Εργασιακός εκφοβισμός (Workplace Bulling / mobbing)

25, Μαρτίου,2015

Η έρευνα για τον εκφοβισμό στο χώρο εργασίας στηρίζεται στις εργασίες του Dan Olweus σχετικά με το σχολικό εκφοβισμό. Επομένως, ο ορισμός του ενήλικού εκφοβισμού αποτελεί προσαρμογή του ορισμού του σχολικού εκφοβισμού του Dan Olweus. Σύμφωνα με τον Dan Olweus ένας μαθητής θυματoποιείται ,όταν εκτείθεται επανειλημμένα και σε βάθος χρόνου σε αρνητικές πράξεις(σωματική επαφή , λεκτικά , με χειρονομίες ή με άλλους τρόπους) εκ μέρους ενός ή περισσοτέρων μαθητών .Για να μπορούμε να χρησιμοποιούμε τον όρο εκφοβισμός πρέπει να υπάρχει ασυμμετρία δύναμης μεταξύ των δύο πλευρών, να λαμβάνει χώρα επανειλημμένα και να είναι επιθετική ή να γίνεται σκόπιμα για να βλάψει.
Ο λειτουργικός ορισμός (operational definition) του Heinz Leymann για τον εκφοβισμό στο χώρο εργασίας έχει πασιφανείς επιρροές από την παραπάνω εννοιολογική οροθέτηση του Dan Olweus. Ο Heinz Leymann ορίζει την ηθική παρενόχληση στον εργασιακό βίο ως εχθρική και ανήθικη επικοινωνία, η οποία στρέφεται κατά συστηματικό τρόπο από ένα ή περισσότερα άτομα κυρίως προς ένα άτομο ,το οποίο εξαιτίας των εκφοβιστικών πράξεων , μένει αβοήθητο και ανυπεράσπιστο. Αυτές οι εκφοβιστικές πράξεις συμβαίνουν με βάση το Leymann criterion σε πολύ συχνή βάση (τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα ) και για μακρά χρονική περίοδο ( τουλάχιστον έξι μήνες ) .Τα θύματα διαχωρίζονται από τα μη θύματα εάν έχουν δηλώσει ότι έχουν εκτεθεί τουλάχιστον σε 1 αρνητική συμπεριφορά εβδομαδιαίως σε διάρκεια 6 μηνών σύμφωνα με τον Leymann)ή σε 2 αρνητικές συμπεριφορές σύμφωνα με τους Mikkelsen and Einarsen ή σε τρεις και επιπλέον αρνητικές συμπεριφορές σύμφωνα με τον Agervold.87Οι Einarsen S, Hoel H, Zapf D, Cooper CL. πρότειναν έναν ελαφρώς διαφορετικό ορισμό που σήμερα χρησιμοποιείται ευρέως στη βιβλιογραφία ως ένας από τους πιο αποδεκτούς ορισμούς του φαινομένου
Bullying στο χώρο της εργασίας σημaίνει η παρενόχληση, η προσβολή, ο κοινωνικός αποκλεισμός κάποιου ή το να επηρεάζεται αρνητικά η εργασία κάποιου. Για να ονομάσουμε bullying (or mobbing) μια συγκεκριμένη δραστηριότητα, μια αλληλεπίδραση ή μια διαδικασία πρέπει αυτή να λαμβάνει χώρα κατ’επανάληψη και τακτικά (π.χ. εβδομαδιαίως) και πάνω από μία χρονική περίοδο (π.χ., περίπου έξι μηνών).Ο εκφοβισμός είναι μια κλιμακούμενη διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας το άτομο καταλήγει σε μειονεκτική θέση και γίνεται στόχος αρνητικών κοινωνικών πράξεων. Μια σύγκρουση δεν μπορεί να ονομάζεται εκφοβισμός αν το περιστατικό είναι μεμονωμένο ή αν τα δύο μέρη που συγκρούονται διαθέτουν περίπου ίσες «δυνάμεις».
Για το θύμα ,το οποίο έχει υποστεί εκφοβιστικές συμπεριφορές, οι επιπτώσεις μπορεί να κατηγοριοποιηθούν ως εξής:
1. Ψυχολογικές (συμπτώματα άγχους, κρίσεις πανικού, κατάθλιψη, φόβος, , αυτοκτονικοί ιδεασμοί ή αυτοκτονία ,μειωμένη ψυχική ευεξία , μειωμένα επίπεδα αυτοεκτίμησης , ταπείνωση ,αίσθημα απελπισίας ,υψηλά επίπεδα επαγγελματικής εξουθένωσης(burnout)και αλ.)

2. Ψυχοσωματικές (ζάλη, στομαχικοί πόνοι, πόνοι στη μέση, πονοκέφαλοι, υψηλά επίπεδα αϋπνίας, κόπωση , εφίδρωση, αδιαθεσία, ευερέθιστο έντερο, αυξημένη πίεση του αίματος, δυσκολίες ύπνου, απώλεια όρεξης ,απώλεια ή αύξηση δείκτη μάζας σώματος .

3. Συμπεριφορικές (οξυθυμία, απόσυρση και δυσπιστία, επιθετικότητα, αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ και καπνού ,μειωμένη ικανότητα επίλυσης προβλημάτων ,κοινωνική απομόνωση , επιδείνωση των διαπροσωπικών σχέσεων και αλλ.)

4. Χρόνια νοσήματα( άσθμα, διαβήτης, ρευματοειδής αρθρίτιδα, ισχιαλγία καθώς και επιδράσεις στο ανοσοποιητικό ,όπως καρκίνος, καρδιαγγειακά νοσήματα κ.αλ.)

5. Απουσίες από την εργασία (αναρρωτικές άδειες) που μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια ή παραίτηση από την εργασία .
Ο εκφοβισμός σε σχέση με το στρες μπορεί να κατανοηθεί ως αντίδραση σε κάποιο εργασιακό στρέσορα αλλά και ως στρέσορας ο ίδιος.  Ωστόσο, η αιτιώδης συνάφεια εκφοβισμού και στρες δεν είναι σαφής.
Ο εκφοβισμός αναφέρεται ως ακραία μορφή κοινωνικού στρες στην εργασία.
Οι Lazarus and Folkman περιλαμβάνουν στο κοινωνικό άγχος και τον εκφοβισμό.Στη βιβλιογραφική επισκόπηση έχουν εντοπιστεί δύο μελέτες οι οποίες προσπάθησαν να διερευνήσουν τη σχέση του εργασιακού εκφοβισμού με τα επίπεδα κορτιζόλης των συμμετεχόντων, δίχως όμως σαφή συμπεράσματα.
Ο εκφοβισμός φαίνεται να σχετίζεται και με το μετατραυματικό στρες.Άτομα που είχαν υποστεί παρενόχληση άλλοτε εμφάνισαν συμπτώματα που υποδηλώνουν διαταραχή μετατραυματικού στρες,ενώ σε άλλη περίπτωση ένα μεγάλο ποσοστό του δείγματος των θυμάτων πληρούσε όλα τα κριτήρια του PTSD.
Ο εκφοβισμός έχει επιπτώσεις όχι μόνο στα θύματα αλλά και σε όσους ήταν παρόντες (bystanders) κατά την πράξη. .Οι παρευρισκόμενοι που συνήθως είναι συνάδελφοι του παρενοχλούμενου υποφέρουν απο αυξημένα επίπεδα στρες, εξαιτίας της έμμεσης εμπειρίας bullying (secondary bullying) που βίωσαν.
Η παρενόχληση/εκφοβισμός συνιστά δαπανηρό πρόβλημα για έναν οργανισμό αλλά και για την κοινωνία με οικονομικές επιπτώσεις μακροχρόνιες απουσίες από την εργασία, μειωμένη δημιουργικότητα και παραγωγικότητα, και γενικό αίσθημα τον εργαζόμενο.

κακουλάκης χάρης