ailiadi's blog

"Ποίηση, ζωγραφική, ιστορία, πολιτισμός ως έννοιες αδιαπραγμάτευτες"

«Στα μονοπάτια της Ιστορίας: η Βέροια και η Σιάτιστα στο σταυροδρόμι πολιτισμών της Μακεδονίας /Εκθέματα του Βυζαντινού & Αρχαιολογικού Μουσείου Βέροιας»

«Στα μονοπάτια της Ιστορίας: η Βέροια και η Σιάτιστα στο σταυροδρόμι πολιτισμών της Μακεδονίας /Εκθέματα του Βυζαντινού & Αρχαιολογικού Μουσείου Βέροιας»

(Βλ. τα σχετικά βίντεο-ταινιάκια της πολιτιστικής μας εξόρμησης: https://www.youtube.com/watch?v=u7G0DGOcKGs )

https://www.youtube.com/watch?v=Rf7hZ3heEWI

Η πόλη της Βέροιας , ένα κόσμημα στα μονοπάτια της Ιστορίας, ένας τόπος ευλογημένος, ξεχωριστός  στο σταυροδρόμι πολιτισμών της Μακεδονίας γεμάτος φυσικές ομορφιές και πολιτισμό, αιώνες τώρα,  συνεχίζει να ανθίζει, να γοητεύει τον επισκέπτη, που επιθυμεί με τις ψυχαγωγικές πολιτιστικές του εξορμήσεις να  μυείται συνεχώς στο Κάλλος, την Αρμονία στην έννοια της ιστορικότητας, ανθρώπων και μνημείων. Η πρωτεύουσα της Ερατεινής Ημαθίας είναι ένας τόπος ιστορικά αυθεντικός.  Αυτή αποτελεί και τη μαγεία της αναζήτησης  του κάθε ανήσυχου «οδοιπόρου» που θα την επισκεφτεί. Χειμώνα – καλοκαίρι το σεργιάνι στις παραδοσιακές γειτονιές της Κυριώτισσας και της Μπαρμπούτας,  που δείχνουν ανέγγιχτες από το χρόνο, αποτελεί μόνιμη απόλαυση για όλες τις ανθρώπινες αισθήσεις. Ένας υπέροχος ιστορικός περίπατος ξεκινά από την Μπαρμπούτα, την πανέμορφη παλιά εβραϊκή συνοικία με την Συναγωγή των Ρωμαϊκών χρόνων. Επιβλητικά αρχοντικά με τα  σαχνισιά και τις κεραμιδένιες  στέγες,  πετρόχτιστα δρομάκια και στοές που βγάζουν στο κέντρο της πόλης. Ο εκπληκτικός ποταμός Τριπόταμος που διασχίζει το δυτικό μέρος της πόλης δημιουργεί μαγικές εικόνες με τα γεφυράκια και την κοίτη του, ενώ οι πάρα πολλές δημόσιες βρύσες αποδεικνύουν πως η ιστορία της Βέροιας συνδέεται με το νερό ακατάλυτα. Σχεδόν εξίσου ατμοσφαιρική με την Μπαρμπούτα –αλλά χωρίς ποτάμι– είναι και η Κυριώτισσα, η παλιά χριστιανική συνοικία, στην απέναντι πλευρά του κεντρικού δρόμου της πόλης, της οδού Μητροπόλεως. Οι χριστιανικές – βυζαντινές εκκλησίες και τα λιθόστρωτα σοκάκια της «ταξιδεύουν» τον επισκέπτη  σε άλλη εποχή. Ναι, υπάρχουν παντού  εκκλησίες στη Βέροια, σε κάθε στενό, σε κάθε γειτονιά,  για αυτό δικαιολογημένα χαρακτηρίστηκε ως  «Μικρή Ιερουσαλήμ».

Κατηφορίζοντας την οδό Μητροπόλεως  η επιβλητική παρουσία του Δημαρχείου που διατηρεί την παραδοσιακή αρχιτεκτονική του , δεν αφήνει αδιάφορο τον επισκέπτη. Ακριβώς απέναντι από το δημαρχείο  απλώνεται το σύγχρονο κέντρο της πόλης με  εμπορικά καταστήματα, φαρδείς   πεζόδρομους , καφέ και μαγαζιά εστίασης. Ο ιστορικός περίπατος ολοκληρώνεται στο «μπαλκόνι» της Βέροιας, το πάρκο της Εληάς. Εκεί ο επισκέπτης αποζημιώνεται από την υπέροχη θέα του εύφορου, αειφόρου κάμπου της Ημαθίας.

Η Παλαιά Μητρόπολη της Βέροιας , μνημείο- σύμβολο για την πόλη, συγκαταλέγεται στους μεγάλους επισκοπικούς ναούς, που οικοδομήθηκαν στη Μακεδονία κατά τη μέση βυζαντινή περίοδο, και ειδικότερα στον 11ο αιώνα.

Το Βυζαντινό Μουσείο της Βέροιας στεγάζεται στον Μύλο του Μάρκου, ένα πρόσφατα ανακαινισμένο βιομηχανικό κτίριο των αρχών του αιώνα, το οποίο βρίσκεται στη γειτονιά της διατηρητέας συνοικίας της Κυριώτισσας. Περιλαμβάνει τρεις ορόφους, συνολικού εμβαδού 720 τ.μ. καθένας από τους οποίους  φιλοξενεί μια εννοιολογικά αυτοτελή ενότητα της μόνιμης έκθεσης. Το υλικό της μόνιμης έκθεσης περιλαμβάνει μέρος της πλούσιας συλλογής φορητών εικόνων, τοιχογραφίες από ναούς και κοσμικά κτίρια, ψηφιδωτά δάπεδα, χειρόγραφα και παλαίτυπα, έργα αγγειοπλαστικής και μικροτεχνίας, νομίσματα και ξυλόγλυπτα, ταφικά ευρήματα, αρχιτεκτονικά γλυπτά και μαρμάρινες επιγραφές.
Οι στόχοι που φιλοδοξεί να πετύχει το νέο μουσείο καθορίστηκαν με γνώμονα τη φυσιογνωμία της σύγχρονης κοινωνίας, η οποία επιβάλλει σ’ αυτό να συνδυάσει όλες τις παραδοσιακές αξίες του μουσείου ως οργανισμού, με το ενδιαφέρον για την ενεργό και αμφίδρομη συνεργασία με όλους τους κοινωνικούς φορείς. Το μουσειολογικό πρόγραμμα είναι βασισμένο στην ιδέα ενός μουσείου με περιφερειακό χαρακτήρα, το οποίο θα παραπέμπει στον πολιτισμό όλης της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας, συμπληρώνοντας παράλληλα τις συλλογές της Θεσσαλονίκης. Ειδικότερα η Έκθεση του πρώτου ορόφου με την οποία εγκαινιάστηκε το μουσείο, παρουσιάζει τα κύρια στοιχεία του βυζαντινού πολιτισμού μέσα από το παράδειγμα της Βέροιας, μιας πόλης της περιφέρειας της αυτοκατορίας με σημαντική ιστορία και αξιόλογο μνημειακό πλούτο. Κύριος άξονας της οργάνωσης του εκτιθέμενου υλικού είναι οι ποικίλες πολιτισμικές σχέσεις μεταξύ της Βέροιας και των μεγάλων κέντρων του βυζαντινού κόσμου, όπως η Κωνσταντινούπολη και η Θεσσαλονίκη, αλλά και με τις πόλεις του εγγύτερου μακεδονικού χώρου. Η επικοινωνία των πόλεων ανιχνεύεται πολύπλευρα: στη λατρεία, στην τέχνη, στις οικονομικές και εμπορικές συναλλαγές, αλλά και στο ανθρώπινο δυναμικό, το βασικό φορέα διάδοσης των κυρίαρχων ιδεών. Με κριτήριο την πληροφορία που το ίδιο το αντικείμενο εμπεριέχει, καταρτίστηκαν πέντε ενότητες οι περισσότερες από τις οποίες φέρουν το συμβατικό τίτλο της πόλης με την οποία σχετίζεται η Βέροια. Πεδία μελέτης αυτής της επικοινωνίας είναι η Κωνσταντινούπολη που εκφράζει την παραγωγή του κέντρου, η Θεσσαλονίκη που αντανακλά την πρωτεύουσα και η Καστοριά, ως παράλληλο παράδειγμα πόλης της περιφέρειας. Πτυχές από την «κοινή γλώσσα» παρουσιάζονται ενδεικτικά μέσα από τα μνημεία της Βέροιας σε όλη τη μακρά ιστορία του Βυζαντίου, αλλά και στο μετα-Βυζάντιο, ιδιαίτερα μέσα από έργα ζωγραφικής, μιας τέχνης που εκπροσωπήθηκε πλουσιοπάροχα στην περιοχή. Τέλος, και σύμφωνα με τον συντάκτη αρχαιολόγο του ενημερωτικού  αυτού σημειώματος Αντώνιο Πέτκο, έμφαση δίνεται στη συμβολή του ανθρώπινου δυναμικού, των καλλιτεχνών, οι μετακινήσεις των οποίων συνέβαλαν στην διάδοση των ιδεών, των αισθητικών αξιών και των ιδεολογικών ρευμάτων της αυτοκρατορίας.
 

 

Το αρχαιολογικό Μουσείο της Βέροιας φιλοξενεί ευρήματα από αρχαιολογικούς χώρους του νομού Ημαθίας που χρονολογούνται στους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους. Η εικόνα όμως αυτή δεν είναι αντιπροσωπευτική, καθώς στις αποθήκες υπάρχει πλήθος σημαντικών ευρημάτων και από τους προϊστορικούς χρόνους (π.χ. Νέα Νικομήδεια), αλλά και από την εποχή του Σιδήρου (Νεκροταφείο Τύμβων Βεργίνας). Στον κήπο επίσης του Μουσείου υπάρχει μεγάλος αριθμός επιτύμβιων και τιμητικών βωμών, καθώς και διαφόρων τύπων επιγραφές. Σημαντικότερο έκθεμα του Μουσείου είναι η επιγραφή με το «Γυμνασιαρχικό» Νόμο της Βέροιας (κανονιστικό κείμενο της λειτουργίας του Γυμνασίου της αρχαίας πόλης). Το κτίριο του Μουσείου είναι ισόγειο και περιλαμβάνει τρεις αίθουσες εκθεμάτων. Στην πρώτη εκτίθενται ευρήματα από ταφικά σύνολα των ελληνιστικών χρόνων (αγγεία, όπλα, κοσμήματα) και μια μακέτα θαλαμωτού τάφου της Βέροιας. Η δεύτερη αίθουσα περιλαμβάνει γλυπτά, επιγραφές, αγγεία και ειδώλια των ελληνιστικών χρόνων, ενώ η τρίτη γλυπτά έργα, πορτραίτα, ειδώλια και κοσμήματα της ρωμαϊκής περιόδου. Το Μουσείο υπάγεται υπηρεσιακά στη ΙΖ’ ΕΠΚΑ Εφορία Αρχαιοτήτων.

Κολυμπήθρα και χωνευτήρι επιδρομέων, φύλων, σταυροδρόμι λαών και πολιτισμών, η Βέροια ενσωμάτωσε ήθη και έθιμα, παραδόσεις και θρησκείες στον καμβά ενός πλούσιου πολιτισμικού παρελθόντος. Μια πόλη κόσμημα στην οποία ο ταξιδιώτης μπορεί να ζήσει μοναδικές εμπειρίες και να επιστρέψει ξανά για να συνεχίσει να ζει το γοητευτικό του όνειρο.

Στη συνέχεια του πολιτιστικού μας δρομολογίου, οι δυο φιλόλογοι καθηγήτριες Ηλιάδη Αμαλία και Αγναντή Μαρία που σχεδιάσαμε και βιώσαμε αυτή την αξέχαστη πολιτιστική διαδρομή, άξια σήμερα νοσταλγικής αναπόλησης, ανηφορίσαμε στην αρχοντική Σιάτιστα. Η Σιάτιστα αν και κατέχει μια απομονωμένη θέση  στη Δυτική Μακεδονία, αποτελεί, από το 1600 περίπου, ένα αξιόλογο βιοτεχνικό κέντρο. Οι κάτοικοί της ασχολούνται κυρίως με την υφαντική, τη γουνοποιία, τη βαφική τέχνη και την αμπελοκαλλιέργεια. Αρχίζει ταυτόχρονα μια εμπορο-αγωγιάτικη δραστηριότητα των Σιατιστινών προς τα Γιάννενα, που με τον καιρό επεκτείνεται προς τα βόρεια, τη Βενετία, τη Ρωσία και περισσότερο στην Κεντρική Ευρώπη, τη Βουδαπέστη και τη Βιέννη. Έτσι φτάνει να γνωρίσει κατά το 18ο και 19ο αιώνα τεράστια οικονομική ακμή, που υπέστη κάποια κάμψη στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν η Αυστρία, μετά τον ατυχή πόλεμο με τη Γαλλία, καταστράφηκε οικονομικά και παρέσυρε στην πτώχευση και πολλούς εμπορικούς οίκους της Σιάτιστας. Η επαφή αυτή των Σιατιστινών με τον πολιτισμό της ελεύθερης Ευρώπης είχε ως αποτέλεσμα την πνευματική και κοινωνική ανάπτυξή τους και την άνοδο του βιοτικού τους επιπέδου. Όλα σχεδόν τα αρχοντικά της είναι οικοδομημένα πάνω στο ίδιο περίπου σχέδιο και με την ίδια διαρρύθμιση των εσωτερικών χώρων.

Ο αστικός χαρακτήρας της Σιάτιστας, λοιπόν, την χαρακτηρίζει από πολύ παλιά ως πόλη. Στην εποχή ακόμη της Τουρκοκρατίας την ώθησε στο εμπόριο και τη βιοτεχνία. Αργότερα και μέχρι το 1940 την ανάγκασε να αναπτύξει την επεξεργασία των φύλλων του καπνού.

Όψεις  Αρχαίου,  Βυζαντινού  και Νεότερου πολιτισμού, Μνημεία  και  Προσωπογραφίες της κοινωνίας της αρχαιότητος και της βυζαντινής περιόδου περιδιαβαίνουμε ως φιλέρευνοι περιηγητές στις ελληνικές πολιτείες… Η επίσκεψή μας εκεί είναι μια αποκάλυψη ζωής μέσα στα χαλάσματα: οι αρχαίες πέτρες, τα παλιά σπίτια, τα ξεχασμένα παλάτια των αρχόντων μας μιλούν για το μεγαλείο της αρχαιότητος, του Βυζαντίου, της χαμένης μας ελληνικής αυτοκρατορίας, μα και της νεότερης ελληνικής κοινωνίας της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Θαυμάσαμε  τόσα και σημαντικά μνημεία… που μας κατέκλυσε η ρομαντική διάθεση μιας άλλης εποχής, με αργούς ρυθμούς, με στενή επαφή με το φυσικό περιβάλλον… έτσι, η Βυζαντινή εκκλησία, τα αρχοντικά παρεκκλήσια, τα δημόσια και ιδιωτικά κτίρια που επιτυχώς αναστηλώνονται και ανακατασκευάζονται, μας γέμισαν με πολύτιμες πολιτισμικές γνώσεις και εμπειρίες.

Εξάλλου, ο τουρισμός δηλώνει την προσωρινή μετακίνηση ανθρώπων από τον τόπο διαμονής του σε άλλους τόπους για ψυχολογικούς, ψυχαγωγικούς και μορφωτικούς λόγους. Συνιστά πραγματική ψυχαγωγία που ωθεί την ανθρώπινη ύπαρξη να συνδυάζει τη γνώση με την ψυχαγωγία. Το σχολείο προσφέρει στους μαθητές τη δυνατότητα της πολιτισμικής-τουριστικής αγωγής μέσω της εκπαιδευτικής τουριστικής κίνησης που υλοποιείται από τις εκδρομές των σχολείων στο εσωτερικό. Κατά τη διάρκεια του διδακτικού έτους και κυρίως την  άνοιξη η εκπαιδευτική κοινότητα πραγματοποιεί μονοήμερες και πολυήμερες εκδρομές και εκπαιδευτικές επισκέψεις. Οι μαθητές γίνονται κοινωνοί της πολιτιστικής κληρονομιάς μας, μυούνται στην κουλτούρα μας, κοινωνικοποιούνται, αναπτύσσουν διανθρώπινες σχέσεις, αλλάζουν παραστάσεις και αναζωογονούν την ψυχή και το πνεύμα τους. Όλα αυτά θα ήταν ανέφικτα, εάν το  σχολείο και οι λειτουργοί του ήταν απρόθυμοι, παρόντες δημόσιοι υπάλληλοι. Όμως, ακούραστοι, πρόθυμοι και δημιουργικοί παιδαγωγοί αναλαμβάνουν με κάθε κόστος  να οργανώσουν και να υλοποιήσουν  μετακινήσεις μαθητών.

Ακόμα, λοιπόν, και οι ιδιωτικές εκπαιδευτικές μας εξορμήσεις, ουσιαστικού περιπατητικού-περιηγητικού χαρακτήρα, μας εφοδιάζουν με πλήθος μορφωτικά ερεθίσματα και πάμπολλα κίνητρα μελέτης: για τις ποικίλες διαστάσεις και όψεις  του   πολιτισμού μας, για τα πρόσωπα, την Τέχνη, τον Υλικό  βίο, τον πνευματικό  πολιτισμό,  τα Μνημεία που τον σφράγισαν ανεξίτηλα, για τους μεγάλους του Σταθμούς – Κόμβους, για την  Ιδεολογία και τη  ζωή  στην Αρχαία,  Βυζαντινή  και Νεότερη Ελληνική Κοινωνία  μέσα  από  την  εικονογραφία, η οποία αποκαλύπτει  πτυχές  της  καθημερινότητας. Προσεγγίζουμε με τον τρόπο αυτό γνωστικά, βιωματικά, συναισθηματικά τον  Ελληνικό  πολιτισμό  με  στόχο  τη  βαθύτερη  κατανόησή  του, «διαγράφουμε» προσωπικότητες  στην  ιστορική του εξέλιξη  με  στόχο  τη  συνειδητοποίηση  εκ  μέρους  τους του  ρόλου  του  προσώπου  στην  Ιστορία, διαπιστώνουμε  τη  σημασία  του   πολιτισμού  ως  μέσου  «ταυτότητας», εντοπίζουμε   ιστορικές  πηγές, συλλέγουμε   εικονογραφικό  υλικό  και το κατατάσσουμε  σε  κατηγορίες, επισκεφθήκαμε και ξεναγηθήκαμε σε   μουσεία  και  εκθέσεις  με  σχετικά  εκθέματα  για  τον αρχαίο ελληνικό και  βυζαντινό  πολιτισμό. Εμπεδώνουμε με τον τρόπο αυτό τη διαθεματικότητα  ως προς τα πεδία  σύνδεσης  με  τα  προγράμματα  σπουδών  των  αντίστοιχων  γνωστικών  αντικειμένων της Ιστορίας, των  Εικαστικών – Ιστορίας  της  Τέχνης – Αρχαιολογίας, της  Έκθεσης – Έκφραση  Ιδεών, της Πολιτικής  και  Κοινωνικής  Αγωγής.

Με το πλούσιο εκπαιδευτικό και μορφωτικό υλικό που συγκεντρώνουμε ως ιδιώτες ταξιδευτές-εκπαιδευτικοί  στη διάρκεια της επιμορφωτικής μας εκδρομής, αφού η συνεχής ενημέρωση, αναζήτηση και  επί της ουσίας  επαγγελματική μας εξέλιξη αποτελεί για μας τρόπο ζωής, καταγράφοντας παράλληλα υπό μορφή σημειώσεων και σκαριφημάτων, φωτογραφίζοντας και αποτυπώνοντας στοιχεία ελληνικού  πολιτισμού,   αισθανόμαστε έτοιμοι να επεξεργαστούμε στο άμεσο μέλλον  της επόμενης σχολικής χρονιάς  τα επιμέρους θέματά μας,   σύμφωνα με το  χρονοδιάγραμμα-προγραμματισμό μας, δημιουργώντας  θεματικές  ενότητες  και  προβάλλοντάς τες  σε  ψηφιακή  μορφή , συσχετίζοντας  Τέχνη, Μνημεία  και  Πρόσωπα, μετά, φυσικά, από συζήτηση και εξαγωγή  συμπερασμάτων. Γιατί για ορισμένους εκπαιδευτικούς το επάγγελμα-λειτούργημά είναι ένα από τα πιο ικανοποιητικά, δημιουργικά και ενδιαφέροντα επαγγέλματα. Το γεγονός αυτό δεν  έχει αναγνωρισθεί στις πραγματικές του διαστάσεις ακόμα και από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Γιατί  οι εκπαιδευτικοί συνήθως δεν αντιμετωπίζουν τον εαυτό τους  ως ενήλικες διανοούμενοι. Οι θέσεις και οι απόψεις τους   που έχουν ως επίκεντρο τον εκπαιδευτικό τους ρόλο, συνήθως, πάσχουν από την πρακτική της καθημερινότητάς τους: ότι δηλαδή βιώνουν «λύσεις» εκπαιδευτικών προβλημάτων  σε κοινωνικοπολιτικό και ιδεολογικό κενό, καθώς «αποσιωπούν», ως προς την πρακτική τους αξιοποίηση,  τις κοινωνικές- διαπροσωπικές δημιουργικές-επιμορφωτικές σχέσεις στην κοινωνία και στο σχολείο, με αποτέλεσμα τα βιώματά τους να μην έχουν ουσιαστικό αντίκρισμα στις καθημερινές συνθήκες εργασίας και στο έργο τους και να μη δημιουργούν προϋποθέσεις για μετασχηματιστική παρέμβαση και αλλαγή.

Αμαλία Κ. Ηλιάδη-Αγναντή Μαρία

φιλόλογοι στο Μουσικό Σχολείο Τρικάλων

 

(Βλ. τα σχετικά βίντεο-ταινιάκια της πολιτιστικής μας εξόρμησης: https://www.youtube.com/watch?v=u7G0DGOcKGs )

https://www.youtube.com/watch?v=Rf7hZ3heEWI

 

 

 

 

 

 

 



Δεν υπάρχουν σχόλια »

Χωρίς σχόλια ακόμα.

RSS κανάλι για τα σχόλια του άρθρου.

Αφήστε μια απάντηση