Θανάσης Β. Κούγκουλος






         Νεοελληνική Φιλολογία, Γλώσσα, Εκπαίδευση

18 Μαΐου 2016

«Γιώργη λένε τ΄ όνομά μου το φτωχό χωριό μου Βίζα» μια βραδιά για τον Γ.Μ. Βιζυηνό στο Θέατρο Σφενδόνη (Αθήνα) την Τρίτη 24 Μαΐου 2016 στις 20:00

πρόσκληση 24.6.2016

«ΔΙΑΤΙ Η ΜΗΛΙΑ ΔΕΝ ΕΓΙΝΕ ΜΗΛΕΑ».
Αφηγητής: Φιλοποίμην Ανδρεάδης.

ΒΙΖΥΗ – Ο ΤΟΠΟΣ ΩΣ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ Γ.Μ. ΒΙΖΥΗΝΟΥ.
Ντοκιμαντέρ του ΕΜΘ. Μια παραγωγή με την ευγενική χορηγία του «Ιδρύματος Χαριλάου Κ. Κεραμέως».
Σκηνοθεσία: Δέσποινα Πανταζή.
Κάμερα α': Χρόνης Πεχλιβανίδης.
Κάμερα β” – μοντάζ: Πάνος Μπουντούρογλου
Αφήγηση: Φιλοποίμην Ανδρεάδης.

Η ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ ΣΤΗ ΡΟΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ.
Αγγέλα Γιαννακίδου,
Ερευνήτρια-Ιδρύτρια του ΕΜΘ.

Ο ΓΕΝΕΘΛΙΟΣ ΤΟΠΟΣ ΣΤΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ Γ.Μ. ΒΙΖΥΗΝΟΥ.
Θανάσης Κούγκουλος,
Δρ. Νεας Ελληνικής Φιλολογίας – Διευθυντής του Αρχείου Θρακικής Λογοτεχνίας ΕΜΘ.

ΤΟΠΟΣ, ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΣΤΟΝ ΛΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ, ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Γ.Μ. ΒΙΖΥΗΝΟΥ.
Ανδρομάχη Οικονόμου,
Διευθύντρια Ερευνών στο Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.

Θέατρο Σφενδόνη
Μακρή 4,Μακρυγιάννη Τηλ.: 2155158968

4 Απριλίου 2016

«Ο γενέθλιος τόπος στα διηγήματα του Γ.Μ. Βιζυηνού», Σάββατο 16 Απριλίου, 7:30 μ.μ. στο Εθνολογικό Μουσείο Θράκης, Αλεξανδρούπολη

ARXEIO 8RAKIKHS LOGOTEXNIAS

Γ.Μ. Βιζυηνός: 120 χρόνια από τον θάνατό του:

Θανάσης Κούγκουλος, Κατερίνα Σχοινά, Κωνσταντίνος Ρήγος, Μαρία Αλεξίου, Φιλοποίμην Ανδρεάδης

Σάββατο 16 Απριλίου, 7:30 μ.μ. στο ΕΜΘ, Αλεξανδρούπολη

Το Αρχείο Θρακικής Λογοτεχνίας του Εθνολογικού Μουσείου Θράκης και το Σωματείο Φίλων του ΕΜΘ διοργανώνουν μια σειρά από δράσεις εντός και εκτός Ελλάδας με αφορμή τα 120 χρόνια από τον θάνατο του Γεωργίου Βιζυηνού (1849-1896) με γενικότερο τίτλο «Αντίδωρο από τη γενέθλια Θράκη».

Untitled-100

Το Σάββατο 16 Απριλίου 2016 στις 7:30 μ.μ. (ημέρα της κηδείας του Βιζυηνού – 16 Απριλίου 1896) θα πραγματοποιηθεί στο καφέ του Μουσείου η τρίτη ομιλία από τον κ. Θανάση Β. Κούγκουλο, Δρ. Νέας Ελληνικής Φιλολογίας – Διευθυντή του Αρχείου Θρακικής Λογοτεχνίας, με τίτλο:

«Ο γενέθλιος τόπος στα διηγήματα του Γ.Μ. Βιζυηνού».

 

Ακολουθούν:

Κατερίνα Σχοινά, Φιλόλογος – Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ροδόπης, με τίτλο: «Η πεζογραφία του Μισέλ Φάις. Η Ελληνική Αϋπνία και η συνάντηση του συγγραφέα με τον Βιζυηνό».

Αποσπάσματα από την Ελληνική Αϋπνία αποδίδουν οι εκπαιδευτικοί Κωνσταντίνος Ρήγος, Μαρία Αλεξίου και ο ηθοποιός Φιλοποίμην Ανδρεάδης.

Μουσική σύνθεση: Χάρης Πήλιος

Τραγούδι: Στέλλα Τζεβελεκίδου

Φώτο 4

10 Μαρτίου 2016

Βιβλιοπαρουσίαση: Τα όνειρα μυρίζουν ταμπάκο. Αλεξανδρούπολη 11 Μαρτίου 2016

Τα όνειρα μυρίζουν ταμπάκο

Θ. Κούγκουλος - Σ. Περβανά - Γ. Ζήκα

Θ. Κούγκουλος – Σ. Περβανά – Γ. Ζήκα

31 Αυγούστου 2015

3o Συνέδριο των Νεοελληνιστών των Βαλκανικών Χωρών: «Ο ελληνισμός ως πολιτιστικός και οικονομικός παράγοντας στα Βαλκάνια (1453-2015): Γλώσσα, λογοτεχνία, τέχνη, κοινωνία», Τμήμα Κλασικής και Νέας Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Βουκουρεστίου – Ινστιτούτο Νοτιοανατολικών Σπουδών της Ρουμανικής Ακαδημίας – Ένωση Ελλήνων Ρουμανίας , Βουκουρέστι 16-17 Οκτωβρίου 2015

12526-1

 

 

Θανάσης Β. Κούγκουλος

 Το αντιστασιακό τραγούδι της περιόδου 1940 – 1944

Ζητήματα ποιητικής και ιδεολογίας

 ΠΕΡΙΛΗΨΗ

 

Το αντιστασιακό τραγούδι της περιόδου 1940 – 1944 αντιμετωπίζεται από τη νεοελληνική φιλολογία περισσότερο ως παραλογοτεχνικό φαινόμενο παρά ως αυθεντικό δημιούργημα άξιο προσοχής. Ωστόσο, με βάση τις θεωρητικές προϋποθέσεις που θέτει ο Γιώργος Βελουδής, αναμφίβολα ανήκει οργανικά στο σώμα της ελληνικής αντιστασιακής λογοτεχνίας. Υπολογίζεται ότι τα αντιστασιακά τραγούδια που σχετίζονται με τις οργανώσεις του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ) και του  Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ) είναι πάνω από διακόσια πενήντα ενώ τα αντίστοιχα του Εθνικού Δημοκρατικού Ελληνικού Συνδέσμου (ΕΔΕΣ) του Ναπολέοντα Ζέρβα ανέρχονται μόλις σε δώδεκα. Το σύνολό τους προσεγγίζει τα διακόσια πενήντα περίπου.

Η συλλογή και η τεκμηρίωση τους ξεκινά μέσα στην Κατοχή από τους ίδιους τους αγωνιστές της Αντίστασης. Η μετεμφυλιακή εκδίωξη της ηττημένης αριστεράς έχει αντίκτυπο στη σταχυολόγηση και στη μελέτη του αντιστασιακού τραγουδιού που γεννιέται στους κόλπους του ΕΑΜ, καθώς γίνεται απαγορευμένο είδος. Στις δεκαετίες του ’50 και του ’60 οργανωμένη απόπειρα αποθησαύρισης του σκόρπιου υλικού παρατηρείται στις πρώην σοσιαλιστικές λαϊκές δημοκρατίες, όπου καταφεύγουν οι πολιτικοί πρόσφυγες. Εκεί οι συνθήκες είναι ευνοϊκές εφόσον τα λαϊκά επαναστατικά τραγούδια δεν λογοκρίνονται και οι φορείς τους ανεμπόδιστα μπορούν να καταθέσουν τις μαρτυρίες τους. Δύο κατηγορίες συλλογών καταρτίζονται στο εξωτερικό: α. ανθολογίες με αντιστασιακή ποίηση, στις οποίες περιέχονται και τραγούδια από γνωστούς δημιουργούς (π.χ. Τραγούδια της Αντίστασης, Εκδοτικό «Νέα Ελλάδα», 1951) και β. συναγωγές καθαρά αντιστασιακών τραγουδιών, όπως το βιβλίο του Τάκη Αδάμου από τις «Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις» στο Βουκουρέστι το 1964. Εντούτοις, παρά τα φιλότιμα και, αρκετές φορές, αξιόλογα εγχειρήματα των αγωνιστών – ανθολόγων, παραμένει ακόμη ως αίτημα μία έγκυρη φιλολογική / κριτική έκδοση των κειμένων των αντιστασιακών τραγουδιών που θα βασίζεται σε επιτόπια, αρχειακή και βιβλιογραφική έρευνα και θα αντιπαραβάλλει μεθοδικά τις διάφορες παραλλαγές τους.

Τα τραγούδια δεν υπαγορεύονται από την ηγεσία των οργανώσεων προς τον αγωνιζόμενο λαό. Πληθώρα ιστοριογραφικών πηγών υποδεικνύει πως ακολουθείται αντίστροφη πορεία. Ως προς τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους χωρίζονται σε α. κατεξοχήν θούρια πρωτότυπα ή μεταπλασμένα και β. δημοτικογενή που διατηρούν το πυρήνα ενός παλιού δημοτικού ή απλώς μιμούνται το ύφος της δημοτικής ποίησης. Κατά το πλείστον τα πρώτα προέρχονται από λόγιους της πόλης και τα δεύτερα από ανθρώπους της υπαίθρου. Αν και σημαντικότατο μέρος τόσο των δημοτικογενών τραγουδιών όσο και των πιο επεξεργασμένων θουρίων είναι στην ουσία επώνυμη ποίηση, διαδίδονται και εξαπλώνονται με τους όρους της προφορικής λαϊκής λογοτεχνίας. Τέλος, δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να λησμονούμε πως τα αντάρτικα τραγούδια ανήκουν στη στρατευμένη λογοτεχνία. Προασπίζουν συγκεκριμένες ιδεολογικές θέσεις ανάλογα με την πολιτική και στρατιωτική παράταξη από την οποία πηγάζουν.

Κατεβάστε το Πρόγραμμα του 3oυ Συνεδρίου των Νεοελληνιστών των Βαλκανικών Χωρών PDF

27 Αυγούστου 2015

Διεθνές Συνέδριο: «Ταυτότητες: γλώσσα και λογοτεχνία», Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Κομοτηνή 9 – 11 Οκτωβρίου 2015. Με αφορμή την επέτειο 20 χρόνων λειτουργίας του τμήματος.

Θρακικαί ΣκηναίΗ ΜΥΣΤΙΚΗ ΘΥΡΙΣ

Δύο μυθιστορήματα στο περιθώριο της πεζογραφίας του 1880:

 Η εικόνα του Έλληνα αστού της οθωμανικής περιφέρειας

 

Θανάσης Β. ΚΟΥΓΚΟΥΛΟΣ

 

Περίληψη

            Στην ανακοίνωσή μας ασχολούμαστε με δύο άγνωστα μυθιστορήματα του ύστερου 19ου αιώνα, των οποίων οι συγγραφείς και οι ήρωες προέρχονται από τον χώρο του έξω ελληνισμού της περιφέρειας του οθωμανικού κράτους. Και τα δύο έργα κινούνται  στο περιθώριο του λογοτεχνικού και ειδολογικού κανόνα της πεζογραφίας του 1880. Πρόκειται για το «μυθιστορικόν ειδύλλιον» Θρακικαί Σκηναί του Σαράντου Ι. Σαραντίδη (Εν Κωνσταντινουπόλει 1891) και το «πρωτότυπον Ηπειρωτικόν μυθιστόρημα ή σκηνή εν Ιωαννίνοις» Η μυστική θυρίς του Λεωνίδα Μ. Βασιλειάδου (Εν Κωνσταντινουπόλει 1900).

            Ο Θρακιώτης Σαράντης Ι. Σαραντίδης υπογράφει το μυθιστόρημά του ως φοιτητής της Ιατρικής. Κατάγεται από την Τυρολόη Ανατολικής Θράκης. Λαμβάνει το πτυχίο του το 1895 από το Πανεπιστήμιο Αθηνών με «Λίαν Καλώς» και ασκεί το επάγγελμα του ιατρού στη Ραιδεστό. Μετά το 1900 δραστηριοποιείται στους κόλπους της ελληνικής κοινότητας της πόλης ως μέλος της διοίκησης του συλλόγου «Αναγνωστήριο ¨Η Βισάνθ稻 και της αντιπροσωπείας της κοινότητας. Εκλέγεται βουλευτής Ραιδεστού στην Γ΄ Εθνοσυνέλευση (1920 – 1922). Ο Ηπειρώτης Λεωνίδας Μ. Βασιλειάδης (Μέβγεζα Πωγωνίου 1876 – 1920) είναι γιος του επιχειρηματία στην Κωνσταντινούπολη και στη Βοστίνα Μανθάκη Βασιλειάδη. Σπουδάζει στο Πωγώνι και στη Ζωσιμαία Σχολή των Ιωαννίνων, χρηματίζει διευθυντής του μονοπωλίου καπνού στη Βοστίνα, εκδίδει το ημερολόγιο Ηπειρωτικός Αστήρ (1904) και καταγίνεται με τη λογοτεχνία, την πολιτική και κοινωνική αρθογραφία, τη λαογραφία, την τοπική Ιστορία της Ηπείρου και τη συλλογή δημοτικών τραγουδιών.

            Κοινός παρανομαστής των εν λόγω μυθιστορημάτων είναι μία ρομαντικών καταβολών ιστορία αγάπης που εκτυλίσσεται στον γενέθλιο τόπο των συγγραφέων (Τυρολή/Ραιδεστός – Ιωάννινα). Δύο ταξικά αταίριαστοι νέοι ερωτεύονται σφόδρα, υπερπηδούν πλήθος εμποδίων και ο έρωτάς τους καταλήγει σε αίσιο τέλος. Συγκεκριμένα, στο Θρακικαί Σκηναί ο Στέφανος από την Τυρολόη, γιος του πλούσιου κτηματία Λυσιμάχου και μεγαλωμένος στο σπίτι του Σιορ Αλέξανδρου στη Ραιδεστό, γνωρίζει στην Ηράκλεια την πανέμορφη αλλά κοινωνικά κατώτερή του Ιάνθη και την ερωτεύεται αμέσως. Τον έρωτά του αντιμάχονται ο πατέρας του, ένας αντίζηλος, ο Αναστάσιος Περπίνης και κυρίως ο Γεράσιμος, το ψυχοπαίδι του Σιορ Αλέξανδρου που είναι εγκληματική φύση. Ο Γεράσιμος  συνεταιρίζεται με τον Περπίνη και συκοφαντούν τον Στέφανο για τον φόνο του γιου του Σιορ Αλέξανδρου. Ο Στέφανος οδηγείται άδικα στη φυλακή και η Ιάνθη καταφεύγει, έπειτα από δολοπλοκίες της συμμορίας του Γεράσιμου, στη Σηλύμβρια. Ο Στέφανος απελευθερώνεται από τη φυλακή και ανέρχεται σε υψηλά αξιώματα ενώ η Ιάνθη σχεδιάζει να αυτοκτονήσει, για να μην υποκύψει στις ερωτικές επιθυμίες του προστάτη της στη Σηλύμβρια. Στο τέλος θριαμβεύει η αρετή, καθώς ο Στέφανος συλλαμβάνει τον κακούργο Γεράσιμο, παντρεύεται την Ιάνθη και το δικαστήριο καταδικάζει σε θάνατο τον υπαίτιο των δεινών του. Στο  Η μυστική θυρίς ο πλούσιος Αιμίλιος και η φτωχή Αγγελική, από τα Ιωάννινα, ανταλλάσσουν όρκους αγάπης και υπόσχονται να παντρευτούν. Η ευκατάστατη οικογένεια του Αιμίλιου αναχωρεί για την Κωνσταντινούπολη και ο Θωμάς, ο μάγειρας της οικογένειας, αρχικά βοηθά τον Αιμίλιο αλλά μετά τον προδίδει διότι ποθεί ερωτικά την Αγγελική. Στην Κωνσταντινούπολη ο πατέρας του Αιμίλιου θέλει να τον παντρέψει με μία ομογενή, κόρη πλούσιας οικογένειας. Ο Αιμίλιος αρνείται πεισματικά και απειλεί ότι θα σκοτωθεί. Ο Θωμάς, κατά θεία δίκη, δολοφονείται από μία γυναίκα που ξεγέλασε ενώ το κορίτσι της Κωνσταντινούπολης πεθαίνει αιφνιδίως. Έπειτα από ένδεκα ολόκληρους μήνες ο Αιμίλιος επιτέλους επιστρέφει στα Ιωάννινα για να παντρευτεί την Αγγελική.

             Τα δύο μυθιστορήματα ακολουθούν τύπους και μοτίβα της προγενέστερης πεζογραφίας των ρομαντικών χρόνων σε συνδυασμό με στοιχεία και κατακτήσεις του ρεύματος της λεγόμενης ηθογραφίας. Παρότι διαδραματίζονται εντός του οθωμανικού κράτους σχεδόν αγνοούν τον τουρκικό παράγοντα. Με φόντο την παρόμοια ερωτική πλοκή αναπαριστούν την ιδεολογία της ελληνικής αστικής κοινωνίας των επαρχιών της οθωμανικής αυτοκρατορίας στα τέλη του 19ου αιώνα.

 Κατεβάστε το πρόγραμμα του Διεθνούς Συνεδρίου Ταυτότητες: γλώσσα και λογοτεχνία PDF

26 Αυγούστου 2015

3ο Διαβαλκανικό Φιλολογικό Συνέδριο ΠΙΝΔΟΣ ΒΑΛΙΑ ΚΑΛΝΤΑ 2015: «Η ποίηση της 10-ετίας 1940 – 1950″, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων – Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών – ¨Νέοι Αγώνες¨ Ηπείρου, Κρανιά Γρεβενών, 4-6 Σεπτεμβρίου 2015

Θ. Κούγκουλος, Απ. Αθανασάκης, Γ. Μότσιος

Θ. Κούγκουλος, Απ. Αθανασάκης, Γ. Μότσιος

Αφίσα 3ου ΔΦΣ

 

Θανάσης Β. Κούγκουλος, «Εκδοτικά ζητήματα των τραγουδιών της Εθνικής Αντίστασης» 

Κατεβάστε το πρόγραμμα του 3ου Διαβαλκανικού Φιλολογικού Συνεδρίου PDF

Παρακολουθείστε την ανακοίνωση

9 Μαΐου 2015

Εικόνες των Ελλήνων της Πόλης στο έργο του Ahmet Ümit, Παρουσίαση, Δήμος Αλεξανδρούπολης – Εκδόσεις Πατάκη, Αλεξανδρούπολη, Κυριακή 17 Μαΐου 2015

Ahmet Ümit

Ahmet Ümit

Πρόσκληση Ουμίτ

25 Φεβρουαρίου 2015

H διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση της Τουρκίας

 Βλ. και

http://blogs.sch.gr/akougoulos/2013/11/07/%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AD%CE%B4%CF%81%CE%B9%CE%BF-%CE%B7-%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE/

Ηλεκτρονική Δημοσίευση:

«Η διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση της Τουρκίας», Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου: Η Νεοελληνική Λογοτεχνία σήμερα: κοινωνία και εκπαίδευση, Τομέας Νεοελληνικής Φιλολογίας του Τμήματος Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Αθήνα 28-30 Νοεμβρίου 2013, Αθήνα 2015, σσ. 227-241.

Διδασκαλία Τουρκία Πρακτικά

 

 Κατεβάστε την ανακοίνωση: Η διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση της Τουρκίας PDF

Πινακίδα με τις διδασκόμενες γλώσσες στο Πανεπιστήμιο της Αδριανούπολης, Τουρκία

Πινακίδα με τις διδασκόμενες γλώσσες στο Πανεπιστήμιο της Αδριανούπολης, Τουρκία

 

 Έντυπη δημοσίευση:

«Η διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση της Τουρκίας», Θέματα Λογοτεχνίας 53 (Ιανουάριος – Δεκέμβριος 2014), σσ. 179-189.

Διδασκαλία Τουρκία Θέματα Λογοτεχνίας

 

 

Κατεβάστε το άρθρο: Η διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση της Τουρκίας PDF

Οι σημαίες των διδασκόμενων γλωσσών και φιλολογιών στο Πανεπιστήμιο της Αδριανούπολης, Τουρκία

Οι σημαίες των διδασκόμενων γλωσσών και φιλολογιών στο Πανεπιστήμιο της Αδριανούπολης, Τουρκία

 

19 Οκτωβρίου 2014

«Εμπειρία Πωγωνίου, μνήμη Ηπείρου. Η πεζογραφία του Τάσου Πορφύρη», εφ. Η Αυγή (Κυριακάτικη)

Αναγνώσεις 620

«Εμπειρία Πωγωνίου, μνήμη Ηπείρου. Η πεζογραφία του Τάσου Πορφύρη», εφ. Η Αυγή (Κυριακάτικη) 19 Οκτωβρίου 2014, σ. 26, 39. [ένθετο: Αναγνώσεις, τεύχος 620].

Συντομευμένη μορφή εισήγησής μου με θέμα: «Η πεζογραφία του Τάσου Πορφύρη» στο πλαίσιο της εκδήλωσης Αφιέρωμα στον ποιητή και πεζογράφο Τάσο Πορφύρη που διοργάνωσε στις 5 Μαΐου 2014 το Πνευματικό Κέντρο Δήμου Ιωαννιτών στον Πολιτισμικό Πολυχώρο «Δημήτρης Χατζής» στα Ιωάννινα. 

Βλ. και Αφιέρωμα στον ποιητή και πεζογράφο Τάσο Πορφύρη, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Ιωαννιτών, Δευτέρα 05 Μαΐου 2014 8:00 μ.μ., Ιωάννινα

Αυγή – Αναγνώσεις 620

Πορφύρης 002~1

Κατεβάστε το άρθρο: Εμπειρία Πωγωνίου, μνήμη Ηπείρου. Η πεζογραφία του Τάσου Πορφύρη PDF

5 Οκτωβρίου 2014

Ε΄ Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Νεοελληνικών Σπουδών της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών: «Συνέχειες, ασυνέχειες, ρήξεις στον ελληνικό κόσμο (1204-2014): οικονομία, κοινωνία, ιστορία, λογοτεχνία», Θεσσαλονίκη, 2-4 Οκτωβρίου 2014

5th European Congress

6η Συνεδρία

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Θανάσης Β. Κούγκουλος

Συνέχειες και ασυνέχειες στη μεταπολεμική πεζογραφία: Δημήτρης Χατζής

Ο Δημήτρης Χατζής με τη συλλογή διηγημάτων Το τέλος της μικρής μας πόλης λειτουργεί ως πρότυπο ανάμεσα στους ομότεχνούς του μεταπολεμικούς πεζογράφους. Για την εκδοτική ομάδα της περιοδικής έκδοσης των Ιωαννίνων Ενδοχώρα (1959-1966) η διηγηματογραφία του Δημήτρη Χατζή λογίζεται ως αφετηρία για την καλλιέργεια μιας λογοτεχνίας που εγκύπτει στον τόπο και στον πολιτισμό της Ηπείρου. Η Ενδοχώρα αναγνωρίζει ότι ο Χατζής είναι ορόσημο για τη στροφή προς την εντοπιότητα και υπόδειγμα αισθητικής και ύφους πολύ πρώιμα, όταν ακόμη τα διηγήματα του Τέλους της μικρής μας πόλης είναι σχεδόν άγνωστα στην Ελλάδα. Πριν το πρώτο τεύχος, του Σεπτεμβρίου – Οκτωβρίου του 1959, ελάχιστοι πρέπει να έχουν πρόσβαση στην έκδοση του 1953 από το εκδοτικό «Νέα Ελλάδα» στο Βουκουρέστι και μόλις το 1958 η Επιθεώρηση Τέχνης δημοσιεύει τις αναθεωρήσεις των διηγημάτων «Σαμπεθάι Καμπιλής» και «Ο Σιούλας ο ταμπάκος». Παρ’ όλα αυτά το 1960 ο Φρίξος Τζιόβας, μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού, σε βιβλιοκριτική του όχι μόνο φαίνεται να γνωρίζει πολύ καλά τα διηγήματα του Χατζή αλλά έχει την πεποίθηση ότι είναι το κορύφωμα της γενιάς του, η οποία αποπειράται να δώσει νέα ώθηση στη λογοτεχνική κίνηση της Ηπείρου, παρόμοια μ’ εκείνη της Κρήτης.

Βασικά θέματα και μοτίβα της μεταπολεμικής πεζογραφίας που επικεντρώνεται στον τόπο (πχ. μυθοποίηση της μικρής επαρχιακής πόλης, προσδιορισμός του χώρου μέσω της τοπικής δείξης, εισαγωγή υπαρκτών προσώπων στη μυθοπλασία, εστίαση στα θύματα της Ιστορίας, συμπόρευση με τον ρυθμό των δημοτικών τραγουδιών, ανατροφοδότηση λαϊκών θρύλων, χρήση του τοπικού γλωσσικού ιδιώματος, διακειμενική συσχέτιση με την τοπική ιστοριογραφία κ.ά.) προέρχονται από τον Δημήτρη Χατζή. Ο Χατζής αποτελεί ένα μεταίχμιο στη μεταπολεμική λογοτεχνία. Είναι ο συνεχιστής και ο ανανεωτής μιας μακράς πεζογραφικής παράδοσης που θεματικά αρδεύεται από την τοπικότητα. Ανατροφοδοτώντας τις τεχνικές προσέγγισης του γενέθλιου τόπου στη συλλογή διηγημάτων Το τέλος της μικρής μας πόλης γίνεται ο οδηγός μιας ομάδας Ηπειρωτών πεζογράφων της πρώτης και της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς (Τζάλλας, Τζιόβας, Δάλλας, Πορφύρης, Μηλιώνης, Σταμάτης, Μούλιος) που μεταμορφώνει δεξιοτεχνικά την ιθαγένεια σε λογοτεχνικό μύθο.

Παρότι ο Γιώργος Δ. Παγανός υποστηρίζει ότι η εντυπωσιακή εξέλιξη της πεζογραφίας που έχει ως υπόβαθρο την Ήπειρο δεν οφείλεται σε επίδραση του Χατζή, μια μερίδα της κριτικής διακρίνει τη μέγιστη συμβολή του στη συγκρότηση ενός διακριτού κύκλου Ηπειρωτών πεζογράφων στα μεταπολεμικά και σύγχρονα γράμματά μας. Οπωσδήποτε δική του επινόηση είναι η ενδοκειμενική ιθαγένεια αφηγητή και δρώντων προσώπων, η οποία υιοθετείται από όλους τους μεταγενέστερους συγγραφείς. Αδιαμφισβήτητο υπόδειγμα για την ενδοκειμενική ανάδυση της εντοπιότητας είναι η συνάφεια του  αφηγητή και των ηρώων με τον χώρο δράσης στο Τέλος της μικρής μας πόλης. Ο αφηγητής της συλλογής μολονότι τριτοπρόσωπος και  ετεροδιηγητικός δεν είναι παντογνώστης αλλά ρέπει προς τον ομοδιηγητικό. Αποποιείται την όποια ουδετερότητά του, εντάσσεται στο εσωτερικό της μικρής πόλης και εμφανίζεται ως γνώστης προσώπων και πραγμάτων. Έχει την ιδιότητα του ανώνυμου συμπολίτη που μετέχει στην τοπική κοινωνία και αναλαμβάνει τον ρόλο ενός σύγχρονου χρονικογράφου της αποσύνθεσης των πατροπαράδοτων κοινωνικών δομών. Παρόμοιες ιδιότητες διαθέτουν και οι αφηγητές των άλλων συγγραφέων της ηπειρώτικης εντοπιότητας, μιμούμενοι τον αφηγητή του Τέλους της μικρής μας πόλης.

Επόμενη Σελίδα: »

© 2016 Θανάσης Β. Κούγκουλος   Φιλοξενείται από Blogs.sch.gr
Top

Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων