Θανάσης Β. Κούγκουλος






         Νεοελληνική Φιλολογία, Γλώσσα, Εκπαίδευση

29 Αυγούστου 2014

Η Ιστορία ως λογοτεχνικό παίγνιο. Σχόλια για το μυθιστόρημα «Ο θίασος των Αθηναίων» του Βασίλη Γκουρογιάννη

 «Η Ιστορία ως λογοτεχνικό παίγνιο. Σχόλια για το μυθιστόρημα Ο θίασος των Αθηναίων του Βασίλη Γκουρογιάννη», Φηγός 32 (Α΄ Εξάμηνο 2014), σσ. 166-176.   

Gourogiannis

Ο Βασίλης Γκουρογιάννης στην Αλεξανδρούπολη

 

 

Μια πρώτη μορφή του άρθρου εκφωνήθηκε ως εισήγηση σε εκδήλωση για το μυθιστόρημα (Καστανιώτης, Αθήνα 1999) που οργανώθηκε στην Αλεξανδρούπολη από τις εκδόσεις Καστανιώτη στις 19 Απριλίου 2002. Η γραφή του Βασίλη Γκουρογιάννη απορροφά βαθιά μέσα της την Ήπειρο. Στο Θίασο των Αθηναίων, παρότι ο τίτλος λειτουργεί κάπως παραπλανητικά ως προς τα τοπογραφικά συμφραζόμενα του μυθιστορήματος, ο Γκουρογιάννης διατηρεί σταθερά το ηπειρωτικό σκηνικό. Η υπόθεση διαδραματίζεται στη Νικόπολη (σημερινή περιοχή Πρέβεζας) και στο ιερό μαντείο της Δωδώνης το έτος 326 μ.Χ. Το ιστορικό πλαίσιο προετοιμάζει τον αναγνώστη για το κλίμα του μυθιστορήματος: εποχή μεταβατική, με έντονες συγκρούσεις ανάμεσα στον χριστιανισμό που καλπάζει προς την εξουσία και στην παλαιά ελληνορωμαϊκή εθνική θρησκεία που πεθαίνει. Σε μια περίοδο που η ελληνική πεζογραφία προκλητικά και αδιέξοδα παγιδεύεται σχεδόν αποκλειστικά στην ερωτική θεματολογία και σε όλες τις πιθανές εκδοχές της, ο Ηπειρώτης λογοτέχνης συγκινείται γόνιμα από τις λεπτές φιλοσοφικές  αναζητήσεις. Στο μυθιστόρημα το ιστορικό περιβάλλον αναδομείται με απόλυτη πιστότητα στα ιστορικά τεκμήρια. Η Ιστορία, όπως και στα προηγούμενα βιβλία του, όσο κι αν κυριαρχεί ή μεταπλάθεται με σεβασμό, είναι λογοτεχνική πρόφαση για να συναντήσει την κοινωνική και πολιτική επικαιρότητα. 

Κατεβάστε το άρθρο: 

Η Ιστορία ως λογοτεχνικό παίγνιο. Σχόλια για το μυθιστόρημα «Ο θίασος των Αθηναίων» του Βασίλη Γκουρογιάννη PDF

25 Ιουλίου 2014

2ο ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ: Η ΛΥΡΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΩΣ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ), Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Κρανιά Γρεβενών 22-24 Αυγούστου 2014

Programma 2o Filologiko Synedrio Motsios

Programma 2o Filologiko Synedrio Motsios

Programma 2o Filologiko Synedrio Motsios

25 Μαΐου 2014

Επιστημονική Διημερίδα: Η Σύνοδος των Τεχνών στο σημερινό Σχολείο, Πανεπιστήμιο Αθηνών – Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Πρόγραμμα ΘΑΛΗΣ, Σχολή Επιστημών Αγωγής Δ.Π.Θ., Αλεξανδρούπολη, Σάββατο 31 Μαΐου – Κυριακή 1 Ιουνίου 2014

THALIS

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Θανάσης Β. Κούγκουλος – Τριαντάφυλλος Η. Κωτόπουλος

 

Η εικόνα του Τούρκου στην ελληνική παιδική / εφηβική λογοτεχνία: πρώτες εκτιμήσεις 

Η διερεύνηση της εικόνας του Τούρκου ως Άλλου στη νεοελληνική λογοτεχνία αποτελεί ένα ζήτημα που αφορά το θεωρητικό πεδίο της πολιτισμικής και ειδικότερα της  λογοτεχνικής εικονολογίας. Ο Τούρκος ως εθνικά ή θρησκευτικά Άλλος αρχίζει να ανιχνεύεται -κυρίως στην πεζογραφία- τα τελευταία μόλις τριάντα χρόνια, παρότι συνιστά έναν από τους κεντρικούς άξονες της λογοτεχνίας του νέου ελληνισμού ήδη από τις πρώιμες φάσεις της ιστορίας της. Η σχετική μελέτη διαπιστώνει τρία στάδια στη νεοελληνική πεζογραφία από τον 19οαιώνα μέχρι σήμερα:

α. Στον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ου ο Τούρκος ταυτίζεται σχεδόν πάντα με τον «προαιώνιο» εχθρό.

β. Από τη γενιά του 1930 έως τη δεκαετία του 1960 όσα πεζογραφήματα σχετίζονται με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών αντιστρατεύονται τη ρητορική του εθνικισμού.

γ. Μετά το 1960, και ιδίως από τα χρόνια της μεταπολίτευσης μέχρι σήμερα, στις αφηγήσεις με κοινωνική προβληματική είναι έκδηλη η αποδοχή και η κατανόηση του αλλοεθνούς και αλλόθρησκου Τούρκου.

 

Με βάση το παραπάνω σχήμα αναζητούμε την εικόνα του Τούρκου στην ελληνική παιδική / εφηβική λογοτεχνία των τελευταίων είκοσι περίπου ετών, ανακοινώνοντας τις πρώτες εκτιμήσεις από μία έρευνα που πραγματοποιήσαμε μαζί με τους μεταπτυχιακούς φοιτητές της κατεύθυνσης «Γλώσσα και Λογοτεχνία στην Εκπαίδευση» του ΠΜΣ του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας στο πλαίσιο της διδασκαλίας μας κατά το ακαδημαϊκό έτος 2013-2014. Επικεντρωνόμαστε σε μία ομάδα κειμένων που επιστρέφουν σε κρίσιμα ιστορικά γεγονότα για τους δύο λαούς, τον ελληνικό και τον τουρκικό. Τα κείμενα αυτά αποπειρώνται να αφηγηθούν ξανά την Ιστορία – με στόχο τα παιδιά και τους εφήβους- επαναπροσεγγίζοντας την εικόνα του Τούρκου. Ερευνούμε κατά πόσο συμπορεύονται με τη γενική τάση αναθεώρησης στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία ή ακολουθούν διαφορετικό δρόμο.  

Thalis Alexandroupolis

27 Απριλίου 2014

Αφιέρωμα στον ποιητή και πεζογράφο Τάσο Πορφύρη, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Ιωαννιτών, Δευτέρα 05 Μαΐου 2014 8:00 μ.μ., Ιωάννινα

 

Porfiris - Giannena

Διεύθυνση
Αγίας Μαρίνας 55, 45221, Ιωάννινα.
Τηλέφωνο: 2651083940  fax: 2651075784
email: webmaster@pkdi.gr

Porfyris_Parousiasi_video (20)

 

 Παρακολουθείστε την εισήγηση

12 Μαρτίου 2014

ΙΔ΄ Επιστημονική Συνάντηση Τομέα Μεσαιωνικών και Νέων Ελληνικών Σπουδών ΑΠΘ: «Ζητήματα νεοελληνικής φιλολογίας: Μετρικά, υφολογικά, κριτικά, μεταφραστικά. Μνήμη Ξ.Α. Κοκόλη», Θεσσαλονίκη Πέμπτη 27 Μαρτίου – Κυριακή 30 Μαρτίου 2014

Layout 1

Κατεβάστε το Πρόγραμμα ΙΔ” Επιστημονικής Συνάντησης Τομέα ΜΝΕΣ ΑΠΘ PDF

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Θανάσης Β. Κούγκουλος

Η πρόσληψη του λογοτεχνικού χώρου από τη νεοελληνική κριτική

 

            Ο λογοτεχνικός χώρος είναι κατ’ ουσίαν μια μεταφορά, μια άυλη κειμενική αναπαράσταση, ένας μετα-χώρος (literary metaspace) που αποκτά οντότητα μέσα σε μία συγκεκριμένη μυθοπλασία. Στη νεοελληνική κριτική σκέψη η θεματική του χώρου / τόπου παρουσιάζεται με αρκετή καθυστέρηση. Το παραπάνω φαινόμενο μοιάζει δυσερμήνευτο αν αναλογιστούμε πως για ολόκληρη την πεζογραφική γενιά του 1880 η πρόκριση της εντοπιότητας είναι άκρως εντυπωσιακή, υπό την έννοια ότι ο χώρος της μυθοπλασίας εξισώνεται συνήθως με τη γενέτειρα του συγγραφέα. Η νεοελληνική κριτική θέτει δειλά το θέμα του χώρου στα μέσα της δεκαετίας του 1960, συστηματοποιεί τα ερωτήματα που προκύπτουν στη δεκαετία του 1980 και καθιερώνει τον τόπο ως αντικείμενο συζήτησης μετά το 1990, χωρίς εντούτοις να παρακολουθεί από κοντά τις εξελίξεις στον ευρωπαϊκό και αμερικανικό κριτικό λόγο.

            Το πρώιμο στάδιο της ανακάλυψης του τόπου στη νεοελληνική λογοτεχνία αφορά το χρονικό διάστημα 1965-1980, όπου ξεχωρίζουν δύο πρωτοπόρα μελετήματα. Το πρώτο, αν και δεν εμπίπτει ακριβώς στη νεοελληνική φιλολογία, είναι ένα φιλοσοφικό άρθρο του Ευάγγελου Μουτσόπουλου που πραγματεύεται από τη σκοπιά της φαινομενολογικής προσέγγισης του Gaston Bachelard τη δυναμική του χώρου στη νεότερη ευρωπαϊκή ποίηση, με ορισμένες μνείες στον Καβάφη. Το δεύτερο μελέτημα ουσιαστικά χαράσσει τον δρόμο για την ανάλυση του τόπου. Πρόκειται για τη μονογραφία του Edmund Keeley αναφορικά με τον μύθο της καβαφικής Αλεξάνδρειας.

            Στη δεκαετία του 1980 κομβικό ρόλο για την προώθηση της μελέτης του τόπου στη λογοτεχνία έχει το διεθνές συμπόσιο Ιστορίας Νεοελληνική Πόλη: Οθωμανικές Κληρονομιές και Ελληνικό Κράτος που διοργανώνεται το 1984 από την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού. Ανάμεσα σε άλλες ανακοινώσεις φιλολογικού περιεχομένου προκαλεί αίσθηση η πρωτότυπη και θεωρητικά τεκμηριωμένη ανακοίνωση της Λίζυς Τσιριμώκου για τη λογοτεχνία της πόλης και τις πόλεις της λογοτεχνίας με επίκεντρο την Αθήνα στην αφηγηματική πεζογραφία της περιόδου 1870-1920, η οποία γίνεται έκτοτε σημείο αναφοράς στα ομόθεμα μελετήματα. Μέσα στη δεκαετία του 1980 το δίπολο λογοτεχνία της πόλης / πόλεις της λογοτεχνίας συμπληρώνεται και προεκτείνεται από ανάλογες εργασίες των Henri Tonnet, Peter Mackridge, Μαίρης Μικέ και Βενετίας Αποστολίδου.

            Έπειτα από το 1990 η οπτική του τόπου συνεχώς κερδίζει έδαφος και σταδιακά τίθεται στο προσκήνιο της κριτικής. Τη δυναμική αυτή ενισχύουν χαρακτηριστικές για τον αναπροσανατολισμό της κριτικής συλλογικές εκδόσεις (πχ. αθρόος αριθμός λογοτεχνικών ανθολογιών για κάθε σχεδόν ελληνική πόλη, ένας τόμος με εξομολογητικά κείμενα συγγραφέων για τη γενέθλια πόλη ή την πολιτεία που πέρασαν μέρος του βίου τους και μία σειρά πρόσφατων ανθολογιών, με γενικό τίτλο Μια πόλη στη λογοτεχνία και με διαφορετικό κάθε φορά ανθολόγο, που ιχνηλατούν τη λογοτεχνική αποτύπωση σημαντικών πόλεων της ελληνικής επικράτειας ή πόλεων του εξωτερικού με βαρύνουσα σημασία για τον ελληνισμό). Ακόμη, διοργανώνονται επιστημονικά συνέδρια με θέμα τη λογοτεχνία που περιστρέφεται γύρω από έναν τόπο και/ή τους λογοτέχνες ενός τόπου: Θεσσαλία, Θεσσαλονίκη, Ήπειρος, νησιωτική Ελλάδα. Άρθρα, μονογραφίες και διδακτορικές διατριβές φωτίζουν ετερόκλιτες πτυχές του ζητήματος ωθώντας τη συζήτηση προς πάσα κατεύθυνση. Μεταξύ αυτών χαρακτηριστική είναι και η συμβολή του Ξ.Α. Κοκόλη (Δύο τόποι – δύο ποιήματα. «Πρέβεζα» του Καρυωτάκη, «Ιερά Οδός» του Σικελιανού). Ωστόσο, πολύ λίγες μελέτες είναι ενημερωμένες θεωρητικά και ακόμα λιγότερες υποδεικνύουν ένα θεωρητικό μοντέλο ανάγνωσης του χώρου στη λογοτεχνία. 

15 Φεβρουαρίου 2014

Τετάρτη 19 Φεβρουαρίου 2014 – Εθνολογικό Μουσείο Θράκης – Αλεξανδρούπολη

Alexandroupolh_poster(forprint)-teliko

26 Ιανουαρίου 2014

Μια άγνωστη φωτογραφία του Καρυωτάκη

«Μια άγνωστη φωτογραφία του Καρυωτάκη», εφ. Η Αυγή (Κυριακάτικη) 26 Ιανουαρίου 2014, σ. 39 [ένθετο: Αναγνώσεις, τεύχος 582]. Πρόκειται για απλουστευμένη μορφή του άρθρου: «Μια άγνωστη φωτογραφία του Κ. Γ. Καρυωτάκη», Μικροφιλολογικά 33 (Άνοιξη 2013), σσ. 37-40. Βλ. και http://blogs.sch.gr/akougoulos/2013/04/26/

Κατεβάστε: Μια άγνωστη φωτογραφία του Καρυωτάκη PDF

Η αθησαύριστη φωτογραφία του ποιητή Κ.Γ. Καρυωτάκη

Η αθησαύριστη φωτογραφία του ποιητή Κ.Γ. Καρυωτάκη

23 Ιανουαρίου 2014

Τα τραγούδια της Εθνικής Αντίστασης. Ζητήματα ποιητικής και ιδεολογίας

«Τα τραγούδια της Εθνικής Αντίστασης. Ζητήματα ποιητικής και ιδεολογίας», στο Φιλολογική Ημερίδα: Ελεγείες – πολεμικά θούρια στην ελληνική ποίηση από τον 7ο αιώνα π.Χ. ως τις μέρες μας, Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Σιάτιστας «Μανούσεια», Σιάτιστα 2013, σσ. 31-40.

Κατεβάστε: Τα τραγούδια της Εθνικής Αντίστασης. Ζητήματα ποιητικής και ιδεολογίας PDF

Siatista1

Πρόκειται για το προφορικό κείμενο της ανακοίνωσης μας στο στο 1ο Φιλολογικό Συνέδριο: Ελεγείες – πολεμικά θούρια στην ελληνική ποίηση από τον 7ο αιώνα π.Χ. ως τις μέρες μας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων – Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας – Δήμος Γρεβενών – Δήμος Ιωαννιτών – Κεντρική Δημόσια Βιβλιοθήκη Γρεβενών, Κρανιά Γρεβενών – Βάλια Κάλντα 19 – 21 Ιουλίου 2013. Δημοσιεύτηκε σε τομίδιο πρακτικών ημερίδας στη Σιάτιστα, που επαναλάμβανε εν μέρει το παραπάνω συνέδριο. Βλ. και http://blogs.sch.gr/akougoulos/2013/07/07/

30 Δεκεμβρίου 2013

Από τη λογοτεχνική στην κινηματογραφική αφήγηση: ¨Ο τελευταίος ταμπάκος¨ των Χ. Μηλιώνη / Λ. Δανίκα

«Από τη λογοτεχνική στην κινηματογραφική αφήγηση: ¨Ο τελευταίος ταμπάκος¨ των Χ. Μηλιώνη / Λ. Δανίκα», Πόρφυρας 149 (Οκτώβριος – Δεκέμβριος 2013), σσ. 259-273. Ανακοίνωση στο Το σενάριο στον κινηματογράφο, 25ο Συνέδριο Ομοσπονδίας Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδας, Αλεξανδρούπολη 1-3 Ιουνίου 2012.

Κατεβάστε: Από τη λογοτεχνική στην κινηματογραφική αφήγηση: ¨Ο τελευταίος ταμπάκος¨ των Χ. Μηλιώνη / Λ. Δανίκα PDF

Porfyras 149

Για πληροφορίες σχετικά με το συνέδριο και περίληψη της ανακοίνωσης βλ. Το σενάριο στον κινηματογράφο, 25ο Συνέδριο Ομοσπονδίας Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδας, Αλεξανδρούπολη 1-3 Ιουνίου 2012

17 Δεκεμβρίου 2013

Δύο ποιήματα

«Ισημερία» 6 (Χινόπωρο 2013), σ. 3 PDF

(Μία ιστορία σαν ψέμα, Το οθωμανικό λουτρό)

ΕΡΩΤΙΚΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ & ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΦΟΡΕΣ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ

isimeria 6o 1 (1)

Επόμενη Σελίδα: »

© 2014 Θανάσης Β. Κούγκουλος   Φιλοξενείται από Blogs.sch.gr