμότητας και χρόνιων νοσημάτων(εκβαση).Η μελέτη έδειξε η πιστή τήρηση της μεσογειακής διατροφής μειώνει τον κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακή νόσο(poolrelativerisk0.91,confidenceinternal0.87 to 0.95), και από καρκινο (poolrelativerisk0.94,confidenceinternal0.92 to 0.96) καθώς και τον κίνδυνο ανάπτυξης νόσου του Parkinsonκαι Alzheimer(0.87,0.80 το 0.96). Με άλλα λόγια,τα αποτελέσματα αναφέρουν μείωση 9%της συνολικής θνησιμότητας , 9% της θνησιμότητας από καρδιαγγειακά , 6% μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο. Και  13% μείωση στη συχνότητα εμφάνισης της νόσου του Πάρκινσον και ασθενειών του Alzheimer.23

Σε μελέτη του 2003 διερευνήθηκε η σχέση της μεσογειακής διατροφής με τη γενική θνησιμότητα σε ένα μεγάλο δείγμα του ελληνικού πληθυσμού.Συνολικά3874από τους25.917συμμετέχοντες στη μελέτημεπλήρη στοιχείααποκλείστηκαν. Έτσι,22.043συμμετέχοντεςσυμπεριλήφθηκανστις αναλύσεις. Η διάμεση διάρκεια τηςπαρακολούθησης ήταν3,7 χρόνια(44μήνες). Όπως ήταν αναμενόμενο, ηθνησιμότητα ήταν υψηλότερηστους άνδρεςαπό ό, τιμεταξύ των γυναικών, αυξάνεται με την ηλικία, καιήταν αντιστρόφως σχετικήμετο επίπεδοτηςφυσικής δραστηριότηταςκαιτομορφωτικό επίπεδο. Σε αυτό το μεγάλη, βασισμένη στον πληθυσμόμελέτη κοόρτης, βρήκαμεότι ο υψηλότερος βαθμόςυιοθέτησης της παραδοσιακής μεσογειακής διατροφήςσχετίζεται μεμείωση της συνολικήςθνησιμότητας.28

Πρόσφατες έρευνες σχετικά με τις διατροφικές συνήθειες και την κατάσταση της υγείας των χωρών που περιβάλλουν τη λεκάνη της Μεσογείουδείχνουν σαφώςσημαντικές διαφορέςμεταξύ τουςτόσο στηνδιαιτητική πρόσληψη και την κατάσταση της υγείας. Ως εκ τούτου, ο όρος«Μεσογειακή διατροφή»είναι ψευδεπίγραφος. Δεν υπάρχει μόνο μία μεσογειακή διατροφή, αλλά στην πραγματικότητα πολλές, διότι οι χώρες κατά μήκοςτης λεκάνης της Μεσογείου έχουν διαφορετικές θρησκείες, οικονομικές καιπολιτιστικές παραδόσεις και δίαιτες. Οι δίαιτες επηρεάζονται από τις θρησκευτικές συνήθειες, δηλαδή,οι Μουσουλμάνοι δεντρώνε χοιρινό κρέας ή το ποτό το κρασί και άλλα αλκοολούχα ποτά, ενώ οι Έλληνες Ορθόδοξοι πληθυσμοί συνήθως δεν τρώνε κρέας τις Τετάρτες και τις Παρασκευές, αλλά πίνουν κρασί, και ούτω καθεξής. Αν και η Ελλάδα και οι χώρες της Μεσογείου συνήθως θεωρούνται περιοχές  μεσαίων εως υψηλών ποσοστών θνησιμότητας(14,0 – 18,0 ανά 1000 κατοίκους), τα ποσοστά θανάτου στο νησί της Κρήτης ήταν κάτω από αυτό το  επίπεδο συνεχώς πριν το 1930. Καμία άλλη περιοχή της λεκάνης της Μεσογείου δεν είχε τόσο χαμηλό ποσοστό θνησιμότητας, όπως η Κρήτη, σύμφωνα με τα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών στη δημογραφική επετηρίδα τους για το 1948. Ήταν11,3 – 13,7 ανά 1000 κατοίκους πριν απότον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και σε 10,6~1946 – 1948

Κατά παρελθόντα 15 έτη, μια σειρά από πειράματα σε ζώα, επιδημιολογικές έρευνες και double-blind, controlled clinical trials επιβεβαίωσαν τις υποτριγλυκεριδαιμική δράση, αντιφλεγμονώδεις και αντιθρομβωτικές πτυχές των (n-3) λιπαρών οξέων Κατά συνέπεια, κρίθηκε σημαντικό να διερευνηθεί το (n-3) λιπαρά οξέα της διατροφής που έχει αποδειχθεί ότι σχετίζεται με μειωμένη συχνότητα καρδιαγγειακών νοσημάτων και καρκίνου. Μια τέτοια ευκαιρία παρουσιάστηκε στη διατροφή της Κρήτης.
Τα αποτελέσματα της Μελέτης των Επτά Χωρών είναι ενδιαφέροντα γιατί δείχνουν ότι ο πληθυσμός της Κρήτης είχαν τα χαμηλότερα ποσοστά καρδιαγγειακών νοσημάτων και καρκίνου, ακολουθούμενη από τον πληθυσμό της Ιαπωνίας .Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο λόγος για τα χαμηλά αυτά ποσοστά πρέπει να είναι η υψηλή πρόσληψη ελαιολάδου και η χαμηλή πρόσληψη κορεσμένου λίπους της μεσογειακής διατροφής. Το γεγονός ότι η Κρήτη είχε μια διατροφή υψηλή σε λιπαρά (37% της ενέργειας από λίπος) και η Ιαπωνία είχε μια διατροφή χαμηλή σε λιπαρά (11% της ενέργειας από λιπαρά) δεν συζητήθηκε εκτενώς παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι της Κρήτη κατανάλωναν 30 φορές περισσότερα ψάρια από ό, τι ο πληθυσμός των ΗΠΑ. Επιπλέον, οι κάτοικοι της Κρήτης έτρωγαν μεγάλες ποσότητες λαχανικών (συμπεριλαμβανομένων των άγριων φυτών), φρούτων, ξηρω καρπών και όσπριων, τροφές  πλούσιες σε φυλλικό οξύ, ασβεστίο, γλουταθειόνη, αντιοξειδωτικά, βιταμίνες Ε και C και ανόργανα συστατικά. Επιπλέον, επειδή το κρέας προερχόταν από ζώα που βοσκούσαν αντί να τρέφονται με σιτηρά, περιείχε (n-3) πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (PUFA), όπως και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως το τυρί. Ο πληθυσμός της Κρήτης τρώει σαλιγκάρια κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής, και όλο το χρόνο.Ο  Renaud  έχει δείξει ότι τα σαλιγκάρια της Κρήτης και στην Ελλάδα περιέχουν περισσότερο (n-3) λιπαρά οξέα και λιγότερο (n-6) λιπαρά οξέα από ό, τι τα σαλιγκάρια της Γαλλίας.Η παραδοσιακή ελληνική διατροφή, συμπεριλαμβανομένης της δίαιτας  της Κρήτης, περιλαμβάνει άγρια ​​φυτά. Άγρια φυτά είναι πλούσιες πηγές (n-3) λιπαρά οξέα και αντιοξειδωτικών Η γλιστρίδα, είναι πλούσια σε α-λινολενικό οξύ [LNA, 18:03 (n-3)? 400 mg/100 g] καθώς και σε βιταμίνη Ε (12 mg/100 g), βιταμίνη C (27 mg/100 g) και γλουταθειόνη (15-20 mg/100 g). Στην Κρήτη και την Ελλάδα, αντράκλα τρώγεται φρέσκο ​​σε σούπες, σε  σαλάτες, ομελέτες ή και μαγειρεμένα με πουλερικά. Κατά τους χειμερινούς μήνες, αποξηραμένα γλιστρίδα χρησιμοποιείται σε σούπες και πίτες λαχανικών και ως τσάι για πονόλαιμο και πόνο στο αυτί. Συνιστάται ιδιαίτερα για τις εγκύους και θηλάζουσες γυναίκες και σε ασθενείς με διαβήτη. στενοχωρεί της Γαλλίας. Η μελέτη γλιστρίδα ήταν μόνο η αρχή της συμμετοχής μας σε μια σειρά από μελέτες που εξετάζουν τα (n-3) λιπαρά οξέα στην διατροφή των Ελλήνων υπό συνθήκες παρόμοιες με αυτές πριν από το 1960 .Στην ελληνική ύπαιθρο, τα κοτόπουλα περιπλανούνταν στα αγροκτήματα, έτρωγαν χόρτο, αντράκλα, τα έντομα, τα σκουλήκια και τα αποξηραμένα σύκα, όλες καλές πηγές (n-3) λιπαρών οξέων.

Η δίαιτα της Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης, πριν το 1960 που περιέχεται (n-3) λιπαρά οξέα σε κάθε γεύμα, πρωινό, γεύμα, δείπνο και σνακ. Σύκα γεμιστά με καρύδι είναι ένα από τα αγαπημένα σνακ. Τόσο τα σύκα και τα καρύδια περιέχουν LNA, σε αντίθεση με τα  σνακ με μπισκότο και  κομματάκια σοκολάτας που περιέχουν trans λιπαρά οξέα και (n-6) λιπαρά οξέα από τα μερικώς υδρογονωμένα έλαια που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της προετοιμασίας .Αν και αυτές οι μελέτες διεξήχθησαν μεταξύ 1984 και 1986, περαιτέρω αναλύσεις των δειγμάτων αίματος από τη Μελέτη των Επτά Χωρών δημοσιεύθηκαν το 1993 από Sandker et al., αναφέροντας ότι οι εστέρες χοληστερόλης του ορού serum cholesteryl esters του πληθυσμού στην Κρήτη είχε τριπλό LNA περισσότερο από ό, τι ο πληθυσμός του Zutphen.. Παρόμοια δεδομένα έδειξαν ότι ο ιαπωνικός  πληθυσμος  είχε επίσης υψηλότερες συγκεντρώσεις (n-3) λιπαρά οξέα από ό, τι ο πληθυσμός του Zutphen.

Εδώ λοιπόν ήταν ο συνδετικός κρίκος. Ήταν οι υψηλότερες συγκεντρώσεις (n-3) λιπαρών οξέων, τα οποία αποτελούν επιπλέον προστασία από τα καρδιαγγειακά νοσήματα, όχι μόνο το λάδι, κρασί, φρούτα και λαχανικά από τον «τυπικό»της  μεσογειακής  διατροφής.Ο Renaud et al. είχε εργαστεί με LNA και είχε δείξει ότι μειώνει τη συσσώρευση των αιμοπεταλίων. Όλα φαίνονταν να μπαίνουν στη θέση τους όσον αφορά τον καθορισμό των χαρακτηριστικών της διατροφής του πληθυσμού της Κρήτης. Η διατροφή τους ήταν πολύ παρόμοια με την παλαιολιθική διατροφή στη σύνθεση. Η διατροφή ήταν χαμηλή σε κορεσμένα λίπη, βάση στα απαραίτητα λιπαρά οξέα [ΕΕΣ (N-6) και (n-3)], πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε trans λιπαρά οξέα και υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνες Ε και C.

 Επειδή οι Έλληνες έχουν μια πολιτισμική απέχθεια για τα ζωικά λίπη, η πρόσληψη κορεσμένου λίπους του διαιτολογίου των Ελλήνων είναι χαμηλότερη από ότι για άλλες μεσογειακές και δυτικές διαιτες. Η ελληνική διατροφή, στη συνέχεια, χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη μέτρια περιεκτικότητα σε λιπαρά (~ 35%), χαμηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά (7-8%), υψηλή περιεκτικότητα σε μονοακόρεστα λιπαρά και ισορροπημένο σε (n-6) και (n-3) EFA . Το περιεχόμενο σε αντιοξειδωτικά, και άλλα φυτοχημικά είναι πολύ υψηλότερο από ό, τι σε άλλες δίαιτες των ανθρώπων γύρω από τη λεκάνη της Μεσογείου, επειδή  οι Έλληνες εξακολουθούν να τρώνε τα άγρια ​​χόρτα που είναι πλούσιες πηγές LNA, βιταμίνη C, βιταμίνη Ε και της γλουταθειόνης. Τα ευεργετικά αποτελέσματα των διαφόρων συστατικών που έχουν βρεθεί στα λαχανικά και τα φρούτα που καταναλώνονται από Έλληνες έχουν αποδείξει ότι έχουν υπογλυκαιμικές, υποχοληστερολαιμικές και αντικαρκινικές ιδιότητες σε πειράματα με ζώα. Ακόμα και σήμερα, η θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού είναι χαμηλότερη στην Ελλάδα από ό, τι στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία και την Ευρώπη .

 Συμπερασματικά: μελέτες για την παλαιολιθική διατροφή δείχνουν ότι (n-3) λιπαρά οξέα ήταν παρόντα σε όλα σχεδόν τα τρόφιμα και ότι οι άνθρωποι έτρωγαν και σε ίσες ποσότητες με (n-6) λιπαρά οξέα. Η εξάντληση των (n-3) λιπαρά οξέα στη δυτική διατροφή είναι το αποτέλεσμα της βιομηχανίκής  μεταποίησης αγροτικών προϊόντων , και των ιχθυκαλλιέργειων. Η υψηλή αναλογία (n-6) έως (n-3) λιπαρά οξέα (16.74:1 αντί 1:1) είναι το αποτέλεσμα της υπερβολικής παραγωγής φυτικών ελαίων και της αδιακριτης σύστασης να αντικαταστήσει το κορεσμένο λίπος και το βούτυρο με υψηλή περιεκτικότητα σε έλαια (n-6) λιπαρά οξέα μειώνουν τα επίπεδα χοληστερόλης χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι δυσμενείς επιπτώσεις τους στη συνολική ανθρώπινου μεταβολισμού.

Τα αποτελέσματα των Επτά Χωρών Σπουδών και της Lyon Diet Heart Study βασίζεται σε μια τροποποιημένη δίαιτα της Κρήτης δείχνουν ότι η παλαιολιθική δίαιτα τύπου, όπως η παραδοσιακή ελληνική διατροφή ισοροπημένη σε (n-6) και (n-3) λιπαρά οξέα και πλούσια σε βιταμίνες C και Ε (φρούτα και λαχανικά) συνδέεται με μειωμένα ποσοστά καρδιακών παθήσεων και του καρκίνου περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη δίαιτα.29

Η γήρανση αποτελεί μια μεγάλη ανησυχία στις ανεπτυγμένες χώρες, εξαιτίας του  αριθμού των ατόμων που συμμετέχουν και των  παθολογίων που συνδέονται με αυτό, όπως αθηροσκλήρωση, Πάρκινσον, νόσο του Alzheimer, αγγειακή άνοια, γνωστική εξασθένηση, ο διαβήτης και ο καρκίνος.  Επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι η μεσογειακή διατροφή (η οποία είναι πλούσια σε παρθένο ελαιόλαδο) μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου.  

  Η μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε παρθένο ελαιόλαδο, βελτιώνει τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο, όπως το προφίλ λιποπρωτεϊνών, η πίεση του αίματος, το μεταβολισμό της γλυκόζης και το αντιθρομβωτικό προφίλ. Λειτουργία του ενδοθηλίου, η φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες είναι επίσης θετικά σχετιζόμενα. Μερικά από αυτά τα αποτελέσματα αποδίδονται σε ήσσονα συστατικά του παρθένου ελαιολάδου. Ως εκ τούτου, ο ορισμός της μεσογειακής διατροφής πρέπει να περιλαμβάνει παρθένο ελαιόλαδο.  Διαφορετικές μελέτες παρατήρησης που διεξαχθεί  σε ανθρώπους έχουν δείξει ότι η πρόσληψη μονοακόρεστων λιπαρών μπορεί να είναι προστατευτική ενάντια σχετίζονται με την ηλικία εξασθένηση των γνωστικών λειτουργιών και της νόσου του Αλτσχάιμερ.  Μικροσυστατικά από παρθένο ελαιόλαδο έχουν δείξει αντιοξειδωτικές ιδιότητες και ικανότητα για τη βελτίωση της ενδοθηλιακής λειτουργίας. Επιπλέον, είναι επίσης σε θέση να τροποποιήσει την αιμόσταση, δείχνοντας αντιθρομβωτικές ιδιότητες.

 Σε χώρες όπου οι πληθυσμοί ακολουθούν μια τυπική μεσογειακή διατροφή, όπως η Ισπανία, Ελλάδα και Ιταλία, όπου παρθένο ελαιόλαδο είναι η κύρια πηγή του λίπους, τα ποσοστά κρουσμάτων καρκίνου είναι χαμηλότερα από ό, τι στις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες.  Η προστατευτική επίδραση του παρθένου ελαιολάδου μπορεί να είναι πιο σημαντικό κατά τις πρώτες δεκαετίες της ζωής, γεγονός που υποδηλώνει ότι η πρόσληψη του παρθένου ελαιόλαδου θα πρέπει να ξεκινήσει πριν την εφηβεία, και να διατηρούνται δια βίου.  Οι πιο πρόσφατες μελέτες υποστηρίζουν σταθερά ότι η μεσογειακή διατροφή, που βασίζεται στο παρθένο ελαιόλαδο, είναι συμβατή με μια πιο υγιή γήρανση και την αύξηση της μακροζωίας. Ωστόσο, παρά τις σημαντικές προόδους των τελευταίων ετών, η τελική απόδειξη για τους ειδικούς μηχανισμούς και τα ευεργετικά αποτελέσματα των συστατικών του ελαιολαδου απαιτεί περαιτέρω έρευνες.30

Μια Prospective cohort study που δημοσιεύτηκε  2009, που παρακολουθούσε 8,5 χρόνια 23,349 γυναίκες και άνδρες έδειξε ότι η τήρηση της Μ.Δ συσχετίστηκε με στατιστικά σημαντική μείωση της συνολικής θνησιμότητας.Τα επιμέρους συστατικά της ΜΔ συνέβαλαν στη σύνδεση αυτή  ως εξής: η μέτρια κατανάλωση αιθανόλης 23,5%, χαμηλή κατανάλωση κρέατος και προϊόντων κρέατος 16,6%, η υψηλή κατανάλωση λαχανικών 16,2%, η υψηλή κατανάλωση φρούτων και ξηρών καρπών 11,2%, μονοακόρεστα σε κορεσμένα λιπίδια 10,6%, και η υψηλή κατανάλωση οσπρίων 9,7%. Οι συνεισφορές από την υψηλή κατανάλωση δημητριακών και χαμηλή κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων ήταν ελάχιστες, ενώ η υψηλή κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών σχετίστηκε με μη-σημαντική αύξηση του ποσοστού θνησιμότητας.Τα κυρίαρχα συστατικά της μεσογειακής δίαιτας ως προγνωστικός δείκτης για χαμηλότερη θνησιμότητα είναι η μέτρια κατανάλωση αιθανόλης, η χαμηλή κατανάλωση κρέατος και προϊόντων κρέατος και η υψηλή κατανάλωση λαχανικών, φρούτων και ξηρών  καρπών, ελαιόλαδου, και όσπριων. Ελάχιστη συνεισφορά βρέθηκαν για τα σιτηρά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα.24  

  Η Κρητική –Μεσογειακή διατροφή μειώνει το καρδιαγγειακό κίνδυνο μέσα από μηχανισμούς που βοηθούν στη :
1)  Μείωση της ολικής χοληστερόλης, της «κακής» χοληστερόλης (LDL-ΧΟΛ) και των τριγλυκεριδίων, αύξηση της «καλής» χοληστερόλης (HDL-ΧΟΛ).
2)  Μικρότερη οξείδωση των λιπιδίων
3) Μείωση του κινδύνου θρομβώσεως  των αγγείων
4) Καλύτερη λειτουργία του ενδοθηλίου
5) Διόρθωση της αντιστάσεως στην ινσουλίνη
6) Μείωση της ερεθιστικότητας του μυοκαρδίου με ταυτόχρονη μείωση των αρρυθμιών και του αιφνιδίου θανάτου.
7) Αναστολή της φλεγμονής
8) Μείωση των επιπέδων ομοκυστεϊνης 37

 

Προοπτική μελέτη που άρχισε το 1999 προσπαθησε να καταγράψει την την τήρηση της μεσογειακής διατροφής και τη συχνότητα κλινικής κατάθλιψης μέσω 10.094 συμμετεχόντων.Μετά από 4+ χρόνια συμπέραναν έναν δυνητικό προστατευτικό ρόλοτης ΜΔ όσον αφορά την πρόληψη καταθλιπτικών διαταραχών 40

 Τέλος, μια  μετανάλυση 50 επιδημιολογικών ερευνών και κλινικών δοκιμών του 2011με 534,906 συμμετέχοντες έδειξε ότι η τήρηση της μεσογειακής διατροφής
συσχετίστηκε με μειωμένο κίνδυνο της σκλήρυνσης κατά πλάκας (λόγος κινδύνου καταγραφής: 0,69, 95% διάστημα εμπιστοσύνης [CI].25

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ  ΕΚΚΛΗΣΙΑ

 

Ένας παράγοντας που σύμφωνα με τον κ.Καφάτο δεν είχε επαρκώς αξιολογηθεί κατά την έναρξη της μελέτης των εφτά χωρών ήταν το γεγονός ότι οι Κρητικοί την εποχή εκείνη τηρούσαν ευλαβικά όλες τις νηστείες άρα και μείωνε σημαντικά την πρόσληψη επιβλαβών τροφών για την υγεία. Όπως λέει ο καθηγητής : «τότε οι επιστήμονες θεώρησαν ότι αυτή η παράμετρος δε θα έπρεπε να συνυπολογιστεί θεωρώντας ότι δεν έπαιζε σημαντικό ρόλο. Ωστόσο τα αποτελέσματα ήταν αυτό που τους διέψευσαν. Εδώ θα πρέπει να πούμε ότι οι 40 από τη μελέτη που παραμένουν εν ζωή ακολούθησαν ως τα βαθιά τους γεράματα, τον ίδιο τρόπο ζωής και διατροφής που είχαν ως νέοι».15

Η μακροβιότητα και η άριστη κατάσταση της υγείας του πληθυσμού της Κρήτης είχε αποδοθεί στον τρόπο ζωής και στις διατροφικές συνήθειες. Ο επίδραση της Ελληνικής Ορθόδοξης νηστείας σε αυτές τις διατροφικές συνήθειες δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Οι χριστιανικοί ορθόδοξοι διατροφικοί κανονισμοί αποτελούν σημαντικό συστατικό της μεσογειακής δίαιτας της Κρήτης που χαρακτηρίζεται από χαμηλά επίπεδα διαιτητικών κορεσμένων λιπαρών οξέων, υψηλά επίπεδα φυτικών ινών και φολικό οξύ, και μεγάλη κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και οσπρίων.

 Τα διαιτητικά στοιχεία της Μελέτης των Επτά Χωρών δείχνουν τον σημαντικό ρόλο της Ελληνικής Ορθόδοξης Νηστείας όταν η  κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων ήταν χαμηλά στις αρχές της δεκαετίας του 1960 (35 γρ κρέας / τη μέρα 124 γρ γαλακτοκομικά προϊόντα /τη μέρα .Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Ορθόδοξης νηστείας , τα ζωικά προϊόντα διατηρούνται για τις μη-νηστείας περιόδους. Εκτός από από την προαγωγή της υγείας, οι πρακτικές αυτές είχαν θετικά οφέλη από πλευράς οικονομικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Κατά τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, ωστόσο, η παραδοσιακή κρητική διατροφή και ο τρόπος ζωής έχει σταδιακά δυτικοποιηθεί. Ως αποτέλεσμα ήταν μια προοδευτική επιδείνωση της καρδιαγγειακής νοσηρότητας και της  θνησιμότητας .

Ο στόχος της μελέτης ήταν να διερευνήσει την  πρόσληψη θρεπτικών συστατικών σε έναν πληθυσμό που εμμένει στενά με τις διατροφικές συστάσεις της Ορθοδοξίας .Η Ορθόδοξη Εκκλησία καθορίζει δίαιτα σε μια περίοδο νηστείας 180-200 ημερών ετησίως. Οι πιστοί συμβουλεύονται να αποφεύγουν το ελαιόλαδο, κρέας, ψάρι, γάλα, αυγά και τυριού κάθε Τετάρτη και Παρασκευή, με εξαίρεση την εβδομάδαβ μετά τα Χριστούγεννα, το Πάσχα και την Πεντηκοστή. Υπάρχουν τρεις κύριες περιόδους νηστείας ετησίως : Η πρώτη περίοδος είναι 40 μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όταν κρέας, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα αυγά δεν επιτρέπεται, ενώ τα ψάρια και ελαιόλαδο επιτρέπονται, εκτός από τις Τετάρτες και τις Παρασκευές. Η δεύτερη είναι η περίοδος από 48 μέρες  πριν το  Πάσχα (Σαρακοστή). Κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής το ψάρι επιτρέπεται μόνο σε δύο μέρες (25 Μαρτίου και την Κυριακή των Βαΐων), ενώ το κρέας, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα αυγά δεν επιτρέπεται. Κατανάλωση ελαιολάδου επιτρέπεται μόνο τα σαββατοκύριακα. Τρίτον, υπάρχει ένα σύνολο από 15 μέρεςτον Αυγούστου (Κοίμηση της Θεοτόκου), όταν οι ίδιοι κανόνες διατροφής της  Σαρακοστής ισχύουν με την εξαίρεση την κατανάλωσης ψαριών, η οποία επιτρέπεται μόνο στις 6 Αυγούστου (Μεταμόρφωση). Θαλασσινά, όπως γαρίδες, καλαμάρια, σουπιές, χταπόδι, Οι αστακοί, καβούρια, καθώς και σαλιγκάρια επιτρέπεται σε όλες τις νηστίσιμες μέρες του χρόνου.

 Εκατόν είκοσι Έλληνες και Χριστιανοί Ορθόδοξοι που ζουν στην Κρήτη συμμετείχαν σε 1 προοπτική μελέτη. Οι μισοί από τους  συμμετέχοντες, –που νήστευαν τακτικά (fasters)-, και εξήντα- που δεν νήστευαν- παρακολουθήθηκαν στις τρεις κύριες περιόδους νηστείας πάνω από 1 χρόνο: τα Χριστουγέννα (40 ημέρες), Σαρακοστή (48 ημέρες) και η Κοίμηση της Θεοτόκου (15 ημέρες). Προκαι τέλος καθε περιόδου νηστείας γίνονταν μετρήσεις που αφορούσαν 24 ώρη     διατροφική ανάκληση, συλλογή αίματος και ανθρωπομετρικές μετρήσεις. Εξήντα από τους συμμετέχοντες (τριάντα ένα άνδρες, είκοσι εννέα γυναίκες) μέσης ηλικίας 42 ετών, ήταν πιστοί fasters που τηρούσαν αυστηρά όλη την ορθόδοξη χριστιανική νηστεία.  Προκειμένου να εξευρεθούν αυτά τα άτομα συνεργάστηκε η  η Αρχιεπισκοπή στην Κρήτη. Όλες οι μοναχοί των  μοναστηριών  και της αρχιεπισκοπής ενημερώθηκαν για την έρευνα και πήραμε τα γραπτή συγκατάθεση εκείνων που δέχτηκαν να συμμετάσχουν στη μελέτη. Τα κριτήρια ένταξης ήταν: 20-60 χρονών , η τήρηση της ορθόδοξης χριστιανικής νηστείας, η απουσία  χρόνιας ασθένειας, και η μη λήψη οποιαδήποτε φάρμακων ή συμπληρώματων διατροφής. Από τους μοναχούς, και λαϊκούς το 54% πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης,  και συμμετείχαν στην μελέτη. Για να εξευρεθούν τα άτομα της ομάδας ελέγχου δημοσιεύθηκε μια ανακοίνωση σε τοπική εφημερίδα. Τα πρώτα εξήντα υγιή άτομα που ήταν Ορθόδοξοι Χριστιανοί και πληρούσαν τα ίδια κριτήρια όπως η fasters ομάδα, (εκτός από το κριτήριο της νηστείας,) αποτέλεσε την ομάδα ελέγχου (είκοσι τέσσερις άνδρες, τριάντα έξι γυναίκες, μέσης ηλικία 38ετών. Η ομάδα ελέγχου δεν νήστευε καθόλου σε οποιαδήποτε περίοδο του έτους, ήταν ίδιας περίπου ηλικίας και δεν έπαιρνε φάρμακα ή συμπληρώματα. Το οικογενειακό ιστορικό κάθε άτομου καταγράφηκε σε σχέση με το διαβήτη, τη στεφανιαία νόσο, το κάπνισμα, ορμονικές διαταραχές και λήψη φαρμάκου.

Κάθε εξέταση αποτελείται από δύο συνεδρίες, στην αρχή και το τέλος της κάθε περιόδου νηστείας. Όλες οι μετρήσεις έγιναν μεταξύ 08,00 και 10,00 π.μ. και περιλαμβάνονται συλλογή αίματος νηστείας (βιοχημική ανάλυση),
ανθρωπομετρικές μετρήσεις (ύψος, βάρος, περιφέρεια μέσης: ισχίου αναλογία, και της αρτηριακής πίεσης), συμπλήρωση ερωτηματολογίων νηστείας, τις συνήθειες τους και ορισμένων ειδών προσωπικά δεδομένα. Το κύριο εύρημα της παρούσας μελέτης είναι ότι οι πιστοί οπαδοί της Χριστιανικής Ορθόδοξης νηστείας παρουσιάσαν ένα  πιο υγιές διατροφικό προφίλ όσον αφορά την πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και την κατανάλωση τροφής, με εξαίρεση την πρόσληψη ασβεστίου. Οι νηστεύσαντες (fasters) σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου είχαν  στο τέλος της περιοδου χαμηλότερη χοληστερόλη, ολικό λίπος, κορεσμένα λιπαρά οξέα, trans-λιπαρά οξέα και πρωτεΐνες (P, 0 001). Οι Fasters παρουσίασαν μείωση της τάξης του 753 kJ (180 kcal) σε ημερήσια ενεργειακή πρόσληψη (P, 0 , 05) σε σύγκριση με μια αύξηση 573 kJ (137 kcal), στην ομάδα ελέγχου (P, 0 , 05). Fasters παρουσίασαν μείωση Ca (ασβέστιο) στο τέλος των άγιων ημερών (P, 0 001) και αύξηση συνολικά διαιτητικών ινών (Ρ, 0 001) και φολλικού οξέως (p, 0 05), που αποδίδεται σε υψηλότερη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών Δεν υπήρχαν διαφορές για άλλες βιταμίνες ή μέταλλα μεταξύ τωνπεριόδων προκαι μετά της νηστείας σε αμφότερες τις ομάδες εκτός από τη βιταμίνη B2. Τα ευρήματα της μελέτης υποστηρίζουν τις σημαντικές μειώσεις λιπιδίων του ορού και των δεικτών παχυσαρκίας ότι οι Έλληνες Ορθόδοξοι fasters παρουσιάζονται κατά την ολοκλήρωση των περιόδων νηστείας που πρόσφατα δημοσίευσε η Σαρρή et al. (2003). Ελληνική Ορθόδοξη fasters είχαν μειωμένα επίπεδα του τέλους νηστείας ολικής χοληστερόλης, της LDL-χοληστερόλης, τριγλυκεριδίων, LDL: HDL χοληστερόλης και ΔΜΣ? Αν και αυτά τα επίπεδα μειώσης δεν είχαν διατηρηθεί μέχρι την επόμενη περίοδο νηστείας, οι τιμές της ολικής χοληστερόλης και της LDL-χοληστερόληςποτέ δεν έφτασαν τις αρχικές προ-νηστείας επίπεδα ημέρες (Σαρρή et al.2003).

Ο αντίκτυπος των θρησκευτικών πεποιθήσεων όσον αφορά την υγιεινή, τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα και ψυχολογική κατάσταση έχει παρατητρηθεί  επίσης,σε Εβραίους , σε μια άλλη θρησκευτική ομάδα, τους Αντβεντιστές.και  σε μουσουλμάνους στη διαρκεια το Ραμαζανιού.32 Αν και στη περίπτωση των μουσουλμάνων συγχυτικοί παράγοντες δεν επιτρέπουν ένα καθαρό συμπέρασμα για την επίδραση της νηστείας στην υγεία .33

Τέλος, μελετη που παρακολουθούσε και μέτρουσε την αρτηριακή πίεση όσων νήστευαν στις  τρεις θρησκευτικές περιόδους κατάληξε ότι η τήρηση της νηστείας δεν είχε ορατή επίδραση στην αρτηριακή πίεση .34   ……….

χάρης κακουλάκης

 

 

 



Σχολιάστε