ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ BULLING ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

 

«Πολλές φορές αυτό το παιδί με κορόιδευε για τα ρούχα που φοράω και γιατί είμαι πιο χοντρός από εκείνον. Εγώ, όμως, τον συμπαθούσα και ήθελα να είμαι στην παρέα του. Του χάριζα αυτοκόλλητα και «τάπες» για να πάψει να με προσβάλλει. Αυτός, όμως, τίποτα. Ακόμα και όταν δεν του μίλαγα ή έπαιζα μακριά από αυτόν και την παρέα του, έψαχνε και με έβρισκε για να διασκεδάζουν»31

 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

 

Η βία ως κοινωνικό φαινόμενο είναι συνυφασμένο με την κοινωνική ανισότητα, τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη ματαίωση και τη διαφορετικότητα, την  παραβατικότητα, το αδιέξοδο και το φόβο αλλά και με την εκμηδένιση, την απαξίωση του ανθρώπου από τον άνθρωπο. Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι εν δυνάμει βίαιοι. Ενεργοποιούν αυτή τους την ιδιότητα όταν για παράδειγμα εμποδίζονται να ικανοποιήσουν μιας ζωτικής γι αυτούς σημασίας ανάγκη.  Η βία, σε τέτοιες περιπτώσεις, μπορεί να λειτουργήσει ως η μοναδική διέξοδος και να εκδηλωθεί είτε με επιθετική συμπεριφορά προς τα έξω, είτε με επιθετική συμπεριφορά προς το ίδιο το άτομο, .Δεν υπάρχουν δηλαδή βίαιοι άνθρωποι, κάποιοι όμως γίνονται βίαιοι κάτω από ορισμένες συνθήκες οι οποίες δημιουργούνται από την αλληλεπίδρασή τους με το περιβάλλον . 30

 

  Το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού και της ενδοσχολικής βίας είναι τόσο εγχώριο όσο και διεθνές πρόβλημα με σοβαρές επιπτώσεις στη σχολική επίδοση του θύματος και του θύτη αλλά και στη μετέπειτα ψυχοσωματική υγεία και των δύο. Ένας σκοτεινός αριθμός βίαιων περιστατικών που  παραμένει ανεξιχνίαστος, δεν ορίζεται ως βία και σιωπηρά αξιολογείται ως πολιτισμική ή ως ιδιόμορφη προσωπική συμπεριφορά, σχολική τιμωρία ή κάπως αλλιώς. Συχνά περιστατικά βίας μένουν ανέγγιχτα γιατί στιγματίζουν ιδιαίτερα τους θύτες ή και τα θύματα και εκθέτουν το κύρος του σχολείου. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η σιωπή εγκλωβίζει τη βία στη μνήμη αυτών που την έζησαν, με άγνωστες συνέπειες.

 

Η σχολική βία εμφανίζεται συνήθως με τις ακόλουθες διαστάσεις : βία μεταξύ μαθητών, βία μεταξύ εκπαιδευτικών, βία από τους εκπαιδευτικούς προς τους μαθητές και το αντίστροφο, βία από τους εκπαιδευτικούς προς την εξουσία, -τη διοίκηση, τη διεύθυνση ή όπως αυτή εκφράζεται-, βία από εξωσχολικούς παράγοντες προς μέλη της σχολικής κοινότητας, μαθητές, εκπαιδευτικούς ή και τους δύο, και το αντίστροφο, βία από γονείς προς εκπαιδευτικούς ή και προς μαθητές και το αντίστροφο. Η βία μπορεί να εκδηλωθεί από ένα μεμονωμένο άτομο προς ένα άλλο ή προς ένα σύνολο ατόμων, αλλά και από πολλά άτομα προς ένα μεμονωμένο ή προς ένα σύνολο ατόμων. Οι ορισμοί της σχολικής βίας, του εκφοβισμού και της ασφάλειας δεν είναι απόλυτοι. Επηρεάζονται από το πολιτισμικό πλαίσιο και τις εκάστοτε κοινωνικές, πολιτικές και ιστορικές συνθήκες.27

 

 ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: εκφοβισμός, σωματική μορφή, λεκτική, σεξουαλική,κοινωνικός αποκλεισμός, cyberbullying, θύτης, θύμα, victimization

 

ΑΠΟΣΑΦΗΝΙΣΗ ΤΟΥ ΟΡΟΥ

 

Η σχολική θυματοποίηση θεωρείται διαταραχή της συμπεριφοράς και συνδέεται με την παραβατικότητα .Σύμφωνα με τον Σουηδό ερευνητή Dan Olweus η θυματοποίηση είναι μία ειδική μορφή επιθετικότητας κατά την οποία ένας μαθητής εκτίθεται επανειλημμένα και για μακρύ χρονικό διάστημα σε αρνητικές πράξεις ενός ή περισσοτέρων μαθητών. Αυτές οι αρνητικές πράξεις εκδηλώνονται όταν υπάρχει διαφορά ισχύος  (ανισορροπία δύναμης) μεταξύ του   θύματος και του θύτη.1 , 2

 

 Η σχολική βία ( school violence ) αφορά κατηγορία παραβάσεων που διαπράττονται στο σχολικό χώρο και δεν πρέπει να συγχέεται με αντικοινωνικές/ εγκληματικές ενέργειες των μαθητών που τελούνται εκτός σχολείου.3

 

  Ο όρος παρουσιάστηκε στη διεθνή βιβλιογραφία από τον Olweus Dan τα έτη 1978 και 1984 με σκοπό την περιγραφή των διαδικασιών εκφοβισμού, παρενόχλησης και συστηματικής θυματοποίησης παιδιών και εφήβων από τους συνομηλίκους τους. Ακόμη, ο συγκεκριμένος συγγραφέας μαζί με τους Smith & Sharp έθεσαν τις βασικές προϋποθέσεις για τη σωστή χρησιμοποίηση του όρου αυτού. Μέρος των σχολικών συγκρούσεων και της σχολικής βίας είναι ο σχολικός εκφοβισμός(bulling). Ο όρος σύμφωνα με το RigbyK (1996) ορίζεται ως η επαναλαμβανόμενη καταπίεση, ψυχολογική ή σωματική, ενός λιγότερου δυνατού ατόμου από ένα πιο δυνατό ή ομάδα ατόμων.     4

 

  Σχετικά με τη διεθνή βιβλιογραφία, ένας ευρύς ορισμός αναφέρει ότι το bullying υπάρχει όταν ένας μαθητής επανειλημμένα είναι εκτεθειμένος σε αρνητικές ενέργειες εκ μέρους ενός ή περισσότερων άλλων μαθητών, οι οποίες εκδηλώνονται ως μορφές βίαιης ή επιθετικής συμπεριφοράς. Επίσης, πάντα προϋποθέτει την ανισομέρεια μεταξύ του ατόμου που εκφοβίζει και του θύματος.( ασύμμετρης δύναμης σχέση). Πρόκεται για παραβατική συμπεριφοράμε στόχο άτομα που είναι δύσκολο να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Όπως ο ίδιος ο Olweus τονίζει, οιπεριπτώσεις στις οποίες δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο όρος bullying είναι εκείνεςόπου δύο άτομα ίσης σωματικής ή ψυχικής δύναμης απλά φιλονικούν, ή εμπλέκονταισε συνεχή διαμάχη.( Smith, P.K. & Ανδρέου, Ε. 2002: 10-11) 5

 

   Σύμφωνα  με το DSMIV , η σχολική θυματοποίηση θεωρείται διαταραχή της συμπεριφοράς και συνδέεται με την παραβατικότητα. Ο Olweus(2003) χαρακτηρίζει το φαινόμενο ως κακοποίηση μεταξύ συνομιλήκων που εμπεριέχει μια ανισορροπία όσον αφορά στη δύναμη, ενώ ένας μαθητής αποτελεί θύμα ,όταν εκτείθεται επανειλημμένως σε αρνητικές πράξεις ενός ή περισσοτέρων μαθητών . Από την πλευρά του θύτη , το φαινόμενο αποτελεί μια συνειδητή και σκόπιμη εχθρική ενέργεια , η οποία μπορεί παρέχει ευχαρίστηση από τον πόνο του άλλου παιδιού  1

 

  Ως εκφοβισμός ορίζεται η ηθελημένη απρόκλητη και επαναλαμβανόμενη άσκηση βίας (ψυχολογικής, σωματικής, λεκτικής, κοινωνικής ή σεξουαλικής)από ένα άτομο σε ένα άλλο με σκοπό να το μειώσει, να το εξευτελίσει ή να το εξαναγκάσει σε κάποια πράξη.Ο εκφοβισμός δεν περιορίζεται μόνο στο σχολικό περιβάλλον και στη σχολική ηλικία αλλά μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία και πλαίσιο, εφόσον υπάρχει κακόβουλη εκμετάλλευση μιας ασύμμετρης σχέσης ισχύος, από πλευράς του ισχυρότερου. 6

 

Η βία λαμβάνει ποικίλες μορφές και δεν υπάρχει ένας καθολικός ορισμός της. Συνήθως ως βία ορίζεται η χρήση της φυσικής δύναμης ή της πίεσης – απειλής εναντίον ενός μεμονωμένου ατόμου ή κατά μιας ομάδας που μπορεί να οδηγήσει στο θάνατο, στον τραυματισμό ή στη γένεση ψυχολογικών διαταραχών (World Health Organization, 1999, p.2). 18

 

ΜΟΡΦΕΣ

 

Στην Ελλάδα, η Ειδική Επιτροπή μελέτης Ομαδικής Ενδοσχολικής Βίας (2006) δέχθηκε ότι  η ομαδική βία περιλαμβάνει την έννοια της άσκησης διαφόρων μορφών  επιθέσεων όπως  λεκτική (βρισιές), ψυχολογική( διάδοση φημών,κοινωνικός αποκλεισμός) σωματική (κλωτσιές), σεξουαλική (άσεμνες χειρονομίες) βία. 2

 

Oι εκδηλώσεις του σχολικού εκφοβισμού είναι ποικίλες και συνήθως αφορούν τις παρακάτω συμπεριφορές:

 

   σπρωξιές, βρισιές ,ξυλοδαρμού, προσβολές, απειλές, χειρονομίες,

 

  χλευασμός κοροϊδία, το πείραγμα και τον αστεϊσμό

 

  καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, κλοπές

 

  εκβιασμούς, αποκλεισμό από παρέα, ομαδικά παιχνίδια και κοινωνικές δραστηριότητες

 

  Διάδοση κακόβουλων φημών

 

  Σεξουαλική παρενόχληση και κακοποίηση

 

– Ηλεκτρονική παρενόχληση(π.χ.e-mail, κινητά τηλέφωνα, chat rooms,sites κοινωνικής δικτύωσης)

 

  Θυματοποίηση λόγω καταγωγής ή θρησκείας

 

– Κουτσομπολίό

 

  Σχόλια πολιτικών διακρίσεων

 

Επιπλέον ,  μαθητές της Ιωνιδείου Σχολής  σε σχετική έρευνα όρισαν ως σχολική βία και την ειρωνεία από καθηγητή προς μαθητή.4

 

Εκφοβισμός δεν είναι:

αμοιβαία επιχειρήματα και οι διαφωνίες
μεμονωμένα  επεισόδια κοινωνικής απόρριψης ή αντιπάθεια
μεμονωμένες πράξεις αγριότητας
τυχαίες πράξεις επιθετικότητας ή εκφοβισμού 1,6,7,18

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

 

  Οι γηγενείς μελέτες αναφέρονται κυρίως στη βία  με δράστες και θύματα μαθητές/τριες μεταξύ τους ή με εξωσχολικούς παράγοντες, υστερεί όμως, η διερεύνηση της βίας που εκδηλώνεται μεταξύ μαθητών/τριών και εκπαιδευτικών ή άλλων  ενηλίκων.Οι έρευνες δείχνουν ότι η σχολική βία είναι υψηλή ,όχι όμως και συνεχώς αυξανόμενη. 2

 

  Ο εγκληματολόγος Γιάννης Πανούσης αναφέρει  ότι η (εγκληματική) βία στα σχολεία δεν  μεγαλώνει. Ακόμα κι αν οι οργανωμένες συγκρούσεις μεταξύ ομάδων μαθητών έχουν χαρακτηριστικά ρατσισμού (κυρίως κατά παιδιών μεταναστών) ή εντάσσονται στα στοιχεία της ανδρικής ταυτότητας στο ελληνικό σχολείο, δεν έχουμε ένοπλες επιθέσεις, φόνους, πυροβολισμούς και βιασμούς. Δεν έχουμε κουλτούρα όπλου ή θανάτου συμμαθητών λόγω εκδίκησης, ματαίωσης, διάψευσης.3

  Έρευνα στα πλαίσια διδακτορικής διατριβής το 2006  έθεσε ως στόχο να διερευνήσει τις απόψεις των μαθητών/τριών για το φαινόμενο του εκφοβισμού, έτσι όπως παρουσιάζεται στο δημοτικό σχολείο .Το δείγμα αποτέλεσαν 791 μαθητές/τριες , 11 και 12 ετών από 14 δημόσια δημοτικά σχολεία της Αθήνας και του Πειραιά μετά από τυχαία δειγματοληψία. Τα εργαλεία της έρευνας ήταν το ερωτηματολόγιο του εκφοβισμού του Olweus (1991, 1996) το οποίο συμπληρώθηκε και μεταφράστηκε στα ελληνικά, η κλίμακα αυτοεκτίμησης του Rosenberg (1986), η κλίμακα locus of control, Nowicki-Strickland (1973) και η κλίμακα Φανερού Άγχους για παιδιά (Manifest Anxiety Scale) του Gittleman. Μετά από τυχαία επιλογή δύο σχολείων εφαρμόστηκε ένα βραχύχρονο πρόγραμμα παρέμβασης ελέγχου των συγκρούσεων των Τριλίβα και Chimienti (1998) με μέτρηση πριν και μετά τόσο για την πειραματική ομάδα όσο και για την ομάδα ελέγχου. Τα αποτελέσματα της έρευνας κατέδειξαν υψηλά σχετικά ποσοστά εκφοβισμού και θυματοποίησης για το δημοτικό σχολείο σε σύγκριση με άλλες έρευνες οι οποίες έχουν υλοποιηθεί στο παρελθόν στην Ελλάδα. Η λεκτική και η σωματική είναι οι δύο πιο συχνές μορφές θυματοποίησης και οι ρόλοι των εμπλεκόμενων μαθητών είναι αυτοί των θυτών, των θυμάτων, των θυτών-θυμάτων, των βοηθών και των παρατηρητών. Τα θύματα και οι θύτες-θύματα διαθέτουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και κυριαρχούνται από άγχος και έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων, ενώ οι θύτες έχουν σχετικά υψηλά ποσοστά αυτοεκτίμησης αλλά προβλήματα στις διαπροσωπικές τους σχέσεις.33

 

 Αν  και η σχολική βία στην Ελλάδα δεν έχει πάρει τις διαστάσεις και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά που εμφανίζονται σε άλλες χώρες (πυροβολισμοί, οπλοφορία)οι μετρήσεις που παρουσιάζονται στις έρευνες δεν αντικατοπτρίζουν πάντα την πραγματικότητα, καθώς οι διευθύνσεις των σχολείων αποφεύγουν να δημοσιοποιούν  τα περιστατικά είτε για να μην δυσφημίσουν και εκθέσουν το κύρος και τους καθηγητές του σχολείου, είτε για να μην στιγματίσουν συγκεκριμένους μαθητές ως θύτες ή ως θύματα.4

 

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

 

  Ένα παιδί που συχνά επιστρέφει στο σπίτι με τραύματα, σκισμένα ρούχα, λερωμένα ρούχα, καταστραμμένα πράγματα, που ζητά ξαφνικά περισσότερα χρήματα, που κλαίει πιο συχνά ή είναι θλιμμένο, που αρνείται να πάει σχολείο το πρωί, που οι φίλοι του είναι λιγοστοί , είναι πιθανό να είναι ένα παιδί που εκφοβίζεται στο σχολείο ή έξω από αυτό.6

 

Κοινοί κλινικοί  δείκτες για το  bullying θεωρούνται:

• η  σχολική άρνηση ή ηαποφυγήδικαιολογίεςγιατο σχολείο(π.χ.
αδιαθεσία)
•  όταν το παιδί  θέλει να πάει στο σχολείο επιλέγοντας  διαφορετική διαδρομή ή αποφεύγει το λεωφορείο.
• όταν εμφανίζεται ταραγνένος/η ή  δακρυσμένοςκαιδυσαρεστημένοςπριν ήμετά το σχολείο.
όταν μιλά με μίσος για  το σχολείοή τα άλλα παιδιά.
όταν εμφανίζειμώλωπεςήγρατζουνιές.
απώλειαπροσωπικών αντικειμένων
δυσκολίες στον ύπνο, συμπεριλαμβανομένων καιεφιάλτες και ενούρηση
κοινωνική απόσυρση. Σωματικά συμπτώματα όπως ο πονοκέφαλος ή κοιλιακός
πόνος.
• αρνείται να συζητήσει ό, τισυμβαίνειστο σχολείο 7

 

Τα κριτήρια του σχολικού εκφοβισμού :

 

Σωματική, λεκτική και ψυχολογική επίθεση 

 

Επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά

 

Ανισορροπία δύναμης μεταξύ θύματος και δράστη 

 

Σκόπιμη συμπεριφορά 29

 

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

 

Η βία είναι μια μορφή έκφρασης του θυμού ή του φόβου, και αποτελεί μια φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση (Harvard – EDC, 1996). Μαθαίνεται σε μικρή ηλικία, συνεπώς μπορεί να αποφευχθεί μέσα από πρώιμες θετικές εμπειρίες (American Psychological association, 1993). 18

 

Οι πιο συχνές αντιδράσεις  των μαθητών απέναντι στον εκφοβισμό είναι η συνειδητή αδιαφορία , η αποφυγή των επιθέσεων, ενώ ταυτόχρονα βιώνουν συναισθήματα θυμού ,ντροπής ,ταπείνωσης και φόβου.

 

Σύμφωνα με την H.Cremin θα πρέπει να απαντηθούν τρία κύρια ερωτήματα με σκοπό να δομηθεί μια σωστή και ολοκληρωμένη πολιτική αντιμετώπισης του φαινομένου: α) κατά πόσο οι μαθητές είναι πιο βίαιοι από τον υπόλοιπο πληθυσμό, β) κατά πόσο οι ενήλικες στα σχολεία αναπαράγουν τη βία στους νέους, γ) σε ποιο βαθμό η εκδηλωμένη βία είναι ενδημική στην εκπαιδευτική διαδικασία.

 

Σύμφωνα με τους Stacey και Robinson υπάρχουν τρεις κύριες μέθοδοι διαχείρισης της συμπεριφοράς 1) η εξουσιαστική 2) η συμπεριφοριστική και  3) η επικεντρωμένη στο μαθητή. Η πρώτη εστιάζει στο εξουσιαστικό πρότυπο του εκπαιδευτικού .Η δεύτερη αποφεύγει την τιμωρία και επικεντρώνεται στις θετικές συμπεριφορές και η τρίτη προωθεί τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος συνεργασίας  εκπαιδευτικών- μαθητών, με άμβλυνση των εξουσιαστικών προτύπων, προσφέροντας τα απαραίτητα εφόδια στους μαθητές για την ανάπτυξη γνωστικών δεξιοτήτων και δεξιοτήτων αυτοελέγχου. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι μεταξύ του δίπολου των πολιτικών μηδενικής ανοχής και των πολιτικών της πρώιμης παρέμβασης ,οι δεύτερες προσφέρουν περισσότερο  μακροχρόνια οφέλη. Η αντίληψη , τέλος της «φωνής του παιδιού» υποστηρίζει ότι οι μαθητές πρέπει να εμπλέκονται στις αποφάσεις που λαμβάνονται καιτους αφορούν για να προετοιμάζονται ως πολιτες  μιας δημοκρατικής κοινωνίας.4

 

 Η τεχνική των ευαίσθητων ερωτήσεων με όχι απειλητικό τρόπο :

 

Έχω ακούσει ότι πολλοί νέοι της ηλικίας σας, είχαν  εμπειρία εκφοβισμού στο σχολείο ή στο σπίτισε απευθείας σύνδεση ή με τηλέφωνο.Έχεις κάποιο φίλο σου που έχει υποστεί μια τέτοια συμπεριφορά ;

Να θυμάστε τι είπαμε σχετικά με την εμπιστευτικότητα, ότι αυτό ήταν μόνο μεταξύ τωνδυο μας. Μπορείς  να μου πείτε αν έχετε βιώσει ποτέ αυτό το είδος παρενόχλησης στο σχολείο ή στο σπίτισε απευθείας σύνδεση ή με
τηλέφωνο;
     Τι είδους παρενόχληση ήταναυτή; Έχεις μιλήσει σε κάποιον γι “αυτό;
     Πόσο συχνά συμβαίνει αυτό; (αξιολόγηση της  έντασης)
    Πόσο καιρό συνεχίζεται αυτό; (εκτίμηση της διάρκειας)
(Αν η παρενόχληση λαμβάνει χώρα στον κυβερνοχώρο) Μπορείτε να αποθηκεύσετε οποιοδήποτε από τα μηνύματα στο τηλέφωνο ή τον υπολογιστήσας ως αποδεικτικά στοιχεία; 7

 

  Σύμφωνα με τη  Λίζα Βάρβογλη ,το μοντέλο διαμεσολάβησης και η εκπαίδευση ήπιας επίλυσης συγκρούσεων μέσα κι έξω από το σχολείο ίσως βοηθήσει στην ανάπλαση της παιδαγωγικής κουλτούρας:

* H σύγκρουση είναι φυσικό φαινόμενο με εποικοδομητικό ή καταστροφικό αποτέλεσμα.

* H εμπλοκή σε συγκρούσεις μπορεί να προκαλεί άγχος, ενώ ο επιτυχημένος χειρισμός συγκρούσεων αποτελεί θετική εμπειρία, αφού προσφέρει την ευκαιρία στους εμπλεκομένους να μάθουν κάτι για τον εαυτό τους και τους άλλους, να κάνουν αλλαγές στο κατεστημένο, να αμφισβητήσουν απαρχαιωμένους τρόπους σκέψης και να καλλιεργήσουν νέους τρόπους συσχετισμού και συνεργασίας.

* Ο ανταγωνισμός και η συνεργασία ανάμεσα στα άτομα και στις ομάδες έχουν βαθύτερα διαφορετικά αποτελέσματα.

*Το σχολείο είναι δομημένο ώστε οι μαθητές να ανταγωνίζονται μεταξύ τους: για την προσοχή του δασκάλου, βαθμούς, κύρος, επιτυχία στα AEI. Ο ανταγωνισμός ενθαρρύνει τις προσπάθειες επαύξησης των διαφορών δύναμης των μαθητών, επιτείνει την ελλειμματική επικοινωνία, εντείνει την ευαισθησία σε αντίθετα συμφέροντα και μειώνει την προσοχή στις ομοιότητες. Αντίθετα, η συνεργασία επιφέρει μια ομοιότητα στις πεποιθήσεις και στις στάσεις, ετοιμότητα για προσφορά βοήθειας, άνοιγμα στην ουσιαστική επικοινωνία, στάσεις φιλίας και εμπιστοσύνης, ευαισθησία και έμφαση στα κοινά συμφέροντα καθώς και προσανατολισμό στην αύξηση της αμοιβαίας δύναμης.

* Μια εποικοδομητική διαδικασία επίλυσης συγκρούσεων είναι παρόμοια με μια αποτελεσματική, συνεργατική διαδικασία επίλυσης προβλημάτων.

*Αν αντιληφθούμε τη δυνητική σύγκρουση ως ένα αμφοτεροβαρές πρόβλημα προς επίλυση, αυτό αυξάνει την πιθανότητα ικανοποιητικών αποτελεσμάτων για τις δύο πλευρές.

* Ο ανταγωνισμός γεννά ανταγωνισμό, ενώ η συνεργασία γεννά συνεργασία.

*Μια προσέγγιση του τύπου κερδίζω-χάνω συνήθως επιτείνει τη σύγκρουση και αποσκληραίνει τις αντιθετικές θέσεις. H προσέγγιση του τύπου κερδίζω-κερδίζω ενθαρρύνει την εξερεύνηση των βαθύτερων αιτίων της σύγκρουσης και οδηγεί σε εποικοδομητικές λύσεις, δημιουργώντας θετικές προσδοκίες για μελλοντικές αλληλεπιδράσεις.

*Πρόληψη και συνεργασία

 

Ο Peter Coleman και ο Morton Deutsche, καθηγητές του Διεθνούς Κέντρου για τη Συνεργασία και την Επίλυση Συγκρούσεων του Πανεπιστημίου Columbia της Νέας Υόρκης, προτείνουν ένα συστημικό μοντέλο αλλαγής στην κουλτούρα του σχολείου, σε τέσσερα επίπεδα: το πειθαρχικό, το εκπαιδευτικό, το παιδαγωγικό και το πολιτισμικό.

 

Πρώτο επίπεδο

 

 Το μαθητικό σύστημα επίλυσης συγκρούσεων: Το σύστημα της διαμεσολάβησης συμμαθητών

 

Για τις δύσκολες συγκρούσεις τις οποίες δεν μπορούν να λύσουν μόνοι τους οι εμπλεκόμενοι, είναι χρήσιμη η ύπαρξη ενός εκπαιδευμένου σώματος συμμαθητών που θα ακούσουν και θα προτείνουν λύση. Αυτό συνήθως γίνεται αυθόρμητα, συχνά σε συνεργασία με τους δασκάλους. Ερευνητικά αποτελέσματα δείχνουν ότι η επίσημη ύπαρξη του θεσμού σε σχολεία έχει θετικά αποτελέσματα για τους διαμεσολαβητές (μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, αυτοεκτίμηση, θετική στάση απέναντι στο σχολείο και στους άλλους). Τα θετικά αποτελέσματα επεκτείνονται και στο επίπεδο του σχολείου (μείωση των προβλημάτων συμπεριφοράς, των αποβολών και των τιμωριών).

 

Δεύτερο επίπεδο

 

 Εκπαιδευτικό: Εκπαίδευση στην επίλυση συγκρούσεων.

 

Από νωρίς γίνονται άτυπες προσπάθειες να ενταχθεί η ιδέα της επίλυσης των συγκρούσεων στη σχολική καθημερινότητα. Θέματα όπως κατανόηση των συγκρούσεων, επικοινωνία, χειρισμός θυμού, συνεργασία, θετική στάση, επίγνωση στερεότυπων και προκαταλήψεων, πολιτισμική διαφορετικότητα, επίλυση συγκρούσεων και ειρηνευτικές διαδικασίες θίγονται αλλά δεν διδάσκονται οργανωμένα. H εκπαίδευση δασκάλων και μαθητών με οργανωμένο πρόγραμμα βοηθά με απτά αποτελέσματα προς αυτή την κατεύθυνση. Οι συζητήσεις μπορούν να δομηθούν πάνω στα υπάρχοντα μαθήματα ή να γίνουν βάσει των περιστατικών που προκύπτουν στη σχολική ζωή.

 

Τρίτο επίπεδο

 

Παιδαγωγικό

 

Για να εμπεδώσουν τις ικανότητες επίλυσης συγκρούσεων, οι μαθητές μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν μέσα στο υπάρχον πρόγραμμα μαθημάτων, μέσα από συνεργατική μάθηση και «ακαδημαϊκή διαμάχη». Στη συνεργατική μάθηση οι μαθητές μοιράζονται κοινούς στόχους, πληροφορίες και υλικά, επιμερίζουν την εργασία και ανταμείβονται όλοι μαζί. H εποικοδομητική «ακαδημαϊκή διαμάχη» γίνεται σε οποιοδήποτε μάθημα, για να προαγάγει τη μάθηση και την επίλυση συγκρούσεων: (α) ο δάσκαλος ορίζει ομάδες με τέσσερις μαθητές η καθεμία, (β) χωρίζει την ομάδα σε δύο ζευγάρια και τους δίνει ένα θέμα προς συζήτηση, ζητώντας τους να πάρουν αντίθετες θέσεις, και (γ) ζητεί από κάθε ομάδα να βρει μια συναινετική λύση στο ζήτημα και να παρουσιάσει την αναφορά της. Οι ομάδες πρέπει να περάσουν από τη θεωρία στην πράξη, ώστε όχι μόνο να συζητήσουν το θέμα αλλά και να επιλύσουν τη σύγκρουση με συνεργατικό τρόπο.

 

Τέταρτο επίπεδο

 

Το σχολείο και η κουλτούρα της κοινότητας

 

H μετάβαση από την εξάσκηση της συνεργασίας και της επίλυσης συγκρούσεων μέσα στο σχολείο στην κοινότητα και στην υπόλοιπη ζωή του παιδιού είναι σημαντική ώστε το σχολικό πρόγραμμα να γίνει μάθημα ζωής και να διαμορφώσει κοινωνική συνείδηση και στάση απέναντι στα διαπροσωπικά και διαπολιτισμικά ζητήματα.
Τα βασικά στοιχεία ενός προγράμματος επίλυσης συγκρούσεων :

 

 Γνώση του τύπου της σύγκρουσης: καθαρά ανταγωνιστική (Αν κερδίσεις, χάνω. Αν κερδίσω, χάνεις), ανάμεικτη (Και οι δύο μπορεί να κερδίσουμε ή να χάσουμε, ή ένας να κερδίσει, ένας να χάσει) και η πλήρως συνεργατική (Είτε κερδίζουμε και οι δύο είτε χάνουμε και οι δύο). Ανάλογα με το είδος, χρειάζεται διαφορετική στρατηγική αντιμετώπισης.

 

* Γνώση των αιτίων και των αποτελεσμάτων της βίας, καθώς και των εναλλακτικών στη βία. Οι μαθητές πρέπει να γνωρίζουν τι τους προκαλεί θυμό, τους σωστούς και λανθασμένους τρόπους έκφρασης θυμού και να μάθουν να επιλύουν τις συγκρούσεις ήρεμα.

 

* Σεβασμός στον εαυτό και στα συμφέροντά του αλλά και σεβασμός στον άλλον και στα συμφέροντά του.

 

* Αντιμετώπιση της σύγκρουσης και όχι αποφυγή της. Αν και η σύγκρουση μπορεί να προκαλεί άγχος, η αποφυγή της επίσης προκαλεί αρνητικά συναισθήματα και το πρόβλημα παραμένει.

 

* Αποφυγή εθνοκεντρισμού και στερεότυπων. Μαθητές και δάσκαλοι θα πρέπει να καταλάβουν και να δεχθούν τις πολιτισμικές διαφορές του άλλου αλλά και να περιμένουν τις πολιτισμικές παρεξηγήσεις, τις οποίες θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν ως ευκαιρία μάθησης και όχι για απομόνωση του άλλου.

 

* Καλή επικοινωνία. Ακούω ενεργά τον άλλον και εκθέτω τις απόψεις μου ξεκάθαρα.

 

* Αποφυγή παρεξηγήσεων, προκαταλήψεων, στερεότυπων και ρατσισμού.

 

* Στάση σταθερότητας, δικαιοσύνης, φιλικότητας. 8

 

Το Ε.Ψ.Υ.Π.Ε προτείνει ως τακτικές αντιμετώπισης της βίας:

 

   – Δημιουργία καλού κλίματος στο σπίτι ή στο σχολείο, ώστε να μπορεί να εκφράζεται ελεύθερα και χωρίς φόβο.(σχέση εμπιστοσύνης)

 

   – Καλή σχέση εμπιστοσύνης ,συνεργασίας και επικοινωνίας μεταξύ εκπαιδευτικών και γονέων

 – Όσον αφορά το θύτη χωρίς να τον στοχοποιόυμε προσωπικά ,πρέπει να διερευνήσουμε τι συμβαίνει στην υπόλοιπη ζωή και αν προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τα κίνητρα της εκφοβιστικής συμπεριφοράς του.

 

   – Αποδοχή της διαφορετικότητας

 

   Τα παιδιά παρατηρητές μπορούν να παίξουν τον σημαντικότερο ρόλο σε ένα περιστατικό σχολικού εκφοβισμού, διαιωνίζοντας το ή σταματώντας το.

 

   -Οι αξίες που διέπουν  το σχολείο θα σταματήσουν ή θα επιτρέψουν την    εκδήλωση περιστατικών βίας .6

 

Χρήσιμες Συμβουλές:

 

ΜΗΝ

   •πείτε στο  νεαρό άτομο να αγνοήσει τηνπαρενόχληση, καθώς αυτό συχνά επιτρέπει την επανάληψη του εκφοβισμού και οι συνέπειες μπορεί να είναι πιο σοβαρές.

 • κατηγορήσετε τον εαρό άτομο ,επειδή τάχα προκάλεσε με τη σταση του την  παρενόχληση
• ενθαρρύνετε τα αντίποινα
κάνετε κριτική όσο αφορά τον τρόπο με τον οποίο το παιδί σας αντιμετώπισε την κατάσταση
  επικοινωνήστε με το θύτη ή τους γονείς του.

 

ΑΛΛΑ

 •   ακούστε προσεκτικά. Ρωτήστε ποιος /ποιοι συμμετείχε/αν .

 • δώστε έμφαση στο ότι είστε χαρούμενος και περήφανος για το παιδί σας

ζητήστε από το παιδί/έφηβος σαςτι σκέφτεται ότι   μπορεί να γίνει
για να βοηθήσει
•  διαβεβαιώστε το παιδίσας/έφηβος ότι  θα αναλάβετε λογικήδράση
•  επικοινωνήστε μετο δάσκαλοκαι/ή την κύριαακολουθήστε  μια συνεργατική προσέγγιση για την εξεύρεση λύσης
επικοινωνήστε μετις σχολικές αρχές, εφόσον ο εκφοβισμός  εξακολουθεί να υφίσταται 7

 

* Άλλες στρατηγικές που χρησιμοποιούνται στα σχολεία:

 

Τα είδη των παρεμβάσεων θα μπορούσε να κατηγοριοποιηθούν σε

 

1. πρόγραμματα σπουδών

 

2. διεπιστημονικά ή προγράμματα ου εμπλέκουν  «ολόκληρο το σχολείο» παρεμβάσεις (10 μελέτες),

 

3. παρεμβάσεις που αφορούν κοινωνικές δεξιότητες

 

4.παρεμβάσεις συμβουλευτικής και καθοδήγησης

 

5. κοινωνική στήριξη των εργαζομένων (1 μελέτη). 9

 

Η σχολική διαμεσολάβηση ή διαμεσολάβηση συνομήλικων(PEERMEDIATION) είναι μια δομημένη διαδικασία που στοχεύει στην αποκατάσταση της σχέσης των δύο πλευρών με τη  βοήθεια ενός τρίτου ουδέτερου μαθητή – διαμεσολαβητή μέσα από μια δομημένη διαδικασία με σαφή όρια και εθελοντικό χαρακτήρα.4 , 10

 

– Οι δύο πλευρές αφήνουν πίσω τους ,ουσιαστικά και συμβολικά τη σύγκρουση, περνώντας σε προτάσεις για την επίλυση της και τη βελτίωση της μεταξύ τους σχέσης.

 

– η σημαντική  συνεισφορά του διαμεσολαβητή (PEERHELPERS) έγκειται αρχικά στην ανάλυση και σύνθεση  των δύο πλευρών, μέσω των οποίων επιτυγχάνεται η αμοιβαία κατανόηση και η αναγνώριση των σημείων στα οποία κάθε πλευρά έχει δίκαιο διαμεσολαβητής είναι η ψύχραιμη τρίτη πλευρά.

 

-πρόκειται για ειρηνική επίλυση των συγκρούσεων , η οποία εφαρμόζεται εντός του σχολικού πλαισίου, μεταξύ μαθητών που αντικαθιστά το πειθαρχικό σύστημα τιμωρίας. Οι ρίζες του βρίσκονται στην αποκαταστατική δικαιοσύνη και έχει εθελοντική βάση.

 

-Η σχολική διαμεσολάβηση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο ενδυνάμωσης των μαθητών στη λήψη θετικών ενεργειών ενάντια στο σχολικό εκφοβισμό με τη βοήθεια συνομιλήκων (peerhelpers, peersupport, peercounselors, mentoring, collaborativeconflictresulation)

 

-βασικές αρχές της σχολικής διαμεσολάβησης είναι η εμπιστευτικότητα, τα δύο μέρη λένε ο καθένας τη ιστορία από την δική του πλευρά και στη συνέχεια ο καθένας λέει την ιστορία του άλλου, η εναλλακτική λύση, η υπογραφή συμφωνητικού.

 

– Η εμπλεκόμενοι στο τελευταίο στάδιο θα προτείνουν λύσεις που θα υποχρεωθούν να ακολουθήσουν για να αποκατασταθούν οι σχέσεις τους και η βλάβη που υπέστη το θύμα και για να αποκατασταθεί το αίσθημα δικαίου και των δύο πλευρών με τη θετική ανατροφοδότηση και θετική αναπλαισίωση του επεισοδίου. Προγράμματα σχολικής  διαμεσολάβησης έχουν εφαρμοσθεί στη Γερμανική Σχολή Αθηνών ,στο 2ο Γυμνάσιο Ασπροπύργου και Πειραματικό Γυμνάσιο Ιωνίδειου(2008) 4

 

  Η Αποκαταστατική (επανορθωτική) δικαιοσύνη (Thorsborne M, Vinegard D. Restorative Justice Pocketbook. Alresford, Hampshire: Management Pocketbook Ltd, 2009)δίνει μια οικιοθελή ευκαιρία τόσο στο θύτη όσο και στο θύμα να αποκαταστήσουν τις μεταξύ τους σχέσεις…Σύμφωνα με τον Μarshall πρόκειται για μια διαδικασία μέσω της οποίας συγκεντρώνονται όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη για να αποκαταστήσουν τις διαρρηγμένες σχέσεις μεταξύ θυμάτων,  δραστών και κοινότητας και να ενθαρρύνει τη συμφιλίωση μεταξύ αυτών των μερών , την επανένταξη του δράστη να καταλήξουν σε μία nonaggressive constructive solution..

 

Η ένταξη της διαμεσολάβησης στο σχολικό περιβάλλον με την ενεργό συμμετοχή των μαθητών(διαμεσολάβηση συνομηλίκων- peermediation) υποστηρίζεται από από εθνικές και περιφερειακές πολιτικές των ευρωπαϊκών κρατών μελών αλλά και διεθνών οργανισμών και εκδηλώνεται μέσα από πρωτοβουλίες και εκδόσεις κειμένων σχετικά με καλές πρακτικές στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στο Συμβούλιο της Ευρώπης  το 2001 η Συντονιστική Επιτροπή για την Ισότητα μεταξύ Γυναικών και Ανδρών αναφέρει ότι η χρήση της διαμεσολάβησης θα πρέπει να ενθαρρυνθεί στα εκπαιδευτικά ιδρύματα , ειδικά όταν παρέχεται από τα ίδια τα παιδιά , ενδεχομένως με την συνεργασία των γονέων. Το 2002 στη Διάσκεψη του Στρασβούργου για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας στα σχολεία αναφέρεται ότι η ανάπτυξη μέτρων  διαμεσολάβησης είναι στο επίκεντρο των  στρατηγικών πρόληψης. Επιπλέον το 2004 μέσω ηλεκτρονικού ψηφίσματος μαθητών από σχολεία της Ευρώπης  υιοθετήθηκε ο Ευρωπαϊκός Χάρτης για τα Δημοκρατικά Σχολεία.4,7,12

 

Άλλες μέθοδοι άμεσης συνεργασίας και αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού είναι:

 

 μέθοδος της επιμερισμένης φροντίδας από τον Anatol Pikas

 

προσέγγιση χωρίς κατηγορίες(no blame approach)  που αναπτύχθηκε από τον George Robinson και Barbara Maines. Πρόκειται για μια απλή διαδικασία7 βημάτων που έχει τα εξής τέσσερα βασικά συστατικά:
Η απουσία των ευθυνών
Η ενθάρρυνση της ενσυναίσθησης(empathy)
Συνυπευθυνότητα
Επίλυση Προβλημάτων

 

το δικαστήριο του εκφοβιστή (bully court) 13, 14 ,15

 

εγκατάσταση ανιχνευτών μετάλλων στις εισόδους των σχολείων για την αποφυγή εισόδου κάποιου όπλου.11

 

     Η σχολική τάξη δεν αποτελεί μια απλή συνάθροιση ατόμων, αλλά ένα κοινωνικό σύστημα με ιδιαίτερη διάρθρωση, μια ομάδα που εμφανίζει σταθερά χαρακτηριστικά, όμοια με άλλες τάξεις, συγχρόνως όμως και αρκετές ιδιαιτερότητες .Η ομάδα αυτή παρουσιάζει μια «τυπική δομή», γιατί η ομαδοποίηση των μαθητών γίνεται με βάση εξωτερικούς παράγοντες, που είναι όμως και «λειτουργική», με την έννοια ότι τα μέλη της έχουν μεταξύ τους σχέσεις επικοινωνίας, καθώς οι μαθητές που συμμετέχουν σ’ αυτή μοιράζονται ορισμένες λειτουργίες ή «ρόλους» και αποκτούν την αίσθηση μιας ιδιαίτερης ταυτότητας.

 

  Ωστόσο, στο εσωτερικό της ομάδας διαμορφώνονται και αυθόρμητες ή ανεπίσημες ομαδοποιήσεις, συνιστώντας έτσι την «άτυπη δομή» της τάξης, η οποία επηρεάζει περισσότερο ή λιγότερο τις επαφές και τους ρόλους μεταξύ των μελών της τάξης. Αν τα κριτήρια για τη διαμόρφωση των υποομάδων στο εσωτερικό της «τυπικής δομής» είναι απλώς η αμοιβαία συμπάθεια μεταξύ των μελών τους, το δίκτυο επικοινωνίας της τάξης δεν επηρεάζεται σοβαρά. Οι «κλίκες», όμως, μπορεί να συγκροτούνται με βάση την έλλειψη ικανοποίησης ή τη δυσαρέσκεια, οπότε δημιουργούνται συστήματα αντίθετων δυνάμεων με αντίρροπους ρόλους, σκοπούς και προοπτικές. Τα στοιχεία αυτά εμφανίζονται με μεγαλύτερη ένταση στα λεγόμενα «ιδιάζοντα σχολεία», που βρίσκονται μέσα σε κοινωνικά αποδιοργανωμένο περιβάλλον, το οποίο πλήττεται επιπλέον και από τη δομική φτώχεια.  Η τάξη, λοιπόν, αποβλέπει στη συνοχή, ενώ οι κλίκες στη διάσπαση και τη διάλυση, γι’ αυτό και δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα στην ενδοταξική επικοινωνία.

 

     Μια σημαντική επίπτωση είναι και η διαμόρφωση μιας μαθητικής υποκουλτούρας, η οποία ωθεί τους μαθητές σε απόπειρες αντίστασης, που εκδηλώνονται συνήθως όχι ως ιδεολογία αμφισβήτησης, αλλά ως αντίπαλες πρακτικές απόρριψης του σχολείου, των καλών βαθμών και των συμμαθητών – «φυτών».

 

Η αντίδραση των μαθητών μπορεί να εκδηλώνεται με πολλές μορφές:

 

  συμβολική έκφραση αντίθεσης, π.χ. αλκοόλ, κάπνισμα, προκλητική εμφάνιση – ενδυμασία,

 

  στρατηγικές για την εξασφάλιση ζωτικού χώρου και χρόνου, π.χ. κοπάνες, πλάκες, χαβαλές, αδιαφορία, παθητικότητα, άρνηση συνεργασίας ή παροχής βοήθειας,

 

–     βία προς τους συμμαθητές, τους εκπαιδευτικούς και το σχολείο, π.χ. λεκτικές προκλήσεις, μείωση συμμαθητών ή εκπαιδευτικών, απειθαρχία, αναστάτωση, βιαιοπραγία, ρύπανση ή βανδαλισμοί.

 

     Είναι, ωστόσο, ανάγκη να κατανοηθεί ότι οι συγκρουσιακές καταστάσεις δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως κάτι το ανεπιθύμητο, γιατί αποτελούν μέρος της ζωής και σημαντική πτυχή της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Γι’ αυτό και μπορεί να δημιουργούν ευκαιρίες για μάθηση και πρόοδο, και να συμβάλλουν στην ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων. Αρκεί η σύγκρουση να αντιμετωπίζεται νωρίς και συστηματικά, για να λειτουργεί ως παιδαγωγική ευκαιρία. Έτσι, η ειδοποιός διαφορά εντοπίζεται κυρίως στο αν οι συγκρούσεις θα επιλυθούν με τρόπο «καταστροφικό», δηλαδή με εξαναγκασμό, απειλές και ποινές, ή «εποικοδομητικό», δηλαδή με την εφαρμογή καλοσχεδιασμένων στρατηγικών. Είναι αποδεδειγμένο, μάλιστα, ότι η εποικοδομητική διαχείριση των συγκρούσεων συνεισφέρει τα μέγιστα στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων, την ικανότητα χειρισμού των συναισθημάτων και την αντιμετώπιση των αγχογόνων καταστάσεων

 

     Καθίσταται, έτσι, επιτακτική η ανάγκη για τον εκπαιδευτικό να γνωρίζει «εκ των έσω» τις σχέσεις μεταξύ των μελών της τάξης, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί με τη χρήση του κοινωνιομετρικού τεστ. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να αποκαλυφθούν και να ενισχυθούν οι κοινωνικά αδύναμοι ή απομονωμένοι μαθητές ή οι ιδιαίτερα δημοφιλείς και κοινωνικά ισχυροί, που ασκούν σημαντική επιρροή πάνω στους άλλους. Από την άποψη αυτή θεωρείται σκόπιμο να μετατρέπει ο εκπαιδευτικός την τάξη από «τυπική δομή» σε «άτυπη», με την έννοια ότι οι μαθητές συμμετέχουν στη διαμόρφωση των κανόνων, των καθηκόντων, των επιδιώξεων κλπ

 

   Οι στρατηγικές για την εξασφάλιση της τάξης περιλαμβάνουν συνήθως.

 

·                         το στιγματισμό και την περιθωριοποίηση (= διαχωρισμός «κανονικών» από τους «μη κανονικούς»),

 

·                          τη χειραγώγηση (= «αυθεντική λύση», «διπλωματία εκπαιδευτικού»),

 

·                          την ενσωμάτωση (= εξήγηση κανόνων, «φιλότιμο»),

 

·                         τις κυρώσεις (= απειλή, επιβολή, αναστολή, παραίτηση). Ωστόσο, οι κυρώσεις συχνά δεν έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, εφόσον ο μαθητής δεν τις αναγνωρίζει πάντα ως τέτοιες, ενώ η ποιότητά τους καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητά τους και τη φυσιογνωμία του εκπαιδευτικού. Έτσι, υπάρχουν:

 

      ο αυστηρός εκπαιδευτικός, που επιμένει στην τήρηση κανόνων, συχνά σε αντίθεση με το γενικότερο πλαίσιο, προκαλώντας τις έντονες αντιδράσεις των μαθητών,

 

     ο εκπαιδευτικός που αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα πειθαρχίας και που εμπλέκεται σ’ ένα φαύλο κύκλο από αδυναμία του ίδιου και των μαθητών να ερμηνεύσουν ορθά τις ποινές,

 

    ο ανεκτικός εκπαιδευτικός, που αρκετά συχνά ταυτίζεται, κακώς βέβαια, με τον προοδευτικό,

 

      ο εκπαιδευτικός που αποδίδει τα προβλήματα στο σύστημα.

 

Οι συγκρουσιακές προβληματικές καταστάσεις αποτελούν μέρος μιας συγκεκριμένης μορφής κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Μια ολοκληρωμένη στρατηγική προς αυτή την κατεύθυνση είναι η γνωστή ως «οικοσυστημική προσέγγιση», σύμφωνα με την οποία το σχολείο ή η σχολική τάξη θεωρείται ως «οικοσύστημα», μια ενότητα δηλαδή τα μέρη της οποίας βρίσκονται σε σχέση αλληλεπίδρασης και δυναμικής ισορροπίας μεταξύ τους. Στο πλαίσιο αυτό δεν ισχύει υποχρεωτικά η αυστηρά ντετερμινιστική σχέση (αίτιο αποτέλεσμα), ενώ και η παραμικρή αλλαγή ενός στοιχείου μπορεί να επηρεάσει ολόκληρο το σύστημα. Αυτό σημαίνει ότι η συμπεριφορά του καθενός μέσα στο σχολείο ή την τάξη, όπου εμφανίζεται το πρόβλημα, επηρεάζει και επηρεάζεται από την προβληματική συμπεριφορά. Από τη σκοπιά αυτή οποιαδήποτε αλλαγή στην αντίληψη ή τη συμπεριφορά ενός ατόμου που σχετίζεται με το πρόβλημα μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την προβληματική συμπεριφορά. Έτσι, η οικοσυστημική προσέγγιση εστιάζει στην αλλαγή της προβληματικής κατάστασης και όχι στην αντιμετώπισή της με άμεση αναφορά στο άτομο. Άλλωστε, η διάγνωση ατόμων με προβλήματα (δηλ.το ίδιο το άτομο έχει πρόβλημα π.χ. ο μαθητής είναι σαρκαστικός ή επιθετικός, καταλογισμός ελλείψεων π.χ. διάσπαση προσοχής, διαπιστώσεις για προβληματικό κοινωνικό-οικογενειακό περιβάλλον  π.χ. ο μαθητής προέρχεται από διαλυμένη οικογένεια, ζει μόνο με τη γιαγιά του κλπ), ακόμη κι αν θεωρηθεί ακριβής, έχει συνήθως αρνητικές συνέπειες.16

 

Σύμφωνα με τη συστημική θεωρία, η προβληματική συμπεριφορά συνιστά τη λύση που το σύστημα επιχείρησε να δώσει σε ένα πρόβλημα και εξυπηρετεί κάποια λειτουργία, για παράδειγμα, βοηθά το σύστημα μέσα στο οποίο εμφανίζεται να διατηρεί ένα βαθμό συνοχής (νόμος ομοιόστασης). Οι οικοσυστημικές αρχές, είναι τρόποι για να ανακαλύψουμε μια διαφορετική όψη αλήθειας σε μια κατάσταση που μας προβληματίζει για να ενεργήσουμε σύμφωνα με αυτήν και να επιφέρουμε την αλλαγή που θέλουμε, όταν αναζητούμε μία λύση. Στηρίζονται στην ικανότητα του ατόμου να οικοδομεεί σε θετικά, λειτουργικά στοιχεία/δυνάμεις κι όχι σε αδυναμίες τόσο για τον εαυτό του όσο και για τον άλλον.17

 

Σύμφωνα, λοιπόν, με την «οικοσυστημική προσέγγιση», για την αλλαγή μιας προβληματικής κατάστασης θα πρέπει να ακολουθείται η εξής διαδικασία:

 

– αλλαγή της οπτικής γωνίας – τροποποίηση της σκέψης πάνω στο πρόβλημα (= αναστοχασμός και αναπλαισίωση). (Αναπλαισίωση σημανει βρσκω να νο αντιληπτικ πλασιο για την συμπεριφορ που ταιριζει με αυτ που συμβανει στην πραγματικτητα και οικοδομε σε θετικ/λειτουργικ στοιχεα, σε δυνμεις και χι σε αδυναμες για τα τομα που συμμετχουν, δνει νο νημα στην κατσταση, μια καινοργια αξα που αποτελε παργοντα αλλαγς.) 17

 

–  συνεργατική δυνατότητα και θετική εναλλακτική ερμηνεία,

 

–  ρόλος του ντεντέκτιβ,

 

– αναζήτηση θετικών κινήτρων στα προβλήματα συμπεριφοράς,

 

– ενθάρρυνση της προβληματικής συμπεριφοράς με διαφορετικό τρόπο,( Η τεχνική της θετικής υποδήλωσης κινήτρων όπου βασικό χαρακτηριστικ της τεχνικς εναι αναγνριση θετικν καλτερα λειτουργικν κιντρων στην προβληματικσυμπεριφορ.)

 

– αξιοποίηση του χιούμορ,

 

–  εστίαση σε ό,τι δεν αποτελεί πρόβλημα,

 

    –   αλλαγή του εαυτού μας (= λεξιλόγιο, ύφος, κίνηση κλπ),

 

–  εντοπισμός αλλαγών μετά από τις προσπάθειες..16 17

 

Στην όλη διαδικασία είναι απολύτως σκόπιμη η ανάλυση περιπτώσεων και η τήρηση σχετικού αρχείου σύμφωνα με το παρακάτω υπόδειγμα:

 

Περιγράψτε τι συμβαίνει στην προβληματική κατάσταση. Ποιος κάνει τι; Πότε; Σε ποιον; Ποιος άλλος εμπλέκεται;

Πώς αντιδράτε συνήθως εσείς στην προβληματική συμπεριφορά; Ποιο είναι συνήθως το αποτέλεσμα;

Πού αποδίδετε τη συγκεκριμένη συμπεριφορά του ατόμου (αίτια, κίνητρα);  Ποιες είναι μερικές από τις λειτουργίες αυτής της συμπεριφοράς που βλέπετε στο παρόν;

Ποιες θετικές εναλλακτικές ερμηνείες ή ποια θετικά κίνητρα θα μπορούσε να υπάρξουν γι’ αυτή τη συμπεριφορά;

Ποιες θετικές λειτουργίες αυτής της συμπεριφοράς υπάρχουν; (Μια λειτουργία είναι ένας παράγοντας που σχετίζεται με άλλους. Αν συμβαίνει το Α, τότε κάντε το Β ή το Γ).

Θα μπορούσε η συμπεριφορά να εμφανιστεί διαφορετικά; Σε διαφορετικό τόπο ή χρόνο, με διαφορετικό τρόπο ή για διαφορετικό λόγο; Θα μπορούσατε να επηρεάσετε το άτομο έτσι που να εκδηλώνει τη συμπεριφορά του με θετικό τρόπο;

Βασισμένοι σε μια ή περισσότερες από τις θετικές ερμηνείες, τα θετικά κίνητρα και τις θετικές λειτουργίες της συμπεριφοράς του ατόμου τι πραγματικά θα μπορούσατε να πείτε ή να κάνετε με βάση αυτά τα στοιχεία;

Περιγράψτε τις μη προβληματικές συμπεριφορές ή τα χαρακτηριστικά του ατόμου του οποίου η συμπεριφορά αποτελεί πρόβλημα για σας.

Απαριθμήστε τις καταστάσεις στις οποίες μια συμπεριφορά του συγκεκριμένου ατόμου δεν αποτελεί πρόβλημα για σας.

Επιλέξτε ένα στοιχείο από τα προηγούμενα που θα ήταν το ευκολότερο για σας να το σχολιάσετε θετικά.

Στηριγμένοι στο στοιχείο που επιλέξατε τι θα μπορούσατε να πείτε με θετικό τρόπο στο άτομο του οποίου η συγκεκριμένη συμπεριφορά δεν είναι προβληματική για σας; Σε ποια περίπτωση θα το πείτε;

Καταγράψτε τις καταστάσεις στις οποίες το άτομο δεν παρουσιάζει προβληματική συμπεριφορά. Σημειώστε όσες περισσότερες διαφορές μπορείτε να εντοπίσετε ανάμεσα στις προβληματικές και τις μη προβληματικές καταστάσεις.

Καταγράψτε τις συμπεριφορές και τα χαρακτηριστικά του ατόμου για τα οποία δεν επιθυμείτε καμιά αλλαγή.

Προσδιορίσετε τις αντιδράσεις σας και τα αποτελέσματά τους στις μη προβληματικές συμπεριφορές. Αυξήστε το χρόνο που αφιερώνετε στις μη προβληματικές συμπεριφορές.

 

 

 

Βασικά σημεία στη διαδικασία για τον έλεγχο της σύγκρουσης είναι τα ακόλουθα:

 

  •   Αυτός που θα αναλάβει τον έλεγχο ως «διαμεσολαβητής» (mediator) θα πρέπει να είναι πρόσωπο κύρους και κοινής αποδοχής. Το πρόσωπο αυτό μπορεί να είναι και ένας μαθητής, που θα έχει όμως εκπαιδευτεί έτσι που να μπορεί να ανταποκριθεί στο ρόλο με επιτυχία (peermediationapproach).

 

  •  Ο έλεγχος της σύγκρουσης δε θα πρέπει να καταπιέσει τα επιχειρήματα, αλλά να βοηθήσει στην οργάνωση των δράσεων, με τρόπο που να μπορεί να συζητιούνται τα θέματα χωρίς επιβλαβείς συνέπειες για κανένα. Η καταπίεση των επιχειρημάτων  πιθανόν να κατασιγάσει ή να κρύψει τη σύγκρουση, αυτή όμως σε λίγο θα επανεμφανιστεί.

 

  •  Οι εμπειρίες και τα συναισθήματα των ατόμων πρέπει να εκφράζονται και να αναγνωρίζονται χωρίς κριτική, ειδικά όταν τους ζητείται να ελέγχουν τις πράξεις τους. Προς την κατεύθυνση αυτή χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στη χρήση της γλώσσας. Είναι π.χ. αποδεκτή η φράση «καταλαβαίνω ότι είσαι αγανακτισμένος. Περιμένω από σένα να…», είναι όμως απαραίτητο να αποφεύγεται η χρήση του «αλλά», γιατί ουσιαστικά ακυρώνει την αναγνώριση των συναισθημάτων και των εμπειριών του άλλου. Κρίσιμο στοιχείο, επίσης, είναι και η ικανότητα «ενεργητικής ακρόασης», που μπορεί να εκφράζεται με κινήσεις, με το κοίταγμα του άλλου στα μάτια, με διευκρινιστικές ερωτήσεις, με τη συνόψιση των λόγων του κλπ.

 

  •  O έλεγχος της σύγκρουσης μπορεί απλώς να σημαίνει την απομάκρυνση του αιτίου, π.χ. την άρση μιας παρεξήγησης, την αναζήτηση περισσότερων διαθέσιμων πόρων, τον καθορισμό διαφορετικών καθηκόντων και ευκαιριών για κάθε άτομο κλπ.

 

Σε αρκετές χώρες εφαρμόζονται εδώ και χρόνια ειδικά προγράμματα για την εκπαίδευση των μαθητών στη διαμεσολάβηση (peermediationprograms), με σκοπό την απόκτηση δεξιοτήτων απαραίτητη για τη διαχείριση του θυμού, την ειρηνική διευθέτηση των συγκρούσεων, την επίλυση προβλημάτων, τη λήψη αποφάσεων και την κοινωνική προσαρμογή. Τα προγράμματα αυτά, είτε με τη μορφή ειδικών σχεδίων εργασίας είτε ενσωματωμένα στο εβδομαδιαίο curriculum, δεν περιορίζονται μόνο στις περιπτώσεις παιδιών που είναι δυσπροσάρμοστα και περισσότερο ευεπίφορα ή ευάλωτα στη βία (childrenatrisk), αλλά αφορούν όλους τους μαθητές (βλ. π.χ. TheWorkingTogetherToResolveConflictcurriculum). Από θεωρητική άποψη αξιοποιούν την ανάγκη να γνωρίζουν οι μαθητές τα δεδομένα της σύγκρουσης, ώστε να μπορέσουν να την επιλύσουν, καθώς και τη διαπίστωση ότι η γνώση δεν είναι ικανή από μόνη της να φέρει αλλαγές, αλλά απαιτείται η εξάσκησή τους σε δεξιότητες συμπεριφοράς, ώστε να καταστήσουν τη γνώση τους λειτουργική.

 

Οι κύριες φάσεις τέτοιων προγραμμάτων εστιάζουν:

 

στην κατανόηση της σύγκρουσης ως στοιχείου της πραγματικής ζωής, που όμως απαιτεί κατάλληλες γνώσεις και δεξιότητες για την εποικοδομητική αντιμετώπισή του,

 

  στην κατάκτηση επικοινωνιακών δεξιοτήτων μέσω δραστηριοτήτων που τους κάνουν ενεργητικούς ακροατές και καλύτερους ομιλητές,

 

  στην κατανόηση του θυμού ως συναισθήματος (πιθανά αίτια, φυσικά σημάδια, τρόποι έκφρασης, τεχνικές  για καταπράυνση του θυμού, προβληματισμός για εναλλακτικές αντιδράσεις κλπ),

 

στη διαχείριση του θυμού μέσω πρακτικών για τον έλεγχό του με εστίαση στη διαδικασία επίλυσης προβλημάτων,

 

  στη διαδικασία διαμεσολάβησης (τι είναι, ποιες είναι οι προϋποθέσεις της, πώς λειτουργεί, πώς μπορεί να είναι επιτυχής κλπ).

 

Σε περίπτωση αποτυχίας:

 

-Περιμένετε: η αντίδραση σε μια χρόνια προβληματική κατάσταση απαιτεί χρόνο.

 

-Παρατηρήστε: συνήθως στις χρόνιες προβληματικές καταστάσεις είμαστε πιο ενημερωμένοι για το πρόβλημα απ’ ό,τι για τις ενδείξεις αλλαγής.

 

-Επαναλάβετε την παρέμβαση: αν χρησιμοποιείτε την τεχνική που επιλέξατε σωστά, αφήστε λίγο χρόνο και επαναλάβετε την παρέμβαση. Συχνά οι άνθρωποι μένουν έκπληκτοι από τη διαφορετική συμπεριφορά και χρειάζονται χρόνο για να την κατανοήσουν.

 

-Δοκιμάστε άλλη τεχνική: η επιτυχία κάθε τεχνικής εξαρτάται από την αλληλεπίδραση ανάμεσα στο πρόσωπο που την χρησιμοποιεί, στο πρόσωπο στο οποίο εφαρμόζεται και στο πλαίσιο όπου εμφανίζεται το πρόβλημα. Έτσι, αν δεν απέδωσε η αναπλαισίωση λ.χ., δοκιμάστε τη θετική υποδήλωση κινήτρων.

 

-Χρησιμοποιήστε τη «γλώσσα» του άλλου ατόμου:

 

η αποτελεσματικότητα της παρέμβασης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν αυτή γίνεται στη «γλώσσα» του ατόμου που επιθυμούμε να επηρεάσουμε.

 

 –Δοκιμάστε να δείτε την κατάσταση από την οπτική γωνία του άλλου ατόμου: μια καλή τεχνική είναι να προσπαθήσετε να φανταστείτε τι θα περιέγραφε το άλλο άτομο για τη δική σας συμπεριφορά. Θα μπορούσατε, επίσης, να φανταστείτε πώς εκείνο θα την αναπλαισίωνε ή τι θα έβρισκε ως κίνητρό της.

 

 –Σας βοήθησε η τεχνική που επιλέξατε να αντιδράσετε με εντιμότητα και ειλικρίνεια σε σχέση με το άτομο;

 

Σε κάθε περίπτωση να επιλέγετε τεχνικές που θα σας επιτρέψουν να δράσετε με εντιμότητα και ειλικρίνεια.

 

 -Μήπως, μετά από μια αρχική αλλαγή, επιστρέψατε στην παλιά μορφή της συμπεριφοράς σας;

 

Μερικές φορές, μετά από μια αρχική επιτυχία, ο εκπαιδευτικός επιστρέφει στην παλιά συμπεριφορά του, το ίδιο και το άτομο με το οποίο δούλεψε. Αν συνέβη κάτι τέτοιο, επαναλάβετε την παρέμβαση που επέφερε την αρχική αλλαγή.

 

-Υπάρχει ένα ακόμη μέρος του οικοσυστήματος που θα μπορούσατε να συμπεριλάβετε;

 

Συχνά είναι αρκετό να δουλεύουμε μόνο με ένα μέρος του οικοσυστήματος. Ωστόσο, μπορεί να είναι σκόπιμο να συμπεριλάβετε και άλλα μέρη του (π.χ. μια ομάδα μαθητών ή ολόκληρη την τάξη). Μπορεί, επίσης, να σκεφτείτε ένα μεγαλύτερο οικοσύστημα (π.χ. το σχολείο) ή ένα άλλο που να περιλαμβάνει π.χ. και το σχολείο και τους γονείς.16

 

Η στάση και η συμπεριφορά των παραβατικών μαθητών αποτελεί μικρογραφία του οικογενειακού, σχολικού και κοινωνικού περιβάλλοντος. Συνεπώς, η πρόληψη πρέπει να στηρίζεται στην ολιστική αναπλαισίωση και στην υιοθέτηση διδακτικών μεθόδων που προάγουν την πειθαρχία, παράλληλα με την αίσθηση της δικαιοσύνης. Οι πειθαναγκαστικοί μέθοδοι, οι άδικες τιμωρίες, η πριμοδότηση ορισμένων μαθητών δημιουργούν αρνητικά πρότυπα, που αναπαράγουν τη βία.

 

Στοιχεία, όπως η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης μέσω της επιβράβευσης και της αναγνώρισης, η συνεργασία και η παρώθηση ενισχύουν την απόκτηση νέων δεξιοτήτων και διδάσκουν στους μαθητές την ορθή διεκδίκηση των επιδιώξεών τους. Η συμμετοχή και η ενεργός δράση των μαθητών σε κοινωνικά επιθυμητές δραστηριότητες, εκτονώνει την ενέργεια και παράλληλα τους εξοπλίζει με δεξιότητες που θα αποδειχθούν χρήσιμες στην κοινωνική τους προσαρμογή.

 

Τα προγράμματα αγωγής υγείας επιδιώκουν την ανάπτυξη στρατηγικών για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, την πρόληψη και τη φροντίδα, την ασφάλεια, την απουσία του φόβου και τη μάθηση μεθόδων αντιμετώπισης απειλητικών καταστάσεων. Ενθαρρύνουν την ειρηνική διευθέτηση των συγκρούσεων, τις τεχνικές διαπραγμάτευσης, τονίζοντας τη σημασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της αλληλεγγύης και της ισότητας. Ένα αποτελεσματικό πρόγραμμα πρόληψης του εκφοβισμού είναι το Olweaus Bulling Prevention Program, (Olweaus, 1993). Πρόκειται για ένα σύνθετο πρόγραμμα που εφαρμόζεται στο χώρο του σχολείου και περιλαμβάνει τρία στάδια:

 

·            Το στάδιο της γενικής διαμεσολάβησης, κατά το οποίο υπογράφεται ένα γενικό συμβόλαιο μη βίας από τους μαθητές, δημιουργείται μία συντονιστική επιτροπή παρακολούθησης του σχολικού πλαισίου και εκπαιδεύεται το διδακτικό προσωπικό. Με βάση τα παραπάνω θεσπίζονται γενικοί κανόνες για την πρόληψη του εκφοβισμού και ενεργοποιείται ένα σύστημα επίβλεψης κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων

 

·            Το στάδιο διαμεσολάβησης σε επίπεδο τάξης, κατά το οποίο, μέσα από την ανάπτυξη διαλεκτικής σχέσης, τη διεξαγωγή διαλόγου με γονείς και μαθητές, θεσπίζονται κανόνες κατά του εκφοβισμού, και

 

Το στάδιο διαμεσολάβησης σε ατομικό επίπεδο, κατά το οποίο αναλύονται προσωπικά βιώματα και εμπειρίες βίας από τους μαθητές θύτες/θύματα. Το εκπαιδευτικό σύστημα καλείται μέσω της κατάλληλης χρήσης μεθόδων και τεχνικών να μειώσει ή ακόμη και να εξαλείψει φαινόμενα, όπως η σχολική βία.Οι μέθοδοι και οι τεχνικές που χρησιμοποιούν τα προγράμματα αγωγής υγείας είναι κυρίως, βιωματικές και ενεργητικές, που καλλιεργούν χαρακτηριστικά, όπως η ομαδικότητα, η συνεργασία και η ανάδειξη της προσωπικότητας. Οι βιωματικές μέθοδοι αποβλέπουν στην ενίσχυση του αυτοσυναισθήματος, στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του μαθητή και στην ανάπτυξη κοινωνικών και προσωπικών δεξιοτήτων προσαρμογής.

 

Τέτοιου είδους εκπαιδευτικές τεχνικές είναι η δραματοποίηση, το θεατρικό παιχνίδι, οι σχηματικές αναπαραστάσεις, η προσομοίωση ρόλων, η γνωστική ασυμφωνία, η επίλυση προβλημάτων και η χρήση μεταφορών. Το δραματικό παιχνίδι εμπεριέχει στοιχεία ελεύθερης έκφρασης, αυθορμητισμού, δημιουργίας, αλλά ταυτόχρονα πρόκειται για ένα παιχνίδι που πηγάζει από την πραγματική ζωή. Μέσα από το παιχνίδι το παιδί μαθαίνει εύκολα, γρήγορα αλλά και ευχάριστα.

 

Παράλληλα με τη χρήση των προαναφερθέντων διδακτικών προσεγγίσεων είναι αναγκαία η δημιουργία κοινωνικών, συμβουλευτικών και ψυχολογικών υπηρεσιών με σκοπό την πρόληψη της βίας. Σημαντική είναι η συνεργασία με τους γονείς και την τοπική κοινότητα, για την οργάνωση ομάδων αυτοβοήθειας και τη διεξαγωγή ενημερωτικών συναντήσεων. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να ενημερωθούν στη διαχείριση συναισθηματικών, ψυχικών και κοινωνικών συγκρούσεων, που λαμβάνουν χώρα στη σχολική αίθουσα και στην ευρύτερη κοινωνία, ώστε να μπορούν να εφαρμόσουν προγράμματα για την κοινωνική ένταξη των μαθητών και την πρόληψη της σχολικής βίας (Σώκου, 2002). Οι εκπαιδευτικές επισκέψεις, οι πολιτιστικές ανταλλαγές, οι συνεργασίες, αναπτύσσουν την επικοινωνία και την αυτοεκτίμηση.  18

Μελέτη εξέτασε τις στρατηγικές αντιμετώπισης των θυμάτων του εκφοβισμού με τη χρήση ποιοτικής έρευνας. Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ότι  η αντιμετώπιση εστιασμένη στο πρόβλημα  ήταν το είδος της αντιμετώπισης που συχνά χρησιμοποιούνται από τα θύματα του εκφοβισμού. Πιο συγκεκριμένα η εξωτερίκευση και η αναζήτηση κοινωνικής υποστήριξης ήταν οι πιο συχνά αναφερόμενες στρατηγικές  ως αντιμετώπιση εστιασμένη που χρησιμοποιούνται από τα θύματα. Τα αγόρια χρησιμοποιούν τη στρατηγική της εξωτερίκευσης με μεγαλύτερη συχνότητα από ό, τι τα κορίτσια, ενώ τα κορίτσια ανέφεραν αναζήτηση κοινωνικής υποστήριξης πιο συχνά από ό, τι τα αγόρια. Τα αποτελέσματα επίσης έδειξαν ότι τα παιδιά βρίσκουν τις στρατηγικές τους αναποτελεσματικές στη λύση του προβλήματος τους.19

 

Τα προγράμματα παρέμβασης  που προτείνονται από τις δίαφορες σχολές Εκπαιδευτικής ψυχολογίας διαφέρουν ανάλογα με τον προσανατολισμό και τη φιλοσοφία της κάθε σχολής. Οι κυριότερες προσεγγίσεις είναι:

 

Συμπεριφοριστική. Επικεντρώνεται στην τροποποίηση της έκδηλης συμπεριφοράς του ατόμου χρησιμοποιώντας το συμβόλαιο, τους ενισχυτές, τις αμοιβές και τις ποινές, τη συστηματική παρατήρησης ή τον εξωτερικό έλεγχο της τάξης (Κολιάδης,2007,Α΄τόμος)

 

Γνωσιακή. Το παιδί εμπλέκεται ενεργά στη διαδικασία τροποποίησης της συμπεριφοράς του μέσω της γνωστικής επεξεργασίας του φαινομένου καθώς και της χρήσης τεχνικών ,όπως η λεκτική αυτοκαθοδήγηση και η αυτορρύθμιση. (Κολιάδης,2007,Β΄τόμος).

 

Ανθρωπιστική. Ανάπτυξη αυτοεκτίμησης, ενσυναίσθησης και κοινωνικών δεξιοτήτων (Χατζηχρήστου ,2003)

 

Οικοσυστημική προσέγγιση. Αξιοποιεί ολόκληρο το σύστημα του περιβάλλοντος του παιδιού, το οποίο ενεργοποιείται συλλογικά για να πετύχει την επιθυμητή αλλαγή (Καλαντζή-Αζίζι,1998)

 

Όταν η βίαιη συμπεριφορά είναι παρατεταμένη , υψηλής έντασης ή επικίνδυνη , σε περιπτώσεις ψυχοπαθολογίας και  σύστασης συμμορίας με οργανωμένη δράση τότε  απαιτείται η παραπομπή σε ειδικούς.

 

Σύνθεση των παραπάνω προσεγγίσεων από τον εκπαιδευτικό. Η παρέμβαση μπορεί να περιορίζεται σε συγκεκριμένους μαθητές , σε ολόκληρη την τάξη ή να εμπλέκει ολόκληρο το σύστημα του σχολείου(από διευθυντή έως και γονείς και την ευρύτερη κοινότητα).Ο εκπαιδευτικός μπορεί να καταστρώσει το δικό του πρόγραμμα προληπτικής  παρέμβασης

 

-Οργανώνοντας συναντήσεις και ομιλίες από ειδικούς στο χώρο του σχολείου ,όπου παίρνουν μέρος και οι γονείς.

 

-Τηρώντας πιστά τις εφημερίες (προαύλιο, διάδρομοι, τουαλέτες και αποδυτήρια)

 

-Ορίζοντας με σαφήνεια τους κανόνες που διέπουν το σχολείο αλλά και κάθε τάξης χωριστά. Το παιδί πρέπει να γνωρίζει τι είδους συμπεριφορά αναμένεται από αυτό καθώς και τις συνέπειες κάθε συμπεριφοράς.

 

-Εξασφαλίζοντας καλό ψυχολογικό κλίμα στην τάξη και ενισχύοντας τις θετικές κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των μαθητών.

 

– Διδάσκοντας περιοδικά αλλά και συστηματικά δεξιότητες που προάγουν την επικοινωνία, την υπευθυνότητα, την ενσυναίσθηση την επίλυση προβλημάτων, τη διεκδικητική συμπεριφορά, την αντίσταση στην προσβολή και στην παραβίαση της προσωπικότητας . Επίσης, να βάζουν όρια, να χρησιμοποιούν το χιούμορ ,να ζητούν βοήθεια από τους ενηλίκους.

 

-Χρήση λογοτεχνίας και ταινιών που πραγματεύονται προβλήματα συμπεριφοράς.

 

-Διδάσκοντας πόσο ενισχυτικός για το θύτη είναι ο ρόλος των θεατών.

 

-Δημιουργία γραμματοκιβωτίου όπου μπορούν να βάζουν γράμματα ανώνυμα ή επώνυμα για οποιοδήποτε     πρόβλημα.

 

-Επιβραβεύοντας κάθε θετική συμπεριφορά.

 

Ακολουθώντας διακριτικά τα θύματα ,αλλά και τους θύτες την ώρα του διαλλείματος.

 

-Επεμβαίνοντας άμεσα σε κάθε επεισόδιο ώστε να σταματήσει έγκαιρα ,χωρίς να διώχνουμε τους θεατές , χωρίς να προσπαθούμε να λύσουμε τη διαφορά στη φάση αυτή, ούτε να να απαιτούμε να από το θύτη ή το θύμα να συναντηθούν μόνοι τους για να λύσουν τις διαφορές τους (ανισορροπία δύναμης)

 

– Με το να είναι συνεπείς  στις δεσμεύσεις του.

 

– Μιλώντας κατ΄ιδίαν με το θύμα για να νιώσει ασφαλής αλά και του υπενθυμίζουμε τους τρόπους που μπορεί να αξιοποιήσει για να προστατέψει τον εαυτό του

 

– Προγραμματίζοντας  συνάντηση με το θύτη, ενημερώνοντας τους γονείς του και από κοινού συμφωνούμε για την ένταξη του σε πρόγραμμα αλλαγής της συμπεριφοράς του. Ενημερώνοντας τους για τις συνέπειες σε περίπτωση αποτηχίας του προγράμματος.1

 

Η κάθε πολιτική πρέπει να εξατομικεύεται για το κάθε σχολείο .

 

Εποπτεία:
Είναι γνωστό ότι την επίβλεψη ενηλίκου στην παιδική χαρά μειώνει τη συχνότητα εμφάνισης της πρόσωπο-με-πρόσωπο εκφοβισμού .Σχολεία που αυξάνουν τον αριθμό των ενηλίκων που είναι προσεκτικοί στην παιδική χαρά
και ο οποίος παρεμβαίνει σε οποιαδήποτε υποψία εκφοβισμού μείωνει τα  περιστατικάεκφοβισμού στο σχολείο τους. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει επίσης να γνωρίζουν ότι το νταηλίκι συμβαίνει με την τεχνολογία και να λάμβάνουν τα ίδια μέτρα για να παρεμβαίνουν σε κάθε υποψία για περιστατικό εκφοβισμού ή για προστασία από την πορνογραφία. Είναι πιθανό ότι οι γονείς μπορούν να παίξουν  ένα μεγαλύτερο ρόλο στην εποπτεία για την πρόληψη του εκφοβισμού από την τεχνολογία. Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο για ορισμένους γονείς επειδή βρίσκουν την  τεχνολογία δύσκολη. Οι γονείς συχνά δυσκολεύονται να αναπτύξουν στρατηγικές για τη διαχείριση της τεχνολογίας, γεγονός που υποδηλώνει ένα «ψηφιακό χάσμα των γενεών», στο οποίο τα  παιδιά εξηγούν  την τεχνολογία στους γονείς τους . Στο σπίτι, η θέση του υπολογιστή είναι ένα θέμα που οι γονείς πρέπει να εξετάσουν  προσεκτικά .

 

Προγράμματα:
Υπάρχουν δύο είδη των προγραμμάτων που έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν τη συχνότητα εμφάνισης της πρόσωπο-με-πρόσωπο παρενόχλησης 1) κοινωνικά προγράμματα και 2)προγράμματα σπουδών. Οι θεατές  (bystanders) ,συνήθως συμμαθητές, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαιώνιση του κύκλου της παρενόχλησης. Έτσι ο εκφοβισμός, ό, τι και αν σημαίνει, είναι ένα κοινωνικό πρόβλημα και πρέπει να λυθεί σε ένα κοινωνικό πλαίσιο. Για να γίνει αυτό το κλειδί είναι να δημιουργηθεί  ενσυναίσθηση μεταξύ των μαθητών, έτσι ώστε οι παρευρισκόμενοι να περεμβαίνουν ενάντια  σε εκείνον που προσπαθεί φοβερίσει και να μην σιωπούν. Αυτό φαίνεται να ισχύει και  για την παρενόχληση στον κυβερνοχώρο.

 

– Προγράμματα σπουδών που να ενσωματώνουν την άμεση διδασκαλία των αξιών
της παιδείας , την εξάσκηση στην  ενσυναίσθηση, καθώς και άμεση διδασκαλία της καλής συμπεριφοράςστην διαδικτυακή επικοινωνία(‘netiquette’), θα μπορούσαν να συμβάλουν στον περιορισμό της  κυβερνο-κακοποίησης. Εν κατακλείδι, φαίνεται ότι η πρόληψη όσον αφορά την  παρενόχληση στον κυβερνοχώρο θα μπορούσε να είναι πολύ παρόμοια με την πρόληψη του πρόσωπο-με-πρόσωπο εκφοβισμού.  

 

-Παρέμβαση στα σχολεία .Μία από τις πρώτες αντιδράσεις πολλών ενηλίκων, εκπαιδευτικών καθώς και γονέων είναι η διαθεση για άμεση τιμωρία   του θύτη υποστηρίζοντας ότι  μόνο οι ποινές και ο αποκλεισμός είναι οι μόνες επιλογές για τους εκφοβιστές. Όμως,οι περισσότερες έρευνες έχουν δείξει ότι οι παρεμβάσεις χωρίς κατηγορία λειτουργούν καλύτερα στο πρόσωπο-με-πρόσωπο νταηλίκι

 

-Οι ενήλικοι θα πρέπει να δώσουν βάση σε αυτά που αναφέρει το παιδί.

 

-Η πολιτική του σχολείου θα πρέπει να καθορίσει με  σαφή και διαφανή βήματα για το τι θα συμβεί μετά την υποβολή της καταγγελίας από το μαθητή..

 

Ένα άλλο εμπόδιο για την τιμωρητική προσέγγιση είναι κατά πόσο το σχολείο δικαιούται νομικά εάν η παρενόχληση στον κυβερνοχώρο συμβαίνει έξω από το σχολείο, ή με μαθητές από άλλο σχολείο. Όταν στον κυβερνοχώρο το νταηλίκι λαμβάνει χώρα σε ιδιωτικές κατοικίες και τα Σαββατοκύριακα  το σχολείο έχει ένα ρόλο να παρέμβει; Μπορεί τα σχολεία να αφαιρέσει τα φορητά τηλέφωνα των μαθητών, αν έχουν δοθεί στα παιδιά για λόγους ασφαλείας; Μπορεί τα σχολεία να αρνηθούν  να επιτρέψουν την πρόσβαση στο Διαδίκτυο ή σε  έναν υπολογιστή, εάν αυτό γινεται για λόγους μάθησης;

 

Άλλο εμπόδιο είναι η ανωνυμία που μπορεί να έχουν οι μαθητές που χρησιμοποιούν την τεχνολογία για να εκφοβίσουν. Οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν το τηλέφωνο του άλλου ή το email του άλλου, ή να χρησιμοποιούν μια ιστοσελίδα με ψευδώνυμο ή ανώνυμα. Στις περιπτώσεις αυτές οι ταυτότητα των δραστών δεν μορεί να προσδοριστεί.. Εν κατακλείδι η παρενόχληση στον κυβερνοχώρο φαίνεται να είναι ένα αυξανόμενο πρόβλημα για τους νέους με, ενδεχομένως, ακόμη πιο οδυνηρές συνέπειες από ό, τι τον εκφοβισμό του σχολείου.20

 

 Τέλος βασική πτυχή της μελέτης της σχολικής βίας είναι ο βαθμός και η έκταση που οι ίδιοι οι μαθητές αντιλαμβάνονται την έννοια της βίας.

 

Η Assertiveness Strategies for Bullied Students or Bystanders  στηρίζεται στις παρακάτω 3 αρχές  και υλοποιείται με σε πρακτικά και απλά βήματα:                          

 

            Απορρίπτω την παθητική αντίδραση 

 

            Απορρίπτω την  επιθετική  αντίδραση

 

           Επιλέγω μια δυναμική απάντηση που να σέβεται τον εαυτό μου    και τους    άλλους εξίσου.             

Παραδείγματα:

          Κοιτάξε  με αυτοπεποίθηση τον εκφοβιστή με διεκδικητική στάση του    σώματος κρατώντας το κεφάλι σας ψηλά

          Μην κλαις και μην το βάλεις στα πόδια

          Γύρισε το σώμα σου  στο πλάι.                   

         Μη-απειλητική βλεμματική επαφή .

         Ουδέτερες εκφράσεις  προσώπου.

         Μην δείχνεις λυπημένος ή θυμωμένος.

          Κράτησε τα χέρια σου δίπλα στο σώμα σου και όχι σαν να θέλεις να πολεμήσεις.

     Κάνε  ένα διεκδικητικό σχόλιό που δεν θα προκαλεσει τον εκφοβιστεί με σταθερή και ήρεμη φωνή και στη συνέχεια αποχώρησε με αυτοπεποίθηση.

     Fogging ή παραδέξου το αυτονόητο (έχεις  δίκιο πρέπει να χάσω βάρος) και στη συνέχεια αποχώρησε με αυτοπεποίθηση.

         Χρησιμοποιήστε την αίσθηση του χιούμορ (το ξέρω, μερικές φορές νιώθω σαν να είμαι ένας ελέφαντας με τα αυτιά μου.» )

     Εξέθεσε τους τα πραγματικά γεγονότα που σε ανάγκασαν να έχεις αυτή την εμφάνιση για την οποία θυματοποιείσαι 61  

 

  Αν ένας νταής αποκαλέσει ένα παιδί «ηλίθιο», το παιδί θα μπορούσε να εκτονώσει την κατάσταση δηλώνοντας «Αυτό είναι ωραίο», «Τι θα λέγατε να», «Ω, καλά», και ούτω καθεξής. Το χειρότερο πράγμα που το παιδί θα μπορούσε να κάνει είναι απαντήσει λέγοντας στον νταή  ότι αυτός / αυτή είναι ηλίθιος ή να κάνουν άλλες αρνητικές δηλώσεις. Μια αρνητική απάντηση θα πυροδοτήσει την κατάσταση για  περαιτέρω εκφοβισμό.

 

Επιπλέον, οι γονείς πρέπει να διδάξουν τα παιδιά τους συγκεκριμένες μορφές της γλώσσας του σώματος που διαφοροποιεί ένα παιδί με υψηλή αυτοεκτίμηση από ένα παιδί με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Η γλώσσα του σώματος επικοινωνεί συναισθήματα περισσότερο από ό, τι ομιλία. Η έλλειψη επαφής με τα μάτια, κοιτάζοντας προς τα κάτω, (slouched στάση), η έλλειψη υγιεινής, και ο χαμηλός τόνος της φωνής μπορεί να θεωρηθεί ως συμπτώματα της χαμηλής αυτοεκτίμησης.
Οι γονείς δεν πρέπει ποτέ να παροτρύνουν τα  παιδιά τους να αντεπιτεθούν όταν προσεγγίζονται από έναν νταή. Οι τραμπούκοι σπάνια ρίχνουν την πρώτη γροθιά. Απλώς προκαλούν  το θύμα τους για να ρίξουν αυτά την πρώτη γροθιά. Με αυτό τον τρόπο, όταν ζητηθεί ποιος ξεκίνησε τη φασαρία, ο νταής θα μπορούσε εύκολα και με ειλικρίνεια δηλώσει ότι το θύμα τους άρχισε πρώτο.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η σωματική βία εμφανίζεται συνήθως μετά από έναν αρνητικό λεκτικό διαξιφισμό. Συνεπώς, για να αποφύγουν τη βία, και τη  σωματική σύγκρουση η διαμάχη  πρέπει να εκτονωθεί λεκτικά. Σε αυτό σημαντικό ρόλο παίζουν οι λέξεις και γλώσσα του σώματος.
   Οι γονείς πρέπει να είναι προσεκτικοί όταν διδάσκουμε τα παιδιά τους να αναφέρουν τον εκφοβισμό σε έναν ενήλικο χωρίς προηγουμένως ν α έχουν  επιχειρήσει να επιλύσουν τη διαφορά με το δικό τους τρόπο και από μόνα τους Αν τα παιδιά  δεν καταφέρουν να επιλύσουν τη παρεξήγηση από μονα τους ,τότε μόνο  να αναφέρουν την παρενόχληση. Εάν τα παιδιά τους αναφέρουν αυτόματα την παρενόχληση χωρίς να προσπαθήσουν να εκτονώσουν την κατάσταση από  μόνα τους, η καταγγελία τους θα εκληφθεί ως παραμύθι που θα ενθαρρύνει την παρενόχληση να συνεχισθεί. 62

 

ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΦΟΒΙΖΟΥΝ

Τόσο η παιδική παρενόχληση όσο και η σχολική βία εξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας (παρορμητικότατα), από  περιβαλλοντικούς παράγοντες, πέρα από το σχολείο (π.χ., προβληματική σχέσεις με τους γονείς), και με καταστάσεις σχετιζόμενες με το σχολικό περιβάλλον  (π.χ., αντιλήψεις περί άδικης μεταχείρισης από δασκάλους ή τους συμμαθητές). Αυτοί οι παράγοντες κινδύνου συχνά αλληλεπιδρούν. Για παράδειγμα, ένας παρορμητικός μαθητής είναι  πιθανόν να προκαλέσει βίαιη συμπεριφορά όταν προσκρούσει στο διάδρομο πάνω σε κάποιον ή όταν πέσουν πάνω του κάποιοι άλλοι. Η εχθρική αντίδραση συχνά προωθείται από μια αντίληψη ότι το
άλλο πρόσωπο έπεσε πάνω του με σκοπό να προκαλέσει βλάβη. Πολλοί επιθετικοί μαθητές αναπτύσσουν ένα  γενικευμένο αίσθημα δυσπιστίας. Ως εκ τούτου, οι μαθητές  διαπράττουν εχθρικές πράξεις για να προστατεύσουν τον εαυτό τους. Για παράδειγμα, σε σύγκριση με τουςnonbullied μαθητές , οι μαθητές εκφοβιστές  είναι πιο πιθανό να φέρουν όπλο στο σχολείο. Ο φόβος για την ασφάλειά τους είναι ο πιο συνηθισμένος λόγος που δίνεται  από τους μαθητές οι οποίοι φέρουν όπλα στο σχολείο.  Οι εχθρικές πράξεις των άλλων μαθητών υποκινούνται από την
επιθυμία να διατηρήσουν μια αίσθηση ελέγχου και να δείξουν δύναμή τους. Οι εκφοβιστές μαθητές-παραβάτες απολαμβάνουν  τουλάχιστον προσωρινά θαυμασμό μεταξύ των συνομηλίκων τους ,επειδή βρίσκονται σε επικρατούσα θέση. Οι συμμαθητές τους σπάνια από φόβοα τους αμφισβητούν , αποδέχονται παθητικά τη σκληρότητα κάτι που με τη σειρά του προωθεί κοινωνικά πρότυπα που ενθαρρύνουν βίαιες συμπεριφορές.21

 

Οι  λόγοι για τους οποίους μαλώνουν συνήθως οι μαθητές 22

 

Στο Γυμνάσιο

Στο Λύκειο

Γιατί τους έβρισαν

16,8%

Για αισθηματικές σχέσεις

21,7%

Για αισθηματικές σχέσεις

14,9%

Για αθλητικά

17,6%

Λόγω παρεξηγήσεων

12,3%

Για προσωπικά ζητήματα

10,7%

Για αθλητικά

12,2%

Για διαφορά απόψεων

7,6%

Για μαγκιά

10,4%

Για διαφορά απόψεων

9,7%

 

– Επιθετική, μη-προσαρμοσμένη, παρεκκλίνουσα, παραβατική, αντικοινωνική και αντισυμβατική  συμπεριφορά  μαθητών πηγάζει από την «ειδική κοινωνική τους κατάσταση» κι εκφράζει ένα έντονο αίσθημα αποστέρησης, ματαίωσης, διάψευσης.3

 – H βία ξεκινάει μέσα από την ίδια την οικογένεια, αλλά και στο σχολείο, όπου η έμφαση είναι στη μάθηση και στην κοινωνικοποίηση, σημαντικά ζητήματα όμως, όπως η επίλυση συγκρούσεων και η συνεργασία, ως στάση ζωής, μένουν στο περιθώριο.

– H βία είναι λειτουργία της αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε προσωπικούς και κοινωνικούς παράγοντες.

– H βίαιη συμπεριφορά είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων χαρακτηριστικών του δράστη (ανάγκες, προσδοκίες, αυτοέλεγχος, γνώση, πεποιθήσεις και ικανότητες) και της κατάστασης (κοινωνικές νόρμες, ιστορικό σχέσεων, δομές καθηκόντων και ανταμοιβών, κουλτούρα, διαθεσιμότητα όπλων).

– H σύγκρουση είναι φυσικό φαινόμενο με εποικοδομητικό ή καταστροφικό αποτέλεσμα 8

Αν ένα παιδί λειτουργήσει ως θύτης ή ως θύμα εξαρτάται από την υποκειμενική αντίληψη και ερμηνεία του περιβάλλοντος στο οποίο ζει και στις συγκεκριμένες συνθήκες της ζωής του. Έτσι συγκεκριμένοι καθημερινοι παράγοντες λειτουργούν ως αίτια για μια παραβατική συμπεριφορά:

-Έχουν αυταρχικούς ή υπερβολικά ανεκτικούς/αδιάφορους γονείς.

-Η σχέση των γονιών χαρακτηρίζεται από έλλειψη επικοινωνίας ή κακή επικοινωνία.

-Τα ίδια τα παιδιά μπορεί να είναι θύματα κακοποίησης από τους γονείς ή άλλους οπότε στο σχολείο υιοθετούν το ρόλο του είτε του θύτη είτε του θύματος

-Το άμεσο περιβάλλον του παιδιού μπορεί να είναι φτωχό σε ερεθίσματα και συναισθήματα.

– Η βία ενισχύεται από τα ΜΜΕ ή τον ψηφιακό κόσμο που εμπλέκεται το παιδί. –Υπάρχουν και απόψεις ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς ότι η εκδήλωση επιθετικότητας από τα αγόρια είναι αποδεκτή, επειδή οι επιθετικές συμπεριφορές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ανάπτυξης του παιδιού καθώς τα προετοιμάζουν για την ενήλική ζωή και ότι η χαμηλή επίδοση αρκεί για να εξηγήσει τέτοιες συμπεριφορές. 1

-Η σωματική διάπλαση και η δύναμη είναι κεντρικές έννοιες στο χώρο του bulling

– Το οικογενειακό υπόβαθρο

-Το κύρος που παρέχει σε κάποιο το κοινωνικό δίκτυο της τάξης ή του σχολείου.23

Συνοπτικά, οι παράγοντες  που παίζουν ρόλο στην εκδήλωση βίας  στα σχολεία προέρχονται από τρία επίπεδα:

1.Τα ατομικά χαρακτηριστικά των παιδιών, κυρίως η γνωστική ερμηνεία της κατάστασης  και η ιδιοσυγκρασία του παιδιού.

2.Οικογενειακό και σχολικό κλίμα ( άγχος σχολικής επίδοσης, η περιρρέουσα ατμόσφαιρα – σχολικό ήθος , έλλειψη συνεργασίας σχολείου και γονέων, προσδοκίες και κοινωνική αναγνώριση).

3.Το ευρύτερο μακροεπίπεδο με το οποίο συναλλάσσεται καθημερινά το παιδί

4. Η ψυχολογία της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.4

  Οι λόγοι που οδηγούν στην άσκηση βίας είναι πολλοί και διαφέρουν ανάλογα με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των ατόμων, την ιστορική συγκυρία, την κουλτούρα και τον πολιτισμό. Στους εκλυτικούς παράγοντες περιλαμβάνονται τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, η ελλιπής καλλιέργεια, οι καθ’ έξιν βίαιες συμπεριφορές που ενισχύονται από το περιβάλλον, η φαντασίωση της βίας, οι ελλιπώς αναπτυγμένες επικοινωνιακές ικανότητες, η ανεπαρκής γονική υποστήριξη και επιρροή, οι άδικες τιμωρίες και η κακοποίηση των παιδιών, η φτώχεια, ο υπερπληθυσμός και ο συνωστισμός, η επιρροή των μέσων μαζικής ενημέρωσης και οι κοινωνικές νόρμες. Η στάση και η συμπεριφορά των παραβατικών μαθητών αποτελεί μικρογραφία του οικογενειακού, σχολικού και κοινωνικού περιβάλλοντος. Συνεπώς, η πρόληψη πρέπει να στηρίζεται στην ολιστική αναπλαισίωση και στην υιοθέτηση διδακτικών μεθόδων που προάγουν την πειθαρχία, παράλληλα με την αίσθηση της δικαιοσύνης. Οι πειθαναγκαστικοί μέθοδοι, οι άδικες τιμωρίες, η πριμοδότηση ορισμένων μαθητών δημιουργούν αρνητικά πρότυπα, που αναπαράγουν τη βία.

 Η σχολική βία είναι μια μορφή κοινωνικού ελλείμματος που αντανακλά την κοινωνική ανισότητα, τον αποκλεισμό και τη ματαίωση των ατομικών προσδοκιών. Η σχολική βία συσχετίζεται άμεσα με την εγκληματικότητα στην ευρύτερη κοινωνία και είναι δείκτης της ανοχής της.18

Το σίγουρο, πάντως, είναι ότι στο σχολικό εκφοβισμό, παρέες πιτσιρικάδων «εκπαιδεύονται» στη βία προκειμένου να δημιουργήσουν ένα μικρόκοσμο μέσα στον οποίο μπορούν να αναδειχθούν, να επιβληθούν και να κερδίσουν σεβασμό και αναγνώριση από τους ομηλίκους τους

   Αλλά και το ίδιο το σχολείο έχει υποστηριχθεί ότι ασκεί βία. Η σχολική εξουσία δεν θεμελιώνεται –όπως παλιά- τόσο στην άσκηση  φυσικής βίας όσο στην χειραγώγηση. Απαιτεί υποχρεωτική εμπλοκή και παρακολούθηση, στηρίζεται σε σχέσεις κυριαρχίας με αμοιβές για την επιτυχία  και ενοχές από την αποτυχία, επιβάλλει τη συμμόρφωση στους κανόνες και το τελετουργικό του σχολείου . εκείνα τα παιδιά που δεν έχουν τη στήριξη και καταλήγουν στην αποτυχία  διαμορφώνουν χαμηλή  αυτοεκτίμηση και αυτοαντίληψη ότι δεν είναι αποδεκτά και η στάση τους απέναντι στο σχολείο  εκδηλώνεται με παραβατικότητα και καταστροφική διάθεση απέναντι στην υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου που έτσι και αλλιώς θυμίζουν κτίρια μάλλον για κρατούμενους παρά για μαθητές 2
      Λαμβάνοντας υπόψη μια δυσκολη οικογενειακή κατάσταση (διαζύγιο γονέων), μερικά παιδιά εσωτερικεύουν τα συναισθήματά τους με το να μην μιλούν ή ενεργούν για το πώς αισθάνονται. Αντ “αυτού, θα αναπτύξει κατάθλιψη και μπορούν να αναπτύξουν μια αρνητική εικόνα του εαυτού τους και της σωματικής τους εμφάνισης. Έρχεται ο νταής να επικυρώσει τα συναισθήματα αυτού του παιδιού ,επειδή το παιδί  βλέπει ότι η συμπεριφορά του νταή  ταιριάζει με την ερμηνεία που έχει δώσει αυτό.  
     Ο κύριος στόχος του νταή είναι το  θύμα του να  βιώσει φόβο, θυμό, ή θλίψη. Όταν το θύμα τους δείχνει σημάδια αυτών των συναισθημάτων μέσω των λέξεων που  αυτός λέει, μέσω της γλώσσας  του σώματος, ή των ενεργειών, ο νταής έχει πλήρη και απόλυτο έλεγχο   της κατάστασης. Η παρενόχληση θα συνεχιστεί έως ότου το θύμα σταματήσει  να  εμφανίζει  φόβο, θυμό, θλίψη ως απάντηση στην παρενόχληση παρενόχλησης. Η παρενόχληση θα τελειώσει όταν το θύμα ανταποκρίνεται το αντίθετο από αυτό που αναμένει ο νταή.

Οι γονείς πρέπει να διδάξουν το παιδί τους  που έπεσε θύμα κακοποιών  ότι ο δράστης δεν είναι θυμωμένος με αυτό ,αλλά  είναι συνήθως θυμωμένος με τον εαυτό τους  ή  με γεγονότα που συνέβησαν ή συμβαίνουν στην τη ζωή του πάνω στην οποία έχει περιορισμένο ή καθόλου έλεγχο. Επομένως εξωτερικεύει το θυμό του σε άτομα που μπορεί εύκολα να ελέγξει. 62

 

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

 

Έως 70% των μαθητών  της δευτεροβάθμιας δήλωσαν ότι έχουν υποστεί εκφοβισμό κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της σχολικής τους σταδιοδρομίας. Παρά το γεγονός ότι η εμπειρίες του εκφοβισμού είναι εφήμερες για τους περισσότερους μαθητές, εκτιμάται ότι 5-10% των μαθητών αντιμετωπίζει bullying σε εβδομαδιαία, αν όχι καθημερινάγια 1 ή περισσότερα χρόνια στο σχολείο 24. Για το έτος 2006 η Ελευθεροτυπία δίνει τα παρακάτω στοιχεία: 25

ΘΕΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΜΑΘΗΤΕΣ

ΓΥΜΝ/ΛΥΚ.

ΘΥΜΑΤΑ

Σας έχουν καταστρέψει προσωπικά αντικείμενα;

18,00%

10,00%

Σας έχουν κοροϊδέψει–βρίσει;

55,00%

36,00%

Σας έχουν χτυπήσει;

37,00%

11,00%

Σας έχουν απειλήσει;

18,00%

9,00%

Σας έχουν κλέψει προσωπικά αντικείμενα;

31,00%

17,00%

ΘΥΤΕΣ

Έχετε καταστρέψει αντικείμενα άλλων;

3,00%

3,00%

Έχετε κοροϊδέψει–βρίσει;

20,00%

24,00%

Έχετε χτυπήσει άλλα παιδιά;

13,00%

11,00%

Έχετε απειλήσει άλλα παιδιά;

5,00%

5,00%

ΘΕΑ-ΤΕΣ

Έχετε δει να απειλούν άλλα παιδιά;

41,00%

43,00%

Έχετε δει να χτυπούν άλλα παιδιά;

77,00%

68,00%

Έχετε δει καταστροφές περιουσιακών στοιχείων στο σχολείο;

64,00%

80,00%

ΣΕΞΟΥΑΛ. ΕΝΟΧΛΗΣΗ

Γνωρίζεις παιδί που να ενοχλήθηκε σεξουαλικά;

20,00%

16,00%

Αντιλήφθηκες κάποιον με πρόθεση να σε ενοχλήσει σεξουαλικά;

19,00%

21,00%

Σε ενόχλησαν σεξουαλικά στο σχολείο;

5,00%

3,00%

Έχετε φίλους άλλης εθνικότητας;

84,00%

76,00%

 

 

Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ (2001) τα θύματα του σχολικού εκφοβισμού στην Ελλάδα ήταν8,7% ενώ των θυτών 7,45%. 26

Σύμφωνα με έρευνα της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς που διεξήχθη σε πανελλήνιο αντιπροσωπευτικό δείγμα και αποτελέσματά της δημοσιεύτηκαν στον ημερήσιο τύπο το 2000, προκύπτουν τα ακόλουθα στοιχεία για τη σχολική βία στην Ελλάδα:

 

Ποσοστό Μαθητών  %

Εμπλοκή σε βίαιο περιστατικό

 

23,2

έχει πάρει ενεργό μέρος σε βίαιο περιστατικό

11,6

έχει υπάρξει θύμα

36.5

που πήραν μέρος σε βίαια περιστατικά είναι αγόρια.

10,0

που πήραν μέρος σε βίαια περιστατικά είναι κορίτσια

29,4

είναι μάρτυρες βίαιων περιστατικών μεταξύ ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών.

58,2

είναι μάρτυρες βίαιων περιστατικών στη Θεσσαλονίκη

39

Είναι μάρτυρες βίαιων περιστατικών στην Αθήνα

 

Ποσοστό Μαθητών %

Μορφή βίας σύμφωνα με μαρτυρίες μαθητών

60

έχουν αντιληφθεί βίαια περιστατικά μέσα – έξω από τα σχολεία τους.

21

έχει δει πάνω από 5 περιστατικά καταστροφών στο σχολείο

15,7

έχει αντιληφθεί πάνω από 5 βίαια περιστατικά.

48,8

έχει δει βία σε αθλητικές συναντήσεις

 

Οι μορφές σχολικής βίας, σύμφωνα με την ίδια έρευνα και με βάση τις ομολογίες των μαθητών, διακρίνονται σε καταστροφές σχολικού εξοπλισμού και βανδαλισμούς, που είναι και τα περισσότερα περιστατικά. Το 76,7% των περιστατικών βίας περιλαμβάνει βρισιές – απειλές  και το 57 %  αλληλοξυλοδαρμούς.27

Σε αρκετές έρευνες προκύπτει ότι τα άτομα που εμπλέκονται στον κυβερνοεκφοβισμό ως θύματα και ως θύτες σχετίζονται και με τη βία εκτός του διαδικτύου. Σύμφωνα με τη Βάσω Αρτινοπούλου από το σύνολο των ερευνών μπορούμε να καταλήξουμε διεθνώς στα εξής συμπεράσματα:

  το 14-16% κατά μέσο όρο αυτοχαραακτηρίζεται ως θύτης του κυβερνοεκφοβισμού.
– το 20-25% δηλώνει ότι είναι θύμα του ηλεκτρονικού εκφοβισμού
– το 7% δηλώνει θύμα και θύτης του ηλεκτρονικού εκφοβισμού.
– Οι πιο συνήθεις μορφές  ηλεκτρονικου εκφοβισμού είναι η δυσφήμιση, απειλές, παρενοχληση, αγενείς σχολιασμοί, δημοσιοποίηση φωτογραφιών και βίντεο .Ο κυβερνοεκφοβισμός συμβαίνει κυρίως σε chat-rooms ,sms ,instant messaging, e-mail και σπανίως μέσα από τις ιστοσελίδες .

-Το μεγαλύτερο ποσοστό των θυμάτων αναφέρουν ότι γνωρίζουντον εκφοβιστή τους,ενώ δεν είναι αμελητέο και το ποσοστό όσων δεν γνωρίζουντον εκφοβιστή τους.
-Τα περισσοτερα θύματα εκμυστηρεύονται την εμπερία τους σε φίλουςκαι λίγότερο στους γονείς ενώ πολύ λιγότερο στους εκπαιδευτικούς.
-ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός είναι πιο συχνός έξω από το σχολείο,ενώ το 80% περίπου των εκφοβιστών του ηλεκτρονικού εκφοβισμούεκφοβίζουν και με παραδοσιακούς τρόπους στο σχολείο.4

Το πρόβλημα του σχολικού εκφοβισμού στα ελληνικά σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης διερευνήθηκε χρησιμοποιώντας μια μεταφρασμένη έκδοση του Olweus Ερωτηματολόγιου με συνολικά 1.758 μαθητές, κυρίως ηλικίας 10-14 ετών, από 20 σχολεία στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης. Συνολικά, 8,2 τοις εκατό του συνόλου των φοιτητών ήταν τα θύματα, 5,8 τοις εκατό είχαν εκφοβίσει και 1,1 τοις εκατό ήταν και θύτες και θύματα. Σύμφωνα με προηγούμενα ευρήματα, περισσότερα αγόρια εντοπίστηκαν ως θύτες, ενώ δεν προέκυψαν διαφορές μεταξύ των φύλων όσον αφορά τα ποσοστά της θυματοποίησης. Οι μαθητές του δημοτικού σχολείου ( αγόρια και κορίτσια) αυτο-προσδιορίστηκαν  ως νταήδες στο ίδιο βαθμό. Οι νεότεροι μαθητές ήταν σε μεγαλύτερο κίνδυνο να πέσουν θύματα εκφοβισμού. Σημαντικές διαφορές φύλου σε είδη της θυματοποίησης προέκυψε μόνο για τη σωματική βία, η οποία ήταν πιο συχνή στα αγόρια, και για την εξάπλωση κακόβουλων φημών, οι οποίες ήταν πιο συχνές στα κορίτσια. Τα αποτελέσματα της έρευνας ήταν παρόμοια με εκείνα των άλλων χωρών όσον αφορά την τάξη και το φύλο του εκφοβιστή και τη θέση του εκφοβισμού. Παραδόξως, σχεδόν 25 τοις εκατό των θυμάτων, κατήγγειλαν την κακοποίηση στην αίθουσα γυμναστικής.32

 Μία άλλη έρευνα που πραγματοποίησαν η Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (ΕΨΥΠΕ) kαι η Παιδαγωγική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου σε δημοτικά και γυμνάσια της Αθήνας και Θεσσαλονίκης στα πλαίσια του προγράμματος DAPFNE 2005-6 έδειξε ότι το  22,5% των μαθητών /τριών   έχουν υποστεί κάποια μορφή αποκλεισμού από την ομάδα. Βέβαια η βία στα εληνικά σχολεία δεν είναι τόσο έντονη όσοεμφανίζεται σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, δεν παύει όμως να είναι ένα ανησυχητικό φαινόμενο.2.

 

Αποτελέσματα από την έρευνα της Επιτροπής Μελέτης των Ομάδων Σχολικής Βίας η οποία συστάθηκε από την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου το 2006:

Ως αντικείμενο της έρευνας τέθηκε η διερεύνηση και η καταγραφή της γνώμης των εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σχετικά με τη δράση ,ύπαρξη ομάδων κακοποίησης στα σχολεία κατά τη διάρκεια των σχολικών ετών 2006-2008.χρησιμοποιήθηκε ερωτηματολόγιο από 38 ερωτήσεις:

 

1.         Η πλειονότητα των ερωτηθέντων/ερωτηθεισών απάντησαν ότι δεν συνέβη κανένα περιστατικό κατά το τρέχον εκπαιδευτικό έτος.

 

2.         Όσον αφορά τις περιπτώσεις επιθετικότητας προς αδύναμους ,«δυσπροσάρμοστους» διαφορετικούς και καινούργιους μαθητές το 61,9% απάντησαν ότι είναι λίγες ,το 25,9%καμία περίπτωση ενώ μόνο το 9% ότι έχουν σημειωθεί πολλές περιπτώσεις.

 

3.         Δύο στος τρεις απάντησαν ότι δεν παρατήτησαν έντονους διαπληκτισμόυς στο σχολείο μεταξυ των παιδιών.

 

4.         Ένα στα πέντε σχολεία δεν λειτουργεί ο σύλογος των γονέων και κηδεμόνων, ενώ σε ποσοστό 72,1% λειτουργεί.

 

5.         Το 69,6% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι καλούν τους γονείς των παιδιών για να συζητήσουν  θέματα συμπεριφοράς.

 

6.           Τα 61,9% δήλωσαν ότι λίγα παιδιά ζητούν βοήθεια από΄τους εκπαιδευτικούς

 

7.         Το 81,2% απάντησαν ότι τα παιδιά ομαδοποιούνται στην τάξη ή το διάλειμμα  για να παίξουν ή να μελετήσουν και μόνο το 21,9% ανέφεραν ότι ομαδοποιούνται  για να κάνουν σκανταλιές.

 

8.         Όοσο αφορά τον αρχηγό , κάποιες ομάδες έχουν κάποιες όχι.. Κάποια  χαρακτηριστικά του αρχηγού: αγόρι μέτριας ή χαμηλής επίδοσης, αθλητικός,επιθετική συμπεριφορά, κακής διαγωγής, ισχυρή προσωπικότητα,διεκδικητικός, λαοφιλής.

 

9.         Είναι θύματα πάντα τα ίδια παιδιά; Το 60% των εκπαιδευτικών απάντησε ότι δεν γνωρίζει/ δεν απαντά.

 

10.     Το 56,3% θεωρεί ότι  τα χαρακτηριστικά των θυμάτων είναι μαθητές με αδύναμη προσωπικότητα, συνεσταλμένοι, ήσυχοι και απομονωμένοι, ντροπαλοί,με θηλυπρεπή χαρακτηριστικά, με κάποια « διαφορετικότητα» όπως εύσωμοι,μικρωκαμωμένοι κ.αλλά

 

11.     Τα χαρακτηριστικά των δραστών κατά το 60,4%  των ερωτηθέντων είναι με  μέτρια ή κακή επίδοση, δυναμικοί ,με αρχηγικές τάσεις και προβληματικές οικογένειες, που θέλουν να τραβήξουν την προσοχή,μεταναστευτικής καταγωγής με χαμηλή επίδοση , μερικές φορές με καλύτερη οικονομική κατάστασηαπο΄τα θύματα, με τάεις να ψευδονται,ίσως παιδιά κακοποιημένα ,με αγένεια και ασέβεια.

 

12.      Το 32% απάντησε ότι οι εμπλεκόμενοι είναι ελληνικής καταγωγής και το 4% ότι είναι μετανάστες από Αλβανία ή Ρωσία.

 

13.     Αντιμετωπίζουν το πρόβλημα με συνεργασία με την προϊσταμενη αρχή (ποσοστό απαντήσεων 40%), ένα 30% δεν γνωρίζει και ακολουθούν άλλοι φορείς.

 

14.         Ως προτάσεις βελτίωσης  δίνονται οι παρακάτω: ομαδικές εργασίες, διάλογος, ομαδικά παιχνίδια, κοινές δραστηριότητες που ευνοούν την συνεργατικότητα, μείωση του άγχους και της πίεσης και άλλα.   2

 

   Στοιχεία που συνελλέχθησαν το 2006 από ένα δείγμα 102 σχολείων (πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας)  από τα 296 του Δήμου Αθηναίων , περίπου 2000 παιδιά. Το 30,7% του δείγματος ήταν αλλοδαποί .Επιλεκτικά :

 

1.         το 63% των παιδιών  του δημοτικού αναφέρει ότι άλλα παιδιά τους συμπεριφέρθηκαν άσχημα, το 51% του γυμνασίου και το 36% του λυκείου.

 

2.          περίπου το  34 %  των μαθητών και τω δύο βαθμίδων απαντά ότι έχει φερθεί άσχημα σε άλλα παιδιά.Τα σειρά επιλογής έχουν κοροϊδέψει,/βρίσει,κατηγορήσει στους καθηγητές, απειλήσει, καταστρέψει αντικείμενα, το 10% περίπου έχει κτυπήσει

 

3.           Οι Διευθυντές αναφέρουν τις παρακάτω περιπτώσεις παραβατικής συμπεριφοράς:σκόπιμη φθορά ξένων αντικειμένων(Περίπου το 66% των απαντήσεων),επιθετικότητα προς  αδύναμα , δυσπροσάρμοστα και διαφορετικά παιδιά, επιθετικότητα από έλληνες προς αλλοδαπούς(περίπου το 24% των απαντησεων,) επιθετικότητα προς εκπαιδευτικούς(12,3% στο Δημοτικο,26,!% στο Γυμνάσιο,27,3% στο Λύκειο)28

 

4.  Το 48% των διευθυντών και καθηγητών στα γυμνάσια και το 18% στα λύκεια ΚΑΙ ΤΟ 36% στα δημοτικά αναφέρουν σε μεγαλύτερο ποσοστό επιθετικότητα των μαθητών από αλλοδαπούς προς Έλληνες.       27

 

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΩΝ

Θύτης- δράστης : αρκετά δημοφιλής, σωματικά δυνατός, έχει θετική ενέργεια για τον εαυτό του, νιώθει έντονα την ανάγκη να επιβάλλεται στους άλλους ,με χαμηλή ενσυναίσθηση  ηθικούς ενδοιασμούς και συμπόνια. Επίσης, εριστικός ,επιρρεπής σε παραβιάσεις κανόνων, υπερδραστήριος και παρορμητικός , εξωστρεφής ετοιμόλογος. Υπήρξε θύμα.

 

Θύτης θεατής : Ενθαρρύνουν ή απλώς παρατηρούν. Οι θεατές εκλαμβάνονται ως θύτες ,εκτός και αν επεμβαίνουν για να σταματήσουν το επεισόδιο.

 

Θύμα- προκλητικός στόχος: Είναι ευερέθιστα και αγενή . Τα ίδια είναι  επιθετικά όταν βρίσκονται σε ομάδα που τα αποδέχεται, αλλά όταν βρίσκονται μόνα τους εύκολα θυματοποιούνται.

 

Θύμα- παθητικός στόχος: Είναι σωματικά αδύναμα, αγχώδη και ανασφαλή ,με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Ευαίσθητο άτομο, συνεσταλμένος ,λιγότερο δημοφιλής, ψυχοσωματικές ενδείξεις όπως τραυλισμός.

 

Θύτες και θύματα προέρχονται από κάθε κοινωνική ομάδα της σχολικής κοινότητας, χωρίς να αποκλείονται πρόσωπα από τον ευρύτερο περίγυρο. Συχνά ο καλός μαθητής/τρια γίνεται αποδέκτης βίαιων συμπεριφορών… μερικές φορές η υποτονική συμπεριφορά κάποιου παιδιού ή η σωματική αναπηρία προδιαθέτουν  καταστάσεις θυματοποίησης .1

 

Παλιότερα εθεωρείτο ότι οι θύτες ήταν παιδιά ανασφαλή και κοινωνικά αποκλεισμένα και με την εκδίκηση άλλων παιδιών έπαιρναν εκδίκηση για τα ελλείματα τους .Οι νεώτερες έρευνες αμφισβητούν αυτά τα δεδομένακαι αναφέρουν ότι τόσο οι θύτες όσο και θύματα παρουσιάζουν μία πληθώρα ψυχολογικών ,οργανικών προβλημάτων(νυχτερινή ενούρηση, κατάθλιψη,αυτοκτονικό ιδεασμό) .Η παχυσαρκία δίνει ισχύ στα αγόρια , ενώ θυματοποιεί τα κορίτσια.Έρευνα του 2001  υποστήριξε ότι η κατάθλιψη και το άγχος προηγούνται της ενεργούς κακοποίησης,κυρίως στα κορίτσια.Άλλες έρευνες(1999) δείοχνουν ότι το άγχος και η κατάθλιψη προηγούνται της θυματοποίησης αλλά και αυξάνουν την πιθανότητα να συνεχισθεί η θυματοποίηση. 1,4

 

   Συνήθως, τραμπούκοι και τα θύματά τους μοιράζονται το ίδιο χαρακτηριστικό – χαμηλή αυτοεκτίμηση .Ααν θα γίνει κάποιο παιδί νταής ή θύμα εκφοβισμού εξαρτάται  από το αν εσωτερικεύει ή εξωτερικεύειν τα συναισθήματά τους. Εξωτερίκευση συναισθημάτων μπορεί να προκαλέσει κάποια παιδιά να γίνουν θύτες, καθώς προσπαθούν να ελέγξουν το περιβάλλον τους για να αντισταθμίσουν την έλλειψη ελέγχου στην οικογένειά τους. Για παράδειγμα, ένα παιδί πουυ βιώνει το διαζύγιο των γονιών του, αισθάνεται  ανίσχυρο να κρατήσει τους γονείς του μαζί. Ως αποτέλεσμα, το παιδί μπορεί να εξωτερικευση  την οργή του σε άλλους για να τους ελέγξει ως  αντιστάθμιση της έλλειψης ελέγχου των γονιών του. 62

 

 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΚΥΒΕΡΝΟΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ

 Η διαδικτυακή βία χρησιμοποιεί την  τεχνολογία της επικοινωνίας, ειδικά το διαδίκτυο, τα κινητά τηλέφωνα και μηνύματα κειμένου, ώστε να προκαλέσει δυσφορία σε άτομα.7

 

Το Cyberbullying πραγματοποιείται με τις παρακάτω μορφές:

 

Η διαδικτυακή παρενόχληση μπορεί να λάβει διαφορετικές μορφές:
– Flaming. Online  αγώνες με τη χρήση ηλεκτρονικών μηνυμάτων με θυμό και χυδαία γλώσσα.
–  Harassment (Παρενόχληση). Επανειλημμένh αποστολή  προσβλητικών και χυδαίων  μηνύματων.
–  Δυσφήμηση (Denigration) κουτσομπολιά, φήμες για να βλάψει τη φήμη ή τις παρέες κάποιοιυ

– Μίμηση.( Impersonation). Προσποιείται ότι είναι κάποιος άλλος για να βλάψει τη φήμη ή φιλίες αυτού του ατόμου.

– Δημοσιοποίηση( Outing) Διανομή μυστικών  κάποιου ή ενοχλητικές πληροφορίες ή εικόνες σε απευθείας σύνδεση

Απάτη. (Trickery)

Αποκλεισμός. (Exclusion) κάποιου από μια online ομάδα..

Cyberstalking.  Παρατεταμένη, έντονη παρενόχληση και δυσφήμιση που περιλαμβάνει απειλές ή δημιουργεί σημαντικό φόβο. 34

Εκείνο που είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι η εμφάνιση μιας νέας μορφής ψυχολογικής βίας που ονομάζεται cyberbullying, με πιθανή απόδοση του όρου στα ελληνικά Κυβερνοτρομοκρατία. Ως cyberbullying χαρακτηρίζεται οποιαδήποτε πράξη εκφοβισμού, παρενόχλησης, τρομοκρατικής ή αυταρχικής συμπεριφοράς που θεσπίζεται και πραγματοποιείται μέσω της χρήσης των ψηφιακών συσκευών επικοινωνίας, συγκεκριμένα του Διαδικτύου και των κινητών τηλεφώνων, και η οποία επαναλαμβάνεται ανά τακτά ή άτακτα χρονικά διαστήματα. 35

 

Η συχνότητα και η φύση των ηλεκτρονικών μορφών εκφοβισμού (διαδικτυακή παρενόχληση) διερευνήθηκε μεταξύ 1.530 πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ηλικίας άρρενες φοιτητές (Έτη 6 έως 12και 9-18 ετών, χρονολογικά) στο Σίδνεϊ και Μπρίσμπαν, στην  Αυστραλία. Τα ευρήματα έδειξαν ότι η θυματοποίηση μέσω του Διαδικτύου ήταν η πιο κοινή μορφή του εκφοβισμού με 11,5 τοις εκατό των μαθητών να  αναφέρουν τουλάχιστον μία εμπειρία από αυτό κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους. 36

 

Άλλη μελέτη διερεύνησε τη χρήση των εργαλέίων κοινωνικής δικτύωσης στο εκφοβισμό σε οκτώ διαφορετικά σχολεία μέσα στην Κωνσταντινούπολη. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα αγόρια  ήταν πιο ενεργά στη διαδικτυακή παρενόχληση από τις κορίτσια, ενώ  τα θύματα δεν επικοινωνονούσαν με τους ενήλικες, όταν εκτέθηκαν σε παρενόχληση. Η πλειοψηφία των μαθητών δεν γνωρίζουν αποτελεσματικές στρατηγικές ασφάλειας για χρήση στον κυβερνοχώρο. Εκείνοι οι οποίοι ήταν θύματα του cyberbullying έτειναν και οι ίδιοι να συμμετέχουν σε διαδικτυακή παρενόχληση. Η επικράτηση του εκφοβισμού στα τουρκικά σχολεία που υποδηλώνει ότι τα σχολεία θα πρέπει να θεσπίσουν κατάλληλες στρατηγικές πρόληψης. 37

 

Σύμφωνα με αυστραλιανή μελέτηρωτήθηκαν7000
παιδιά από 124 σχολεία σε εθνικό επίπεδο  και διαπίστωστώθηκεότι το νταηλίκι κορυφώθηκε κατά τα τελευταία έτητης πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, με το 32% των φοιτητών να δηλώνει ότι ήταν στόχος. Αυτά τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι ο επιπολασμός της παρενόχλησης είναι αυξητικός και ότι η Αυστραλία έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά τουεκφοβισμού στοναναπτυγμένο κόσμο.38

 

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Τα θύματα του σχολικού εκφοβισμού διατρέχουν τον κίνδυνο χαμηλών επιδόσεων στο σχολειο,νιώθουν ψυχολογικό άγχος και σε  σε σπάνιες περιπτώσεις κινδυνεύει η ζωή τους. Ενδέχεται να παρουσιάσουν ψυχοκοινωνικά προβλήματα, προβλήματα με την προσοχή, τη συμπεριφορά, καισυναισθηματικήρύθμιση, η οποίαπαρεμβαίνειστην ικανότητά τους να μάθουν. Επίσης η εμπειρία του σχολικού εκφοβισμού συνδέεται με ψυχικά προβλήματα στην ενήλική ζωή. Ως εκ τούτου, αν καιο εκφοβισμό καιη θυματοποίησηθα μπορούσε νασυμβείστις αρχές της ζωήτου ατόμου, διαχρονικές μελέτες δείχνουν ότι τα αποτελέσματά της μπορεί να είναι μακράς διαρκείας. Διαχρονικές μελέτες δείχνουν επίσης ότι η τάση που έχει ένα παιδί να εκφοβίζει  στο σχολείο προβλέπει σημαντικά μετέπειτα βίαιη και αντικοινωνική συμπεριφορά.39

Οι συνέπειες του πρόσωπο με πρόσωπο εκφοβισμού είναι τα αυξημένα επίπεδα της κατάθλιψης, άγχος, ψυχοσωματικά συμπτώματα ,διαπροσωπικές δυσκολίες , υψηλότερες απουσίες από το σχολείο και χαμηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις.

Οι συνέπειες για τα θύματα του εκφοβισμού στον κυβερνοχώρο δεν έχουν ακόμη ερευνηθεί, όμως φαίνεται ότι θα μπορούσαν να είναι ακόμη πιο σοβαρές από εκείνες του πρόσωπομε-πρόσωπο εκφοβισμού. Η έρευνα έχει δείξει ότι η
λεκτική και ψυχολογική παρενόχληση μπορεί να έχει περισσότερες αρνητικές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις αφού τα μηνύματα μπορούν να τα διαβάσουν εκατομμύρια άνθρωποι που θα επισκεφτούν την ιστοσελίδα. Επιπλέον, υπάρχει η
δύναμη του γραπτού λόγου. Όταν ο θύτης φοβερίζει προφορικά, το θύμα μπορεί να μην θυμάται κάθε λέξη, αλλά στην περίπτωση των e-mail και κειμένου, chat rooms και σε ιστοσελίδες το θύμα μπορεί να  διαβάσει ξανά και ξανά την απειλή ή την προσβολή. Τέλος ,η ανωνυμία του νταή προκαλεί ένα επιπλέον πρόβλημα για το θύμα.40

  Η εγκυκλοπαίδεια του στρες χωρίζει τον εκφοβισμό σε σωματική βία και ψυχολογική βία(αποκλεισμός, απειλές φήμες) .Και οι δύο μορφές συνιστούν εχθρική συμπεριφορά  που προκαλούν ψυχολογική δυσφορία και άγχος.Επαναλαμβανόμενες εμπειρίες εχθρικής συμπεριφοράς από τους συμμαθητές, συνδέονται με τη σειρά τους
με αυξημένο αίσθημα κατάθλιψης είτε ανακληθεί ή επιθετική συμπεριφορά είτε όχι.

Παιδιά που καταδυναστεύουν άλλα παιδιά στην παιδική ηλικία διατρέχουν τον κίνδυνο να γίνουν  βίαιοι. Έρευνες που διεξήχθησαν στη Νορβηγία δείχνει ότι τα αγόρια που προσδιορίζονται ως νταήδες στα εφηβικά τους
χρόνια ήταν τέσσερις φορές πιο πιθανό να διαπράξουν βίαιες πράξεις στα είκοσί τους σε σχέση με άλλα αγόρια. Μακροπρόθεσμες μελέτες διεξαχθείσες στις Ηνωμένες Πολιτείες έδειξαν  ότι ο σχολικός εκφοβισμός  σχετίζεται  σημαντικά με πιο σοβαρές επακόλουθες βίαιες πράξεις(επιθέσεις , βιασμοί).

Οι έρευνες έχουν δείξει ότι το παιδί που είναι κοινωνικά εσωστρεφές και παθητικό κινδυνεύει περισσότερο να πέσει θύμα σχολικού εκφοβισμού. Μετά από επανειλημμένες εμπειρίες εκφοβισμού τα παιδιά αυτά αποσύρονται ακόμη περισσότερο, υποφέρουν στη σιωπή τους ενώ οι δάσκαλοι αγνοούν το δράμα και την αγωνιά τους. Οι εκπαιδευτικοί τις περισσότερες φορές ερμηνεύουν αυτή την ήσυχη δυσφορία ως έλλειψη ενδιαφέροντος προς το σχολείο. Οι μαθητές που ανταποκρίνονται στον  εκφοβισμό με άναρχη επιθετικότητα (δηλαδή, επιθετικά θύματα) βρίσκονται επίσης σε υψηλό κίνδυνο για μια επαναλαμβανόμενη κακοποίησης από τους συνομηλίκους τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι εμπειρίες του εκφοβισμού σχετίζονται με ακραίες μορφές απόρριψης από τους συνομηλίκους και με σοβαρές δυσκολίες στο σχολείο. Με άλλα λόγια τόσο στα παθητικά όσο και  επιθετικά θύματα οι αιτίες και οι συνέπιες του σχολικού εκφοβισμού σχηματίζουν ένα φαύλο κύκλο.

Οι εχθρικές συμπεριφορές των συμμαθητών επηρεάζουν όχι μόνο εκείνους που πέφτουν θύματα, αλλά και εκείνους που γίνονται μάρτυρες κακοποίησης ή κακομεταχείρισης από συμμαθητές τους  στο σχολείο. Για παράδειγμα, αναλύσεις σε καθημερινά περιστατικά εκφοβισμού στη μέση εκπαίδευση δείχνουν ότι η κοινωνική ανησυχία αυξάνεται όταν οι μαθητές δουν κάποιον άλλον συμμαθητή τους να θυματοποιείται. Αισθάνονται ιδιαίτερα ευάλωτοι και ανασφαλείς. Έτσι 2-3 εκφοβιστές μπορεί να προκαλέσουν γενικευμένο φόβο , αναπαραγόμενη ανασφάλεια και δυσπιστία που με τη σειρά τους αυξάνουν τον κίνδυνο άλλοι μαθητές να  φέρουν όπλα ξεκινώντας μια εχθρική απάντηση Εν ολίγοις, η βία στα σχολεία προκαλεί και εν μέρει προκαλείται από αισθήματα ευπάθειας που φθάνουν πέρα από τις προσωπικές εμπειρίες εχθρικών
πράξεων.

Αυτό μπορεί να απεικονιστεί με το παρακάτω σχήμα :

 

Αντιλαμβανόμενη ανασφάλεια  εχθρική απάντηση στην αντιλαμβανόμενη απειλή δημιουργία ανασφαλούς σχολικού κλίματος.41

Ο εκφοβισμός έχει πολλές αρνητικές συνέπειες. Όσοι εμπλέκονται στο σχολικό εκφοβισμό έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμπλακούν σε εγκληματικές πράξεις στο μέλλον (Olweus D. 1993. Bullying at School: What We Know and What We Can Do. Oxford: Blackwell.) Εκείνοι οι οποίοι είναι θύματα της παρενόχλησης είναι πιο πιθανό, μεταξύ άλλων συνεπειών, να υποφέρουν από άγχος και κατάθλιψη, μείωση της  σχολικής  επίδοσης ή παρουσίας ή ακόμη και να εγκαταλείψουν το σχολείο .Το 10-15% των παιδιών σχολικής ηλικίας και εφήβων σε όλο τον κόσμο υποφέρουν από την κακομεταχείριση στο τουλάχιστον δύο φορές το μήνα [Craig και Harel, 2004].

Η έλλειψη αυτοπεποίθησης (διεκδικιτικότητα) φαίνεται να είναι μια καλή ένδειξη για να γίνει κάποιος  θύμα της εκφοβισμόυ. [Kochenderfer και Ladd, 1997? Schwartz et al., 1993] ενώ η  έλλειψη ευαισθησίας(lack of empathy) έχει συσχετιστεί με το να γίνει κάποιος  νταής [Endresen και Olweus, 2001? Olweus, 1993]. Γνωρίζουμε επίσης ότι τα παιδιά που στερούνται γονικής επίβλεψης ή που εκτίθενται στην ενδοοικογενειακή βία είναι πιο πιθανό να γίνουν νταήδες [Baldry, 2003? Baldry και Farrington, 2000? Margolin και Γόρδιος, 2000], πιθανώς επειδή οι κοινωνικο-συναισθηματικές συνθήκες που είναι ζωτικής σημασίας για να εμποδίσουν την έναρξη εκφοβιστικών συμπεριφορών ξεκινούν νωρίς με την οικογενειακή φροντίδα  [Denham et al, 1997?. Hoffman, 2000].

Επιπλέον  σε ένα περιβάλλον όπου οι περισσότεροι μαθητές έχουν αναπτυγμένη  ενσυναίσθηση και και διεκδικητικότητα, ο εκφοβισμός μπορεί να μην είναι τόσο αποδεκτός (σε σχέση με  σε άλλα πλαίσια) και αρκετοί μαθητές θα μπορούσαν να είναι έτοιμοι να παρέμβουν για να σταματήσει κάθε επιθετική, ρατσιστική,ή  σκωπτική συμπεριφορά  ή άλλες μορφές επίθεσης οι οποίες θα μπορούσαν να καταλήξουν σε  εκφοβισμό.  Πολλές μελέτες έχουν επιβεβαιώσει ότι τα κορίτσια προτιμούν διαφορετικές τις διαφορές μορφές επιθετικότητας από ότι τα αγόρια.
Τα αγόρια κλίνουν προς τη φυσική και λεκτική επιθετικότητα ,ενώ πιο συχνή στα κορίτσια είναι η  επιθετικότητα μέσω αποκλεισμού, κουτσομπολιού ή άλλες έμμεσες
μορφές (αν και είναι , επίσης, κοινή μεταξύ των αγοριών). Επίσης,
διαφορές στον εκφοβισμό μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων σχολεία, ή μεταξύ των αγροτικών ή αστικών σχολεία έχει ελάχιστα μελετηθεί.

Μερικές μελέτες έχουν ερευνήσει τη σχέση μεταξύ των κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών και εκφοβισμού. Αν και κάποιες  δεν έχουν βρει καμία σχέση [π.χ., Borg, 1999? Rigby, 2004], άλλες έχουν βρεί υψηλότερα επίπεδα εκφοβισμού μεταξύ των παιδιών που ζουν σε κακές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες [π.χ., Khoury- Kassabri et al, 2005?. Pereira et al, 2004?. Wolke

Πρόσφατα [2008]  διαπιστώθηκε ότι τραμπούκοι υπερεκπροσωπούνται
στις μεσαίες και υψηλού στάτους  οικογένειες, ενώ θύματα υπερεκπροσωπούνται σε οικογένειες με χαμηλότερο στάτους. Επιπλέον, σε μια ανασκόπηση,(Attree 2006) διαπιστώθηκε ότι τα παιδιά από χαμηλό οικογενειακό στάτους  φοβούνται τον αποκλεισμό από τους συμμαθητές λόγω της αποτυχίας τους  να συμβαδίσουν με  τις τάσεις της μόδας. Αυτά τα δύο αποτελέσματα δείχνουν ότι ανισότητα θα μπορούσε να είναι πιο σχετική με τον  εκφοβισμό από
την ίδια τη φτώχεια. Κοινωνικο-οικονομική ανισότητα συνδέεται με διαφορές εξουσίας μεταξύ αυτών που έχουν πρόσβαση σε πόρους και αυτούς που δεν εργάζονται. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταχρήσεις από εκείνους με περισσότερη δύναμη πάνω εκείνους με λιγότερη. Στην οικονομική και κοινωνιολογική βιβλιογραφία, η ανισότητα είναι πιο σχετικές με τη βία από τη φτώχεια. Αυτή η πιθανότητα δεν έχει τόσο πολύ διερευνηθεί σε μελέτες εκφοβισμού.
Η σχέση μεταξύ του εκφοβισμού και της έκθεσης σε αστικής κοινοτικής  βίας έχει μελετηθεί καλύτερα (Schwartz και η Procter [2000], Για παράδειγμα, βρέθηκαν ότι τα παιδιά που είχαν πέσει θύματα της βίας της κοινότητας ήταν πιο πιθανό να είναι θύματα εκφοβισμού στο σχολείο. Τέλος δεν έχει μελετηθεί επαρκώς η συμπεριφορά των παιδιών που εκτίθενται στην πολιτική βία. Η  Πολιτική  η βία συνήθως δικαιολογείται από την πεποίθηση ότι  είναι ένας νόμιμος τρόπος για την επίτευξη κοινωνικο-πολιτικών στόχων. Στην Κολομβία μελέτη ερεύνησε παράγοντες του ευρύτερου πλαισίου( οικογένεια,φτώχεια, γειτονιά, ανισότητα, βία, πολιτική βία)  σε σχέση με το σχολικό εκφοβισμό σε 53.316 μαθητές  από 1000 δημοτικά .

Τα υψηλότερα επίπεδα του σχολικού εκφοβισμού προέρχοντανπερισσότερο από τα αγόρια, τα χαμηλότερα επίπεδα ενσυναίσθησης, τις  πιο αυταρχικές και βίαιες οικογένειες, από τα υψηλότερα επίπεδα βίας στην κοινότητα,τις  καλύτερες κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες,  τις προκαταλήψεις και πεποιθήσεις που υποστηρίζουν την επιθετικότητα.  Η δεκαετής σύγκρουση μεταξύ των ανταρτών, παραστρατιωτικών οργανώσεων και κυβερνητικών δυνάμεων προέβλεψε σχολικό εκφοβισμό επίσης όπως και  η ανισότητα στην ιδιοκτησία της γης προβλέψε σχολικό εκφοβισμό. Ούτε η φτώχεια, ούτε η πυκνότητα του πληθυσμού ή τα ποσοστά ανθρωποκτονιών συνέβαλαν στο να εξηγήσουμε τον εκφοβισμό.42

  Ο εκφοβισμός είναι ένα σύνθετο φαινόμενο που προσδιορίζεται  όχι μόνο από τα προσωπικά χαρακτηριστικά και τα χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς του ατόμου, αλλά και από πρακτικές που καλλιεργούνται μέσα στην οικογένεια, καθώς και από περιστασιακούς παράγοντες, όπως η συχνότητα και το είδος της παρενόχλησης. Το φαινόμενο επηρεάζεται επίσης και από τη θέση που θα πάρουν(στάση που θα κρατήσουν)  τα άτομα της ομάδας που παρευρίσκονται τη στιγμή της εκδήλωσης του συμβάντος. Ο εκφοβισμός είναι μια οδυνηρή εμπειρία που συνεχίζεται και αργότερα  και μπορεί να προβλέψει ψυχιατρικά συμπτώματα και διαταραχές στην ενήλικη ζωή. Σε νεαρή ηλικία, η ελλειμματική προσοχή-,η  κατάθλιψη, καθώς και το άγχος, είναι χαρακτηριστικά που χαρακτηρίζουν τα παιδιά που εμπλέκονται σε καταστάσεις  σχολικού εκφοβισμού . Αργότερα  στην αρχή της ενηλικίωσης, άνδρες πρώην θύματα που είχαν εμπλακεί σε εκφοβισμό κατά την σχολική ηλικία διατρέχουν τον κίνδυνο για άγχος, διαταραχές της προσωπικότητας. Σπάνια μεμονωμένη συμπεριφορά προβλέπει τόσο καθαρά μελλοντικά ψυχιατρικά προβλήματα όπως η εμπλοκή του ατόμου στο  σχολικός εκφοβισμό(είτε ως νταής, θύμα ή νταήςθύμα). 43.

Ο εκφοβισμός είναι ένας πολύ τοξικός ψυχοκοινωνικός στρέσσορας που σχετίζεται με σοβαρά προβλήματα υγείας και το θάνατο, που επηρεάζουν τόσο τα θύματα όσο και θύτη. Αυτή η μορφή κακομεταχείρισης ή κακοποίησης συμβαίνει σε όλο τον κόσμο και κατά μήκος της ζωής. Οι επαγγελματίες υγείας έχουν τη μοναδική ευθύνη για την προώθηση της ανάπτυξης των κοινοτικών πρωτοβουλιών για την πρόληψη του εκφοβισμού και των συναφών προβλημάτων υγείας. Η προσπάθεια αυτή πρέπει να περιλαμβάνει τρέχοντα προγράμματα με τα στοιχεία της πρωτογενούς, δευτερογενούς και τριτογενούς πρόληψης. Τα προγράμματα αυτά θα πρέπει να υποστηρίζονται και να παρακολουθούνται από μια πολιτική δημόσιας υγείας με μια στρατηγική με στόχο την  ευαισθητοποίηση της κοινότητας σχετικά με τον εκφοβισμό και τους συναφείς κινδύνους για την υγεία, την απαγόρευση του εκφοβισμού, και τη δημιουργία ενός  συναισθηματικά και σωματικά ασφαλούς περιβάλλοντος  στα σχολεία και στο χώρο εργασίας. Η δημόσια πολιτική υγείας θα πρέπει να αναθέσει την παρακολούθηση, την ανίχνευση και την αναφορά των περιστατικών εκφοβισμού. και να παρέχουν καθοδήγηση για παρεμβάσεις στο  σχολείο. Τέλος , να προσφέρουν τις κατευθυντήριες γραμμές για ιατρική συμβουλευτική. 44

  Με βάση ένα εθνικό αντιπροσωπευτικό δείγμα των Ηνωμένων Πολιτειών (ΗΠΑ), μία crosssectional  έρευνα με  9.938   μαθητές γυμνασίου και λυκείου  έδειξε ότι τριάντα εννέα τοις εκατό των φοιτητών συμμετείχαν σε εκφοβισμό είτε ως θύματα είτε ως θύτες  τουλάχιστον τρεις φορές κατά τους προηγούμενους 12 μήνες. Τραμπούκοι, θύματα, ή και τα δύο ,βρίσκονται σε σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο να υποστούν τραυματισμούς, σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους που δεν εμπλέκονται στον εκφοβισμό ή σπάνια μετείχαν σε αυτό. Οι φοιτητές που είναι τόσο νταήδες όσο και θύματα βιώνουν ένα ευρύ φάσμα επικίνδυνων συμπεριφορών  με oddratiosπου εκτείνεται από 1,54 έως 14,17. Επομένως η συμμετοχή σε συμπεριφορές εκφοβισμού, συνδέεται  πολλαπλά με  την υγεία, την ασφάλεια, και με εκπαιδευτικούς κινδύνους. Οι μαθητές που είναι θύτες και / ή τα θύματα βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο να πεθάνουν εμπλεκόμενοι σε επικίνδυνες συμπεριφορές  .45

 

  Ο σχολικός εκφοβισμός θεωρείται ένας κοινός πρόδρομος της νεανικής  βίας και είναι ένας δείκτης για πιο σοβαρές βίαιες συμπεριφορές, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης όπλου, διαπληκτισμών και  τσακωμών που σχετίζονται με τραυματισμούς, με εθνικό επιπολασμό που κυμαίνεται από 9% έως 54% . Εκφοβισμός είναι ένα σύνολο από συμπεριφορές που μπορεί να χαρακτηριστεί ως (1) επιθετικές ή που σκοπεύουν  να βλάψουν, (2) εκτελούνται κατ “επανάληψη, και (3) που συμβαίνουν στις διαπροσωπικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει ανισορροπία δύναμης. Η συμπεριφορά  του νταή στο σχολείο  μπορεί να είναι φυσική ( το χτύπημα, σπρώξιμο, και κλοτσιές), μπορεί να είναι λεκτική (παρατσούκλια, απειλές, και διάδοση  φημών), ή μπορεί να περιλαμβάνει άλλες συμπεριφορές, όπως οι μορφασμοί- κοροίδία(makingfaces) και ο αποκλεισμός.

 

Η σχέση μεταξύ σχολικού εκφοβισμού και ψυχοπαθολογικής συμπεριφοράς έχει συζητηθεί εκτενώς, και παράγει 2 αιτιώδης υποθέσεις: (1) προγενέστερες psychopathologic συμπεριφορές είναι η αιτία μετέπειτα εκφοβισμού, και (2) η παρενόχληση μπορεί να οδηγήσει σε μελλοντικές psychopathologic συμπεριφορές. Η πρώτη υπόθεση υποστηρίχθηκε από προηγούμενα ευρήματα που έδειξαν ότι τα παιδιά με προβλήματα συμπεριφοράς σε σύγκριση με τα παιδιά χωρίς αυτά τα χαρακτηριστικά, είχαν υψηλότερο κίνδυνο εμπλοκής σε bullying συμπεριφορές. Η δεύτερη υπόθεση υποστηρίχθηκε από προηγούμενες εκθέσεις όπου παιδιά που βίωσαν θυματοποίηση  επιδεινώθηκε η συναισθηματική και ψυχοκοινωνική συμπεριφορά. Από τις μέχρι τώρα έρευνες είναι αδύνατο να καθοριστεί αιτιώδης συνάφεια προς οποιαδήποτε κατεύθυνση λόγω μεθοδολογικών προτιμήσεων και  περιορισμών( συγχυτικοί παράγοντες–τα μικρά μεγέθη των δειγμάτων — η έλλειψη αντιπροσωπευτικών δειγμάτων, έχουν περιορίσει την ικανότητα γενίκευσης των ευρημάτων). Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να εξετάσει αιτιώδη συνάφεια μεταξύ ψυχοπαθολογικής συμπεριφοράς και σχολικού εκφοβισμού με τη χρήση 10-μηνης προοπτικής μελέτης κοόρτης .Εξετάστηκαν δύο υποθέσεις: υπόθεση 1: η psychopathologic συμπεριφορά είναι η αιτία του εκφοβισμού), και υπόθεση 2: psychopathologic συμπεριφορά είναι αποτέλεσμα της εμπειρίας του εκφοβισμού. Το ένα τρίτο των μαθητών  φοιτούσαν σε  γυμνάσιο στη Σεούλ. Σχολική βαθμίδα και ηλικία ήταν ομοιόμορφα κατανεμημένα. Οι περισσότεροι μαθητές προέρχονταν από οικογένειες  σε συνοχή (87.4%) και μεσαίας κοινωνικοοικονομικής κατάστασης (94,1%). Πενήντα τρία τοις εκατό των πατέρων και το 35% των μητέρων ήταν απόφοιτοι κολλεγίων. Σαράντα τοις εκατό των είχαν εμπλακεί σε σχολικό εκφοβισμό κατά την έναρξη της μελέτης είτε ως  θύματα, 14%, είτε ως δράστες, 17% είτε ως  θύματα-δράστες, 9%. Κατά την έναρξη επίσης της μελέτης όλοι οι εμπλεκόμενοι σε καταστάσεις bullying βίωναν ψυχοπαθολογικά σωματικά συμπτώματα και ήταν περισσότερο επιθετικοί σε σχέση με εκείνους τους μαθητές που δεν είχαν εμπλακεί σε bullying.

  Τα αποτελέσματα της έρευνας υποστήριξαν την 2η υπόθεση ότι δηλαδή η  psychopathologic συμπεριφορά είναι συνέπεια και όχι αιτία του εκφοβισμού. Δέκα μήνες αργότερα, τα άτομα που υπήρξαν θύματα εμφάνισαν αυξημένο κίνδυνο κοινωνικών προβλημάτων .Ενώ, εκείνοι που ήταν δράστες είχαν αυξημένη επιθετικότητα και προβλήματα εξωτερίκευσης . Τα στοιχεία δείχνουν ότι προγενέστερες εμπειρίες εκφοβισμού και μετέπειτα ανάπτυξη ψυχοπαθολογικών συμπεριφορών βρίσκονται σε  σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Τα κοινωνικά προβλήματα του μαθητή  μπορεί να είναι ταυτόχρονα αιτία και συνέπεια της θυματοποίησης, αλλά υπάρχουν ισχυρότερες ενδείξεις ότι πρόκειται για συνέπεια. Οι έφηβοι με  κοινωνικά προβλήματα είναι πιο πιθανό  να καταλήξουν  θύματα, και στη συνέχεια, όντας απομονωμένοι από τους συνομηλίκους τους, να επιδεινωθούν περισσότερο τα κοινωνικά τους προβλήματα. Άρα , όπως έδειξε αυτή η μελέτη οι ψυχοπαθολογικές συμπεριφορές, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών προβλημάτων, την επιθετικότητα, και προβλήματα  εξωτερίκευσης  της συμπεριφοράς, είναι συνέπεια και όχι αιτία του εκφοβισμού εμπειρίες. Η αιτιώδης σχέση υποστηρίζεται από τη δύναμη και την ιδιαιτερότητα του συνεταιρίζεσθαι και τη χρονική προτεραιότητά της παρενόχλησης.46

  Ο θύτης και το θύμα του σχολικού εκφοβισμού συνδέεται με ένα ευρύ φάσμα συναισθηματικών και κοινωνικών προβλημάτων. Η αυτοκτονία είναι η τρίτη συχνότερη αιτία θανάτου σε παιδιά και εφήβους στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και σε όλο τον κόσμο. Μια συστηματική ανασκόπηση των προηγούμενων 37 μελέτών που πραγματοποιήθηκε σε παιδιά και εφήβους και εξέτασαν τη σχέση μεταξύ παρενόχλησης (bullyingexperiences)  και αυτοκτονίας. Παρά τις μεθοδολογικές και άλλες διαφορές και περιορισμούς, είναι ολοένα και πιο σαφές ότι οποιαδήποτε συμμετοχή στον εκφοβισμό αυξάνει τον κίνδυνο αυτοκτονικού  ιδεασμού και / ή συμπεριφορές σε ένα ευρύ φάσμα της νεολαίας 47

   Αν και ο εκφοβισμός και η εγκληματικότητα μοιράζονται παρόμοιες παράγοντες κινδύνου, δεν έχει ποτέ διεξαχθεί προηγούμενη συστηματική ανασκόπηση για να εξετάσει τις πιθανές συνδέσεις μεταξύ σχολικού εκφοβισμού και παραβατικότητας στη μετέπειτα  ζωή.

 

Τα αποτελέσματα βασίζονται σε ενδελεχή συστηματική έρευνα 63επιστημονικών περιοδικώνκαι 19ηλεκτρονικών βάσεων δεδομένων.Σύμφωνα με την μετανάλυση, ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα ισχυρό και ειδικός παράγοντας κινδύνου για μετέπειτα παραβατικότητα. Αυτό μπορεί να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά με προγράμματα που θα προλαμβάνουν την παρενόχληση και την μετέπειτα παραβατική συμπεριφορά. 48

 

Ο κύριος σκοπός  άλλης  εργασίας ήταν να ερευνήσει σε ποιο βαθμό ο αυτοαντιλαμβανόμενος εκφοβισμός στην ηλικία 14 ετών μπορεί να προβλέψει μεταγενέστερη παραβατικότητα και βία. Το Cambridge Study in Delinquent Development, παρακολούθησε 411 άνδρες στο  Νότιο Λονδίνο από την ηλικία των8 – 10 ετών έως την την ηλικία 48-50, με επαναλαμβανόμενες πρόσωπο με πρόσωπο συνεντεύξεις και έρευνες των ποινικών μητρώων.Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο  εκφοβισμός σε ηλικία 14 ετών προβλέπει  βίαιες καταδίκες μεταξύ των ηλικιών 15 και 20, αυτοαναφερόμενη βία σε ηλικία 15-18, χαμηλή θέση εργασίας σε ηλικία 18 ετών, χρήση ναρκωτικών στην ηλικία των 27-32, και μια αποτυχημένη ζωή σε ηλικία 48 ετών. 49

 

Ο εκφοβισμός είναι μια μορφή επιθετικότητας όπου τα παιδιά  σκόπιμα εκφοβίζονται, παρενοχλούνται ή βλάπτονται. Σε σχολείο του Canada  τα παιδιά που είχαν επανειλημμένα σωματικό εκφοβισμό ήταν πιο πιθανό να έχουν προβλήματα υγείας. Για παράδειγμα, 37,3% των παιδιών που έχουν πέσει θύμα εκφοβισμού σωματικά πολλές φορές την εβδομάδα είχαν καταθλιπτική διάθεση, σε σύγκριση με μόνο 8,1% των παιδιών που ποτέ δεν τρομοκρατήθηκαν. Μετά από ανάλυση παλινδρόμησης(regressionanalysis), τα παιδιά που δεν  είχαν ποτέ υποστεί σωματικό  εκφοβισμό είχαν 80% περισσότερες πιθανότητες να έχουν καταθλιπτική διάθεση. 50

 

Ο εκφοβισμός επίσης φαίνεται να είναι ευρέως διαδεδομένη στα σχολεία στη Γερμανία .Τα δεδομένα ελήφθησαν από το γερμανικό τμήμα του ΠΟΥ και συγκεκριμένα από τη συλλογική μελέτη «Μελέτη της Συμπεριφοράς Υγείας παιδιά σχολικής ηλικίας (HBSC)» το 2002. Συνολικά, 5.650 παιδιά σχολικής ηλικίας 11-15 ετών ερωτήθηκαν με ένα τυποποιημένο ερωτηματολόγιο. Χρησιμοποιήθηκε η πολυπαραγοντική λογιστική παλινδρόμηση για την ανάλυση της συσχέτισης μεταξύ εκφοβισμού, ψυχοκοινωνικής υγείας και επικίνδυνων  συμπεριφορών ξεχωριστά για αγόρια και κορίτσια.

 

Περίπου 17% των αγοριών και το 10% των κοριτσιών ηλικίας 11-15 ετών καταγράφηκαν ως επαναλαμβανόμενοι δράστες εκφοβισμού. Περίπου το 10% των παιδιών σχολικής ηλικίας είναι θύματα εκφοβισμού αρκετές φορές το μήνα. Ένα άλλο 3-5% των εφήβων ανήκει στην ομάδα των  θυμάτων και των δραστών (νταής-θύματα) ταυτόχρονα. Η συμπεριφορά των δραστών  και των θυμάτων εμπίπτει  στο πεδίο της ψυχοκοινωνικής υγείας και της επικίνδυνης συμπεριφοράς. Ανεξάρτητα από το φύλο, τα θύματα είχαν σημαντικά περισσότερες επανειλημμένες αναφορές για ψυχοκοινωνικά παράπονα ,δυσμενή ψυχική υγεία και  αρνητική αυτο-αναφερόμενη υγεία (μόνο αγόρια), σε σχέση με τους αμέτοχους στον εκφοβισμό  συμμαθητές. Ειδικά για τους άνδρες δράστες βρέθηκαν να κάνουν τακτική χρήση καπνού και αλκοόλ και( επαναλαμβανόμενη μέθη ),ενώ οι παραπάνω συμπεριφορές  ήταν σημαντικά λιγότερο διαδεδομένες μεταξύ των θυμάτων. Όσοι ανήκαν  στην ομάδα του νταή-θύματος χαρακτηρίστηκαν από υψηλά ποσοστά αναφορών για  ψυχοσωματικά προβλήματα και προβλήματα  ψυχικής υγείας (μόνο αγόρια).51.

Η έκθεση των αγοριών στη βία της κοινότητας, σε γονική βία, και σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση κατά τη διάρκεια αυτών των κρίσιμων αναπτυξιακών χρόνων έχουν συσχετιστεί με  βία σε στενούς συνεργάτες τους μετέπειτα στην ενήλικη ζωή.

Συγχρονική έρευνα διεξήχθη μεταξύ Ιανουαρίου 2005 και Δεκεμβρίου 2006 σε τρία αστικά κέντρα υγείας στη Βοστώνη της  Μασαχουσέτης. Οι συμμετέχοντες ήταν  άνδρες ηλικίας 18 έως 35 ετών (n = 1491) που επισκέφτηκαν τα κέντρα υγείας με κύριο κοινό χαρακτηριστικό ότι είχαν εκτεθεί σε σχολικό εκφοβισμό. Ερευνήθηκε η σχέση σχολικού εκφοβισμού και σωματικής και σεξουαλικής βίας σε γυναίκα στενό συνεργάτη τους (intimate-partner violence [IPV]) ένα χρόνο πριν. Τα δύο-πέμπτα των ανδρών ανέφεραν την τέλεση σχολικού εκφοβισμού, όταν ήταν παιδιά (n = 610, 40,9%). Οι άνδρες που σπάνια εκφόβιζαν στο σχολείο είχαν 1,53 φορές περισσότερες πιθανότητες να διαπράξουν τα τελευταία χρόνια-IPV από τους άνδρες που δεν συμμετείχαν σε σχολικό εκφοβισμό (95% διάστημα εμπιστοσύνης [CI], 01.02 – 02.29). Ο κίνδυνος ανυψώθηκε σε 3,82 φορές περισσότερες πιθανότητες να διαπράξουν βία σε γυναίκες IPV για τους άνδρες που συμμετείχαν σε σχολικό εκφοβισμό συνομηλίκων συχνά (95% CI, 2.55-5.73). Υπάρχουν σαφείς και σταθερές ενδείξεις ότι οι αρνητικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για την τέλεση βιαιων πράξεων στην ενήλικη ζωή. Η παρούσα μελέτη δείχνει ότι το νταηλίκι στο σχολείο , ιδιαίτερα η συχνή τέλεση εκφοβισμού, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για την τέλεση σεξουαλικής ή άλλης παρενόχλησης-βίας στην ενήλικη ζωή.  52

 

Βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του εκφοβισμού:

   1. «Μελέτες δείχνουν ότι ο εκφοβισμός έχει βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες τόσο για τους δράστες και τα θύματα του εκφοβισμού.»
2. «Οι μαθητές που υπήρξαν χρόνια θύματα εκφοβισμού εμφανίζουν περισσότερα σωματικά και ψυχολογικά προβλήματα από τους συνομηλίκους τους που δεν παρενοχλούνται από άλλα παιδιά .

   3. Παιδιά που υπήρξαν θύματα παλιότερα ανέφεραν ότι υπήρξαν θύματα και αργότερα.

         4. θύματα μαθητές ως ενήλικες μπορεί να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για κατάθλιψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, και άλλα προβλήματα ψυχικής υγείας, συμπεριλαμβανομένης της σχιζοφρένειας.»

5. «Δεν είναι μόνο τα θύματα που βρίσκονται σε κίνδυνο για  βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα προβλήματα και οι εκφοβιστές  επίσης διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για αρνητικά αποτελέσματα.»

 

6. Οι θύτες παρακολουθούν το σχολείο λιγότερο συχνα σε σχέση με τους άλλους μαθητές

 

7. Το Βullying στην πρώιμη παιδική ηλικία μπορεί να είναι ένας κρίσιμος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη των μελλοντικών προβλημάτων με τη βία και την εγκληματικότητα.»

 

8. Οι . Βullies έχουν  αρκετές φορές μεγαλύτερη πιθανότητα από τους nonbullying συνομηλίκους τους να προβούν  σε αντικοινωνικές συμπεριφορές, συμπεριλαμβανομένου του βανδαλισμού, πάλη, κλοπή, τη μέθη, και κοπάνες, και να έχουν μια σύλληψη από την αρχή της ενηλικίωσης».
   

9. Επιθετική συμπεριφορά σε ηλικία 8 ετών ήταν ένας ισχυρός προγνωστικός δείκτης της εγκληματικότητας και βίαιης συμπεριφοράς στην ηλικία των 30.
( http://www.ojjdp.ncjrs.gov/jjbulletin/9804/bullying2.html)

 

10. «Τα θύματατου χρόνιου παιδικού εκφοβισμού είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν κατάθλιψη ή σκέφτονται την αυτοκτονία ως ενήλικες σε σύγκριση με όσους δεν είχαν εκφοβισμό, ενώ ο πρώην θύτης είναι πιο πιθανό να καταδικαστεί για ποινικά αδικήματα.»
 

12. «Η ζημία που προκαλείται στην υγεία από το παρατεταμένο αρνητικό στρες περιλαμβάνει: κόπωση, άγχος, κατάθλιψη, καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS), , πόνους (ινομυαλγία), μούδιασμα και κρίσεις πανικού.»

 

13. Τα συμπτώματα του θύματος του εκφοβισμού είναι σύμφωνα με εκείνα του μετα τραυματικού στρες (PTSD).»

 

14. «Με τον εκφοβισμό  η ζημία προκαλείται από τη συσσώρευση των μικρών γεγονότων και όχι ένα σημαντικό γεγονός.»

16 Είναι πιθανό ότι πολλές αυτοκτονίες είναι το αποτέλεσμα του εκφοβισμού [σε ενήλικες ή νέους]. Σκεφτείτε το εξής: εκφοβισμός … προκαλεί … παρατεταμένο αρνητικό στρες το οποίο περιλαμβάνει … … … αντιδραστική κατάθλιψη, που οδηγεί σε   ενδεχόμενο αυτοκτονίας … με αποκορύφωμα την απόπειρα αυτοκτονίας … … που μπορεί να καταλήξει σε …αυτοκτονία (ή δολοφονία / αυτοκτονία). «: (http://www.bullyonline.org/stress/health.htm)

18. Παιδιά που έχουν εκφοβιστεί είναι πιο επιρρεπή σε αισθήματα μοναξιάς, κατάθλιψης και χαμηλής αυτοεκτίμησης, καθώς και σε φυσικές ασθένειες, όπως πονοκέφαλοι, κοιλιακοί πόνοι, ναυτία, και υποτροπιάζουσες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικούκαιπονόλαιμοι.»

19 «[Πολλοί από εκείνους που υπέστησαν εκβιασμούς] έχουν φτωχότερη  ψυχική και σωματική υγεία που μπορεί να διαρκέσει μια ζωή».53

 

Άλλη  μελέτη δείχνει μια σύνδεση μεταξύ ΔΕΠΥ και εκφοβισμού. Επομένως στην αξιολόγηση και στη  θεραπεία της ADHD πρέπει να περιλαμβάνεται αξιολόγηση και αποτελεσματικές παρεμβάσεις για τον εκφοβισμό. Επομένως,  σε παιδιά που εμπλέκονται στον εκφοβισμό η αξιολόγηση της ΔΕΠΥ θα πρέπει να λαμβάνεται υποψη. 54

 

    Η ADHD σε παιδιά σχολικής ηλικίας συνδέεται συχνά με προβληματα στις σχέσεις του παιδιού  με τα μέλη της οικογένειας ,τους συνομιλήκους , καθώς και δυσκολίες στην τάξη. Η ΔΕΠ-Υ έχει συσχετισθεί με αυξημένο κατά 2-φορές κίνδυνο για υποτροπιάζοντα κοιλιακό άλγος (RAP), προβλήματα ύπνου, κούρασης ,ενώ δεν υπήρχε συσχέτιση με πονοκέφαλο. Επίσης συνδέεται στενά με τον εκφοβισμό .Οποιοεσδήποτε παρεμβάσεις ΔΕΠΥ πρέπει να περιλαμβάνουν και  και αntibullying παρεμβάσεις και το αντίστροφο. 55

 

Η μελέτη συνέκρινε τα επίπεδα της κατάθλιψης μεταξύ των θυτών, των θυμάτων και θυτών-θυμάτων του παραδοσιακού  εκφοβισμού(σωματικού ,λεκτικού) και του εκφοβισμού στον  κυβερνοχώρο, και εξέτασαν τη σχέση μεταξύ της κατάθλιψης και της συχνότητας συμμετοχής σε κάθε μορφή εκφοβισμού. Το δείγμα ήταν αντιπροσωπευτικό 7313 μαθητών στις ΗΠΑ. Η κατάθλιψη σχετίζεται με όλες τις μορφές εκφοβισμού( σωματική , λεκτική, κοινωνική απομόνωση, διαδικτυακής). Τα Cyber ​​θύματα ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα  κατάθλιψης από ότι οι εκφοβιστές ή οι εκφοβιστες και συγχρόνως θύματα του κυβερνοεκφοβισμού. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί από κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εκφοβισμού στον κυβερνοχώρο Επομένως, ο κυβερνοεκφοβισμός προκαλεί υψηλότερα επίπεδα κατάθλιψης από ότι οι παραδοσιακές μορφές  εκφοβισμού.

 

Συγκεκριμένα, στον κυβερνοχώρο θύματα ανέφεραν υψηλότερα από κατάθλιψη ή τραμπούκοι νταήςθύματα, που δεν βρέθηκε σε οποιαδήποτε άλλη μορφή εκφοβισμού επειδή, σε αντίθεση με τα παραδοσιακά θύματα, τα θύματα στον κυβερνοχώρο μπορούν να βιώσουν ταπέίνωση, απομο΄νωση και αβοληθητοι από τη δημοσιοποίηση κατασκευασμένων φωτογραφιών τους στο διαδίκτυο . 56

 

    Συστηματική ανασκόπηση αξιολόγησε τις σχολικές παρεμβάσεις για τη μείωση του σχολικού εκφοβισμού σε 26 μελέτες που πληρούσαν τα κριτήρια. Οι παρεμβάσεις θα μπορούσαν να χωριστούν σε 5 κατηγορίες:

 

-1 παρεμβάσεις στο πρόγραμμα  σπουδών CURRICULUM INTERVENTIONS (10 μελέτες)

 

-2 διεπιστημονική ή συστημική προσέγγιση που εμπλέκει ολόκληρο το σχολείο  WHOLE-SCHOOL MULTIDISCIPLINARY INTERVENTIONS(10 μελέτες)

 

-3 παρεμβάσειςανάπτυξηςδεξιοτήτων SOCIAL AND BEHAVIORAL SKILLS GROUP TRAINING INTERVENTIONS (4 μελέτες)

 

   – 4  συμβουλευτική-mentoring (μία μελέτη)

 

   5  κοινωνική εργασιακή στήριξη (μία μελέτη)

 

 Οι παρεμβάσεις στο πρόγραμμα σπουδών περιελάμβαναν βιντεοκασέτες, κείμενα ,διαλέξεις και συζητήσεις, Οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις στο πρόγραμμα σπουδών δεν μείωσαν τον εκφοβισμό, ενώ υπήρχαν περιπτώσεις που μέσα στην ομάδα παρέμβασης οι παρενοχλήσεις αυξήθηκαν.

 

Η διεπιστημονική ή συστημική προσέγγιση που εμπλέκει ολόκληρο το σχολείο  WHOLE-SCHOOL MULTIDISCIPLINARY INTERVENTIONS(10 μελέτες) περιελάμβανε ένα συνδυασμό από κανόνες , κυρώσεις,, κατάρτιση των εκπαιδευτικών, διδακτέα ύλη της τάξης, εκπαίδευση στην επίλυση συγκρούσεων και ατομική συμβουλευτική.Με τις παρεμβάσεις αυτές μειώθηκε η θυματοποίηση και ο εκφοβισμός σε σχέση με τις δυο προηγούμενες. Οι antibullying whole-school approach παρεμβάσεις αντιμετώπιζουν τον εκφοβισμό ως ένα συστημικό πρόβλημα που αξίζει μια συστημική λύση. Επιδιώκουν να εμπλέξουν και να μεταβάλλουν ολόκληρο το περιβάλλον του σχολείου (άτομα , ομάδες συνομιλήκων,αίθουσες,δασκάλους και διοίκηση)και η επιτυχία της παρέμβασης αυτής αποδεικνύει ότι ο εκφοβισμός προέρχεται από εξωγενείς προς τη ν ψυχολογία των παιδιών παράγοντες όπως  η πολύπλοκη διαδικάσία των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων.

 

 Οι  στοχευμένες παρεμβάσεις που παρέχουν εκπαίδευση σε κοινωνικές δεξιότητες δεν βελτιώνουν σαφώς εκφοβισμό ή τη θυματοποίηση -victimization.

 

   Εν κατακλείδι, αρκετά συνεπή στοιχεία δείχνουν ότι η εκφοβιστική συμπεριφορά των παιδιών μπορεί να μειωθεί σημαντικά από καλά σχεδιασμένες παρεμβάσεις. Η πιθανότητα επιτυχίας είναι μεγαλύτερη, αν η παρέμβαση περιλαμβάνει ολόκληρο το σχολείο (whole-school approach) με τη συμμετοχή πολλών επιστημονικών κλάδων και το σύνολο της σχολικής κοινότητας. Οι παρεμβάσεις στο πρόγραμμα σπουδών και οι  social and behavioral skills group training interventions οδηγούν λιγότερο στη μείωση του εκφοβισμού και σε  μερικές περιπτώσεις επιδεινώνουν τον εκφοβισμό και τη θυματοποίηση . Άρα, ορισμένες από τις antibullying παρεμβάσεις πραγματικά μείωσαν τον εκφοβισμό, ενώ άλλες δεν είχαν καμία επίδραση ή ακόμα φαίνεται να αυξάνουν τα επίπεδα εκφοβισμού. 57

Παιδιά και έφηβοι που αναφέρουν ψυχοσικά συμπτώματα φαίνεται να είναι σε αυξημένο κίνδυνο για ψυχωσικές διαταραχές στην ενήλικη ζωή . Οι έφηβοι που ανέφεραν ότι είχαν ψυχωτικά συμπτώματα είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να έχουν σωματική κακοποίηση στην παιδική ηλικία, να έχουν εκτεθεί σε ενδοοικογενειακή βία ,να υπήρξαν θύτες ή θύματα (δηλαδή, τόσο δράστης και θύμα της παρενόχλησης) από εκείνους που αναφέρουν τέτοια συμπτώματα. Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι παιδικό τραύμα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ψυχωσικών εμπειριών στην ενήλικη ζωή. 58

 

Ένας αυξανόμενος αριθμός παιδιών  έχει παρατητρηθεί με διαταραχές που βασίζονται σε κακομεταχείριση στο σχολείο.Ο εκφοβισμός ορίζεται ως επίμονη σωματική ή συναισθηματική βία από σχολικής ηλικίας παιδί ή μια ομάδα παιδιών από άλλο σχολικής ηλικίας παιδί που δεν είναι σε θέση να υπερασπιστεί τον εαυτό του, η οποία λαμβάνει χώρα στην περιοχή του σχολείου. Αυτό το είδος συμπεριφοράς περιλαμβάνει τον επιτιθέμενο, το θύμα, την ομάδα των συμμαθητών, το φορέα (δάσκαλοι, η ομάδα διαχείρισης) και τις οικογένειες (εκείνες του θύτη και θύμα, και η ένωση γονέων). Ο εκφοβισμός είναι ένα είδος διαταραχής που μπορούν να ενταχθούν σε κάποια από τις τυπολογίες που περιγράφονται από τονTerr στο Postraumatic στρες στην παιδική ηλικία, ειδικά στον τύπο ΙΙ ή χρόνια διαταραχή και στον τύπο ΙΙΙ ή μικτού τύπου διαταραχή (χρόνιο με τις φάσεις της οξείας επανενεργοποίησης). Διαμήκης μελέτες έχουν αναφερθεί σύνδεσης μεταξύ έχει πέσει θύμα εκφοβισμού στο σχολείο και τη δυνατότητα που πάσχουν από παρενόχληση, ως επί το πλείστον με τη μορφή παρενόχλησης εργασίας. Παραδόξως, μπορεί να υπάρξει ένα «σύμφωνο σιωπής» μεταξύ συμμαθητών. Τα σχολεία γίνονται αντιληπτά ως πιο ανεκτικά με τους επιτιθέμενους σε σχέση με τα θύματα του εκφοβισμού.  59

 

   Πρόσφατη έρευνα, εντόπισε νευρωνικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με προβλήματα συμπεριφοράς στην παιδική ηλικία. Λειτουργικές  μαγνητικές τομογραφίες (fMRI), σε παιδιά και εφήβους με προβλήματα συμπεριφοράς δείχνουν δυσλειτουργική  δραστηριότητα της αμυγδαλής, του μεσοκοιλιακόυ προμετωπιαίου φλοιόυ του εγκεφάλου και μειωμένη ενεργοποίηση του πρόσθιου προσαγωγίου. Η νέα αυτή πληροφορία μπορεί να έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει στην ενημέρωση των σχολείων πώς να διαχειρίζονται τα προβλήματα συμπεριφοράς και εκφοβισμού.60

 

 κακουλάκης χάρης

 



Σχολιάστε