Ένα από τα πιο αξιόλογα έργα της κρητικής λογοτεχνίας είναι η Ερωφίλη του Γεώργιου Χορτάτση. Γράφτηκε γύρω στα 1600 και δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στη Βενετία το 1637 μετά το θάνατο του ποιητή.
Για το έργο διαβάζουμε στη Βικιπαίδεια:
Δομή και υπόθεση
Η τραγωδία αποτελείται από πρόλογο, πέντε πράξεις, χορικά στο τέλος κάθε πράξης και ιντερμέδια (αυτόνομα μουσικοχορευτικά επεισόδια που παρεμβάλλονται μεταξύ των πράξεων). Το έργο διαδραματίζεται στην Αίγυπτο. Ο βασιλιάς της χώρας, Φιλόγονος, έχει σκοτώσει τον αδερφό του, νόμιμο βασιλιά, και έχει ανέβει στο θρόνο μαζί με τη γυναίκα του αδερφού του. Ο βασιλιάς έχει μια κόρη, την Ερωφίλη, που ερωτεύεται έναν νέο που ζει στη βασιλική αυλή, τον Πανάρετο. Ο Πανάρετος είναι γιος του βασιλιά της Τσέρτσας (ίσως να εννοείται η Γεωργία) που έχει κυριευθεί από εχθρούς· έχει καταφύγει στην Αίγυπτο κρατώντας κρυφή την ταυτότητά του γιατί κινδυνεύει η ζωή του, αφού είναι νόμιμος διάδοχος του θρόνου. Οι δύο νέοι έχουν μεγαλώσει μαζί και η φιλία τους εξελίσσεται σε έρωτα που σφραγίζεται με έναν μυστικό γάμο τον οποίο γνωρίζουν μόνο εκείνοι οι δύο.
Τα βασικά πρόσωπα είναι τρία: η Ερωφίλη, ο Πανάρετος και ο Βασιλιάς Φιλόγονος. Ο κάθε ήρωας έχει ένα έμπιστο πρόσωπο: η Ερωφίλη τη νένα Χρυσόνομη, ο Πανάρετος τον φίλο του Καρπόφορο και ο βασιλιάς έναν πιστό Σύμβουλο. Ο χορός αποτελείται από γυναίκες της ακολουθίας της Ερωφίλης και εμφανίζονται επίσης το φάντασμα (Ασκιά) του δολοφονημένου αδερφού του Φιλόγονου και ένας μαντατοφόρος. Τηρείται η κλασικίζουσα ενότητα της δράσης, του χώρου και του χρόνου (ενιαίο θέμα, που διαδραματίζεται σε έναν χώρο και η δράση διαρκεί μία ημέρα).
Το έργο προλογίζεται από τον Χάρο, που αναφέρεται στην παντοδυναμία του και στη ματαιότητα της δόξας και των υλικών αγαθών. Στην πρώτη πράξη εμφανίζεται αρχικά ο Πανάρετος που αποκαλύπτει στον Καρπόφορο το μυστικό του κρυφού γάμου (ενώ μέσα από τη συζήτηση οι θεατές πληροφορούνται για τη βασιλική καταγωγή του) και σε επόμενη σκηνή ο Βασιλιάς αποκαλύπτει στον Σύμβουλο το σχέδιο να παντρέψει την Ερωφίλη και τα προξενιά που του έχουν προτείνει. Στο πρώτο χορικό υμνείται η παντοδυναμία του Έρωτα.
Στη δεύτερη πράξη, μετά από ένα μονόλογο του Βασιλιά στον οποίο εκφράζει την αγάπη για την κόρη του, εμφανίζεται στη σκηνή η Ερωφίλη που αφηγείται ένα εφιαλτικό όνειρο και συζητά με την παραμάνα της για τη δυσκολία της κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει. Στο τέλος της σκηνής ο Βασιλιάς στέλνει τον Πανάρετο να πείσει την Ερωφίλη να αποδεχτεί ένα από τα δύο προξενιά. Στο χορικό καταδικάζεται η ηθική κατάπτωση και η υπερηφάνεια του ανθρώπου.
Στην τρίτη πράξη δεσπόζει αρχικά ο διάλογος μεταξύ της Ερωφίλης και του Πανάρετου, που ανταλλάζουν όρκους αιώνιας πίστης, και στη συνέχεια η εμφάνιση της σκιάς του δολοφονημένου βασιλιά που ορκίζεται να εκδικηθεί τον Φιλόγονο. Η πράξη κλείνει με έναν αλαζονικό μονόλογο του Φιλόγονου που μακαρίζει τον εαυτό του για την τύχη και τη δύναμή του και ανακοινώνει την επιθυμία του να συναντήσει την Ερωφίλη για να συζητήσουν για τα προξενιά. Στο χορικό οι γυναίκες καταδικάζουν την επιθυμία για πλούτο και δόξα.
Στην τέταρτη πράξη αποκαλύπτεται πως ο βασιλιάς ανακάλυψε την κρυφή σχέση της Ερωφίλης και του Πανάρετου. Ο σύμβουλος προσπαθεί να τον ηρεμήσει και η Ερωφίλη αντιστέκεται απέναντί του προσπαθώντας να τον στρέψει με το μέρος της. Παρά τις παροτρύνσεις του χορού και του συμβούλου ο βασιλιάς ανακοινώνει την απόφασή του να θανατώσει τον Πανάρετο, τον οποίο συναντά στην τελευταία σκηνή της πράξης. Ο Πανάρετος επιχειρεί να κερδίσει την εύνοια του βασιλιά και επιμένει για τη βασιλική καταγωγή του χωρίς να γίνεται πιστευτός. Στο χορικό οι γυναίκες παρακαλούν τον Ήλιο να βοηθήσει το ζευγάρι.
Στην πέμπτη πράξη ανακοινώνεται από τον μαντατοφόρο στον Χορό η σκληρή τιμωρία του Πανάρετου: ο βασιλιάς τον σκότωσε, του έκοψε το κεφάλι, τη γλώσσα και τα χέρια και του ξερίζωσε την καρδιά, με σκοπό να τα προσφέρει ως δήθεν γαμήλιο δώρο στην Ερωφίλη. Η συνάντηση πατέρα και κόρης γίνεται στην επόμενη σκηνή και ο βασιλιάς προσποιείται πως αποδέχεται το γάμο και προσφέρει μία λεκάνη με τα κομμένα μέλη του Πανάρετου στην Ερωφίλη. Εκείνη αυτοκτονεί και στο τέλος του έργου ο χορός σκοτώνει το Βασιλιά.
Το ιταλικό πρότυπο και άλλες πηγές
Η Ερωφίλη βασίζεται στο ιταλικό έργο Orbecche (παραστάθηκε το 1541 και τυπώθηκε το 1543) του Giovani Batista Giraldi (1504-1573), χωρίς όμως να είναι δουλική απομίμηση. Ο Χορτάτσης έχει επιφέρει κάποιες αλλαγές στην πλοκή: στο πρότυπο, ο βασιλιάς σκότωσε τη γυναίκα του όταν ανακάλυψε ότι εκείνη είχε αιμομικτική σχέση με τον γιο της ενώ η ηρωίδα, Orbecche, από τον κρυφό της γάμο είχε αποκτήσει δύο παιδιά, την ύπαρξη των οποίων διατηρούσε κρυφή. Ο πατέρας της, όταν του αποκάλυψαν τον μυστικό γάμο, σκότωσε τον άντρα και τα παιδιά της και της πρόσφερε τα μέλη τους ως δήθεν δώρο. Τότε η Orbecche τον σκότωσε και αυτοκτόνησε. Το στοιχείο της βιαιότητας και της φρίκης που κυριαρχεί στο πρότυπο έχει περιοριστεί και υπάρχουν και μικρές διαφορές στον τρόπο ανάπτυξης των επεισοδίων: άλλα παρουσιάζονται εκτενέστερα και άλλα συνοπτικότερα και άλλες φορές αλλάζει η διάταξή τους. Ένα άλλο δραματικό κείμενο με το οποίο η Ερωφίλη παρουσιάζει πολλές αντιστοιχίες, είναι η τραγωδία Filostrato e Panfila του Ιταλού Antonio Cammelli il Pistoia (1436-1502), που είναι πιθανό να υπήρξε και το πρότυπο της Orbecche. Στενή συγγένεια παρουσιάζεται σε κάποια σημεία και με την τραγωδία Il Re Torrismondo του Τορκουάτο Τάσο. Τα χορικά αναπτύσσονται με διαφορετικό τρόπο από αυτά της Orbecche και παρουσιάζουν συγγένεια με τα χορικά άλλων Ιταλών δραματικών ποιητών, όπως αυτά της Aminta του Τάσο και της Sofonisba του G.G. Trissino.
Η ίδια ελευθερία στον χειρισμό φαίνεται και στην ανάπτυξη των ιντερμεδίων: ο Χορτάτσης έχει επιλέξει τα πιο σημαντικά επεισόδια, έχει μεταφράσει αρκετά πιστά κάποιους διαλόγους, αλλά σε πολλά άλλα σημεία οι διάλογοι είναι γραμμένοι από τον ίδιο, ως ανάπτυξη συντομότερων επεισοδίων του προτύπου [1].
Γλώσσα και στιχουργική
Η γλώσσα της Ερωφίλης βασίζεται στην κρητική διάλεκτο, χωρίς τα μεσαιωνικά γλωσσικά στοιχεία των προγενέστερων κρητικών λογοτεχνικών κειμένων. Όπως όμως ισχύει για όλα τα έργα της κρητικής λογοτεχνίας της ακμής, η γλώσσα δεν είναι η λαϊκή ομιλουμένη, αλλά ένα επεξεργασμένο λογοτεχνικό γλωσσικό όργανο με προσωπικό ύφος. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ύφους του Χορτάτση είναι η περίτεχνη επεξεργασία, οι μεγάλες προτάσεις, η συχνή χρήση δευτερευουσών, η διατάραξη της συντακτικής σειράς των λέξεων, η χρήση λόγιων στοιχείων, που όμως είναι αφομοιωμένα στη γλώσσα του κειμένου[5], καθώς και άλλα εκφραστικά μέσα όπως επαναλήψεις, λογοπαίγνια και παρηχήσεις.
Το ίδιο φροντισμένη είναι και η στιχουργική. Παρόλο που βασίζεται στο παραδοσιακό δεκαπεντασύλλαβο του δημοτικού τραγουδιού, είναι αποτέλεσμα έντεχνης επεξεργασίας: παρουσιάζεται μεγάλη ποικιλία στις θέσεις των τόνων, η χασμωδία αποφεύγεται και παρατηρούνται πολύ υψηλά ποσοστά διασκελισμών του νοήματος από στίχο σε στίχο.
Η αρχαιομάθεια του Χορτάτση διαπιστώνεται από την επιλογή των ονομάτων των ηρώων (Φιλόγονος, Πανάρετος, Καρπόφορος, Θρασύμαχος, Αρμόδης), τα οποία είτε ανταποκρίνονται στον χαρακτήρα των προσώπων (Πανάρετος, Ερωφίλη, Θρασύμαχος), είτε λειτουργούν ειρωνικά και εντείνουν την τραγικότητα: ο Φιλόγονος, «αυτός που αγαπάει τα παιδιά του», τελικά οδηγεί την κόρη του στην αυτοκτονία· ο Καρπόφορος, αν και υπόσχεται να βοηθήσει το ζευγάρι, τελικά μένει «άκαρπος» [6].
Χθες το απόγευμα η ομάδα του πολιτιστικού προγράμματος του σχολείου μας επισκέφτηκε το Τελλόγλειο, όπου είχε την τύχη να παρακολουθήσει ένα μουσικοχορευτικό δρώμενο με θέμα την περίοδο της Belle Epoque στο Παρίσι. Επίσης συμμετείχε σε εκπαιδευτικό πρόγραμμα που αφορούσε την έκθεση με έργα του Toulouse-Lautrec.
Στο τέλος της μαγικής αυτής βραδιάς όλοι δήλωναν γοητευμένοι, καθώς μας δόθηκε η ευκαιρία να μεταφερθούμε για λίγο έστω στην ατμόσφαιρα του Παρισιού του 19ου αι. και να γνωρίσουμε την ξεχωριστή προσωπικότητα ενός μεγάλου ζωγράφου, του Toulouse-Lautrec.
Απεβίωσε πριν λίγες μέρες σε ηλικία 97 ετών η γαλλίδα φιλόλογος Jacqueline de Romilly, η οποία γεννήθηκε στις 26 Μαρτίου του 1913 στο Chartres. Σπούδασε στο Lycée Molière και κέρδισε δύο φορές τον ετήσιο διαγωνισμό Concours général στα Λατινικά και στα Ελληνικά το 1930.
Έγινε καθηγήτρια σε σχολείο και στη συνέχεια δίδαξε στα πανεπιστήμια της Λυών και του Παρισιού από το 1957 μέχρι το 1973. Στη συνέχεια έγινε η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια του College de France. To 1988 εισήλθε στη γαλλική ακαδημία, όντας μόλις η δεύτερη γυναίκα μετά τη Marguerite Yourcenar.
Το 1995 απέκτησε την ελληνική υπηκοότητα και το 2000 ανακηρύχθηκε σε πρέσβειρα του ελληνισμού από την ελληνική κυβέρνηση. Υπήρξε πρόεδρος της γαλλικής καλλιτεχνικής κοινότητας Association Guillaume Budé, η οποία ασχολείται με τη φιλοσοφία και τον άνθρωπο, της οποίας παρέμεινε επίτιμη πρόεδρος μέχρι το θάνατό της.
Στην εφημερίδα Καθημερινή διαβάζουμε ένα απόσπασμα από μια ομιλία της Jacqueline de Romilly για την εκπαίδευση:
«Οι όροι Παιδεία και Εκπαίδευση χωρίζονται από μια ανεπαίσθητη νοηματική διαφορά. Με τον πρώτο όρο εννοούμε την εκπλήρωση των διανοητικών δυνατοτήτων του ανθρώπου, ενώ με τον δεύτερο τη μετάδοση γνώσης. Ο διχασμός μεταξύ τους προκαλεί τη σημερινή κρίση και την υποβάθμιση της ιστορίας ή της λογοτεχνίας, που χαρακτηρίζονται περιττές πολυτέλειες για το εκπαιδευτικό σύστημα. Η εκφραστική όμως αδυναμία και η ανικανότητα να κατανοήσουμε ο ένας τον άλλον, είναι αυτές που οδηγούν στη βία.
»Για να αντιληφθούμε με ακρίβεια τον λόγο του άλλου, πρέπει να κατανοήσουμε τη σκέψη των προγόνων μας. Η άγνοια του παρελθόντος που επιδεικνύουν οι σημερινοί νέοι απειλεί τη σύγχρονη κοινωνία με πολιτειακή εκτροπή. Στη λογοτεχνία μπορεί να βρει κανείς τη ζωντανή γνώση του παρελθόντος και για τον λόγο αυτό η αντιμετώπισή της ως περιττή πολυτέλεια αποτελεί σοβαρό και επικίνδυνο σφάλμα. Ο Πρωταγόρας αναφέρει στον Πλάτωνα ότι οι νέοι Αθηναίοι είχαν συμφέρον να μελετούν τον Ομηρο, από όπου θα αντλούσαν πρότυπα ηθικής και γενναίας συμπεριφοράς. Κάθε λογοτεχνικό κείμενο δίνει πρόσβαση σε μια εποχή και τον τρόπο σκέψης της, αφήνοντας έντονες εντυπώσεις και μνήμες. Πολλές φορές, οι γνώσεις αυτές από τη σχολική αίθουσα αναπαράγονται σε ώριμα έργα, όπως κάνουν με τις αρχαιοελληνικές μνήμες του ο Ζιρωντού, ο Σαρτρ και τόσοι άλλοι…» (μετάφραση: Φίλιππος Χατζόπουλος).
Με αφορμή τα λόγια της ξεχωριστής αυτής φιλολόγου επανερχόμαστε στο ερώτημα που συχνά ακούγεται στις σχολικές αίθουσες «Γιατί να διδασκόμαστε λογοτεχνία;» Σας βρίσκουν σύμφωνους οι απόψεις της Jacquelline de Romilly;
Αγώνα δρόμου αντοχής, διάρκειας 48 ωρών διοργανώνει ο δήμος Νεάπολης της Θεσσαλονίκης, με σκοπό να ενισχυθεί η θεραπεία ενός νεαρού κατοίκου του δήμου, του μικρού Ηλία, ο οποίος πάσχει από μία σπάνια μορφή καρκίνου.
Ο αγώνας, στο οποίο ο καθένας μπορεί να συμμετάσχει για όσο χρόνο επιθυμεί, θα γίνει στο Δημοτικό Στάδιο της Νεάπολης, στο στρατόπεδο Στρεμπενιώτη, από σήμερα Δευτέρα, στις 5 το απόγευμα μέχρι τις 5 το απόγευμα της Τετάρτης 22 Δεκεμβρίου.
Αξίζει τον κόπο να κάνουμε ένα πέρασμα απο το Δημοτικό Στάδιο της Νεάπολης για να βοηθήσουμε τη σημαντική πρωτοβουλία του δήμου για τον μικρό Ηλία.
Ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα για «ρυθμό και χρώμα» μαθητές του σχολείου μας έφτιαξαν τα έργα τους καταθέτοντας με αυτό τον τρόπο τη δική τους άποψη. Μπορείτε να τα απολαύσετε παρακάτω. Ένα από όλα θα μας εκπροσωπήσει ως σχολείο. Η επιλογή, όπως θα διαπιστώσετε, δεν είναι εύκολη. Συγχαρητήρια αξίζουν σε όλους για το μεράκι και το ταλέντο τους!
Ζήσης Γκαργκάλας Α1
Νίκος Ηλιάδης Α1
Τάνια Κουκλαντζά Α2
Τα παρακάτω κολάζ είναι συνθέσεις του μαθητή Ζήση Γκαργκάλα του Α1
Από τις 15 Οκτωβρίου και για περίπου τέσσερις μήνες θα αναβιώνει στη Θεσσαλονίκη μια εξαιρετικά γοητευτική εποχή. Χορός, μουσική, κινηματογράφος, θέατρο, έργα τέχνης, ακόμη και γεύσεις της Belle Epoque θα βρουν το χρόνο και το χώρο τους σε κάθε γωνιά της πόλης, με αφετηρία το Τελλόγλειο και το έργο του Toulouse Lautrec, του ζωγράφου-ρεπόρτερ, όπως τον αποκαλούν, της Belle Epoque, καθώς εκείνος ήταν ο πρώτος που έκανε την τέχνη να κατέβει στο δρόμο με τις αφίσες και τις λιθογραφίες του.
Στόχος της έκθεσης είναι αφενός η γνωριμία με τον Toulouse Lautrec, τον ξεχωριστό αυτό δημιουργό, αλλά και το κλίμα, την ατμόσφαιρα της εποχής στο γύρισμα του 19ου/20ού αι. Το υλικό της έκθεσης, περισσότερα από 170 έργα προέρχονται από το Μουσείο Orsay στο Παρίσι, από το Μουσείο Toulouse Lautrec στο Albi καθώς και από το Château du Bosc (έργα και οικογενειακά κειμήλια) στη Naucelle. Αντικείμενα, όπως τα γυαλιά του, ένα κουτί με χρώματα και μια παλέτα του, το κουκλοθέατρό του, δυο γιαπωνέζικες κούκλες και ένα ζωγραφισμένο βότσαλο, παραχωρήθηκαν από την κόμισα Nicole Tapié de Céleyran, μικρή ανηψιά του καλλιτέχνη. Εκτίθενται επίσης διπλά έργα των Lautrec και Van Gogh, που ρίχνουν φως στο πόσο οι δυο ζωγράφοι επηρέασαν ο ένας τον άλλον.
Σημαντικός αριθμός εκθεμάτων, πρωτότυπες αφίσες, σχέδια του καλλιτέχνη, βιβλία προέρχεται από την ιδιωτική συλλογή του Παύλου και της Μπελίντας Φυρού (Μουσείο Ηρακλειδών). Επίσης έργα από ιδιωτικές συλλογές στη Γαλλία και Ελβετία, καθώς και πλούσιο αρχειακό υλικό από το Αρχείο Σπητέρη στο Τελλόγλειο ολοκληρώνουν τα τεκμήρια της έκθεσης. Η έκθεση έχει έντονα καλλιτεχνικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα που υποστηρίζεται με συνεργασίες με το ΚΘΒΕ, το Τμήμα Θεάτρου και Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ, το Μουσείο Κινηματογράφου, το Γαλλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο, τους Φίλους της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης κ.ά..
Την εποχή της Belle Epoque ολοκληρώνουν περίπου 150 χαρακτικά και σανγκίνες του Δημήτρη Γαλάνη, του ξεχωριστού αυτού Έλληνα δημιουργού, από τη συλλογή που δώρισε στο Τελλόγλειο το 2002 ο Δημήτρης Γαλάνης.
Ποικίλα και ενδιαφέροντα στοιχεία για την εποχή, αλλά και για την προσωπική ζωή του καλλιτέχνη, προσφέρει στον επισκέπτη και το πλούσιο αρχειακό και φωτογραφικό υλικό από το Αρχείο Σπητέρη. Ενώ τον απόηχο της προσωπικότητας του Toulouse Lautrec σε πιο σύγχρονες εφαρμογές δίνουν μαντίλες, υφάσματα και ρούχα του Γιάννη Τσεκλένη, εμπνευσμένα από τον καλλιτέχνη και τους ιμπρεσιονιστές. Διαβάστε το υπόλοιπο της καταχώρησης »
Μια σπουδαία παράσταση του «Βασιλιά Ληρ» σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού από το Κ.Β.Θ.Ε
«Ο Βασιλιάς Ληρ, λέει ο σκηνοθέτης Στάθης Λιβαθινός, είναι μια εμπνευσμένη θεατρική ιστορία πάνω στο αιώνιο θέμα της πάλης των γενεών, αλλά και η μεγάλη τραγωδία δυο πατεράδων που αρνούνται να υποχωρήσουν ή να αμφισβητηθούν.
Αυτάρκεις, κυριάρχοι, δεσποτικοί αλλά και ματαιόδοξοι γέροι, ο τρομερός Βασιλιάς Ληρ και ο υπήκοός του Κόμης του Γκλόστερ δε βλέπουν και δεν ακούν. Αφήνονται μακάριοι στον εφησυχασμό και την κολακεία.
Ο Ληρ εξορίζει άδικα την αγαπημένη του κόρη.
Ο Γκλόστερ αποκληρώνει τον ανύποπτο γιο του.
Και οι δυο τους θα βρεθούν αντιμέτωποι με την πιο απάνθρωπη ίντριγκα, τη σκληρότητα και την εγκατάλειψη. Έτσι, ο καθένας τους θα κατέβει σιγά σιγά όλα τα σκαλοπάτια της ζωής και θα ανακαλύψει για τον εαυτό του τα μεγάλα μυστικά της μέσα απ’ την απόγνωση, την τρέλα και τον πόνο. Η απώλεια και η μοναξιά θα οδηγήσουν τον άλλοτε κραταιό Βασιλιά Ληρ στα άκρα και θα φανερώσουν όλη την ευαισθησία και το μεγαλείο του. Ο Ληρ θα δοκιμαστεί και θα πονέσει όσο δεν έχει πονέσει άνθρωπος ως τώρα.
Στο κορυφαίο του αυτό έργο, ο Σαίξπηρ δείχνει πως οι βασιλιάδες είναι μόνο προσωρινοί. Ατρόμητοι στην αρχή, απειλητικοί, αμείλικτοι τιμωροί, ώσπου ο χρόνος και η ιστορία να τους μετατρέψουν σε ανήμπορα, τραγικά γεροντάκια. Την ίδια στιγμή που οι νέοι βιάζονται, δε συγχωρούν και δεν περιμένουν, οι γέροι μαθημένοι στην εξουσία δεν ξέρουν πως ήρθε η ώρα να φύγουν και πως είναι αργά.»
Κριτικές της παράστασης μπορείτε να διαβάσετε εδώ.
Όπως θα διαπιστώσετε οι απόψεις διαφέρουν. Αυτό όμως είναι ως ένα βαθμό αναμενόμενο στην αισθητική αποτίμηση ενός έργου τέχνης. Σκεφτείτε ποια είναι τα δικά σας κριτήρια όταν παρακολουθείτε μια θεατρική παράσταση και θα συζητήσουμε εκτενέστερα το θέμα στην τάξη.
Ο Ληρ, βασιλιάς της Βρετάνης αποφασίζει να μοιράσει το βασίλειό του στις τρεις κόρες του, ανάλογα με το βάθος της αγάπης που τρέφει η κάθε μία γι’ αυτόν. Αν και η Γονερίλη (παντρεμένη με τον ευγενικό δούκα του Ώλμπαν) και η Ρεγάνη (σύζυγος του βίαιου δούκα της Κορνουάλης) διατυμπανίζουν υπερβολικά την αγάπη τους γι’ αυτόν, η νεότερη Κορντέλια, περιφρονώντας τους, λέει απλά:«Δεν μπορώ στα χείλη μου την καρδιά μου ν’ ανεβάσω». Θυμωμένος, ο Ληρ, την αποκληρώνει, τιμωρώντας τον Κεντ που την υπερασπίστηκε, αλλά ο βασιλιάς της Γαλλίας την παίρνει χωρίς προίκα, για βασίλισσά του. Ο Ληρ, δίνει το μερίδιό της στις αδελφές της και προτείνει να μείνει εναλλάξ μαζί τους, με την ακολουθία του των 100 ιπποτών. Ο Έντμοντ, νόθος γιος του κόμη του Γκλόστερ, υποθάλπει διαφωνίες μεταξύ του νόμιμου αδελφού του Έντγκαρ και του πατέρα τους. Ο Κεντ, μεταμφιεσμένος, επιστρέφει για να υπηρετήσει τον αφέντη του Ληρ. Η Γονερίλη υποδέχεται τον Ληρ με μίσος. Επικαλούμενος κατάρα πάνω της, ο Ληρ φεύγει για την Ρεγάνη. Την ίδια στιγμή η Ρεγάνη και ο δούκας της Κορνουάλης φθάνουν στο κάστρο του Γκλόστερ, ενώ ο Έντγκαρ έχει φύγει. Η Ρεγάνη αποδεικνύεται πιο σκληρή κι από την Γονερίλη. Πιστεύοντας ότι η τρέλα θα κυριαρχήσει, ο Ληρ φεύγει μέσα στη νυχτερινή καταιγίδα όπου τον βρίσκει ο πιστός Κεντ. Ο κόμης του Γκλόστερ, αψηφώντας τον θυμό των δύο αδελφών και του δούκα της Κορνουάλης, βρίσκει καταφύγιο γι’αυτούς σε μια καλύβα (στην οποία βρίσκεται μεταμφιεσμένος ο Έντγκαρ) και παροτρύνει τον Κεντ να οδηγήσει τον βασιλιά, που βρίσκεται σε κίνδυνο, στο Ντόβερ. Επιστρέφοντας στο κάστρο του ,ο Γκλόστερ υβρίζεται και βάναυσα τυφλώνεται από τον δούκα της Κορνουάλης (η όραση και η τύφλωση είναι θέματα του έργου), ο οποίος δολοφονείται από έναν υπηρέτη. Ο Εντγκαρ, ακόμη μεταμφιεσμένος και άγνωστος στον τυφλό πατέρα του, ξεκινάει μαζί του για το Ντόβερ. Υπάρχει μια παράξενη συνάντηση μεταξύ του τρελού βασιλιά και του τυφλού άντρα. Λίγο αργότερα, η Κορντέλια, που έχει επιστρέψει απο την Γαλλία, ξανασυνδέεται με τον Ληρ. Σε μια μάχη την οποία χάνουν οι Γαλλικές δυνάμεις, αιχμαλωτίζονται και στέλνονται στη φυλακή όπου με τις οδηγίες του Έντμοντ πρόκειται να δολοφονηθούν. Αλλά ο Έντμοντ-που έχει εξαπατήσει και την Γονερίλη και τη Ρεγάνη- σκοτώνεται απο τον Έντγκαρ (ως ανώνυμος ιππότης) σε μονομαχία. Η Γονερίλη δηλητηριάζει τη Ρεγάνη και μετά μαχαιρώνεται. Την Κορντέλια την κρεμάσανε στη φυλακή. Ο Ληρ την παίρνει «νεκρή στην αγκαλιά του» και μέσα σε λίγα λεπτά πεθαίνει κι αυτός. «Το θαύμα είναι πως άντεξε τόσον καιρό/ ζούσε καταχρηστικά».Με την επιθυμία του δούκα του Ωλμπαν, ο Έντγκαρ θα αναλάβει να κυβερνήσει το βασίλειο, αλλά ο Κεντ θα ακολουθήσει τον Ληρ: «με καλεί ο αφέντης μου…και δεν πρέπει να πω όχι».
Αν έχετε πολύ καλή γνώση αγγλικών στο Google Books μπορείτε να βρείτε αρκετές εκδόσεις του έργου και σχετικές μελέτες.
Θεωρείται μια από τις κορυφαίες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου, ενώ τα θεατρικά του παίζονται έως σήμερα, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον. Ο Σαίξπηρ κατάφερε να χειριστεί με απόλυτη δεξιοτεχνία τόσο την κωμωδία όσο και το δράμα και την τραγωδία. Τα έργα του διαπνέονται από μία βαθειά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και παραμένουν επίκαιρα.
Η επίδραση του, ειδικότερα στην αγγλική λογοτεχνία, θεωρείται τεράστια.
Βιογραφία
Το σπίτι που γεννήθηκε ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ στο Στράτφορντ (αμφισβητείται ωστόσο αν ο Σαίξπηρ του Statford συνδέεται πράγματι με το θεωρούμενο σήμερα ως σαιξπηρικό έργο).
Πολλοί ιστορικοί συμφωνούν πως ο ηθοποιός, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Ουίλλιαμ Σαίξπηρ αποτελεί πράγματι ένα και μοναδικό πρόσωπο, όπως πιστοποιούν σημαντικά ιστορικά ευρήματα.
Ο Σαίξπηρ γεννήθηκε στην πόλη Stratford-upon-Avon (ή απλά Stratford) τον Απρίλιο του 1564. Πατέρας του ήταν ο John Shakespeare, πετυχημένος έμπορος και μητέρα του η Mary Arden, κόρη εύπορης οικογένειας. Ο πατέρας του Σαίξπηρ, συμμετείχε για ένα διάστημα στις δημόσιες υποθέσεις, ασκώντας καθήκοντα δημοτικού συμβούλου περίπου στα 1560, θέση που αργότερα έχασε καθώς κατηγορήθηκε για παράνομο εμπόριο. Έχει επικρατήσει να θεωρείται ως ημερομηνία γέννησης του Σαίξπηρ η 23η Απριλίου. Η ακριβής όμως ημερομηνία παραμένει έως σήμερα άγνωστη. Η μόνη γνωστή πληροφορία που υπάρχει σχετικά, είναι πως η βάφτισή του έγινε στις 26 Απριλίου όπως καταγράφεται στα μητρώα εκκλησίας του Στράτφορντ. Επιπλέον είναι γνωστό πως την εποχή εκείνη, η τελετή της βάφτισης γινόταν λίγες μόνο ημέρες μετά τη γέννηση.
Για την παιδική ηλικία του Σαίξπηρ ελάχιστα είναι γνωστά. Θεωρείται πιθανό πως έλαβε την εκπαίδευσή του στο σχολείο του Στράτφορντ, όπου πρέπει να ήρθε σε επαφή με την κλασική λογοτεχνία και τα λατινικά. Έχοντας μελετηρό χαρακτήρα, ο Σαίξπηρ διάβαζε πολύ στα νεανικά του χρόνια, αν και δεν έγραφε πολύ. Κανένα στοιχείο δεν μπορεί να πιστοποιήσει κατά πόσον η εκπαίδευσή του συνεχίστηκε αργότερα.
Στις 28 Νοεμβρίου του 1582 ο Σαίξπηρ παντρεύτηκε την Anne Hathaway, οκτώ χρόνια μεγαλύτερή του και ήδη τριών μηνών έγκυο όταν παντρεύτηκαν. Ο γάμος τους έγινε στο ναό Grafton κοντά στην πόλη του Statford. Μαζί απέκτησαν τρία παιδιά. Στις 26 Μαΐου του 1583 βαπτίστηκε η κόρη τους Susanna ενώ στις 2 Φεβρουαρίου του 1585 καταγράφεται η βάπτιση των δύο δίδυμων παιδιών τους, του Χάμνετ και της Ιουδήθ.
Ο Σαίξπηρ κατά καιρούς υπέφερε πολύ από φτώχεια. Μολοταύτα είχε τις φιλοδοξίες του και ήλπιζε. Το 1587 πήγε στο Λονδίνο για να προσπαθήσει να καλυτερέψει την οικονομική του κατάσταση. Διαφορετικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για φυγή του από το Statford με την κατηγορία κλοπής ή για συνεχείς μετακινήσεις του στη χώρα με την ιδιότητα του δασκάλου.
Η υπογραφή του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ (από τη διαθήκη του).
Στο Λονδίνο, ο Σαίξπηρ έδειξε ενδιαφέρον για το θέατρο. Επειδή δεν είχε τα μέσα να πληρώνει για τα εισιτήρια, προσπαθούσε να κερδίζει χρήματα κρατώντας τα άλογα των θεατών του θεάτρου. Αργότερα έγινε ηθοποιός, και αφού απέκτησε αρκετή πείρα, άρχισε να βοηθά θεατρικούς συγγραφείς στο γράψιμο των χειρογράφων. Με το ανέβασμα του πρώτου του έργου «Αγάπης Αγώνας Άγονος«, περί τα 1590, άρχισε τη σταδιοδρομία του.
Το 1594 ο Σαίξπηρ εμφανίζεται να συμμετέχει στη θεατρική ομάδα Lord Chamberlain’s Men, η οποία χρηματοδοτείται από τον λόρδο Chamberlain. Ο θίασος αυτός θεωρείται πως είχε σημαντική αναγνώριση καθώς το 1603 ο νέος μονάρχης, James I, συνέχισε να τον συντηρεί οικονομικά αφού μετονομάστηκε σε King’s Men. Ο Σαίξπηρ συμμετείχε ως ηθοποιός και θεατρικός συγγραφέας. Αρκετά νομικά έγγραφα της εποχής που διασώζονται πιστοποιούν πως στη διάρκεια αυτής της περιόδου ο Σαίξπηρ κέρδισε αρκετά χρήματα. Αναφέρονται χαρακτηριστικά η απόκτηση του σπιτιού του (New Place) στο Στράτφορντ, το 1597, το οποίο ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο σπίτι στην περιοχή καθώς και η αγορά έκτασης στο Blackfriars του Λονδίνου. Παράλληλα φέρεται ως συνιδιοκτήτης του θεάτρουGlobe στο Λονδίνο. Την ίδια περίοδο θεωρείται πως είναι γραμμένα μερικά από τα πιο γνωστά του έργα, μεταξύ των οποίων οι τραγωδίες Αντώνιος και Κλεοπάτρα, Ιούλιος Καίσαρ, Άμλετ, Βασιλιάς Ληρ, Μακβεθ και Οθέλλος.
Τα πρώτα σονέτα του Σαίξπηρ δημοσιεύτηκαν το 1609, αν και γράφτηκαν λίγα χρόνια νωρίτερα και αποτελούσαν ως επί το πλείστον ερωτικά ποιήματα. Τα τελευταία οκτώ χρόνια της ζωής του καταγράφονται μόλις τέσσερα θεατρικά του έργα εκ των οποίων το τελευταίο είναι ο Ερρίκος ο Η’ , του 1613. Μετά το 1613, ο Σαίξπηρ διέκοψε τη συγγραφή και αποσύρθηκε σε ένα ωραίο καινούργιο σπίτι του Stratford. Όμως πρόλαβε να αφήσει πίσω του ένα εντυπωσιακό αριθμό έργων. Πέθανε στις 23 Απριλίου του 1616 και ο τάφος του βρίσκεται στο ιερό της εκκλησίας της Αγίας Τριάδας του Statford. Ο ενταφιασμός του στο ιερό ήταν μια ιδιαίτερη τιμή που του έγινε όμως όχι λόγω της συγγραφικής του ιδιότητας, αλλά διότι είχε εξαγοράσει ένα μερίδιο της εκκλησίας έναντι 440 λιρών, ποσού σημαντικό για την εποχή. Στον τάφο του Σαίξπηρ τοποθετήθηκε έπειτα από δική του επιθυμία η παρακάτω επιγραφή:
Good friend, for Jesus’ sake forbear,
To dig the dust enclosed here
Blest be the man that spares these stones,
But cursed be he that moves my bones.
και σε ελεύθερη μετάφραση:
Καλέ φίλε, στο όνομα του Θεού συγκρατήσου,
Στο να σκάψεις τη σκόνη που εσωκλείεται εδώ.
Ευλογημένος όποιος ήσυχες αφήσει αυτές τις πέτρες,
Καταραμένος όμως όποιος ανακινήσει τα κόκκαλα μου.
Σχετικά με την επιγραφή αυτή, καλλιεργήθηκε ένας μύθος σύμφωνα με τον οποίο, αδημοσίευτα έργα του Σαίξπηρ πιθανόν να βρίσκονται εντός του τάφου. Μέχρι σήμερα δεν έχει αποπειραθεί να διαπιστωθεί η αλήθεια αυτής της υπόθεσης.
Το ιστολόγιο αυτό δημιουργήθηκε για να βοηθήσει στη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων του εσπερινού ΕΠΑΛ Ευόσμου, ενός επαγγελματικού λυκείου του οποίου οι μαθητές και οι μαθήτριες είναι εργαζόμενοι και σε ένα μεγάλο ποσοστό ενήλικες.
Αθανασία Παπαχρήστου