Λογοτεχνία για εφήβους και Εφηβική λογοτεχνία

2, Ιούνιος,2018

  Τι είναι ο έφηβος/η; Είναι ο ωραίος/α για το άλλο φύλο. Ο ιδεαλιστής, ο επαναστάτης, ο ομαδάρχης , ο ονειροπόλος, ο αγνός- μάλλον αφελής- ακτιβιστής. Επιδιώκει να βρίσκεται στο κέντρο της κοινωνικής αποδοχής .Κυνηγά την αυτοεκτίμηση και την ετεροαναγνώριση. Ούτε παιδί ούτε ενήλικος .Απλώς ένας ενδιάμεσος. Εφηβεία είναι η αναζήτηση προσωπικής ταυτότητας, η μίμηση προτύπων η συντροφικότητα συνομήλικων .Είναι ανασφάλεια, θυμός και μελαγχολία αλλά και αγώνας για ανεξαρτησία και η αμφισβήτηση της εξουσίας. Ορμονικό ηφαίστειο η εφηβεία .
Oι σύγχρονοι δυτικοί έφηβοι (των  δυτικών κοινωνιών ) δείχνουν να συμπεριφέρονται ως ταχύτατα εκκολαπτόμενοι ενήλικες. Σε αντίθεση με την δυτική παιδική ηλικία που είναι ευδιάκριτα οριοθετημένη και αυστηρά περιχαρακωμένη από τις ενήλικες δράσεις ,η δυτική εφηβεία συμμετέχει σε όλες τις δράσεις της ενηλίκων .Έχει ακόμη και το δικαίωμα να αλλάξει φύλο ή να αυτοπροσδιοριστεί άφοβα ,όπως εκείνη επιθυμεί .Η μόνη απαγόρευση αφορά τη σεξουαλική συνεύρεση με ενήλικα.

  Άλλο λογοτεχνία από ενηλίκους κατάλληλη για εφήβους και άλλο εφηβική λογοτεχνία.

  Πώς ορίζεται η λογοτεχνία για παιδιά και εφήβους ; Ο ενήλικος λογοτέχνης φορώντας προσωπείο εφήβου γράφει τις δικές του προσωπικές αναμνήσεις προσδοκίες ή ματαιώσεις, προσποιούμενος ότι αφηγείται με τα μάτια του εφηβικού ρεαλισμού ή ιδεαλισμού. Λογοτεχνία για παιδιά και εφήβους από ενηλίκους σημαίνει ηθικοπλαστική ,στρατευμένη λογοτεχνία .Είτε θρησκευτική στράτευση επιλέξω είτε σοσιαλιστικό ρεαλισμό είτε τη στράτευση στα δυτικότροπα πρότυπα ζωής, ,στράτευση λέγεται .Η λογοτεχνία για παιδιά και εφήβους επικοινωνεί άλλοτε τα διαχρονικά και πανανθρώπινα μοντέλα ζωής (σεβασμός ατομική ευτυχία , εθελοντισμός, πατριωτισμός αλληλεγγύη ) και άλλοτε πρότυπα μη από όλους αποδεκτά (όπως το πρότυπο « αν δεν καταναλώσεις θα μείνεις άνεργος», το πρότυπο της αποδόμησης και ισοπέδωσης από στρογγυλοκαθισμένους «στοχαστές», το ομοφυλοφιλικό ή το οικογενειακό πρότυπο) . Πιο παραστατικά: Το ποια λογοτεχνία και ιστορία επιθυμώ να διαβάζει  ο 15άρης σήμερα υπαγορεύεται από ποιες συμπεριφορές περιμένω να εμφανίσει εκείνος μετά από 20 χρόνια, όταν θα έχει παρέλθει η παρατεταμένη μετεφηβική ηλικία και τα γονικά συνταξιοδοτικά δεκανίκια δεν θα τον υποβαστάζουν πλέον .Το άγχος, λοιπόν, μήπως ο απόγονος μάς απορρίψει και δεν μας συνεχίσει.
Λογοτεχνία για εφήβους πράττω, όταν διαβάζω προσεκτικά το οπισθόφυλλο του βιβλίου που θα δωρίσω στο παιδί μου , ή στους μαθητές μου. Οι περισσότερο έντιμοι επαγγελματίες δημιουργοί λογοτεχνίας για εφήβους μελετούν τις αναρτήσεις των εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Εφόσον ,πάλι, είναι εκπαιδευτικοί, διαβάζουν προσεκτικά τις εκθέσεις των μαθητών/τριών τους και προσπαθούν να συντηρούν φρέσκια την ψυχοπαιδαγωγική κατάρτιση τους. Κάποιοι λίγοι –του ίδιου σιναφιού -δίνουν το υπό έκδοση  «εφηβικό» διήγημα τους στη κακοποιημένη μαθητριούλα ,στο θυματοποιημένο συνεσταλμένο μαθητάκο, στον νταή του τμήματος ή στην πεταχτούλα της τάξης, για να το αφηγηθούν ή να το παραφράσουν  με την δική τους γνήσια εφηβική ψυχή .
Η εφηβική λογοτεχνία, από την άλλη, δεν γράφεται από ενήλικες ιδέες – ιδέες ζόμπι κάποιες φορές – μεταμφιεσμένες σε ήρωες «εφηβικών» διηγημάτων αλλά γράφεται:
1. Από εφήβους/ες που εμπλέκουν τις φαντασιώσεις , τις ονειροπολήσεις, τις συναισθηματικές εκρήξεις τους, την ορμονική αστάθεια και τον τρικυμιώδη θυμό τους με την βιωμένη πραγματικότητα που τους επιβάλλει ο κόσμος των ενηλίκων.
2.  Απο εφήβους ,οι οποίοι στα πλαίσια της δημιουργικής γραφής παίρνουν το λογοτέχνημα του ενηλίκου και τούς επιτρέπεται άφοβα να διαβάσουν να σβήσουν να ανακατέψουν την πλοκή, λειαίνοντας και ροκανίζοντας αραχνιασμένες ενήλικες ιδεοληψίες και εμμονές, να μεταγράψουν, να ξαναγράψουν, να μεταλλάξουν, να παρωδήσουν  και να ορίσουν άλλους πρωταγωνιστές. Στη συνέχεια, θα παρουσιάσουν το νέο δημιούργημα στους συνομηλίκους τους, θα υποστούν την απόρριψη ,θα υποκύψουν στην επιβράβευση (βαρύ φορτίο η επιβράβευση στο βάθος του χρόνου ) θα το εκδώσουν, θα το διδάξουν. Βέβαια, όλα τα παραπάνω, εφόσον οι έφηβοι δεχτούν να τηρήσουν ένα αδιαπραγμάτευτο όρο: το τέλος του γνήσιου ,πια, εφηβικού διηγήματος να έχει προοπτική αισιόδοξη και δράση ανθρωπιστική, εκπορευόμενη από σκέψεις θετικές. Με τη νεοελληνική γνωστή μανιοκατάθλιψη δεν επιτρέπεται να τελειώνει ένα διήγημα και δη εφηβικό.

κακουλάκης χαρίλαος